(6306 S. K. m. 1, 2, 7, 16) (492 S. K. m. 38, 57) (2464 S. K. m. 79, 80, 84) (3194 S. K. m. 21, 23)
İSTEMİN ÖZETİ: ……, 113 ada 15 parsel sayılı taşınmazla ilgili olarak verilen tadilat yapı ruhsatı üzerine doğan altı araçlık otopark ihtiyacının bedele dönüştürülmesi suretiyle belirlenen 94.690,00-TL otopark bedelinin davacıdan istenilmesine ilişkin Bornova Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğü'nün 17.03.2017 günlü, 61038 sayılı Komisyon Kararının iptali istemiyle açılan davada; davaya konu taşınmazın bulunduğu parsele ilişkin düzenlenen 25.07.2016 tarih ve 186 sayılı yeni yapı ruhsatında mesken adedinin dokuz adet olduğu, dokuz mesken için otopark ihtiyacının üç araç olarak belirlendiği, üç araçlık otopark yerinin ayrıldığı, bu aşamada otopark ücreti ödenmediği, aynı parsele ilişkin 24.03.2017 tarih ve 186 sayılı tadilat yapı ruhsatı düzenlendiği, tadilat ruhsatında ise mesken adedinin onbeş olduğu, bir adet ofis ve işyeri için 218 m² alan belirlendiği, tadilat ruhsatında önceki ruhsata göre ilave altı mesken ve bir adet ofis ve işyeri artışı olduğu, ilave belirlenen mesken ile ofis ve işyeri için otopark ihtiyacının altı araç olarak belirlendiği, ilave altı mesken ile bir adet ofis ve işyeri için otopark ihtiyacının karşılanmaması nedeniyle davacıdan otopark bedeli alınmasının gerektiği, dava konusu parseldeki yapının riskli yapı olarak belirlenmiş olmasının, riskli yapının yıkılması üzerine yeni yapı yapılması sürecinde otopark bedelinden muafiyet tanınması anlamına gelmediği, altı araçlık otopark ihtiyacının bedele dönüştürülmek suretiyle belirlenen 94.690,00-TL tutarındaki otopark bedelinin davacıdan istenilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar veren İzmir 1. İdare Mahkemesi'nin 19/09/2018 günlü, E:2017/561, K:2018/1322 sayılı kararının; uyuşmazlığa konu yapının 2015 yılında riskli yapı olduğunun tespit edildiği, 6360 sayılı Kanun uyarınca muafiyet kapsamında oldukları, 26.04.2016 tarihinden önce dönüşüme müracaat edenlerden otopark ücreti alınmayacağı, mevzuat değişikliği sonrasında da otopark bedelinin muafiyet kapsamında kaldığı, aksi kanaat hasıl olursa otopark bedelinin önceki ruhsat kapsamındaki riskli olan yapı ile yeni yapı arasındaki daire sayısı farklılığının esas alınması suretiyle belirleme yapılması gerektiği, otopark bedelinin hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek kaldırılması ve işin esası hakkında yeniden karar verilmesi istenilmektedir.
SAVUNMALARIN ÖZETİ: İstinaf yoluna başvurulan kararın kaldırılmasını gerektiren bir neden bulunmadığı, usul ve kanuna uygun olan karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi gerektiği savunulmaktadır.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren İzmir Bölge İdare Mahkemesi Üçüncü İdari Dava Dairesince dava dosyası incelenerek işin gereği görüşüldü:
Dava,……, 113 ada 15 parsel sayılı taşınmazla ilgili olarak verilen tadilat yapı ruhsatı üzerine doğan altı araçlık otopark ihtiyacının bedele dönüştürülmesi suretiyle belirlenen 94.690,00-TL otopark bedelinin davacıdan istenilmesine ilişkin Bornova Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğü'nün 17.03.2017 günlü, 61038 sayılı Komisyon Kararının iptali istemiyle açılmıştır.
6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun'un "Amaç" başlıklı 1.maddesinde: "Bu Kanunun amacı; afet riski altındaki alanlar ile bu alanlar dışındaki riskli yapıların bulunduğu arsa ve arazilerde, fen ve sanat norm ve standartlarına uygun, sağlıklı ve güvenli yaşama çevrelerini teşkil etmek üzere iyileştirme, tasfiye ve yenilemelere dair usul ve esasları belirlemektir." kuralı getirilmiş, aynı Kanun'un "Tanımlar" başlıklı 2.maddesinde, bu Kanunun uygulanmasında;
b) bendinde "İdare: Belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediyeleri, bu sınırlar dışında il özel idarelerini, büyükşehirlerde büyükşehir belediyelerini ve Bakanlık tarafından yetkilendirilmesi hâlinde büyükşehir belediyesi sınırları içindeki ilçe belediyelerini," ifade edeceği, (c) bendinde: "Rezerv yapı alanı: Bu Kanun uyarınca gerçekleştirilecek uygulamalarda yeni yerleşim alanı olarak kullanılmak üzere, TOKİ’nin veya İdarenin talebine bağlı olarak veya resen, Maliye Bakanlığının uygun görüşü alınarak Bakanlıkça belirlenen alanları" ifade edeceği, (ç) bendinde: "Riskli alan: Zemin yapısı veya üzerindeki yapılaşma sebebiyle can ve mal kaybına yol açma riski taşıyan, Bakanlık veya İdare tarafından Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının görüşü de alınarak belirlenen ve Bakanlığın teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca kararlaştırılan alanı" ifade edeceği, (d) bendinde: "Riskli yapı: Riskli alan içinde veya dışında olup ekonomik ömrünü tamamlamış olan ya da yıkılma veya ağır hasar görme riski taşıdığı ilmî ve teknik verilere dayanılarak tespit edilen yapıyı" ifade edeceği hükümlerine, aynı Kanun'un "Dönüşüm Gelirleri" başlıklı 7. maddesinin 9.fıkrasında: "Bu Kanun uyarınca yapılacak olan işlem, sözleşme, devir ve tesciller ile uygulamalar, noter harcı, tapu harcı, belediyelerce alınan harçlar, damga vergisi, veraset ve intikal vergisi, döner sermaye ücreti ve diğer ücretlerden; kullandırılan krediler sebebiyle lehe alınacak paralar ise banka ve sigorta muameleleri vergisinden müstesnadır." hükmüne, 26.04.2016tarih ve 29695 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 6704 sayılı Kanun'un 24. maddesi ile değiştirilen 10. fıkrasında ise: "Riskli alanlarda, rezerv yapı alanlarında ve riskli yapıların bulunduğu parsellerde, gerçek kişilerce ve özel hukuk tüzel kişilerince uygulamada bulunulması hâlinde, yapıların mevcut alanları için daha önce belediyelerce alınan harç ve ücretlere ilave olarak, sadece kullanım maksadı değişiklikleri ile yapı alanındaki artışlar için hesaplanan harç ve ücret farkları alınır." hükmüne yer verilmiş ve Plan Bütçe Komisyonunda, 24.maddenin(çerçeve 25.madde) tasarıya kabul gerekçesi" 6306 sayılı Kanun kapsamındaki alanlarda gerçek veya özel hukuk tüzel kişilerince uygulamada bulunulması halinde kullanım maksadı değişiklikleri ile yapı alanındaki artışlar için hesaplanan harç ve ücret faklarının alınmasına imkan sağlayan bir düzenleme..." olarak açıklanmıştır.
6306 sayılı kanuna dayanılarak hazırlanan 15.12.2012 tarih ve 28498 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6306 Sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliği'nin Kira Yardımı ve Diğer Yardımlar başlıklı 16. maddesinin 9. fıkrasında: "Ek: RG-2/7/2013-28695) (Değişik ibare: RG-25/7/2014-29071) Kanun uyarınca; a) İlgili kurum veya gerçek veya özel hukuk tüzel kişilerince yapılacak olan işlem, sözleşme, devir ve tesciller ile uygulamalar, noter harcı, tapu harcı, belediyelerce (Değişik ibare: RG-27/10/2016-29870) alınan harçlar, damga vergisi, veraset ve intikal vergisi, döner sermaye ücreti ve diğer ücretlerden; kullandırılan krediler sebebiyle lehe alınacak paralar ise banka ve sigorta muameleleri vergisinden muaftır. b)(Değişik: RG-27/10/2016-29870) Uygulama alanında gerçek kişiler veya özel hukuk tüzel kişilerince, İlgili kurum adına değil de kendi adlarına uygulamada bulunulması halinde, yapıların mevcut alanları için daha önce belediyelerce alınan harç ve ücretlere ilave olarak, sadece kullanım maksadı değişiklikleri ile yapı alanındaki artışlar için hesaplanan harç ve ücret farkları alınır. c) Uygulama alanındaki mevcut yapıların İmar Mevzuatına uygun olup olmadığına bakılmaksızın, (a) ve (b) bentlerinde belirtilen vergi, harç ve ücret muafiyetleri uygulanır. ç) (Ek: RG-25/7/2014-29071)(2) İlgili kurum ile uygulama alanındaki yapıları malik olarak kullanan gerçek veya özel hukuk tüzel kişilerince yapılan; 1) Uygulama alanındaki yapıların dönüşüme tabi tutulmadan önce (Değişik ibare: RG-27/10/2016-29870) ilk satışı, devri, tescili ve ipotek tesis edilmesi işlemleri ile Kanun kapsamında yapılacak uygulamalar neticesinde meydana gelen yeni yapıların (Değişik ibare: RG-27/10/2016-29870) ilk satışı, devri, tescili ve ipotek tesis edilmesi işlemleri, 2) Kanun kapsamındaki bir yapıdan dolayı, kredi desteğinden faydalanarak veya tamamen kendi kaynaklarını kullanarak, uygulama alanında veya uygulama alanı dışındaki parsellerde yeni bir yapı yapılması ya da mevcut bir yapının satın alınması (Ek ibare: RG-27/10/2016-29870) veya ipotek tesis edilmesi işlemi, Kanun uyarınca yapıldığından, bu işlem ve uygulamalar ile uygulama alanındaki yapılarla ilgili olarak; noterler, tapu ve kadastro müdürlükleri, belediyeler ve diğer kurum ve kuruluşlar nezdinde Kanun uyarınca yapılan diğer işlemler hakkında (a) ve (b) bentlerinde belirtilen vergi, harç ve ücret muafiyetleri uygulanır." düzenlenmesine, aynı fıkranın d bendinde ise: Alınmaması gereken harç, vergi ve ücretler şunlardır. "1) 2/7/1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanununun 38 inci maddesi uyarınca alınan noter harçları. 2) Harçlar Kanununun 57 nci maddesi uyarınca alınan tapu ve kadastro harçları. 3) 26/5/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 79 uncu, 80 inci, 84 üncü ve Ek 1 inci maddesi uyarınca belediyelerce alınan harçlar. 4) 1/7/1964 tarihli ve 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu uyarınca damga vergisine tâbi kâğıtlar sebebiyle alınan damga vergisi. 5) 8/6/1959 tarihli ve 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu uyarınca alınan veraset ve intikal vergisi. 6) (Değişik: RG-27/10/2016-29870) Kurum ve kuruluşlarca döner sermaye ücreti adı altında alınan bütün ücretler; 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununun 21 inci ve 23 üncü maddeleri uyarınca alınan her türlü ücret ve riskli olarak tespit edilen binaya ilişkin olarak 1/7/1993 tarihli ve 21624 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Otopark Yönetmeliği uyarınca alınanlar da dahil olmak üzere, belediye meclisi kararı ile belirlenen ve alınan her türlü ücret. 7) Kullandırılacak kredilerden dolayı lehe alınacak paralar sebebiyle 13/7/1956 tarihli ve 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu uyarınca alınması gereken banka ve sigorta muameleleri vergisi." hükümlerine yer verilerek harç, vergi ve diğer ücretlere ilişkin muafiyetler düzenlenmiştir.
Diğer yandan, 01.07.1993 tarih ve 21624 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Otopark Yönetmeliğinin "Otopark Bedelinin Tahakkuk ve Tahsili" başlıklı 10.maddesinde" Otopark bedelinin hesabında, 4 üncü maddenin (d) bendinde belirtilen birim park alanları ile 5 inci maddede belirtilen otopark sayısı esas alınır.(Değişik ikinci fıkra: RG-22/04/2006-26147) Otopark bedellerinin tahakkuk ve tahsil esasları Yönetmelik ve Tebliğ hükümleri de dikkate alınarak belediye meclisleri veya il genel meclisleri tarafından belirlenir. Otopark bedelleri kamu bankalarından herhangi birinde açılacak otopark hesabına yatırılır. Bu hesapta toplanan meblağa yasaların öngördüğü faiz oranı uygulanır.3030 sayılı Kanun kapsamında kalan belediyelerde, büyükşehir belediyesince ilçe belediyeleri adına otopark hesabı açtırılır. İlçe belediyeleri hesabında toplanan otopark meblağı, büyükşehir belediyelerince o ilçe sınırları içerisinde yapılacak veya yaptırılacak bölge veya genel otoparkları için kullanılır." kuralı getirilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; yapının riskli yapı olarak tespit edilmesinden ve yıkılmasından sonra inşaata başlanabilmesi için tanzim edilecek yapı ruhsatı aşamasında otopark bedeli istenilmesinin mevzuata aykırılık taşımayacağı; riskli alan kavramının rezerv yapı alanlarını ve riskli yapıları da içinde barındırdığı, yapılan bu değerlendirmenin yorum yoluyla harç, vergi ve ücret ihdas edilmesi anlamı taşımayacağı, bu durumun harç, vergi ve ücretlerin tahsilinde uyulması gereken temel ilke olan kanunilik ilkesine de uygun düştüğü, kaldı ki; 6306 sayılı Kanun'un (6704 sayılı Kanun'un 24. maddesi ile değişik) 10. fıkrası ile riskli alan kavramı yanına rezerv yapı alanı ve riskli yapıların da eklenmesi suretiyle Kanunun uygulanmasında kavram kargaşasına son verildiği, 6306 sayılı Kanun'un amacının afet riski altındaki alanlar ile bu alanlar dışındaki riskli yapıların bulunduğu arsa ve arazilerde, fen ve sanat norm ve standartlarına uygun, sağlıklı ve güvenli yaşama çevrelerini teşkil etmek üzere iyileştirme tasfiye ve yenilemelerde bulunmak olduğu, Kanun'un 7.maddesinin 9.fıkrası ile; bu kanun uyarınca yapılacak olan işlem, sözleşme, devir ve tesciller ile uygulamalar, noter harcı, tapu harcı, belediyelerce alınan harçlar, damga vergisi, veraset ve intikal vergisi, döner sermaye ücreti ve diğer ücretlerden; kullandırılan krediler sebebiyle lehe alınacak paralar ise banka ve sigorta muameleleri vergisinden istisna tutulduğu, aynı Kanun'un 6704 sayılı Kanun'un 24.maddesi ile değişik 7.maddesinin 10.fıkrası ile riskli yapıların bulunduğu parsellerde, gerçek kişilerce ve özel hukuk tüzel kişilerince uygulamada bulunulması halinde yapı ruhsatı aşamasında harç ve ücret istenebileceği (otopark bedeli), ancak yeni yapılar için istenebilecek bu harç ve ücretlerin Kanunda getirilen istisna gereği sadece kullanım maksadı değişiklikleri ile yapı alanındaki artışlar için hesaplanan harç ve ücret farklarını kapsayacağı sonucuna ulaşılmaktadır.
Dosyanın incelenmesinden, 26.03.1991 tarihli ada dağıtım cetvelinde; ……, 113 ada 15 parsel sayılı taşınmazın, 1, 2 ve 3 kadastral parsel sayılı taşınmazların imar uygulamasına girmesi sonucu oluştuğu, 2 parsel sayılı taşınmaz üzerinde 1973 tarihli yapı ruhsatı bulunan 724 m² yüzölçümlü 4 katlı yapı bulunduğu, 1 parsel sayılı taşınmaz üzerinde projesi olmayan 1 katlı bulunduğu, anılan yapıların 2015 yılında riskli yapı olarak tespit edilerek ayrı ayrı riskli bina tespit raporu inceleme formu düzenlendiği; taşınmaza ilişkin 25.07.2016 tarih ve 186 sayılı yeni yapı ruhsatının düzenlenmesi aşamasında parselin otopark ihtiyacının üç araç olduğunun belirlendiği, üç araçlık otopark yerinin ayrıldığı, daha sonra davaya konu parsele 24.03.2017 tarih ve 186 sayılı tadilat yapı ruhsatı düzenlendiği ve bu tadilat nedeniyle altı araçlık ilave otopark ihtiyacı belirlendiği, dava konusu komisyon kararı ile de altı araçlık otopark ihtiyacının bedele dönüştürülmesi suretiyle 94.690,00-TL otopark bedelinin davacıdan istenilmesi üzerine istinaf incelemesine konu davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta; davaya konu otopark bedelinin tahakkuk ve tahsiline imkan veren 6306 sayılı Kanun'un 7.maddesinin 10. fıkrasında değişiklik yapan 6704 sayılı Kanunun 24.maddesinin, Plan Bütçe Komisyonunda kanun tasarısına çerçeve 25.madde olarak kabulü sırasında "6306 sayılı Kanun kapsamındaki alanlarda gerçek veya özel hukuk tüzel kişilerince uygulamada bulunulması halinde kullanım maksadı değişiklikleri ile yapı alanındaki artışlar için hesaplanan harç ve ücret farklarının alınmasına imkan sağlanması" şeklinde belirtilen gerekçesi, madde metninde geçen yapıların mevcut alanları için daha önce belediyelerce alınan harç ve ücretlere ilave olarak, sadece kullanım maksadı değişiklikleri ile yapı alanındaki artışlar için hesaplanan harç ve ücret farklarının alınacağı hükmü karşısında; davalı idarece, tahakkukun dayanağı 6306 sayılı Kanun'un 7/10. Maddesi uyarınca, geriye doğru taşınmazın arşiv dosyasında inceleme yapılması, daha önce harç ve ücret alınıp alınmadığının açıklığa kavuşturulması, taşınmazda kullanım maksadı değişikliği olup olmadığı ve yapı alanında artış bulunup bulunmadığı hususlarının ortaya konulması gerekirken; bu usulde inceleme ve araştırma yapılmadan, dosyasında bilgi ve belge bulunmadığından bahisle ve taşınmazın anılan yasa kapsamındaki hukuki durumu belirlenmeksizin otopark bedeli hesaplanmasında ve buna bağlı olarak yapılan tahakkuk işleminde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmış ve davanın reddi yolunda verilen idare mahkemesi kararında isabet görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, istinaf başvurusunun kabulüne, İzmir 1. İdare Mahkemesi'nin 19/09/2018 günlü, E:2017/561, K:2018/1322 sayılı kararının kaldırılmasına, dava konusu işlemin iptaline, davacı tarafından yapılan aşağıda dökümü gösterilen 212,40-TL dava yargılama gideri ve 168,60-TL istinaf yargılama gideri ile kararın verildiği tarihte yürürlükte olan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen 1.090,00-TL avukatlık ücretinin davalı idare tarafından davacıya verilmesine, müdahil tarafından yapılan yargılama giderinin müdahil üzerinde bırakılmasına, artan posta ücretinin talep edilmesi durumunda derhal, talep edilmemesi halinde ise mahkemesince başvurana iadesine, 2577 sayılı Yasanın 45. maddesinin 6. fıkrasına göre kesin ve temyiz yolu kapalı olarak 04/04/2019 tarihinde oybirliği ile karar verildi.(¤¤)