(2577 S. K. m. 16, 45)
İSTEMİN ÖZETİ: Van 1. İdare Mahkemesinin 23/10/2017 tarih ve E:2016/1542, K:2017/2139 sayılı kararının; aleyhlerine olan kısımlarının taraflarca, hukuka aykırı olduğu öne sürülerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesi uyarınca incelenerek kaldırılması istenilmektedir.
SAVUNMANIN ÖZETİ: Davalı Erciş Belediye Başkanlığı tarafından davacının istinaf isteminin reddi gerektiği savunulmakta olup, diğer taraflarca savunma verilmemiştir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesi'nce işin gereği görüşüldü:
Dava; Van ili, Erciş ilçesi, ........ Mahallesi, 74 ada, 15 sayılı parselde bulunan ........ Apartmanı'nda yer alan davacıya ait dükkanın, 23/10/2011 ve 09/11/2011 tarihlerinde meydana gelen depremlerde hasar görmesi ve sonrasında yıkılması olayında; davalı idarelerin hizmet kusuru bulunduğundan bahisle, uğranıldığı ileri sürülen yapım maliyeti zararına karşılık 2.000,00 TL, ödenmek zorunda kalındığı iddia edilen kira bedellerine karşılık 2.000,00 TL ve zarar gören eşyalar için de 1.000,00 TL olmak üzere 5.000.00 TL maddi, 25.000,00 TL manevi zararın yasal faiziyle birlikte tazminine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
İdare Mahkemesince; Van 3.İdare Mahkemesinin E:2012/1211 sayılı dosyasında yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen rapor esas alınarak ve taleple bağlı kalınarak yapım maliyeti zararına karşılık 2.000,00 TL maddi tazminat ile 10.000,00 TL manevi tazminat isteminin kabulü ile söz konusu tazminatların idarelerin kusurları oranında davacıya ödenmesine, fazlaya ilişkin maddi ve manevi tazminat istemlerinin ise reddine karar verilmiştir.
Davalı idareler tarafından istinafa konu kararın aleyhlerine olan kısımlarının usule ve hukuka aykırı olduğu iddia edilerek kaldırılması, davacı tarafından ise; hükme esas alınan Van 3.İdare Mahkemesinin E:2012/1211 sayılı sayılı dosyasındaki bilirkişi raporunun aynı binadaki daireler için düzenlendiği, mahkemece dükkan için ayrı bir rapor alınacağı beklentisi ile davada miktar artırım yapılamadığı ileri sürülmek suretiyle maddi tazminata ilişkin kısmının kaldırılarak lehlerinde karar verilmesi istenilmektedir.
İdare Mahkemesi kararının manevi tazminata, maddi tazminatın kira bedeli ve zarar gören eşyalar için talep edilen toplam 3.000,00 TL'ye ilişkin kısmının kaldırılmasını gerektiren bir neden bulunmadığından, kararın bu kısımları yönünden tarafların istinaf başvurularının reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Kararın, maddi tazminatın yapım maliyet zararına ilişkin kısmına gelince:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Tebligat ve cevap verme" başlıklı 16.maddesinin 4.fıkrasında; "Taraflar, sürenin geçmesinden sonra verecekleri savunmalara veya ikinci dilekçelere dayanarak hak iddia edemezler. (Ek cümle: 11/4/2013-6459/4 md.) Ancak, tam yargı davalarında dava dilekçesinde belirtilen miktar, süre veya diğer usul kuralları gözetilmeksizin nihai karar verilinceye kadar, harcı ödenmek suretiyle bir defaya mahsus olmak üzere artırılabilir ve miktarın artırılmasına ilişkin dilekçe otuz gün içinde cevap verilmek üzere karşı tarafa tebliğ edilir." hükmüne yer verilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 16/4 maddesinde; nihai karar verilinceye kadar dava değerini artırma talebinde bulunulabileceği hükme bağlanmış ise de, davacı tarafın miktar artırım hakkını kullanabileceği şartların oluşmadığı, bu hakkın kullanılmamış olmasının hukuken kabul edilebilir gerekçelere dayandığı veya yeni hukuki durumların ortaya çıktığı hususlarının İstinaf Mahkemesince tespiti halinde, istinaf başvurusu ile birlikte ya da bu aşamada dava değerini artırma talebinin kabulü gerekmektedir.
Olayda; Van 1.İdare Mahkemesi'nin 05.06.2017 tarih ve E:2016/1542 sayılı ara kararı ile Van 3.İdare Mahkemesinin E:2012/1211 sayılı dosyasındaki bilirkişi raporunun hükme esas alınması gerektiğine ve raporun taraflara tebliğine karar verildiği, ancak esasa ilişkin kararda, rapordaki maddi zarar tespitinin aynı binadaki daire için yapılmış olması nedeniyle bu kısmın hükme esas alınmayıp, dükkan için karar içeriğinde bir hesap yapıldığı, ancak bu tespitle ilgili hükümden önce tarafların bilgilendirilmesi için herhangi bir ara kararının tesis edilmediği veya ek bilirkişi raporu alınıp taraflara tebliğ edilmediği anlaşılmaktadır.
Davacı vekili tarafından; istinaf dilekçesinde, hükme esas alınan Van 3.İdare Mahkemesinin E:2012/1211 sayılı dosyasındaki bilirkişi raporunun aynı binadaki daireler için düzenlendiği, mahkemece dükkan için ayrı bir rapor alınacağı beklentisi ile davada miktar artırım yapılamadığı ileri sürülmektedir.
Bu durumda; davacı vekili tarafından, dava değerini artırma talebinde bulunmamış olmasının gerekçesi olarak ileri sürülen iddialar Mahkememizce hukuken kabul edilebilir bulunmuştur.
Davacı vekili tarafından Mahkememiz kaydına 03.01.2018 tarihinde kayda giren dilekçe ile dava değerinin toplam 25.000,00 TL'ye artırılma talebinde bulunulmuştur.
Bu durumda; dava değerini artırma talebinin kabulü ile maddi tazminatın yapım maliyet zararına ilişkin kısmının 22.000,00 TL üzerinden (3.000,00 TL'si kira bedeli ve zarar gören eşya bedeli ile ilgili olduğundan) hükme bağlanması gerekmektedir.
Uyuşmazlık konusu olayda, Mahkemece Mimarlık ve Mühendislik Hizmet Bedellerinin Hesabında Kullanılacak 2012 Yılı Yapı Yaklaşık Birim Maliyetleri Hakkında Tebliğ esas alınarak davacıya ait dükkanın yapım maliyetinin 21.196,28 TL olarak hesaplandığı görülmüştür.
Tazmin borcunun doğabilmesi için, yalnız zararın varlığı yeterli değildir. Zarar kesin şekilde ortaya çıkmış, gerçek bir zarar olması halinde gerçek zarar karşılığının tazminat olarak ödenmesi mümkündür. Davalı idarelerin hizmet kusurundan kaynaklanan tazmin sorumluluğunun üst sınırını ortaya çıkan gerçek zararın karşılığı olan miktar oluşturmaktadır. Gerçek zararın, depremin gerçekleştiği tarih esas alınarak tespiti gerekmektedir.
Bu nedenle; davacının gerçek zararının ortaya çıktığı depremin meydana geldiği tarih olan 2011 yılı Mimarlık ve Mühendislik Hizmet Bedellerinin Hesabında Kullanılacak Yapı Yaklaşık Birim Maliyetleri Hakkında Tebliğ esas alınarak hesaplanması gerekmektedir.
28.04.2011 tarih ve 27918 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Mimarlık ve Mühendislik Hizmet Bedellerinin Hesabında Kullanılacak 2011 Yılı Yapı Yaklaşık Birim Maliyetleri Hakkında Tebliğ'de III. Sınıf B grubu niteliğindeki yapıların yapı yaklaşık birim maliyeti 565,00 TL olarak belirlenmiştir.
Dosyanın incelenmesinden; davacıya ait dükkanın 44,53m2 olduğu, 2011 yılı Tebliği esas alındığında; (565,00 TL*44,53 = 25.159,45-TL) 25.159,45-TL olduğu, binanın yapım yılının 2001 olduğu, 2011 yılında 10 yaşında olduğu, 10 yaşındaki betonarme karkas bir binanın raporda belirtilen tabloya göre %10 yıpranma payı olduğu, dairenin aşınma payı düşüldüğünde (25.159,45-TL * 0,90 = 22.643,50-TL) dairenin maliyet bedelinin 22.643,50-TL olduğu sonucuna varılmaktadır.
Bilirkişi raporunda; binanın yıkılmasında davalı Erciş Belediye Başkanlığının proje ve uygulama konusundaki denetimini yerine getirmediğinden %26, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının plan ve projelendirme konusundaki denetimini tam olarak yerine getirmediğinden %2, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının İl Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı ile birlikte afet durumu ile ilgili gerekli çalışmaların ve denetimlerin yapılmamasından dolayı %2 oranında kusurlu oldukları belirtilmiş olup, toplam kusur oranına göre 6.793,05.-TL maddi tazminatın davalı idareler tarafından davacıya ödenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu durumda; meydana gelen zarardan dolayı 5.887,05.-TL'nin Erciş Belediye Başkanlığı tarafından, 453,00.-TL'nin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından, 453,00.-TL'nin Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı tarafından davacıya ödenmesi gerekmektedir.
Ancak, söz konusu deprem sonucunda gerçekleşen dükkanın yıkılması nedeniyle sigorta şirketi veya şirketleri tarafından davacıya ödeme yapılması durumunda ya da adli yargıda depremden dolayı binanın yıkılmasında sorumluluğu bulunan özel kişilere karşı açılan tazminat davasında, özel hukuk hükümlerine göre hükmedilecek maddi tazminat miktarının veya sigorta şirketince ödenen miktarın tahsilde tekerrüre sebebiyet verilmemesi için yapılacak tazminat ödemelerinde dikkate alınacağı açıktır.
Açıklanan nedenlerle:
1-) Kararın manevi tazminata, maddi tazminatın kira bedeli ve zarar gören eşyalar için talep edilen toplam 3.000,00 TL'ye ilişkin kısımlarına taraflarca yapılan istemlerinin reddine,
2-) Kararın maddi tazminatın yapım maliyet zararına yönelik davacının istinaf başvurusunun ve miktar artırım talebinin kabulüne, kararın bu kısmının kaldırılmasına,
-6.793,05.-TL maddi tazminat isteminin kabulüne, fazlaya ilişkin 15.206,95.-TLmaddi tazminat isteminin reddine,
a-) 5.887,05'lik kısmının Erciş Belediye Başkanlığı tarafından; 1.730,00 TL'sinin idareye başvuru tarihi olan 27.07.2016 tarihinden itibaren; 4.157,05 TL'lik kısmının miktar artırım dilekçesinin Mahkememizde kayda girdiği 03.01.2018 tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesine,
b-) 453,00-TL'lik kısmının Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından; 135,00 TL'sinin idareye başvuru tarihi olan 29.07.2016 tarihinden itibaren; 318,00 TL'lik kısmının miktar artırım dilekçesinin Mahkememizde kayda girdiği 03.01.2018 tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesine,
c-) 453,00-TL'lik kısmının Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı tarafından; 135,00 TL'sinin idareye başvuru tarihi olan 29.07.2016 tarihinden itibaren; 318,00 TL'lik kısmının miktar artırım dilekçesinin Mahkememizde kayda girdiği 03.01.2018 tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesine,
3-) İş bu karar İlk Derece Mahkemesi yargılaması sonucunda yargılama giderlerine ilişkin Kurulan hükümde değişiklik yarattığından bu yeni duruma göre;
a-) İstinaf Mahkemesince hükmedilen 6.793,05.-TL maddi ve İlk Derece Mahkemesince hükmedilen 10.000,00-TL manevi tazminat miktarı üzerinden hesaplanan 1.147,13-TL nispi karar harcının davalı idarelerden kusurları oranında tahsili için ilgili tahsil dairesine müzekkere yazılmasına,
b-) İlk derece ve istinaf aşamalarında davacının adli yardım talebinin kabulü üzerine alınmayan toplam 359,80.-TL yargılama giderinin davadaki haklılık oranına göre 122,80.-TL'sinin davalı idarelerden kusurları oranında tahsili için Mahkemesince müzekkere yazılmasına, kalan 237,00.-TL yargılama giderinin davacıdan tahsili için Mahkemesince müzekkere yazılmasına,
- Davalı idarelerin istinaf başvurusu reddedildiğinden, idarelerce istinaf aşamasında yapılan yargılama giderlerinin idareler üzerinde bırakılmasına,
c-) Maddi tazminatla ilgili nihai sonuç üzerinden vekalet ücretine hükmedilmesi gerektiğinden, maddi tazminat nedeniyle Mahkemece hükmedilen vekalet ücretinin tamamının kaldırılarak;
Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi hükümlerine göre, hükmedilen maddi tazminat için 1.362,00 TL maktu vekalet ücretinin davalı idarelerden alınarak davacı tarafa verilmesine, reddedilen maddi tazminat için 1.362,00.-TL maktu vekalet ücretinin davacılardan alınarak davalı idarelere verilmesine (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 27.02.2017 tarih ve E:2017/4, K:2017/848 sayılı; manevi tazminat davalarına ilişkin Tarifenin 10. maddesinin kıyasen uygulanarak, maddi tazminatta da nisbi vekalet ücretine hükmedilirken davalı lehine hükmedilen miktarın davacı lehine hükmedilen miktarın miktarı geçmemesi gerektiği yorumu doğrultusunda), artan posta ücretlerinin Mahkemesince re'sen müsteniflere iadesine, 2577 sayılı Yasanın 45/6. maddesi uyarınca kesin olarak, 06/02/2019 tarihinde oybirliğiyle karar verildi. (¤¤)