(2577 S. K. m. 45) (5393 S. K. m. 15)
İSTEMİN ÖZETİ: Samsun 2. İdare Mahkemesi Hakimliği'nin 19/01/2018 günlü, E:2017/1042, K:2018/93sayılı kararının istinaf kanun yoluyla incelenerek kaldırılması istenilmektedir.
CEVABIN ÖZETİ: İdare Mahkemesince verilen kararın usul ve hukuka uygun bulunduğu ve istinaf dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın kaldırılmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek istinaf başvurusunun reddedilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Samsun Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesince dava dosyası 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca incelenerek işin gereği görüşüldü:
Dava; Samsun ili, Vezirköprü ilçesi, Cumhuriyet mahallesi, Sundurmaz mevkiindeki, … parsel sayılı taşınmazda bulunan riskli yapı yerine kat karşılığı inşaat yapmak üzere, müteahhit olarak maliklerle sözleşme imzalayan ve inşaat ruhsatı almak isteyen davacıdan otopark bedeli istenilmesine ilişkin işlemin iptali ile yapılan 18.000,00 TL tutarındaki ödemenin ödeme tarihi olan 18/05/2016 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte tazminine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
Samsun 2. İdare Mahkemesi Hakimliği'nin 19/01/2018 günlü, E:2017/1042, K:2018/93 sayılı kararıyla; 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun'un 7. maddesinin 10. fıkrasında, gerçek kişilerce ve özel hukuk tüzel kişilerince uygulamada bulunulan riskli alanlardaki yapıların mevcut alanları için daha önce belediyelerce alınan harç ve ücretlere ilave olarak, sadece kullanım maksadı değişiklikleri ile yapı alanındaki artışlar için hesaplanan harç ve ücret farklarının alınacağının belirtildiği, dava konusu olan ve kat karşılığı inşaat yapılması planlanan yapının Samsun Valiliği Çevre Şehircilik İl Müdürlüğü'nce ''riskli yapı'' olarak değerlendirildiği, bu nedenle anılan parsel üzerinde bulunan riskli yapının alanı kadar kısım için 6306 sayılı Kanun kapsamında harçlardan ve ücretlerden muafiyetin olması gerektiği, aksi bir durumun talep edilmesinin ise, hakkın kötüye kullanılması anlamına geleceğinden, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı, dava konusu işlem hukuka uygun olduğundan davacının ihtirazi kayıtla ödediği 18.000,00 TL otopark bedelinin davalı idareden tahsili isteminin de reddi gerektiği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Davacı tarafından; dava konusu parsel için sadece kullanım amaçlı değişikliği söz konusu olmadığı gibi, sadece hukuki sorumluluğun yerine getirilmesi adına, kullanımı imkansız otopark alanı oluşturulmasının da hayatın olağan akışına aykırı olduğu, belediyelerin otopark ihtiyacını gidermekle yükümlü olduğu, davacıya belediyece gösterilen otoparkın, Vezirköprü ilçesi Cumhuriyet meydanında bulunan 200 araç kapasiteli otopark olduğu, söz konusu otoparkın 250 adet ücretli abonmanı bulunduğundan, abonmanların dahi ihtiyacının karşılanamadığı, kaldı ki otoparkın davacının inşa ettiği daireler için kullanıma uygun olsa dahi dava konusu parsele uzaklığının yaklaşık 2 km olduğu, halihazırda uygulanan imar planlarında, Vezirköprü ilçesinde otopark yapımı için temin edilen veya planda otopark olarak gösterilen bir alan bulunmadığı ileri sürülerek anılan karara karşı istinaf başvurusunda bulunulmakta ve kararın kaldırılması istenilmektedir.
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları" başlıklı 15. maddesinin (p) bendinde; karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerleri tespit etmenin ve işletmenin, işlettirmenin veya kiraya vermenin belediyenin yetkisinde olduğu hükme bağlanmıştır.
3194 sayılı İmar Kanunu'nun "Otoparklar" başlıklı 37. Maddesinde ise, imar planlarının tanziminde planlanan beldenin ve bölgenin şartları ile müstakbel ihtiyaçlar göz önünde tutularak lüzumlu otopark yerlerinin ayrılacağı, otopark ihtiyacı bulunan bina ve tesislere lüzumlu otopark yeri tefrik edilmedikçe yapı izni, otopark tesis edilmedikçe de kullanma izni verilmeyeceği hükmü yer almıştır.
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 37. ve 44. maddelerine dayanılarak hazırlanan ve 01/07/1993 günlü, 21624 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Otopark Yönetmeliği'nin "Genel Esaslar" başlıklı 4. maddesinin (a) bendinde, binayı kullananların otopark ihtiyacının bina içinde veya parselinde karşılanmasının esas olduğu; (e) bendinde, imar planları hazırlanırken parselinde otopark tesisi mümkün olmayan yerlerde otopark ihtiyacının karşılanması amacıyla bölge ve genel otopark yerleri belirleneceği; (f) bendinde, meskun alanlar, kentsel sit alanları, üzerinde korunacak yapı bulunan parseller, arazinin jeolojik ve topografik yapısı, giriş-çıkış, trafik emniyeti sağlanamaması gibi imar planındaki konumundan kaynaklanan nedenlerle otopark ihtiyacının parselinde karşılanması mümkün olmayan durumlara ilişkin ilkelerin, belediye meclis veya il idare kurulu kararı ile belirleneceği, otopark bedeli alınan parsellerin otopark ihtiyacının belediye veya valilikçe karşılanmasının zorunlu olduğu, otopark ihtiyacı parselinde karşılanamayan ve idaresince İmar Kanunu'nun 37. maddesine göre otopark tesis edilemeyen alanlarda otopark bedelinin arsa payı hariç %25'i yapı ruhsatının verilmesi sırasında nakden, kalan %75'i ve arsa payı ise belediyesince veya il özel idaresince parselin otopark ihtiyacı karşılandıktan en geç doksan gün sonra o yıla ait miktarlara göre değerlendirilerek tahsil edileceği, yapı ruhsatı düzenleme aşamasında ödemelere ilişkin taahhütname alınacağı ve tapu kütüğüne bu hususta şerh düşüleceği, plansız alanlarda otoparkın parselinde veya yapıda karşılanmasının zorunlu olduğu hükümlerine yer verilmiş; 5. maddesinde, yerleşim alanlarında otopark aranması gereken kullanımlar ve miktarlarına yer verildiği; "Yapı ruhsatı ve Kullanma İzinlerinin Verilmesi" başlıklı 7. maddesinin birinci fıkrasında, yapılacak yapılara bu yönetmelikte belirtilen esaslara ve belediye meclislerince alınacak kararlara göre bina otopark yerleri ayrılmadıkça yapı ruhsatı, bu otoparklar inşa edilip hazır hale getirilmedikçe de yapı kullanma izni verilemeyeceği; "Bina Otoparkı Yapılamayan Parseller" başlıklı 9. maddesinde, bina içinde veya parselinde otopark yapılması mümkün olmayan yapıların durumunun belediyece imar durumu ile ilgili ilk müracaat tarihinden başlayarak 30 gün içinde ilgilisine gerekçeleri ile birlikte bildirileceği, belediyelerin bina otoparkı yerine otopark sorununun nasıl çözümleneceğini, binanın hangi bölge veya genel otoparkından yararlanacağını da bildirmekle ve bu otoparkları tesis etmekle yükümlü olduğu, bu durumda bölge veya genel otoparktan yararlananlardan ayrıca kullanım ücreti alınmayacağı; "Otopark Bedelinin Tahakkuk ve Tahsili" başlıklı 10. maddesinde, otopark bedelinin hesabında, 4. maddenin (d) bendinde belirtilen birim park alanları ile 5. maddede belirtilen otopark sayısının esas alınacağı, otopark bedellerinin tahakkuk ve tahsil esaslarının Yönetmelik ve Tebliğ hükümleri de dikkate alınarak belediye meclisleri veya il genel meclisleri tarafından belirleneceği, otopark bedellerinin kamu bankalarından herhangi birinde açılacak otopark hesabına yatırılacağı, bu hesapta toplanan meblağa yasaların öngördüğü faiz oranının uygulanacağı, 3030 sayılı Kanun kapsamında kalan belediyelerde, büyükşehir belediyesince ilçe belediyeleri adına otopark hesabı açtırılacağı, ilçe belediyeleri hesabında toplanan otopark meblağının, büyükşehir belediyelerince o ilçe sınırları içerisinde yapılacak veya yaptırılacak bölge veya genel otoparkları için kullanılacağı belirtilmiştir.
Yukarıda yer verilen hükümlerin birlikte değerlendirilmesinden, taşınmazın bulunduğu parselde otopark ihtiyacının karşılanmaması durumunda belirlenecek bir otopark bedelinin alınacağı, buna karşılık ilgili belediye ve valilikçe otopark ihtiyacının karşılanması amacıyla bölge veya genel otopark yerlerinin belirleneceği, otopark bedeli alınan parsellerin otopark ihtiyacının belediye veya valilikçe karşılanmasının zorunlu olduğu, bu durumda bölge veya genel otoparktan yararlananlardan ayrıca kullanım ücreti alınmayacağı, belirlenen otopark bedelinin % 25'inin yapı ruhsatının onaylanması aşamasında, kalan % 75'lik kısmının ise taşınmazın otopark ihtiyacı karşılandıktan sonra tahsil edilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.
6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun'un "Dönüşüm gelirleri" başlıklı 7. maddesinin 10. fıkrasında; riskli alanlarda, rezerv yapı alanlarında ve riskli yapıların bulunduğu parsellerde, gerçek kişilerce ve özel hukuk tüzel kişilerince uygulamada bulunulması halinde, yapıların mevcut alanları için daha önce belediyelerce alınan harç ve ücretlere ilave olarak, sadece kullanım maksadı değişiklikleri ile yapı alanındaki artışlar için hesaplanan harç ve ücret farklarının alınacağı hükmü yer almıştır.
Riskli yapıların bulunduğu alanlarda yapılacak yeni yapılar için alınacak otopark bedelinin nasıl alınması gerektiği hususu söz konusu hüküm ışığında değerlendirildiğinde, ilgili parselde yapılacak yapının mevcut alanı için daha önce belediyece alınan otopark bedeline ilave olarak, kullanım maksadı değişiklikleri ile yapı alanındaki artışlar için hesaplanan otopark bedeli farkının alınacağı sonucuna ulaşılmıştır.
Dava dosyasının incelenmesinden; müteahhit olan davacının, Samsun ili, Vezirköprü ilçesi, Cumhuriyet mahallesi, Sundurmaz mevkiindeki, … parsel sayılı taşınmazda bulunan riskli yapı yerine kat karşılığı inşaat yapmak üzere maliklerle sözleşme imzaladığı, mimari ve statik proje müelliflerinin 16/01/2017 tarihinde Vezirköprü Belediye Başkanlığı'na başvuruda bulunarak, parselin otopark ihtiyacının parsel dışından karşılanması isteminde bulundukları, bunun üzerine Vezirköprü Belediye Başkanlığınca hazırlanan 17/01/2017 günlü raporda; otopark ihtiyacının bina içinde veya parselinde karşılanmasının mümkün olmadığına ilişkin açıklamalara yer verildikten sonra, 6 adet otopark gerektiği tespitinde bulunulduğu, bu raporun 17/01/2017 günlü, E.392 sayılı yazıyla davalı idareye gönderildiği, davalı idare otopark komisyonunun 18/01/2017 günlü raporunda; Vezirköprü Belediye Başkanlığı raporunun, gerekli olan toplam otopark sayısı hariç uygun görüldüğü ve 7 araçlık otopark yeri bedeli alınması gerektiği belirtilerek, bu raporun davalı idarenin 19/01/2017 günlü, 448 sayılı yazısıyla Vezirköprü Belediye Başkanlığı'na gönderildiği, davacının, Vezirköprü Belediye Başkanlığı'na 17/05/2017 tarihinde yaptığı başvurusunda, otopark bedelinden muaf tutularak ruhsat düzenlenmesi talebinde bulunduğu, bu başvurusuna cevaben tesis edilen, anılan idarenin 17/05/2017 günlü, E.3710 sayılı yazısında, otopark harcı ile ilgili taleplerin davalı idareye yapılması gerektiğinin belirtildiği, dava konusu parseldeki yapıya ilişkin 24/05/2017 günlü, 2017/124 sayılı yapı ruhsatı göz önünde bulundurularak ve Otopark Yönetmeliği'nin, olması gereken en az otopark miktarlarını düzenleyen 5.maddesi kapsamında değerlendirme yapıldığında, 6 adet konut için 2 otopark, 161,5 m² işyeri için 4 otopark olmak üzere toplam 6 otopark yeri ayrılması gerektiğinden hareketle bu 6 otopark yeri için belediye meclisince 2017 yılı için araç başına belirlenen 3.000,00 TL üzerinden 18.000,00 TL otopark bedelinin 18/05/2017 tarihinde davacı tarafından davalı idare adına yatırıldığı anlaşılmıştır.
Uyuşmazlık konusu olay, 3194 sayılı İmar Kanunu ve Otopark Yönetmeliği ile 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun'un aktarılan hükümleri ışığında değerlendirildiğinde; dava konusu yapının otopark ihtiyacının, bulunduğu bina veya parselde karşılanmaması nedeniyle bölge veya genel otopark yerlerinden tahsis yapılmak suretiyle otopark ihtiyacı karşılanmak üzere davacıdan otopark bedeli alınması gerektiği, dava konusu yapının riskli yapı olarak belirlenmiş olmasının, riskli yapının yıkılması üzerine yeni yapı yapılması sürecinde otopark bedelinden tamamen muafiyet tanınması anlamına gelmediği, davalı idarenin savunmasında ve Dairemizin 11/05/2018 günlü ara kararına davalı idarece verilen cevap ekindeki Vezirköprü Belediye Başkanlığı yazısında, riskli yapı olduğu tespit edilen binanın mevcut alanı için daha önce tahsil edilmiş otopark ücreti bulunmadığı belirtildiğinden, 6306 sayılı Kanunun 7. maddesinin 10. fıkrasında yer alan, riskli yapılar yerine yeni yapılan yapılar için sadece kullanım maksadı değişiklikleri ile yapı alanındaki artışlar için hesaplanan harç ve ücret farklarının alınacağına ilişkin hüküm kapsamında toplam otopark bedelinden düşülmesi gereken bir tutar bulunmadığından, yapının tamamı için otopark bedeli alınması gerektiği açık olmakla birlikte, Dairemizin 11/05/2018 günlü ara kararına davalı idarece verilen cevap ekindeki Vezirköprü Belediye Başkanlığı yazısından, dava konusu yapı için otopark yeri gösterilmesinin söz konusu olmadığı anlaşıldığından, otopark yeri tahsis edilmemesine rağmen davacıdan otopark bedelinin tamamının istenilmesine ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır. Öte yandan, davacıdan otopark bedeli istenilmesine ilişkin işlem hukuka aykırı olduğundan, davacı tarafından yapılan 18.000,00 TL tutarındaki ödemenin dava tarihi olan 16/06/2017 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesi gerektiği de açıktır.
Bu durumda, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, istinaf başvurusunun kabulüne, Samsun 2. İdare Mahkemesi Hakimliği'nin 19/01/2018 günlü, E:2017/1042, K:2018/93 sayılı kararının kaldırılmasına, dava konusu işlemin iptaline, davacının tazminat isteminin kabulü ile 18.000,00 TL tutarındaki ödemenin dava tarihi olan 16/06/2017 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesine, ilk derece ve istinaf aşamasına ilişkin aşağıda dökümü yapılan toplam 288,50 TL yargılama gideri ile kararın verildiği tarihte yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen 1.090,00 TL vekalet ücretinin davalı idare tarafından davacıya ödenmesine, artan posta gideri avansından miktarın davacıya iadesine, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45/6. maddesi uyarınca kesin olarak, 07/06/2018 tarihinde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)