(667 S. KHK. m. 2) (670 S. KHK. m. 5) (675 S. KHK. m. 16)
İSTEMİN ÖZETİ: 667 Sayılı KHK ile kapatılan Özel İ. Kadın Doğum ve Cerrahi Hastanesi'nin %1 hissedarı olan davacı tarafından, hissesinin karşılığı bedelin tazmini için yapılan 29.08.2016 tarih ve 9424 Sayılı başvurusunun zımnen reddine ilişkin Van Defterdarlığı işleminin iptali ile şimdilik 100,00 TL zararının el koyma tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte tazminine karar verilmesi istemiyle açılan davada, "Olayda, davacının hissedarı ve ortağı olduğu Özel İ.Kadın Doğum ve Cerrahi Hastanesi'nin 667 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2. maddesinin a) bendinde yer alan Ekli (I) sayılı listede kapatılan özel sağlık kurum ve kuruluşları arasında yer aldığı, 670 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin "Devir işlemlerine ilişkin tedbirler" başlıklı 5. maddesinde, kapatılan kurum ve kuruluşlar yönünden bütün usul ve esasları belirlemeye Maliye Bakanlığı'nın yetkili kılındığı, 675 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin "Dava ve takip usulü" başlıklı 16. maddesinin 3. fıkrasında kanun hükmünde kararnameler gereğince kapatılan kurum, kuruluş, özel radyo ve televizyonlar, gazete, dergi, yayınevi ve dağıtım kanalları ile bunların sahibi gerçek veya tüzel kişiler veya kapatılma ya da resen terkin üzerine Maliye Bakanlığı ile Vakıflar Genel Müdürlüğü aleyhine 17/8/2016 tarihi dahil bu tarihten sonra açılan davalar ile icra ve iflas takipleri hakkında 670 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 5. maddesi gereğince dava veya takip şartının bulunmaması nedeniyle davanın reddine veya takibin düşmesine karar verileceği düzenlemesinin yer alması karşısında, davacı tarafından, 667 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile kapatılan özel sağlık kurum ve kuruluşu olan Özel İ. Kadın Doğum ve Cerrahi Hastanesi'ndeki hissesinin karşılığı olan bedelin tazmini amacıyla 17/08/2016 tarihinden sonra 26/12/2016 tarihinde dava açıldığı anlaşıldığından, 675 Sayılı KHK'nın 16. maddesinin 3. fıkrası gereğince dava şartı yokluğu nedeniyle görülmekte olan davanın esasının Mahkememizce incelenme olanağı bulunmadığı sonucuna varılmıştır." gerekçesiyle davanın incelenmeksizin reddine karar veren Van 2. İdare Mahkemesi'nin 05/07/2017 tarih ve E:2017/926, K:2017/1640 Sayılı kararının; idarenin başvuruya 60 gün içinde cevap vermeyerek davacının mağduriyetine neden olduğu, mülkiyet hakkının özüne dokunulamayacağı, idarenin eyleminden kaynaklanan zararın karşılanması gerektiği öne sürülerek 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca incelenerek kaldırılması istenilmektedir.
SAVUNMANIN ÖZETİ: İstinaf aşamasında savunma dilekçesi verilmemiştir.
Karar veren Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesince işin gereği görüşüldü:
KARAR: 23.07.2016 tarihli ve 29779 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 667 Sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin 2. maddesinde " (1) Milli güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen Fethullahçı Terör Örgütüne (FETÖ/PDY) aidiyeti, iltisakı veya irtibatı belirlenen;
a-) Ekli (I) sayılı listede yer alan özel sağlık kurum ve kuruluşları,
b-) Ekli (II) sayılı listede yer alan özel öğretim kurum ve kuruluşları ile özel öğrenci yurtları ve pansiyonları,
c-) Ekli (III) sayılı listede yer alan vakıf ve dernekler ile bunların iktisadi işletmeleri,
ç) Ekli (IV) sayılı listede yer alan vakıf yükseköğretim kurumları,
d-) Ekli (V) sayılı listede yer alan sendika, federasyon ve konfederasyonlar,
kapatılmıştır.
(2) Kapatılan vakıfların her türlü taşınır ve taşınmazları ile her türlü mal varlığı, alacak ve hakları, belge ve evrakı Vakıflar Genel Müdürlüğüne bedelsiz olarak devredilmiş sayılır. Kapatılan vakıf yükseköğretim kurumlarının sağlık uygulama ve araştırma merkezleri ve kapatılan diğer kurum ve kuruluşlara ait olan taşınırlar ile her türlü mal varlığı, alacak ve haklar, belge ve evrak Hazineye bedelsiz olarak devredilmiş sayılır, bunlara ait taşınmazlar tapuda resen Hazine adına, her türlü kısıtlama ve taşınmaz yükünden ari olarak tescil edilir. Birinci fıkrada sayılanların her türlü borçlarından dolayı hiçbir şekilde Hazineden bir hak ve talepte bulunulamaz. Devire ilişkin işlemler ilgili tüm kurumlardan gerekli yardımı almak suretiyle ilgisine göre Maliye Bakanlığı veya Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yerine getirilir.
(3) Milli güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği veya iltisakı ya da bunlarla irtibatı belirlenen ve ekli listelerde yer almayan özel ve vakıf sağlık kurum ve kuruluşları, özel öğretim kurum ve kuruluşları ile özel öğrenci yurtları ve pansiyonları, vakıflar, dernekler, vakıf yükseköğretim kurumları, sendikalar, federasyonlar ve konfederasyonlar, ilgili bakanlıklarda bakan tarafından oluşturulacak komisyonun teklifi üzerine bakan onayı ile kapatılır. Bu fıkra kapsamında kapatılan kurum ve kuruluşlar hakkında da ikinci fıkra hükümleri uygulanır." hükümleri;
670 Sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınması Gereken Tedbirler Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 'Devir işlemlerine ilişkin tedbirler' başlıklı 5. maddeside, " (1)20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında yürürlüğe konulan Kanun Hükmünde Kararnameler gereğince kapatılan ve Vakıflar Genel Müdürlüğüne veya Hazineye devredilen kurum, kuruluş, özel radyo ve televizyonlar, gazete, dergi, yayınevi ve dağıtım kanallarının her türlü taşınır, taşınmaz, malvarlığı, alacak ve hakları ile belge ve evraklarının (devralınan varlık); her türlü tespit işlemini yapmaya, kapsamını belirlemeye, idare etmeye, avans dahil her türlü alacak, senet, çek ve diğer kıymetli evraka ilişkin olarak dava ve icra takibi ile diğer her türlü işlemi yapmaya, devralınan varlıklarla ilgili olup kanaat getirici defter, kayıt ve belgelerle tevsik edilen borç ve yükümlülükleri tespite ve hiçbir şekilde devralınan varlıkların değerini geçmemesi, ek mali külfet getirmemesi, kefaletten doğmaması ve Fethullahçı Terör Örgütü (FETÖ/PDY)'ne aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olmayan kişilerle gerçek mal veya hizmet ilişkisine dayanması şartıyla bu varlıkların değerlendirilmesi suretiyle bunları uygun bir takvim dahilinde ödemeye, kapatılan kurum ve kuruluşların taahhüt ve garanti ettiği ancak vermediği mal ve hizmet bedellerinin ödemesini durdurmaya veya ödemeye, tahsili mümkün olmadığı anlaşılan veya tahsilinde ve takibinde yarar bulunmayan hak ve alacaklar ile taahhüt ve garantilerin tahsilinden vazgeçmeye, her türlü sulh işlemini yapmaya, devralınan varlıklarla ilişkili kredi veya gerçek bir mal veya hizmet ilişkisine dayanan borçlar nedeniyle konulmuş ve daha önce kaldırılmış takyidatları kredinin veya borcun ödenebilmesini sağlamak amacıyla kaldırıldığı andaki koşullarla tekrar koydurmaya ve ihyaya, menkul rehinleri dikkate almaya, devralınan varlıklara konulan takyidatların sınırlarını belirlemeye ve kaldırmaya, finansal kiralama dahil sözleşmelerin feshine veya devamına karar vermeye, devralınan varlıkların idaresi, değerlendirilmesi, elden çıkarılması için gerekli her türlü tedbiri almaya, gerektiğinde devralınan varlıkların tasfiyesi veya satışı amacıyla uygun görülen kamu kurum ve kuruluşlarına devretmeye, devir kapsamında olmadığı belirlenen varlıkları iadeye, kapatılanların gerçek kişiye ait olması halinde devralınacak varlıkların kapsamını belirlemeye, tereddütleri gidermeye, uygulamaları yönlendirmeye, bütün bu işlemleri yapmak amacıyla usul ve esasları belirlemeye, vakıflar yönünden Vakıflar Genel Müdürlüğü, diğerleri yönünden Maliye Bakanlığı yetkilidir. (2) Bu madde kapsamında devralınan varlıklardan nakit ve diğer hazır değerler emanet, diğer varlıklar ise nazım hesaplarda izlenir. Nazım hesaplarda izlenen varlıklardan elden çıkarılanların tutarı emanet hesaplarına alınır. Ödenmesine karar verilen borçlar bu emanetlerden ödenerek kalan tutar bütçeye gelir kaydedilir. (3) Kapatılan kurum, kuruluş, özel radyo ve televizyonlar, gazete, dergi, yayınevi ve dağıtım kanallarının bağlı oldukları şirketlerin faaliyetleri sonlandırılarak ticari sicil kayıtları resen terkin edilir. Bunların devralınan varlıkları dışındaki varlıkları da Hazineye bedelsiz devredilmiş sayılır. Bu durumda şirketlere daha önce atanmış kayyımlar tasfiye memuru olarak görevlendirilebilir veya bu şirketlere tasfiye memuru atanabilir. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye ve birinci fıkrada yer alan hususları bu şekilde devralınan varlıklar için de uygulamaya Maliye Bakanlığı yetkilidir. (4) Birinci fıkra kapsamında tespite konu edilebilecek borç ve yükümlülüklere ilişkin olarak hak iddiasında bulunanlarca bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altmış günlük hak düşürücü süre içerisinde ilgili idaresine kanaat getirici defter, kayıt ve belgelerle müracaat edilir. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra yapılacak kapatma işlemlerinde ise altmış günlük süre kapatma tarihinden itibaren başlar. (5) Borçların ödenmesinde; malvarlığının aynından doğan vergi borçları, rehinli alacaklar, çalışanların sigorta primleri, kamu idarelerine ödenmesi gereken vergi, resim, harç, fon kesintisi, pay gibi borçlar, enerji, iletişim ve su kullanım borçları, çeşidine bakılmaksızın beşyüz Türk Lirasını geçmeyen borçlar ve diğerleri şeklinde sıralama esas alınır. ..." hükümleri;
675 Sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 'Dava ve takip usulü' başlıklı 16. maddesinde ise, " (1) 20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında yürürlüğe konulan kanun hükmünde kararnameler gereğince kapatılan kurum, kuruluş, özel radyo ve televizyonlar, gazete, dergi, yayınevi ve dağıtım kanalları ile bunların sahibi gerçek veya tüzel kişiler aleyhine 17/8/2016 tarihinden önce açılan davalar ile bu kapsamda Hazine ile Vakıflar Genel Müdürlüğüne husumet yöneltilen davalarda mahkemelerce, 15/8/2016 tarihli ve 670 Sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınması Gereken Tedbirler Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 5. maddesi uyarınca dava şartı yokluğu nedeniyle red kararı verilir. Bu kararlar duruşma günü beklenmeksizin dosya üzerinden kesin olarak verilir ve davacılara resen tebliğ edilir. Tarafların yaptığı yargılama giderleri kendi üzerlerinde bırakılır.
(2) 20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında yürürlüğe konulan kanun hükmünde kararnameler gereğince kapatılan kurum, kuruluş, özel radyo ve televizyonlar, gazete, dergi, yayınevi ve dağıtım kanalları ile bunların sahibi gerçek veya tüzel kişiler aleyhine 17/8/2016 tarihinden önce başlatılan icra ve iflas takipleri ile bu kapsamda Hazine ile Vakıflar Genel Müdürlüğüne husumet yöneltilen takipler hakkında icra müdürlüklerince, 670 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 5. maddesi uyarınca düşme kararı verilir. Bu kararlar dosya üzerinden kesin olarak verilir ve takip alacaklısına resen tebliğ edilir. Tarafların yaptığı takip giderleri kendi üzerlerinde bırakılır.
(3) 20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında yürürlüğe konulan kanun hükmünde kararnameler gereğince kapatılan kurum, kuruluş, özel radyo ve televizyonlar, gazete, dergi, yayınevi ve dağıtım kanalları ile bunların sahibi gerçek veya tüzel kişiler veya kapatılma ya da resen terkin üzerine Maliye Bakanlığı ile Vakıflar Genel Müdürlüğü aleyhine 17/8/2016 tarihi dahil bu tarihten sonra açılan davalar ile icra ve iflas takipleri hakkında 670 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 5. maddesi gereğince dava veya takip şartının bulunmaması nedeniyle davanın reddine veya takibin düşmesine karar verilir.
(4) Birinci ve ikinci fıkralar uyarınca verilen kararlarda davacı veya alacaklının 670 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 5. maddesinde belirtilen usule uygun olarak ilgili idari makama, tebliğ tarihinden itibaren otuz günlük hak düşürücü süre içinde başvurabileceği belirtilir. İdari başvuru üzerine idari merci tarafından verilecek karar aleyhine idari yargıda dava açılabilir. İdari yargının verdiği karar kesin olup, uyuşmazlık adli yargıda hiçbir şekilde dava konusu yapılamaz." hükümleri yer almaktadır.
Dava dosyasının incelenmesinden, davacının, 667 Sayılı KHK ile kapatılan Özel İ. Kadın Doğum ve Cerrahi Hastanesi'nin hissedarı ve ortağı olduğu, hissesinin karşılığı bedelin tazmini için 29.08.2016 tarihinde Van Defterdarlığına başvurduğu, idarece 60 günlük süre içerisinde bir cevap verilmemesi üzerine başvurusunun zımmen reddine ilişkin Van Defterdarlığı işleminin iptali ile 100,00 TL zararının el koyma tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte tazminine karar verilmesi istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; 675 Sayılı KHK'nın 5.maddesinin 2.fıkrasında, KHK hükmü gereği Maliye Hazinesine devredilen kurum ve kuruluşlardan elde edilen değerlerin nazım hesaplarda takip edilerek, yapılacak ödemelerde bu hesapların kullanılacağı, takip edilen hesapta ödenebilir miktar bulunmaz ise bu hususta idareye ek mali külfet getirilemeyeceği, hesapta ödenebilir miktarın bulunduğu durumlarda da, 670 Sayılı KHK'nın 5.maddesinin 5. fıkrasında düzenlenen sıralamanın takip edileceği ve ödemelerin Maliye Bakanlığı tarafından öngörülen uygun bir takvimde gerçekleştirileceği, 670 Sayılı KHK'nın 5. maddesinin 1. fıkrası kapsamında tespite konu edilebilecek haklara ilişkin olarak hak iddiasında bulunanların, anılan maddenin 4. fıkrası ile 675 Sayılı KHK'nın 16. maddesinin 4. fıkrası uyarınca ilgili idareye başvuruda bulunmaları ve başvuru üzerine ilgili idari merci tarafından bir karar verildikten sonra, verilen karar aleyhine idari yargıda dava açmaları; başka bir anlatımla, yukarıda yer verilen hükümlerle düzenlenmiş bir konuda, 2577 Sayılı Kanun'un 10 ve 11. maddelerinde öngörülmüş olan usulün işletilmesi sonucunda oluşacak zımni ret üzerine dava açılmasına olanak bulunmadığı; diğer taraftan, Maliye Hazinesine devredilen mal varlığı değerleriyle ilgili olarak yapılacak başvurular yönünden Maliye Bakanlığının yetkilendirildiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, terör örgütleriyle iltisak veya irtibatlı bulunarak Maliye Hazinesine devredilen kurum ve kuruluşun devralınan varlıklardan nakit ve diğer hazır değerlerlerinin emanet, diğer varlıkların ise nazım hesaplardan izleneceği, nazım hesaplarda izlenen varlıklardan elden çıkarılanların tutarının emanet hesaplarına alınacağı, idare tarafından ödenmesine karar verilen borçların ise bu emanetlerden ödenerek kalan tutarın bütçeye gelir kaydedileceği, yapılacak ödemelerde "malvarlığının aynından doğan vergi borçları, rehinli alacaklar, çalışanların sigorta primleri, kamu idarelerine ödenmesi gereken vergi, resim, harç, fon kesintisi, pay gibi borçlar, enerji, iletişim ve su kullanım borçları, çeşidine bakılmaksızın beşyüz Türk Lirasını geçmeyen borçlar" sıralamasının takip edileceği, bu sıralamada önceki sıradaki bir alacak ödenmeden sonrakine geçilemeyeceği, arta kalan kısımda aktif varlık var ise kapatılan kurumlardan alacaklı olanlara ödemelere geçileceği, bütün bu hususların belirli olması için devredilen kurum ve kuruluşların tasfiye süreçlerinin beklenilmesi gerektiği, idare tarafından yapılmasına karar verilen ödemelerin Maliye Bakanlığınca uygun görülen takvimde tediye edileceği, Kanun Hükmünde Kararnamelerde belirtilen bütün bu prosedürler tamamlandıktan sonra hakkının ihlal edildiğini iddia edenler tarafından, 675 Sayılı KHK'nın 16.maddesinde öngörülen düzenlemeye uygun olarak dava açılabileceği görülmektedir.
Uyuşmazlık konusu olayda, kapatılan Özel İ. Kadın Doğum ve Cerrahi Hastanesinin tasfiye sürecinin henüz tamamlanmadığı, tasfiye sürecinde kuruluşun aktifinin kalıp kalmayacağı hususunun belirsiz olduğu, bu durumun tasfiyeden sonra netlik kazanacağı, KHK'nın emredici hükümleri gereğince kapatılan kuruluşun borçları sebebiyle idareye ek mali yükümlülük getirilemeyeceği, bu sebeple tasfiye sürecinin sona ermesinden sonra emanet hesabında aktif kalırsa öncelikli borçların tediye edileceği, bu tediyeden sonra artık aktif değer kalması halinde kapatılan kuruluştan alacaklılarının tatminine geçileceği, bütün bu hususların yargılamanın bu aşamasında belirsiz olduğu anlaşıldığından, Maliye Bakanlığına yapılan başvurunun 60 günlük süre içerisinde cevap verilmemek suretiyle zımnen reddedilmesi üzerine, idarece başvuru hakkında bir karar verilmesi beklenilmeksizin bakılan davanın açıldığı anlaşılmakta olup, 675 Sayılı KHK'nın 16. maddesi uyarınca, idari yargıda dava açılmadan önce yetkili idareye başvurulması ve idarece başvurunun kısmen veya tamamen reddine ilişkin bir karar verildikten sonra dava açılması kuralına uyulduğundan bahsedilmesine olanak bulunmamaktadır.
Kaldı ki, olağanüstü hal müddetinde kapatılan kurum ve kuruluşların tasfiye sürecinin belirli bir zaman alacak olmasının ticari hayatın akışında beklenebilir bir durum olduğu, kapatılan kurum ve kuruluşların bütün alacaklılarına 60 gün içerisinde cevap verilmesi hususunun idareye yüklenemeyeceği, daha özel ve sonraki kanun niteliğinde olan 675 Sayılı KHK'nın 16.maddesinde de zımni ret müessesine yer verilmediği anlaşılmış olup, başvuru üzerine 60 gün içerisinde işlem tesis edilmediğinden bahisle açılan iş bu davanın esasının incelenmesinin mümkün olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Bu durumda, 675 Sayılı KHK'nın 16/4 maddesi gereğince, idareye yapılan başvurunun yetkili idari merci tarafından kısmen veya tamamen reddine ilişkin bir karar verildikten sonra dava açılması kuralına uyulmadığından, bu aşamada açılan davanın esasının incelenmesinin caiz olmadığı anlaşılmış, gerekçesi yönünden hukuki isabet taşımayan istinaf istemine konu Mahkeme kararında ise sonucu itibariyle hukuki isabetsizlik bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
SONUÇ: Açıklanan nedenlerle; 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesine göre yapılan inceleme sonucunda, mezkur kararın sonucu itibariyle usul ve hukuka uygun olduğu ve kaldırılmasını gerektiren bir neden bulunmadığı anlaşıldığından, istinaf başvurusunun yukarıda belirtilen gerekçeyle reddine, aşağıda dökümü yapılan 152,70.-TL yargılama giderinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına, posta gideri avansından artan miktarın Mahkemesince re'sen yatırana iadesine, 2577 Sayılı Kanun'un 45/6. maddesi uyarınca kesin olarak, 19.06.2020 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.(¤¤)