(3194 S. K. m. 42, Geç. m. 16) (2577 S. K. m. 2, 45) (213 S. K. Mük. m. 298)
İSTEMİN ÖZETİ: İzmir 6. İdare Mahkemesince verilen 29/05/2019 gün ve E:2018/463, K:2019/719 sayılı kararın; davalı idare tarafından; istinaf başvurusunun kabulü ile Mahkemece verilen kararın kaldırılması, davanın reddine karar verilmesi istenilmektedir.
SAVUNMANIN ÖZETİ: Dava konusu imalatlar için Yapı Kayıt Belgeleri alındığı, 3194 sayılı Yasanın Geçici 16.maddesinin uygulanması konusunda idarenin takdir yetkisi bulunmadığı ileri sürülerek, istinaf başvurusunun reddine karar verilmesi gerektiği savunulmaktadır.
TÜRKMİLLETİADINA
Karar veren İzmir Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi'nce işin gereği görüşüldü:
Dava; İzmir İli, Bornova İlçesi, Yaka Köyü, Çaltıönü Mevkii, Bila no'da ve Pafta, 145 ada,20 parselde, 31.05.2017 tarihli yapı tatil tutanağı ile ruhsatsız olarak parsel çevresi ve kendi içinde istinat duvarları ile bölünerek( 1156,00m2)istinat duvarı yapıldığı ve yine ( 500,00m3) düz alan konumuna getirilerek hafriyat yapıldığı, ayrıca 1156,00m2 m2 istinat duvarının komşu parsel olan, 145 ada, 5 parsele 174,55m2 tecavüzlü konumda yapıldığından bahisle, 3194 sayılı Yasanın 42. maddesi uyarınca 200.737,74-TL idari para cezası verilmesine ilişkin kısmı yönünden Bornova Belediye Encümeninin 11.01.2018 tarih 04-81 sayılı kararının iptali istemiyle açılmıştır.
İzmir 6. İdare Mahkemesi'nin 29/05/2019 gün ve E:2018/463, K:2019/719 sayılı kararıyla; davacı tarafından imar barışı kapsamında yapılan başvuru üzerine işleme konu 1156,00m2 istinat duvarı ve 500m3 dolgu alanı için, 16.10.2018 tarih, 2307587 ve 2306411 başvuru numaralı, U8J4J5UJ ve 25GNBAEY Belge nolu Yapı Kayıt Belgelerinin alındığı ve 3194 sayılı Kanun'un Geçici 16. maddesi uyarınca bu Kanun kapsamında alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezalarının iptal edileceğinin hüküm altına alındığı, yapı kayıt belgesi iptal edilmediği sürece, yapı kayıt belgesi alınmış yapılar ile ilgili alınmış yıkım kararlarının ve tahsil edilmeyen para cezalarının iptal edileceğine ilişkin 3194 Sayılı Yasanın geçici 16/4 maddesinin uygulama zorunluluğunun bulunduğu, bu maddenin uygulanması noktasında idarenin takdir yetkisi bulunmadığı ve bağlı yetki içerisinde olduğu; ayrıca Yapı Kayıt Belgesinin iptal edildiğine ilişkin dosyada bilgi ve belge bulunmadığı hususları dikkate alındığında, tahsil edilmediği anlaşılan 200.737,74-TL idari para cezasına ilişkin kısmı yönünden Bornova Belediye Encümeni'nin 11.01.20178 Tarih 04-81 sayılı kararında hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Davalı idare tarafından; söz konusu yerin doğal sit alanında kaldığı, salt yapı kayıt belgesi alınması sebebiyle idari işlemin iptaline karar verilmesinin hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek, istinaf başvurusunun kabulü ile Mahkemece verilen kararın kaldırılması, davanın reddine karar verilmesi istenilmektedir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 4. fıkrasında; "Bölge idare mahkemesi, ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulmadığı takdirde istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verir. Bu hâlde bölge idare mahkemesi işin esası hakkında yeniden bir karar verir. İnceleme sırasında ihtiyaç duyulması hâlinde kararı veren mahkeme veya başka bir yer idare ya da vergi mahkemesi istinabe olunabilir. İstinabe olunan mahkeme gerekli işlemleri öncelikle ve ivedilikle yerine getirir." hükmü yer almaktadır.
Dava dosyasında bulunan bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesi neticesinde, davacının istinaf başvurusu kabul edilerek, İzmir 6. İdare Mahkemesi'nin 29/05/2019 tarih ve E:2018/463, K:2019/719 sayılı kararı kaldırılarak uyuşmazlık yeniden incelendi:
3194 sayılı İmar Kanununun 18 Mayıs 2018 tarihli ve 30425 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren, 7143 sayılı Vergi ve Diğer Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanunun 16. maddesi ile eklenen geçici 16/1 maddesinde; "Afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar başvurulması, bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi halinde Yapı Kayıt Belgesi verilebilir. Başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve diğer hususlar Bakanlık tarafından hazırlanan Yapı Kayıt Sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedilir." hükmüne, dördüncü fıkrasında ise; "Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarla ilgili bu Kanun uyarınca alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezaları iptal edilir." kuralına yer verilmiş; 30 Haziran 2019 günlü ve 1267 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Yapı Kayıt Belgesi başvuru süresi 31/12/2019 tarihine kadar uzatılmıştır.
Anılan Yasa hükmüne dayanılarak hazırlanan ve 6 Haziran 2018 tarihli ve 30443 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğin 6. maddesinde de, Yapı Kayıt Belgesi verilen yapıların maliklerinin, bu belgenin bir örneğini belediye ve mücavir alan sınırları içinde ilgili belediyesine, bu sınırlar dışında il özel idaresine vermek zorunda oldukları, Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarla ilgili 3194 sayılı Kanun uyarınca alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezalarının iptal edileceği belirtilmiştir.
Yukarıda aktarılan mevzuat hükümlerinin yorumlanmasından, yapı kayıt belgelerinin ilgili belediyesince verildikten sonra söz konusu ruhsatsız yapıların 31.12.2017 tarihinden önce mi sonra mı yapıldığı, ruhsatsız yapıyla ilgili olup olmadığı yönünde yetkili idare tarafından değerlendirme yapıldıktan sonra hukuki olarak geçerli olup olmadığının saptanması, yapı kayıt belgesinin uyumlu ve geçerli olması halinde usulde paralellik ilkesi gereğince para cezasının ve yıkım kararının ilgili idaresince iptali gerekmekte olup, mahkemece salt yapı kayıt belgesi alındığından bahisle dava konusu idari para cezasının iptaline karar verilmesinde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Uyuşmazlığın esasına gelince;
3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasında; ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, beşyüz Türk Lirasından az olmamak üzere, maddede belirtilen şekilde hesaplanan idari para cezalarının uygulanacağı düzenlenmiş; (a) bendinde; yapı sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanmak üzere, mevzuata aykırılığın her bir metrekaresi için uygulanacak para cezalarının miktarları belirlenerek, bu miktarların her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298. maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında bir Türk Lirasının küsuru da dikkate alınmak suretiyle arttırılacağı kurala bağlanmış; (b) bendinde; mevzuata aykırılığı yapı inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün olmayan, yapının cephelerini ve diğer yapı elemanlarını değiştiren veya yapı malzemesi için öngörülen gereklere aykırı bulunan uygulamalar için, Bakanlıkça yayımlanan ve aykırılığa konu imalatın tespiti tarihinde yürürlükte bulunan birim fiyat listesine göre ilgili idarece belirlenen bedelin % 20'si kadar idari para cezası verileceği hükme bağlanmış, (c) bendinde ise artırım sebepleri sayılmış, bu arttırım sebepleri uyarınca tespit edilen miktarların (a) ve (b) bentlerinde belirtilen şekilde tespit edilen para cezalarının miktarına göre ayrı ayrı hesap edilerek ilave olunacağı, para cezalarına konu olan alanın hesaplanmasında, aykırılıktan etkilenen alanın dikkate alınacağı düzenlemesine yer verilmiştir.
Öte yandan 26.04.2018 gün ve 30403 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Mimarlık ve Mühendislik Hizmet Bedellerinin Hesabında Kullanılacak 2018 Yılı Yapı Yaklaşık Birim Maliyetleri Hakkında Tebliğin 2. Sınıf A Grubu Yapılar içinde, istinat duvarları da yer almaktadır.
Yukarıda yer verilen hükümlerin değerlendirilmesinden; ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak yapılan yapılar nedeniyle verilecek para cezası miktarının belirlenmesinde dikkate alınacak temel ölçütün; yapı sınıfı ve grubu ile ruhsatsız veya ruhsata aykırı imalat alanının varsa aykırılıktan etkilenen alanın katılması suretiyle bulunacak alan olduğu, temel ceza miktarı belirlendikten sonra maddede öngörülen arttırım sebeplerinin varlığı halinde arttırım sebeplerinin ayrı ayrı hesaplanacağı, bu sebeple; para cezası miktarının maddede öngörüldüğü şekilde belirlenebilmesi için öncelikle; ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapı yapıldığının bir tutanakla tespitinin gerektiği, bu tutanakta; ruhsata aykırı ya da aykırılıktan etkilenen alanın yüzölçümü inşaatın tamamlanıp tamamlanmadığı, kullanılıp kullanılmadığı gibi niteliği gereği yerinde tespiti gerektiren hususların açık bir şekilde belirtilmesinin gerektiği, yapının sınıf ve grubu, hisseli kamuya veya başkasına ait parselde yapılıp yapılmadığı gibi sonradan dosya üzerinde yapılacak inceleme ile anlaşılabilecek ve açıklığa kavuşturulacak hususların tutanakta yer almamasının işlemi kusurlandırmayacağı, yapının; mevcut haliyle veya öngörülen bir afet tehlikesi karşısında can ve mal emniyetini tehdit edip etmediği, çevre ve görüntü kirliliğine sebebiyet verip vermediği hususlarına ilişkin olarak somut tespitlerin, tutanakta veya para cezasına ilişkin işlemde belirtilmesinin gerektiği, bu tespitlerden sonra; yapı sınıfı ve grubu dikkate alınmak suretiyle maddede belirtilen miktar ile yapının alanının çarpılması sonucu temel ceza miktarının hesaplanacağı, bu miktar üzerinden; (c) bendinin alt bentlerinde belirtilen nedenlerin bulunması halinde ayrı ayrı arttırım oranlarının hesaplanması ve bunların toplamlarının alınması suretiyle toplam ceza miktarının bulunacağı ve bulunan bu miktarın belediye encümeni tarafından imar para cezası olarak verileceği anlaşılmaktadır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesi uyarınca, yargı kararı ile idareler işlem tesisine zorlanamayacağı ve idari eylem ve işlem niteliğinde veya idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı verilemeyeceğinden; 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendinde, temel para cezasının hesaplanmasında yapı inşaat alanı ve yapı sınıfı ve grubu temel kriterler olarak öngörüldüğünden, temel para cezasının bu kriterlere aykırı olarak hesaplandığının tespit edilmesi halinde, aykırılığı tespit edilen para cezası miktarına (c) bendinde öngörülen arttırım oranları uygulanarak belirlenen toplam para cezasının da tamamının iptal edilmesi gerektiği açıktır.
Dava dosyasının incelenmesinden; İzmir İli, Bornova İlçesi, Yaka Köyü, Çaltıöne Mevkii, tapunun 145 ada, 25 parselinde kayıtlı taşınmazda yapılan denetim sonucu ruhsatsız olarak parsel çevresi ve kendi içinde istinat duvarları ile bölünerek (1156 m²) istinat duvarı yapıldığı, ayrıca düz alan konumuna getirilerek hafriyat yapıldığı (500 m3) ile istinat duvarının 174.55 m²'lik kısmının komşu parsele tecavüzü konumunda yapıldığının 31.05.2017 günlü yapı tatil zaptı ile tespit edildiği, bu tespite istinaden 1156 m² istinat duvarı 2/B yapı grubu üzerinden temel para cezası hesaplanarak 3194 sayılı Yasa'nın 42/2-c bendinin 2,4,6,8,12 ve 13.fıkraları uyarınca artış yapılmak suretiyle, 500 m3'lük hafriyat için aynı maddenin b bendi uyarınca belirlenen maliyet bedelinin %20'si üzerinden temel para cezası hesaplanarak c/2,6,8,12 ve 13.fıkraları uyarınca artış yapılmak suretiyle toplam 200.737,74-TL idari para cezası verilmesine yönelik 11.01.2018 gün ve 81 sayılı Bornova Belediye Encümen kararının davacıya tebliği üzerine görülmekte olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Bu durumda, dava konusu imalatların ruhsat gerektirdiği halde ruhsatsız olarak yapılmaları nedeniyle imar para cezası verilmesi yerinde olmakla birlikte 2/A yapı grubu sınıfı içinde yer alan istinat duvarının davalı idarece 2/B yapı grubu sınıfı içinde hatalı olarak değerlendirilmesi sonucunda, söz konusu yapı sınıf grubuna ilişkin farklılığın temel cezayı etkileyen nitelikte bulunduğu, ayrıca c/4 ve 13.fıkralar uyarıca artırım uygulanmış ise de, söz konusu ruhsatsız imalatların afet tehlikesinde can ve mal emniyetini tehdit ettiği ile çevre ve görüntü kirliliği yarattığı hususlarında somut tespit bulunmamasına karşın, bu fiillerden kaynaklı artırım maddelerinin de hatalı uygulandığı dikkate alındığında; dava konusu idari para cezasında hukuka uyarlık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle; istinaf başvurusunun KABULÜ ile İzmir 6. İdare Mahkemesi'nce verilen 29/05/2019 gün ve E:2018/463, K:2019/719 sayılı kararın KALDIRILMASINA, dava konusu işlemin yukarıda belirtilen gerekçeyle İPTALİNE, davacı tarafından yapılan ve aşağıda dökümü gösterilen 153,20-TL yargılama giderleri ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca 1.362,00-TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, davalı idare tarafından yapılan ve aşağıda dökümü gösterilen 159,30-TL yargılama giderinin davalı idare üzerinde bırakılmasına, yatırılan posta gideri avanslarından artan miktarların Mahkemesince HMK'nun 333. maddesi uyarınca aidiyetlerine göre yatıranlara geri verilmesine, 2577 sayılı Yasa'nın 46. maddesinin (b) bendi uyarınca, kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde Danıştay'a temyiz yolu AÇIK OLMAK üzere, 15/10/2019 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.(¤¤)