(2577 S. K. m. 45) (4342 S. K. m. 1, 6, 9, 13, 14, 15) (442 S. K. m. 13, 14)
İSTEMİN ÖZETİ: Çorum İdare Mahkemesi'nin 28/12/2017 günlü ve E:2017/12, K:2017/1208 sayılı kararının istinaf kanun yoluyla incelenerek kaldırılması istenilmektedir.
CEVABIN ÖZETİ: Cevap verilmemiştir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Samsun Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesince dava dosyası 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca incelenerek işin gereği görüşüldü:
Dava; Çorum ili, Kargı ilçesi, ...... köyü sınırları içerisinde bulunan ve "Otlak, yaylak ve yayla evleri" vasfı ile Mera Yaylak ve Kışlak Kütüğüne (Kamu Orta Malları Kütüğü) 'Kamu orta malı' olarak tescil olunan 121 ada, 1208 parsel numaralı taşınmazın vasfının "Otlak, yaylak ve yayla evleri" olmaktan çıkarılması talebiyle yapılan 16.11.2016 tarihli başvurunun reddine ilişkin Çorum İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü'nün 13513 sayılı işlemin iptali istemiyle açılmıştır.
Çorum İdare Mahkemesi'nin 28/12/2017 günlü ve E:2017/12, K:2017/1208 sayılı kararıyla; 4342 sayılı Mera Kanununa göre, otlak yaylak ve kışlak olarak tahsis edilen yerlerin tahsis amacı değiştirilmedikçe amacı dışında kullanılamayacağı, tahsis amacının değiştirilebileceği hallerin anılan Kanunun 14. maddesinde tahdiden sayıldığı, davacı tarafından otlak yaylak ve yayla evleri olarak tescil edilen yerin vasfının değiştirilmesi istenilmiş ise de, bu maddede sayılan şartların hiçbiri gerçekleşmediği gibi anılan yerin otlak, yaylak ve yayla evleri olarak 17.03.2015 tarihinde tahsis edildiği, tahsis kararında değişiklik yapılabilmesi için son tahsis kararından itibaren beş yıl geçmiş olmasının mevzuat gereği şart olduğu, oysa tahsis tarihinden itibaren henüz beş yıllık sürenin de geçmediği anlaşıldığından anılan yerin vasfının değiştirilmesine ilişkin başvurunun reddi yönünde tesis edilen işlemde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı, öte yandan, davacı tarafından dava dilekçesinde 121 ada 1208 parsel numaralı taşınmazın vasfının "Otlak, yaylak ve yayla evleri" olmaktan çıkarılmasına karar verilmesi istenilmiş ise de; idari yargı yetkisinin idari işlem ve idari eylemlerin hukuka uygunluklarının denetimi ile sınırlı olduğu, idare mahkemelerinin idari eylem ve işlem niteliğinde karar veremeyeceğinden davacının bu talebi hakkında herhangi bir hüküm kurulmasının olanaklı olmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Davacı tarafından; davalı idare tarafından, uyuşmazlık konusu yerin fiili olarak tahsis amacının değiştirildiği, taşınmazın otlak ve yaylak olarak kullanılmasının teknik açıdan mümkün olmadığı, Mahkemece eksik incelemeye dayalı olarak hüküm kurulduğu ileri sürülerek anılan karara karşı istinaf başvurusunda bulunulmakta ve kararın kaldırılması istenilmektedir.
4342 sayılı Mera Kanununun 1. maddesinde, "Bu Kanunun amacı; daha önce çeşitli kanunlarla tahsis edilmiş veya kadimden beri kullanılmakta olan mera, yaylak, kışlak ve kamuya ait otlak ve çayırların tespiti, tahdidi ile köy veya belediye tüzel kişilikleri adına tahsislerinin yapılmasını, belirlenecek kurallara uygun bir şekilde kullandırılmasını, bakım ve ıslahının yapılarak verimliliklerinin artırılmasını ve sürdürülmesini, kullanımlarının sürekli olarak denetlenmesini, korunmasını ve gerektiğinde kullanım amacının değiştirilmesini sağlamaktır." hükmüne yer verilmiştir.
Aynı Kanunun 6. maddesinde, mera, yaylak ve kışlakların tespit, tahdit ve tahsisi Tarım ve Köyişleri Bakanlığınca yapılacağı, bu amaçla valinin görevlendireceği bir vali yardımcısı başkanlığında; Bakanlık il müdürü, Bakanlık il müdürlüğünden konu uzmanı bir ziraat mühendisi, Köy Hizmetleri il müdürlüğünden bir ziraat mühendisi, defterdarlıktan veya bulunamaması halinde vali tarafından görevlendirilecek bir hukukçu, Milli Emlak Müdürlüğünden bir temsilci, Kadastro Müdürlüğünden bir teknik eleman, Ziraat Odası Başkanlığından bir temsilci olmak üzere sekiz kişiden oluşan bir komisyon kurulacağı, 9. Maddesinde komisyonca görevlendirilen teknik ekipler mevcut mera, yaylak ve kışlaklar ile bu Kanun gereğince mera, yaylak ve kışlak kapsamına alınacak alanları tespit ederek bu alanların sınırlarının belirlenmesi ve işaret konulması işlemlerini yapacağı; 5000 ölçekli haritalarını tanzim ederek bu yerlerin sınırlandırılacağı, 13. Maddesinde komisyon kararlarına karşı 30 günlük askı ilan süresi ve tebligatı gerektiren hallerde tebliğden itibaren 30 günlük süre içinde asliye hukuk mahkemesine, kadastro yapılan yerlerde ise kadastro mahkemesine dava açılabileceği öngörülmüştür.
Kanunun "Tahsis amacının değiştirilmesi" başlıklı 14. Maddesinde; "Tahsis amacı değiştirilmedikçe mera, yaylak ve kışlaktan bu Kanunda gösterilenden başka şekilde yararlanılamaz. Ancak, bu Kanuna veya daha önceki kanunlara göre mera, yaylak ve kışlak olarak tahsis edilmiş olan veya kadimden beri bu amaçla kullanılan arazilerden;
a) Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığının talebi üzerine, 3213 sayılı Maden Kanunu ve 6326 sayılı Petrol Kanunu hükümlerine göre, arama faaliyetleri sonunda rezervi belirlenen maden ve petrol faaliyeti için zaruri olan,
b) Kültür ve Turizm Bakanlığının talebi üzerine, turizm yatırımları için zaruri olan,
c) Kamu yatırımları yapılması için gerekli bulunan,
d) (Değişik: 3/7/2005 - 5403/27 md.) Köy yerleşim yeri ile uygulama imar plânı veya uygulama plânlarına ilave imar plânlarının hazırlanması, toprak muhafazası, gen kaynaklarının korunması, millî park ve muhafaza ormanı kurulması, doğal, tarihî ve kültürel varlıkların korunması, sel kontrolü, akarsular ve kaynakların düzenlenmesi, bu kaynaklarda yapılması gereken su ürünleri üretimi ve termale dayalı tarımsal üretim faaliyetleri için ihtiyaç duyulan,
e) 442 sayılı Köy Kanununun 13 ve 14 üncü maddeleri kapsamında kullanılmak üzere ihtiyaç duyulan,
f) Ülke güvenliği ve olağanüstü hal durumlarında ihtiyaç duyulan,
g) Doğal afet bölgelerinde yerleşim yeri için ihtiyaç duyulan,
ğ) (Değişik: 9/7/2008 - 5784/26 md.) Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun talebi üzerine, 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu, 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu ve 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu hükümlerine göre, petrol iletim faaliyetleri ile elektrik ve doğal gaz piyasası faaliyetleri için gerekli bulunan,
h) (Ek: 26/3/2008 - 5751/3 md.) Jeotermal kaynaklı teknolojik seralar için ihtiyaç duyulan,
ı) (Ek: 10/9/2014 - 6552/112 md.) Bakanlar Kurulunca kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı olarak ilan edilen,
i) (Ek: 28/11/2017 - 7061/53 md.) 9/1/2002 tarihli ve 4737 sayılı Endüstri Bölgeleri Kanunu kapsamında ilan edilen endüstri bölgeleri, 26/6/2001 tarihli ve 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu kapsamında ilan edilen teknoloji geliştirme bölgeleri, 12/4/2000 tarihli ve 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu kapsamında kurulan organize sanayi bölgeleri ve 6/6/1985 tarihli ve 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu kapsamında kurulan serbest bölgeler için kuruluş ve genişleme aşamalarında ihtiyaç duyulan,
Yerlerin, ilgili müdürlüğün talebi, komisyonun ve defterdarlığın uygun görüşü üzerine, valilikçe tahsis amacı değiştirilebilir ve söz konusu yerlerin tescilleri Hazine adına, vakıf meralarının tescilleri ise vakıf adına yaptırılır.
(Değişik: 9/7/2008 - 5784/26 md.) Bu madde kapsamında başvuruda bulunan kamu kurumları ile işletmeciler, faaliyetlerini çevreye ve kalan mera alanlarına zarar vermeyecek şekilde yürütmek ve kendilerine tahsis edilen yerleri tahsis süresi bitiminde eski vasfına getirmekle yükümlüdürler. Bu yerler, tahsis süresi bitiminde özel sicile kaydedilir.
Komisyon gerektiğinde; 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlemesine Dair Tarım Reformu Kanununun uygulanmasını Bakanlıktan talep edebilir ve köy veya belediyelerde toplulaştırma projeleri uygulatabilir.
(Değişik: 26/3/2008 - 5751/3 md.) Durumu ve sınıfı çok iyi veya iyi olan mera, yaylak ve kışlaklarda birinci fıkranın (a), (f), (g), (ğ) ve (h) bentleri hariç, tahsis amacı değişikliği yapılamaz.(1)
Bu Kanun kapsamında, 3213 sayılı Maden Kanunu ve 6326 sayılı Petrol Kanunu hükümlerine göre arama ve işletme faaliyetlerinin yürütülmesi ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkartılacak bir yönetmelikle düzenlenir.
Harman yeri, panayır, sıvat ve eyrek yerleri gibi kamu orta mallarının tahsis amacı değişikliğinde bu madde hükümleri uygulanır.
(Ek fıkra: 3/7/2005 - 5403/27 md.) Bakanlık tarafından uygulanacak mera veya arazi toplulaştırma projeleri kapsamında; arazinin niteliği ve kullanım bütünlüğü dikkate alınarak işlenen tarım arazilerinden mera kullanımına mera olarak kullanılan alanlardan arazi plânlaması yapılabilir. Tarımsal kullanım veya mera bütünlüğü sağlamak için, nitelikleri itibarıyla değişim yapılacak arazi bulunamaması durumunda bu fıkra hükümlerine göre değerlendirmek, değiştirmek veya satın almak sureti ile kamulaştırma yapılabilir. Kamulaştırılan bu araziler değişim veya doğrudan satış ile değerlendirilir. Yapılan kamulaştırma ve değişim ile ilgili işlemler ve düzenlenen kâğıtlar Katma Değer Vergisi hariç her türlü vergi, resim, harç ve katkı payından müstesnadır." hükmüne yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden; Çorum ili, Kargı ilçesi, ...... köyü sınırları içerisinde bulunan ve "Otlak, yaylak ve yayla evleri" vasfı ile Mera Yaylak ve Kışlak Kütüğüne (Kamu orta malları kütüğü) 'Kamu orta malı' olarak tescil olunan 121 ada, 1208 parsel numaralı taşınmazın vasfının "Otlak, yaylak ve yayla evleri" olmaktan çıkarılması talebiyle davacı tarafından yapılan 16.11.2016 tarihli başvurunun, dava konusu taşınmazın Mera Yaylak ve Kışlak Kütüğünden çıkarılmasının ancak tahsis amacı değişikliği ya da mahkeme kararı ile mümkün olduğu, tahsis amacı değişikliği işlemlerinin 4342 sayılı Mera Kanununun 14.maddesinde sayılan sebepler dahilinde yapıldığı, davacının talebinin söz konusu madde kapsamında bulunmadığından bahisle Çorum İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü'nün 13513 sayılı işlemi ile reddedilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Yukarıda anılan mevzuat hükümleri uyarınca mera alanlarının belirlenmesi işlemi, oluşturulan komisyon ve teknik ekipler tarafından yapılan çalışmalar sonucunda komisyon görüşü ve valilik onayıyla gerçekleştirilmektedir. Mera olarak belirlenen taşınmazın tahsis amacının değiştirilmesi ise belirli şartlar dahilinde ilgili müdürlüğün talebi üzerine komisyon görüşü ve valilik kararıyla yapılmaktadır.
Uyuşmazlık konusu olayda, davacının talebinin, 4342 sayılı Kanunun 14. maddesine uygun olmadığından bahisle doğrudan, Çorum İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürü tarafından reddedildiği, davacının talebi üzerine komisyon tarafından herhangi bir inceleme ve değerlendirme yapılarak konunun valilik makamına iletilmediği, dolayısıyla, 4342 sayılı Kanunun 15. maddesinde öngörülen usul dahilinde yetkili makamlar tarafından işlem tesis edilmediği görüldüğünden, yetki ve şekil yönünden hukuka aykırı olan dava konusu işlemin iptali gerekirken, davanın reddi yolunda verilen mahkeme kararında hukuki isabet bulunmamıştır.
Açıklanan nedenlerle, davacının istinaf başvurusunun kabulüne, Çorum İdare Mahkemesi'nce verilen istinaf başvurusuna konu 28/12/2017 günlü ve E:2017/12, K:2017/1208 sayılı kararın kaldırılmasına, dava konusu işlemin iptaline, aşağıda dökümü yapılan ilk derece ve istinaf aşamasına ait 286,75-TL yargılama gideri ile kararın verildiği tarihte yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen 1.362,00-TL vekalet ücretinin davalı idare tarafından davacıya ödenmesine, artan posta gideri avansının davacıya iadesine, 2577 sayılı Kanunun 45. maddesinin 6. fıkrası uyarınca kesin olarak, 13/03/2019 tarihinde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)