(3269 S. K. m. 19) (4045 S. K. m. 1) (Uzman Erbaş Yönetmeliği m. 6) (Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliği m. 1, 2, 4, 9, 11)
DAVANIN KONUSU: Davacı tarafından, Isparta Terörizmle Mücadele Eğitim ve Tatbikat Merkezi Komutanlığında uzman erbaş kursiyeri olarak görev yapmakta iken güvenlik soruşturması olumsuz neticelendiği gerekçesiyle sözleşmesinin feshedilerek terhis edilmesine ilişkin 11.06.2018 tarih ve MRK.Ş.:17217803-1980-1413530-18 Sayılı işlemin iptaline karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ: 3269 Sayılı Uzman Erbaş Kanunu'nun 19. maddesinde, "Personelde aranacak nitelikler, müracaat şekli ve zamanı, müracaatın kabul edilmesi, sözleşmenin yapılması ve feshedilmesi sebepleri, verilecek sicilin şekil ve usulleri görevde başarısız olma ve kendilerinden istifade edilememe halleri ve bunlara yapılacak işlem şekli, sözleşmenin uzatılmasında uygulanacak esaslar, uzman onbaşıların uzman çavuş olabilmeleri için gerekli şartlar, astsubay sınıfına geçirilecekler için uygulanacak esaslar, astlık üstlük münasebetleri ile bu hususlardaki işlem şekli ve ilgili diğer hususlar kanunun yürürlüğe girmesini takip eden 6 ay içerisinde Milli Savunma Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığınca müştereken çıkarılacak bir yönetmelikte gösterilir." hükmü yer aldığı, Uzman Erbaş Kanunu'nun 19. maddesi uyarınca çıkarılan ve 20/09/2005 tarih ve 25942 Sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Uzman Erbaş Yönetmeliği'nin 6. maddesinde, "(1) Uzman erbaş olarak alınacaklarda aşağıdaki şartlar aranır... g ) İcra edilen temel askerlik eğitimini başarıyla tamamlayanlardan güvenlik soruşturması uygun olmak veya ilk atamaları doğrudan kıt'a veya birliklere yapılan uzman erbaşlar için güvenlik soruşturması uygun olmak. (2) Uzman erbaş olmak için gerek muvazzaflık görevini yaptığı sırada, gerekse terhislerini müteakip başvuruda bulunan ve alınmaları uygun görülen personelin, güvenlik soruşturmaları; kuvvet komutanlıkları veya Jandarma Genel Komutanlığı yahut Sahil Güvenlik Komutanlığı tarafından yaptırılır. Temel askerlik eğitimi sırasında güvenlik soruşturması sonuçlanmayanların eğitimleri devam ettirilir. Bunlardan güvenlik soruşturmaları olumlu sonuçlananlar göreve başlatılır, olumsuz sonuçlananların ise Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı ile ilişiği kesilir. Türk Silahlı Kuvvetlerinin manevi şahsiyetine gölge düşüren veya askerliğin şeref ve haysiyeti ile bağdaşmayacak eylemlerde bulunanlar ile tutum ve davranışları ile yasa dışı siyasi, yıkıcı, bölücü ideolojik görüşü benimseyenler, uzman erbaş olarak istihdam edilmezler." düzenlemesi yer aldığı, davacı hakkında mahallinde yapılan tahkikat sonucunda, Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliği'nin 11. maddesinin (d) ve (f) bendinde belirtilen güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında aranan şartları taşımadığına ilişkin 18.04.2018 tarihli araştırma tutanağının tanzim edildiği, öte yandan Mahkemece UYAP veri sisteminden yapılan sorgulama sonucunda davacı hakkında Kadirli 3. Asliye Ceza Mahkemesi'nin E:2017/129 Sayılı dosyasında basit yaralama suçundan kamu davası açıldığı, anılan Mahkemenin 12.12.2017 tarih ve 2017/679 Sayılı kararı ile; kasten basit yaralama suçunun kovuşturulmasının şikayete bağlı olduğu ve müştekilerin şikayetlerinden vazgeçmesi nedeniyle düşme kararı verildiği, kararın 09.01.2018 tarihinde kesinleştiğinin görüldüğü, bu durumda, Uzman Erbaş Yönetmeliğinin yukarıda aktarılan maddeleri gereğince; uzman erbaş olabilmek için güvenlik soruşturmasının olumlu sonuçlanması gerekmekte olup, bu kapsamda Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliği'nin 11.maddesinin (d) ve (f) bendindeki hususların araştırılacağına ilişkin hükümler dikkate alınarak mahallinde yapılan araştırma sonucu hakkında tutanak düzenlenen davacının "güvenlik soruşturması uygun olmak" şartını yerine getirmediğinden bahisle hakkındaki güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının olumsuz değerlendirilmesinde ve yürüteceği kamu hizmetinin önemi ve niteliği de dikkate alındığında bu değerlendirmeye dayalı olarak sözleşmesi feshedilerek eğitimine son verilip ilişiğinin kesilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle Isparta İdare Mahkemesi'nce verilen 19/12/2018 tarih ve E:2018/1033, K:2018/1755 Sayılı karar ile davanın reddine karar verilmiştir.
İSTİNAF DİLEKÇESİNİN ÖZETİ: Davacı vekili tarafından; davacının ve ailesinin güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanmasını gerektirir hiçbir olumsuz durumlarının bulunmadığı, güvenlik soruşturmasında davacıya atfedilmiş makul ve hukuken kabul edilebilir somut bir tespite yer verilmediği, olumsuzluğa sebep olarak gösterilen kişilerin davacının dedesi, dedesinin kardeşi ve dayısı olduğu ve davacının bu kişilerle sıkı ilişki içinde olduğuna dair bir iddia ya da bulgu bulunmadığı gibi bu kişilere isnat edilen fiillerin yaklaşık 20 yıl öncesine ait olduğu, davacının çocuk yaşlarında olduğu döneme tekabül ettiği bu itibarla davacının salt bulunduğu ortam nedeniyle güvenlik soruşturmasının olumsuz kabul edilmesinde açık değerlendirme hatası bulunduğu ve mahkeme kararının usul ve esas bakımından hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek kaldırılmasına karar verilmesi istenilmektedir.
SAVUNMANIN ÖZETİ: Usul ve esas bakımından hukuka uygun Mahkeme kararının onanması gerektiği savunulmuştur.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Konya Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi'nce işin gereği görüşüldü:
KARAR: HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Dava; davacı tarafından, Isparta Terörizmle Mücadele Eğitim ve Tatbikat Merkezi Komutanlığında uzman erbaş kursiyeri olarak görev yapmakta iken güvenlik soruşturması olumsuz neticelendiği gerekçesiyle sözleşmesinin feshedilerek terhis edilmesine ilişkin 11.06.2018 tarih ve MRK.Ş.:17217803-1980-1413530-18 Sayılı işlemin iptali istemiyle açılmıştır.
3269 Sayılı Uzman Erbaş Kanunu'nun 19. maddesinde; "Personelde aranacak nitelikler, müracaat şekli ve zamanı, müracaatın kabul edilmesi, sözleşmenin yapılması ve feshedilmesi sebepleri, verilecek sicilin şekil ve usulleri, görevde başarısız olma ve kendilerinden istifade edilememe halleri ve bunlara yapılacak işlem şekli, sözleşmenin uzatılmasında uygulanacak esaslar, uzman onbaşıların uzman çavuş olabilmeleri için gerekli şartlar, astsubay sınıfına geçirilecekler için uygulanacak esaslar, astlık üstlük münasebetleri ile bu hususlardaki işlem şekli ve ilgili diğer hususlar kanunun yürürlüğe girmesini takip eden 6 ay içerisinde Milli Savunma Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığınca müştereken çıkarılacak bir yönetmelikte gösterilir." kuralına yer verilmiştir.
20/09/2005 tarih ve 25942 Sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Uzman Erbaş Yönetmeliği'nin 6. maddesinde; "(1) Uzman erbaş olarak alınacaklarda aşağıdaki şartlar aranır... g) İcra edilen temel askerlik eğitimini başarıyla tamamlayanlardan güvenlik soruşturması uygun olmak veya ilk atamaları doğrudan kıt'a veya birliklere yapılan uzman erbaşlar için güvenlik soruşturması uygun olmak. (2) Uzman erbaş olmak için gerek muvazzaflık görevini yaptığı sırada, gerekse terhislerini müteakip başvuruda bulunan ve alınmaları uygun görülen personelin, güvenlik soruşturmaları; kuvvet komutanlıkları veya Jandarma Genel Komutanlığı yahut Sahil Güvenlik Komutanlığı tarafından yaptırılır. Temel askerlik eğitimi sırasında güvenlik soruşturması sonuçlanmayanların eğitimleri devam ettirilir. Bunlardan güvenlik soruşturmaları olumlu sonuçlananlar göreve başlatılır, olumsuz sonuçlananların ise Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı ile ilişiği kesilir. Türk Silahlı Kuvvetlerinin manevi şahsiyetine gölge düşüren veya askerliğin şeref ve haysiyeti ile bağdaşmayacak eylemlerde bulunanlar ile tutum ve davranışları ile yasa dışı siyasi, yıkıcı, bölücü ideolojik görüşü benimseyenler, uzman erbaş olarak istihdam edilmezler." düzenlemesi yer almaktadır.
4045 Sayılı Güvenlik Soruşturması, Bazı Nedenlerle Görevlerine Son Verilen Kamu Personeli ile Kamu Görevine Alınmayanların Haklarının Geri Verilmesine ve 1402 Numaralı Sıkıyönetim Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun'un 1.maddesinde; "Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması; kamu kurum ve kuruluşlarında, yetkili olmayan kişilerin bilgi sahibi olmaları halinde devlet güvenliğinin, ulusal varlığın ve bütünlüğün, iç ve dış menfaatlerin zarar görebileceği veya tehlikeye düşebileceği bilgi ve belgelerin bulunduğu gizlilik dereceli birimler ile askeri, emniyet ve istihbarat teşkilatlarında çalıştırılacak kamu personeli ve ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalışacak personel hakkında yapılır. Devletin Güvenliğini, ulusun varlığını ve bütünlüğünü iç ve dış menfaatlerinin zarar görebileceği veya tehlikeye düşebileceği bilgi ve belgeler ile gizlilik direceli kamu personeli ile meslek gruplarının tespiti, birim ve kısımların tanımlarının yapılması, güvenlik soruşturmasının ve arşiv araştırmasının usul ve esasları ile bunu yapacak merciler ve üst kademe yöneticilerinin kimler olduğu Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulacak Yönetmelikle düzenlenir." kuralına yer verilmiştir.
12/04/2000 tarih ve 24018 Sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliği'nin 1.maddesinde; "Bu Yönetmeliğin amacı; yetkili olmayan kişilerin bilgi sahibi olmaları halinde Devletin güvenliğinin, iç ve dış menfaatlerinin, ulusal varlığın ve bütünlüğün zarar görebileceği veya tehlikeye düşebileceği bilgi ve belgelerin bulunduğu bakanlık ile kamu kurum ve kuruluşlarının gizlilik dereceli birim ve kısımlarını belirlemek, Türk Silahlı Kuvvetlerinde, emniyet ve istihbarat teşkilatlarında, ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalışacak personel hakkında yapılacak güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasını düzenlemektir."; 2.maddesinde, "Bu Yönetmelik; yetkili olmayan kişilerin bilgi sahibi olmaları halinde Devletin güvenliğinin, iç ve dış menfaatlerinin, ulusal varlığın ve bütünlüğün zarar görebileceği veya tehlikeye düşebileceği bilgi ve belgeleri, bunların toplanmasını ve işlemini yürüten bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşlarının ilgili birim ve kısımlarının belirlenmesini, Türk Silahlı Kuvvetlerinde, emniyet ve istihbarat teşkilatlarında, ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalışacak personeli, ayrıca bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşlarının yurtdışı teşkilatlarında sürekli görevlendirilecek bütün personel için yapılacak güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının esas ve usullerini, bunu yapacak mercileri, hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılacak gizlilik dereceli yerlerde çalışan kamu personeli ile meslek grupları ve üst kademe yöneticilerini kapsar.", 4.maddesinde; "Bu Yönetmelikte geçen; ... f) Arşiv araştırması: Kişinin kolluk kuvvetleri tarafından halen aranıp aranmadığının, kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerinde ilişiği ile adli sicil kaydının ve hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının mevcut kayıtlardan saptanmasını, g) Güvenlik soruşturması: Kişinin kolluk kuvvetleri tarafından halen aranıp aranmadığının, kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerinde ilişiği ile adli sicil kaydının ve hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının, yıkıcı ve bölücü faaliyetlerde bulunup bulunmadığının, ahlaki durumunun, yabancılar ile ilgisinin ve sır saklama yeteneğinin mevcut kayıtlardan ve yerinden araştırılmak suretiyle saptanması ve değerlendirilmesini, ... k) Yıkıcı ve bölücü faaliyet: Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmayı, Devletin ve Cumhuriyetin varlığını tehlikeye düşürmeyi, temel hak ve hürriyetleri yok etmeyi hedefleyen faaliyetleri, ...ifade eder.", 9. maddesinde; “Türk Silahlı Kuvvetlerinin kadro ve kuruluşlarında yer alacak personelin güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, Türk Silahlı Kuvvetlerince bu Yönetmeliğe uygun olarak hazırlanacak yönerge uyarınca yapılır.” “Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırmasında Araştırılacak Hususlar” başlıklı 11. maddesinde; "Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında kişinin içinde bulunduğu ortam da dikkate alınarak; a) Kimlik kontrolü, kimlik kayıtlarının doğruluk derecesi, uyrukluğu, geçmişte yabancı bir devletin uyrukluğuna girip girmediği, b) Kolluk kuvvetleri tarafından halen aranıp aranmadığı, kolluk kuvvetlerinin ve istihbarat ünitelerinin arşivlerinde bilgiler bulunup bulunmadığı, adli sicil kaydının ve hakkında bir tahdidin olup olmadığı, c) Yıkıcı faaliyetlerde bulunup bulunmadığı ve 5816 Sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanuna ve Atatürk ilke ve inkılâplarına aykırı davranıp davranmadığı, d) Ş. ve haysiyetini ihlal edecek ve görevine yansıyacak şekilde kumara, uyuşturucuya, içkiye, paraya ve aşırı bir şekilde menfaatine düşkün olup olmadığı, ahlak ve adaba aykırı davranıp davranmadığı, e) Yabancılarla, özellikle hasım ve hasım olması muhtemel Devlet mensupları ve temsilcileriyle ilgi derecesinin iç yüzü ve nedeni, f) Sır saklama yeteneğinin olup olmadığı, Araştırılır." düzenlemesine yer verilmiştir.
MY:114-1/(C) Silahlı Kuvvetler İstihbarata Karşı Koyma, Koruyucu Güvenlik ve İşbirliği Yönergesinin 3. Bölüm, 1. Kısım "Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırmasının Olumsuz Kabul Edileceği Haller" başlıklı 13. maddenin 1. fıkrasının (ı) bendinde güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının olumsuz kabul edileceği durumlar dokuz madde halinde sayılmıştır.
Yukarıda anılan mevzuatın birlikte değerlendirilmesinden; bazı kurumlarda ve bazı görevlerde istihdam edilecek kişiler hakkında görevin önemi, özelliği gereği derin bir araştırma ve değerlendirme yapılmasının esas olduğu, Devletin devamlılığını sağlamak için kamu hizmetini yürütmekle görevli olan idarenin, bu hizmeti en iyi şekilde yürütebilmesi için bir takım tedbirler almasının gerekli olduğu, bu tedbirler alınırken dikkatli ve daha titiz davranması da gerektiği ve ülkenin güvenliği ve savunulmasından sorumlu olan Türk Silahlı Kuvvetlerine alınacak personelin güvenirliliğinin her türlü şüpheden uzak olarak ortaya konulması, silahlı kuvvetlerin görev hassasiyeti gereği, güvenlik soruşturmasının, bulunduğu ortamı da kapsaması gerektiği, Anayasa Mahkemesi'nin 24/01/2018 gün ve E:2014/16941 Sayılı kararında belirtildiği gibi, bulunduğu ortamın aile bireylerini de kapsayacağı sonucuna varılmaktadır. Ancak gerek kendisi gerekse aile bireyleri ile ilgili bilgi belgenin somut olarak engeli ortaya koyması gerekir.
Dava dosyasının incelenmesinden; davacının uzman erbaş temini kapsamında Isparta Terörizmle Mücadele Eğitim ve Tatbikat Merkez Komutanlığına uzman erbaş kursiyeri olarak katıldığı, Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliğinin 4. maddesinde tanımlanan "Güvenlik soruşturması ve Arşiv araştırması" yapılarak, aynı Yönetmeliğin 11.maddesi kapsamında araştırılacak hususların tespiti amacıyla yapılan tahkikat sonucunda davacı hakkında, ki olumsuzluklara ilişkin tespitleri içeren araştırma tutanağının düzenlendiği, bunun üzerine davacı hakkında yapılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının aday değerlendirme kurulunca menfi olarak değerlendirilerek sözleşmesinin feshedilmesine ilişkin işlemin tesis edilmesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Dava konusu işlemin sebep unsuru olan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının dayanağı bilgi ve belgelerin gönderilmesi Dairemizin 05.12.2019 tarihli ara kararı ile davalı idareden ve Adana İl Emniyet Müdürlüğü'nden istenilmiştir.
Ara kararına istinaden gönderilen cevabi yazıların tetkikinden, davacı hakkında "ahlaki durum; şeref ve haysiyetini ihlal edecek ve görevine yansıyacak şekilde kumara, uyuşturucuya, içkiye, paraya aşırı bir şekilde menfaatine düşkün olduğu, ahlak ve adaba aykırı davrandığı," ve "sır saklama yeteneği; herhangi bir sebeple, her şeyi her yerde sonucunu düşünmeden anlatmaya hevesli olduğu" şeklinde bilgi notu tanzim edildiği görülmüştür.
Gerek davalı idarece gerekse de davacı hakkındaki bilgi notunu tanzim eden ilgili idare tarafından davacı hakkındaki bilgi notunda yer alan tespitleri doğrular nitelikte herhangi bir bilgi ve belge ibraz edilemediği görülmekle, dava konusu işlemde hukuka uyarlık, anılan tespite hukuki değer yükleyerek ilk derece mahkemesince verilen kararda ise hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
SONUÇ: Açıklanan nedenlerle;
1-)İstinaf isteminin kabulüne, Isparta İdare Mahkemesi'nin 19/12/2018 tarih ve E:2018/1033, K:2018/1755 Sayılı kararının kaldırılmasına, dava konusu işlemin iptaline,
2-)İstinaf aşamasında yapılan 547,90-TL yargılama gideri toplamı ile karar tarihinde yürürlükte bulunan A.A.Ü.T gereğince 1.700,00-TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
3-)Artan posta ücretinin istinaf isteminde bulunan tarafa Mahkemesince iadesine,
2577 Sayılı Kanun'un 46/c maddesi uyarınca bu kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde Danıştay'a temyiz yolu açık olmak üzere, 30/01/2020 tarihinde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)