(2577 S. K. m. 45) (4925 S. K. m. 2, 4, 5, 36) (2918 S. K. m. 12) (Karayolu Taşıma Yönetmeliği m. 4, 5, 6, 7, 12, 13)
İSTEMİN ÖZETİ: Yolcu taşıma faaliyeti yapan davacı kooperatifin, Soğuksu-Kalkandere L Tipi Cezaevi - Rize güzergahında Kalkandere Belediyesi adına faaliyet gösteren 5 özel halk otobüsünün faaliyetinin sonlandırılması talebiyle 21/12/2015 tarihinde yapılan başvuru hakkında tesis edilen 31/12/2015 tarih ve 2015/05 Sayılı Rize İl Trafik Komisyonu kararının iptali istemiyle açtığı davada; dava konusu işlemin iptaline karar veren Rize İdare Mahkemesi'nin 12/01/2018 gün ve E:2016/584, K:2018/23 Sayılı kararının; Mahkemenin E:2017/436 K:2018/25 Sayılı kararı ile davalı idarenin, kooperatifin yolcu taşımacılığına müsaade edilmemesi yönündeki komisyon kararının iptal edildiği, Mahkemenin işbu davadaki kararında ise, belediye ile kooperatifin gerekli önlemleri almaları yönündeki komisyon kararının hukuki bulunmayıp iptal edildiği, gerekçesinde ise il içi taşımacılık faaliyetinin belediyelerce yetkilendirilen özel halk otobüsleri ile yapılmasına müsaade edilmemesine yönelik önlemlerin alınması ve işlemlerin tesis edilmesi gerektiğinin belirtildiği, her iki Mahkeme kararı birlikte değerlendirildiğinde aynı konuya ilişkin alınan iki farklı kararın birbiriyle örtüşmediği, bütünlük oluşturmadığı dolayısıyla uygulama imkanın bulunmadığı ileri sürülerek 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca istinaf yolu ile incelenerek kaldırılması istemidir.
SAVUNMANIN ÖZETİ: Savunma verilmemiştir.
Karar veren Samsun Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesi'nce işin gereği görüşüldü:
KARAR: Dava, yolcu taşıma faaliyeti yapan davacı kooperatifin, Soğuksu-Kalkandere L Tipi Cezaevi - Rize güzergahında Kalkandere Belediyesi adına faaliyet gösteren 5 özel halk otobüsünün faaliyetinin sonlandırılması talebiyle 21/12/2015 tarihinde yapılan başvuru hakkında tesis edilen 31/12/2015 tarih ve 2015/05 Sayılı Rize İl Trafik Komisyonu kararının iptali istemine ilişkindir.
İdare Mahkemesi'nce; Karayolu Taşıma Yönetmeliği kapsamına giren iliçi ve iller arası taşımacılık faaliyetlerinin Belediyelere ait resmi plakalı taşıtlarla ve Belediyelerce yetkilendirilen özel halk otobüsleri ile yapılamayacağı açık olmakla birlikte, davacı kooperatif tarafından her ne kadar Soğuksu Köyü-Kalkandere Cezaevi-Rize güzergahında ulaşım ihtiyacı bulunmadığı ileri sürülmüş ise de, dosyaya alınan bilirkişi raporunda tespit edildiği üzere anılan güzergahta toplu ulaşım ihtiyacının da bulunduğu göz önüne alındığında; ulaşım ihtiyacı bulunan yeni tespit edilecek güzergahta Belediyelere ait resmi plakalı araçlar ile Belediyelerce yetkilendirilen özel halk otobüsleri dışında kalan gerçek ve tüzel kişilerin işlettiği araçların kullanılması yoluyla ulaşım ihtiyacının karşılanması, bu çerçevede idarece, serbest rekabet ortamının tesisi ile güzergahta taşıma faaliyeti yürütecek hak sahiplerinin eşit ve adil bir usul izlenerek ve tüm isteklilerin değerlendirmeye alınması ile belirlenmesi gerektiği, bu durumda, davacı kooperatif tarafından 12/04/2016 tarih ve 10005 Sayılı dilekçeyle yapılan başvuruda yeni hatta ihtiyaç olması halinde hat işletmeciliğine aday olduklarının davalı kuruma bildirildiği hususu da dikkate alındığında; davacı kooperatifin 333 ve 10898 Sayılı yazılarla birlikte başvurularak hala Belediye adına faaliyet gösteren 5 adet otobüsün faaliyetlerinin sonlandırılması yönündeki talebi üzerine, il içi taşımacılık faaliyetinin Belediyelerce yetkilendirilen özel halk otobüsleri ile yapılmasına müsaade edilmemesine yönelik önlemlerin alınması ve işlemlerin tesis edilmesi gerekirken, Kalkandere Belediye Başkanlığı ile taşımacılık faaliyetini gerçekleştiren 5 özel halk otobüsü sahibinin gerekli önlemleri almasının uygun olduğu değerlendirmesiyle talebin sürüncemede ve çözümsüz bırakıldığı ve bu yönüyle dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
10/7/2003 kabul tarihli 4925 Sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun "Kapsam" başlıklı 2. maddesinin üçüncü fıkrasında, il sınırları içerisindeki taşımalar ile yüz kilometreye kadar olan şehirlerarası taşımaların düzenlenmesinin, il ve ilçe trafik komisyonları ile işbirliği yapılmak suretiyle ilgili valiliklere, belediye sınırları içerisindeki şehiriçi taşımaların belediyelere bu Kanuna göre düzenlenecek Yönetmelik esasları dahilinde bırakılabileceği hüküm altına alınmış; "Genel Kural" başlıklı 4. maddesinde, taşımaların ekonomik, seri, elverişli, güvenli, çevreye kötü etkisi en az ve kamu yararını gözetecek tarzda serbest rekabet ortamında gerçekleştirileceği hükme bağlanmış; "Yetki Belgesi Alma Zorunluluğu ve Taşıma Hizmeti" başlıklı 5. maddesinde, taşımacılık yapılabilmesi için Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığından yetki belgesi alınmasının zorunlu olduğu, buna ilişkin usul ve esasların Yönetmelik ile belirleneceği, taşımacılara yetki belgesinden ayrı olarak taşıtların niteliğini ve sayısını gösteren taşıt belgesi ile taşıt belgesinde kayıtlı her bir taşıt için taşıt kartı verileceği, işletmecilerin sayısı, yolcu kapasitesi, taşıtların durumu, güvenlik veya benzeri nedenlerle Bakanlığın yetki belgelerinin verilmesinde sınırlamalar ve yeni düzenlemeler getirebileceği hükme bağlanmış; "Bu Kanunda Hüküm Bulunmayan Hallerde Uygulanacak Mevzuat" başlıklı 36. maddesinde, 2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu uygulanacak mevzuat arasında sayılmıştır.
Anılan Kanuna dayanılarak çıkarılan ve Resmi Gazete'nin 11/06/2009 tarih ve 27255 Sayılı nüshasında yayımlanarak yürürlüğe giren, işlem tarihinde yürürlükte olan mülga Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde, Tarifeli Yolcu Taşıma: Önceden bir taşıma hattı ve taşıma güzergahı ile bir zaman ve ücret tarifesi belirlenerek ve bunlara uyularak yapılan düzenli yolcu taşımaları, Taşıma Hattı: Tarifeli taşımacılıkta, taşımanın başladığı kalkış noktası ile bittiği varış noktasındaki yerleşim yerleri, Taşıma Güzergahı: Taşımacılıkta, taşımanın başladığı kalkış noktasından bittiği varış noktasına kadar ara duraklar da dahil takip edilen yol, Yetki Belgesi : Bu Yönetmelik kapsamında bir faaliyette bulunacak gerçek ve tüzel kişilere çalışma izni veren ve Bakanlıkça düzenlenen belge, olarak tanımlanmış; "Yetki Belgesi Alma Zorunluluğu" başlıklı 5. maddesinde, bu Yönetmelik kapsamına giren taşımacılık faaliyetlerinde bulunacak gerçek ve tüzel kişilerin yapacakları faaliyetlere uygun olan yetki belgesini almalarının zorunlu olduğu belirtilmiş; "Yetki Belgesi Türleri" başlıklı 6/4 maddesinde, D türü yetki belgesinin otobüsle yurtiçi yolcu taşımacılığı yapacak gerçek ve tüzel kişilere verileceği, taşımanın şekline göre dört türe ayrıldığı ve D4 türündeki yetki belgesinin de, taşıma mesafesine bakılmaksızın iliçi ve 100 kilometreye kadar olan şehirlerarası tarifeli ve tarifesiz olarak ticari yolcu taşımacılığı yapacaklara verileceği belirtilmiş; "Taşımacılık Faaliyetlerinde Genel Kural" başlıklı 7. maddesinde, taşımacılık faaliyetlerinin ekonomik, seri, elverişli, güvenli, çevreye kötü etkisi en aza indirilecek, fert, toplum ve çevre sağlığı ile bunların güvenliğini olumsuz yönde etkilemeyecek ve kamu yararını gözetecek tarzda serbest rekabet ortamında gerçekleştirileceği düzenlenmiş; "Yetki Belgesi Almanın ve Yenilemenin Genel Şartları" başlıklı 12. maddesinde, yetki belgesi almak isteyenlerin 13. maddede belirtilen özel şartları sağlamaları gerektiği belirtilmiş; "Yetki Belgesi Almanın veya Yenilemenin Özel Şartları" başlıklı 13. maddesinin dördüncü fıkrasında, D4 yetki belgesi için başvuranların ticari olarak kayıt ve tescil edilmiş en az 1 adet özmal otobüse ve 5.000 TL sermaye veya işletme sermayesine sahip olması şart koşulmuştur.
Yönetmelik'in 13/4 maddesine 23/10/2012 tarihinde eklenen d ) bendinde, D4 yetki belgesi düzenlenebilmesi için İl Trafik Komisyonları veya UKOME'den alınacak olan D4 yetki belgesi düzenlenmesinin mevcut arz/talep dengesi ve taşıma düzeni bakımından bir sakıncası olmadığına dair kararların Bakanlığa sunulmasının şart olduğu ve kararlarda kullandırılacak taşıma hat ve güzergahları ile taşıt belgesine kaydedilecek taşıtların sayısının ve koltuk kapasitesinin belirtileceği düzenlenmiş ise de; (d) bendi, Danıştay Onbeşinci Dairesi'nin 16/12/2015 tarih ve E:2013/2135 K:2015/8833 Sayılı kararı ile seyahat acentelerinin durumunu dikkate alan bir düzenleme öngörülmemesi, eksik düzenleme yapılmış olması nedeniyle iptal edilmiştir.
13/10/1983 kabul tarihli 2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun "İl ve İlçe Trafik Komisyonları" başlıklı 12. maddesinde, "İl ve İlçe Trafik Komisyonlarının kuruluşu ile görev ve yetkileri: a)Kuruluş: İl sınırları içinde mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliği bakımından Yönetmelikte gösterilen konular ve esaslar çerçevesinde, illerde vali veya yardımcısının başkanlığında, belediye, emniyet, jandarma, milli eğitim, karayolları ve Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonuna bağlı ilgili odanın temsilcileri; Valilikçe uygun görülen trafikle ilgili üniversite, oda, vakıf ve kamuya yararlı dernek veya kuruluşların birer temsilcisinden oluşan İl Trafik Komisyonu, ilçelerde kaymakamın başkanlığında, aynı kuruluşların yöneticileri veya görevlendirecekleri temsilcilerinin katıldığı İlçe Trafik Komisyonu kurulur. (...) İl ve İlçe Trafik Komisyonu kararlarını bütün resmi ve özel kuruluşlar uygulamakla yükümlüdür. İlçe Trafik Komisyonu kararları, İl Trafik Komisyonunca incelenip vali tarafından onaylandıktan sonra yürürlüğe girer. b) Görev ve yetkiler: 1.İl sınırları içinde mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almak, 2.Trafiğin düzenli bir şekilde akımını sağlamak bakımından alt yapı hizmetleri ile ilgili tedbirleri almak, trafikle ilgili sorunları çözümlemek, bütün ülkeyi ilgilendiren Trafik Güvenliği Yüksek Kurulunun müdahalesini gerektiren hususları İçişleri Bakanlığına iletmek, 3.Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları, çalıştırılabileceği yerler ile güzergahlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, 4.Gerçek ve tüzelkişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü kişilere işletilmesi için izin vermek, 5.Bu Kanunla ve diğer mevzuatla verilen görevleri yapmak" hükmüne yer verilmiştir.
Dava dosyasının incelenmesinden, Kalkandere Belediye Başkanlığı'nın başvurusu üzerine Kalkandere İlçe Trafik Komisyonu'nun 15/04/2010 tarih ve 2010/2 Sayılı kararı ile L Tipi Kapalı Cezaevi ile Rize arasında 5 adet özel halk otobüsüne hat verilmesinin uygun bulunduğu; kararın Rize İl Trafik Komisyonu'nun 20/05/2010 tarih ve 2010/3 Sayılı kararı ile onaylanarak L Tipi Kapalı Cezaevi ile Rize arasında 5 adet 29 kişi kapasiteli özel halk otobüsü hattının kurulduğu; müteakiben, Kalkandere Belediye Başkanlığı tarafından hatlar için 06/07/2010, 17/06/2011, 06/01/2012 tarihlerinde ihaleler yapıldığı; Kalkandere Belediye Başkanlığının 19/07/2012 tarihinde hattın Soğuksu Köyünü de içine alacak şekilde uzatılması yönünde yaptığı başvurunun Kalkandere İlçe Trafik Komisyonu'nun 25/07/2012 tarih ve 2012/3 Sayılı kararı ile uygun bulunduğu, ancak anılan kararın Rize İl Trafik Komisyonu'nun 14/11/2012 tarih ve 4 Sayılı kararı ile reddedildiği; ret kararına karşı Kalkandere Belediye Başkanlığı tarafından açılan davada, İdare Mahkemesi'nin 27/12/2013 tarih ve E:2013/48 K:2013/580 Sayılı kararı ile işlemin iptal edildiği ve mahkeme kararının temyiz yolunda beklediği; ardından, Rize İl Trafik Komisyonu'nun 03/02/2014 tarih ve 02 Sayılı kararı ile ihalede hattı alan kişilerin isimlerinin ve güzergah uzatımı talebinin onaylandığı; yine, Kalkandere İlçe Trafik Komisyonu'nun 15/05/2014 tarih ve 2014/04 Sayılı D4 yetki belgesi alınması için hat sahiplerinin devirden sonraki güncel isimleri ile güzergahları hakkındaki kararının Rize İl Trafik Komisyonu’nun 05/08/2014 tarih ve 2014/04 Sayılı kararı ile İdare Mahkemesi'nin mezkur kararının gerekçe gösterilmesi suretiyle onaylandığı; bu onay kararı dayanak alınarak 5 özel halk otobüsü işleticisine D4 yetki belgelerinin verildiği; diğer taraftan, Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Karayolu Düzenleme Genel Müdürlüğünün 15/01/2014 tarih ve 333 Sayılı işlemiyle "Karayolu Taşıma Yönetmeliği kapsamına giren taşımacılık faaliyetlerinin (iliçi, şehirlerarası) Belediyelere ait resmi plakalı taşıtlarla yapılamayacağı gibi, Belediyelerce yetkilendirilen özel halk otobüsleri ile de yapılamayacağına"; 16/07/2014 tarih ve 10898 Sayılı işlemiyle de, "Bazı belediyelerin resmi plakalı taşıtlarıyla beldeden beldeye/ilçeye/yerleşim birimine/şehir merkezine veya bunların aksi yönünde yaptıkları yolcu taşımacılık faaliyetlerinin hemen sonlandırılması halinde vatandaşların mağduriyet yaşayabileceği dikkate alınarak anılan Yönetmelik hükümlerine aykırı olarak yapacakları taşımalara bir defaya mahsus olmak üzere 30/09/2014 tarihinde kadar izin verilmesine" karar verildiği; daha sonra Belediyelerin resmi plakalı taşıtları için bu sürenin 30/09/2015 tarihinde kadar uzatıldığı; 30/09/2015 tarihi itibariyle sürenin dolmasından sonra, İkizdere ilçesi ile Rize il merkezi arasında taşımacılık yapan davacı kooperatifin 21/12/2015 tarihli dilekçesiyle 333 ve 10898 Sayılı yazılarla birlikte Rize İl Trafik Komisyonu'na başvurarak 5 otobüsün hala Belediye adına faaliyet gösterdiklerini ve faaliyetlerinin yasal olmadığını belirtip sonlandırılmasını talep ettiği; davacı kooperatifin bu talebinin dava konusu işlem ile, 333 ve 10898 Sayılı yazılar hatırlatıldıktan sonra "Belediye sınırları dışına belediyenin bizzat kendisi veya belediye adına resmi/sivil plakalı taşıtlarla yolcu taşımacılığı yapması mümkün olmadığından söz konusu taşımacılık için Kalkandere Belediye Başkanlığı ile taşımacılık faaliyetini gerçekleştiren 5 özel halk otobüsü sahibinin gerekli önlemleri almasının uygunluğuna" karar verilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
Dava konusu 31/12/2015 tarih ve 2015/05 Sayılı işlemin tesisinden sonra, davacı kooperatif tarafından 08/02/2016 tarihli dilekçeyle Rize İl Trafik Komisyonu'na ve Rize Valiliği'ne başvuruda bulunularak 5 otobüsün faaliyetinin durdurulmasının istenildiği, cevaben dava konusu işlemin tesis edildiğinin belirtildiği; 15/02/2016 tarih ve 1494 Sayılı dilekçeyle de, Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı 11.Bölge Müdürlüğüne başvurularak D4 yetki belgelerinin iptalinin istenildiği, cevabi 17/02/2016 tarih ve 3184 Sayılı yazı ile D4 yetki belgelerinin iptali için bu yönde il trafik komisyonu kararının olması ve 05/08/2014 tarihli kararın da iptal edilmesi gerektiğinin bildirildiği; bunun üzerine davacı kooperatifin 03/03/2016 tarih ve 6340 Sayılı dilekçeyle başvurarak Rize İl Trafik Komisyonu'ndan 05/08/2014 tarihli kararın iptal edilmesini istediği; aynı dönemde 5 adet otobüs işleticisinin kooperatif kurup Kalkandere İlçe Trafik Komisyonu'na başvurarak kooperatif bünyesinde faaliyet gösterdiklerinin karara bağlanmasını istedikleri ve 09/03/2016 tarih ve 2016/01 Sayılı karar ile kooperatif bünyesinde aynı şart ve statüde daha önce alınan il trafik komisyonu kararları doğrultusunda 5 otobüsün faaliyetlerine devam etmelerine karar verildiği; bu kararın 09/03/2016 tarih ve 2016/01 Sayılı Rize İl Trafik Komisyonu kararı ile "Söz konusu kooperatifin aynı şart ve statüde daha önce alınan komisyon kararı ile çalışması mümkün değildir. Zira daha önce taşımacılık faaliyeti belediye adına gerçekleşirken Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı'nın yazılarıyla bu taşımacılık hükümsüz kalmıştır. Bu bağlamda sıfırdan bir hat kurulurken neler yapılması gerekiyorsa bu işlemlerin sırasıyla tekrar edilmesi gerekir. Alınan ilçe trafik komisyonu kararında kurulduğu bildirilen söz konusu kooperatifin plaka, araç sahiplik ve güzergah bilgilerine araç koltuk sayılarına yer verilmelidir. Hattın kuruluş amacı ile hatta çalışacak hak sahiplerinin hangi usulle belirlendiği açıkça bilinmelidir. En azından ihtiyaca binaen kurulacak hatta söz konusu kooperatiften başka istekli olmadığı veya yetkili idarece aranan şartları taşıdığı tutanak altına alınmalıdır" gerekçesiyle eksikliklerin giderilmesi için iade edildiği; iade kararının 25/03/2016 tarih ve 1818 Sayılı yazı ile davacı kooperatife gönderildiği; bunun üzerine davacı kooperatif tarafından 12/04/2016 tarih ve 10005 Sayılı dilekçeyle başvurularak, hat taleplerinin reddedilmesi gerektiği ile yeni hatta ihtiyaç olmadığının belirtildiği ve ihtiyaç olması halinde ise hat işletmeciliğine aday olduklarının bildirildiği; bu arada, Kalkandere İlçe Trafik Komisyonu'nun 10/08/2016 tarih ve 2016/3 Sayılı kararı ile daha önce Belediye adına yapılan taşıma faaliyetlerinin geçerliliğini yitirmesinden dolayı hat sahiplerinin kurmuş oldukları kooperatif bünyesinde taşımacılık faaliyetlerine başlamalarına karar verildiği ve hat sahiplerinin D4 yetki belgesi alabilmeleri için 11.Bölge Müdürlüğünce istenilen bilgilere de yer verildiği; Rize İl Trafik Komisyonu'nun 30/11/2016 tarih ve 2016/07 Sayılı kararı ile İlçe Trafik Komisyonu kararının 06/06/2003 tarihli 2003/2 Sayılı ve içeriği 'İlçeler ile kendilerine bağlı köyler arasında yolcu taşımacılığı yapılmasına dair müracaatların ilçe ile bağlı bulunduğu köy arasındaki güzergah dışına çıkılmaması koşulu ile mevcut komisyon kararları doğrultusunda ilçe komisyonunca değerlendirilip kesin karara bağlandıktan sonra il trafik komisyonu onayına sunulacaktır' şeklinde olan Rize İl Trafik Komisyonu kararına aykırılık teşkil ettiği gerekçesiyle reddedildiği ve kooperatifin yolcu taşımacılığı yapmasına müsaade edilmemesine karar verildiği; bu kararın kaldırılması için 16/01/2017 tarihinde yapılan başvurunun da 08/03/2017 tarih ve 2017/01 Sayılı karar ile reddedildiği anlaşılmıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre, il içindeki yolcu taşıma güzergahları ve bu güzergahlarda çalışacak araç sayıları, il ve ilçe trafik komisyonlarının görüşleri alınmak suretiyle valilikler tarafından belirlenmektedir. Güzergahların ve bu güzergahlarda çalışacak araç sayılarının, bölgenin nüfusu, yolcu potansiyeli ve vatandaşın talebinin dikkate alınması suretiyle belirlenmesi gerekir. Tüm bu kriterlerin dikkate alınması sonucunda güzergah ve bu güzergahta çalışacak araç sayılarının belirlenmesi halinde; taşımacılık faaliyetinin haksız rekabete yol açmayacak biçimde, 'ekonomik, seri, elverişli, güvenli, çevreye kötü etkisi en aza indirilecek, fert, toplum ve çevre sağlığı ile bunların güvenliğini olumsuz yönde etkilemeyecek ve kamu yararını gözetecek tarzda serbest rekabet ortamında' gerçekleştirilebilmesi için, belirlenen güzergahta taşımacılık faaliyeti yapabilecek ve yapmaya aday gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerinin seçim ve tespit sürecine dahil olmasının sağlanması ve bu surette belirlenecek işletmeciler eliyle taşıma faaliyetinin icra edilmesi gerekmektedir.
Uyuşmazlık konusu olayda, Karayolu Taşıma Yönetmeliği kapsamına giren iliçi ve iller arası taşımacılık faaliyetlerinin Belediyelere ait resmi plakalı taşıtlarla ve Belediyelerce yetkilendirilen özel halk otobüsleri ile yapılamayacağı açık olmakla birlikte, davacı kooperatif tarafından her ne kadar Soğuksu Köyü-Kalkandere Cezaevi-Rize güzergahında ulaşım ihtiyacı bulunmadığı ileri sürülmüş ise de, dosyaya alınan bilirkişi raporunda tespit edildiği üzere anılan güzergahta toplu ulaşım ihtiyacının da bulunduğu göz önüne alındığında; ulaşım ihtiyacı bulunan yeni tespit edilecek güzergahta Belediyelere ait resmi plakalı araçlar ile Belediyelerce yetkilendirilen özel halk otobüsleri dışında kalan gerçek ve tüzel kişilerin işlettiği araçların kullanılması yoluyla ulaşım ihtiyacının karşılanması, bu çerçevede idarece, serbest rekabet ortamının tesisi ile güzergahta taşıma faaliyeti yürütecek hak sahiplerinin eşit ve adil bir usul izlenerek ve tüm isteklilerin değerlendirmeye alınması ile belirlenmesi gerekecektir.
Diğer taraftan, 5 otobüs işleticisinin kurduğu S.S. Soğuksu-Aksu-Ormanlı-Rize Karayolu Yolcu Taşıma Kooperatifinin Soğuksu Köyü-Kalkandere Cezaevi-Rize güzergahında yolcu taşımacılığı yapmalarına müsaade edilmemesine ilişkin karar ile bu kararın kaldırılması için yapılan başvurunun reddine ilişkin kararın İdare Mahkemesi'nin E:2017/436 Sayılı dosyasında dava konusu edildiği, yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucu hazırlanan raporda, Soğuksu Köyü-Kalkandere Cezaevi-Rize güzergahında yolcu kapasitesinin ve toplu ulaşım ihtiyacının mevcut olduğu ve taşımacılık faaliyeti yapılmasına ihtiyaç bulunduğunun tespit edildiği, K:2018/25 Sayılı karar ile de; ".. davalı idarece, uyuşmazlık konusu güzergahta yerinde ve güncel gözleme dayalı araştırma ile ihtiyaç, yolcu sayısı, güzergahta çalışan mevcut kooperatiflere ait araçların kapasitesi, güzergah üzerinde bulunan ve yolcu yoğunluğuna sebep olabilecek yerler gibi hususlar araştırılarak, mevcut arz/talep dengesi gözetilmek suretiyle belirlenecek güzergahta davacı kooperatiften başka isteklilerin de bulunup bulunmadığı tespit edilerek varsa bunların da seçim ve tespit sürecine dahil edilerek yapılacak bir değerlendirme sonucunda karar verilmesi gerekirken, çağdaş ulaşım ilkelerinin gerektirdiği şekilde yukarıda belirtildiği gibi yeterli inceleme ve araştırma yapılmadan tesis edilen dava konusu işlemlerde hukuka uyarlık bulunmadığı.." gerekçesiyle işlemin iptaline karar verildiği, öte yandan verilmiş olan iptal kararının, davacı kooperatife Soğuksu Köyü-Kalkandere Cezaevi-Rize arasında güzergah verilmesine ilişkin olmadığının da belirtildiği görülmüştür.
Bu durumda, İdare Mahkemesi'nin E:2017/436 Sayılı dosyası ile işbu dava dosyası birlikte değerlendirildiğinde; 5 otobüs işleticisinin kurduğu S.S. Soğuksu-Aksu-Ormanlı-Rize Karayolu Yolcu Taşıma Kooperatifinin Soğuksu Köyü-Kalkandere Cezaevi-Rize güzergahında yolcu taşımacılığı yapmalarına müsaade edilmemesine ilişkin kararın, dava konusu güzergahta belirtilen kriterler doğrultusunda yeterli inceleme ve araştırma yapılmadığı gerekçesiyle iptal edildiği, davacı kooperatif tarafından 12/04/2016 tarih ve 10005 Sayılı dilekçeyle yapılan başvuruda yeni hatta ihtiyaç olması halinde hat işletmeciliğine aday olduklarının davalı kuruma bildirildiği hususları da dikkate alındığında; davacı kooperatifin 333 ve 10898 Sayılı yazılarla birlikte başvurularak hala Belediye adına faaliyet gösteren 5 adet otobüsün faaliyetlerinin sonlandırılması yönündeki talebi üzerine, davalı idarece anılan Mahkeme kararında belirtilen kriterler ve Belediyelere ait resmi plakalı araçlar ile Belediyelerce yetkilendirilen özel halk otobüslerinin faaliyet gösteremeyeceği kuralı da gözetilerek bir işlem tesis edilmesi gerekirken Kalkandere Belediye Başkanlığı ile taşımacılık faaliyetini gerçekleştiren 5 özel halk otobüsü sahibinin gerekli önlemleri almasının uygun olduğu değerlendirmesiyle talebin sürüncemede ve çözümsüz bırakıldığı anlaşılmış ve bu yönüyle dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
Ancak işbu karar, ihtiyaç bulunan hatta yeni bir güzergah belirlenmesi halinde, söz konusu güzergahtaki taşıma faaliyetinin davacı kooperatif tarafından yürütüleceği sonucunu doğuracak bir karar olmayıp; Karayolu Taşıma Yönetmeliği kapsamına giren il içi taşımacılık faaliyetlerinin Belediyelerce yetkilendirilen özel halk otobüsleri ile yapılmasına müsaade edilmemesine yönelik önlemlerin alınması, bu yönde işlem tesis edilmesi ve önlemlerin alınması sorumluluğunun Belediye ile özel halk otobüsü işleticilerinin tercih ve takdirine bırakılmaması gerekliliğine işaret eden bir karardır.
Sonuç: Açıklanan nedenlerle, Rize İdare Mahkemesi'nin 12/01/2018 gün ve E:2016/584, K:2018/23 Sayılı kararına yapılan istinaf başvurusunun yukarıda belirtilen gerekçeyle REDDİNE, aşağıda dökümü yapılan 83,50-TL yargılama giderinin davalı idare üzerinde bırakılmasına, artan posta giderinin davalı idareye iadesine, 03.02.2020 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi. (¤¤)