(5216 S. K. m. 7) (5393 S. K. m. 15, 67) (2576 S. K. m. 5, 6) (Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği m. 28)
İSTEMİN ÖZETİ: Davacı tarafından, ..... plakalı aracıyla yürüttüğü toplu taşıma faaliyeti nedeniyle elde ettiği aylık hasılatından, Kocaeli Toplu Ulaşım Sistemine (KOTUS) katılım payı olarak %5 oranında yapılan 17.500,00-TL tutarındaki kesintinin iadesi istemine ilişkin düzeltme ve şikayet başvurularının reddine dair 25/01/2019 tarihli ve ..... sayılı işlemin iptali ve yapılan kesintilerin, idareye başvuru tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faizi ile birlikte iadesine karar verilmesi istemiyle açılan davada; dava konusu kesintinin yapılmasına dayanak 2010/119 sayılı UKOME kararında 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanununun yukarıda bahsi geçen 7. maddesinin (f) ve (p) fıkralarına atıf yapılmakla birlikte, söz konusu fıkralarda, toplu ulaşım konusunda büyükşehir belediyelerine ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; toplu ulaşım araçlarının sayılarını, tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerlerini tespit etmek, işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek ve bunlara ruhsat vermek görev ve yetkilerinin verildiğinin görüldüğü, Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliğinin yukarıda bahsi geçen 28/2. maddesinde ise UKOME'ye verilen yetki ise taksi, dolmuş, minibüs ve umumi servis araçları ile toplu taşıma araçlarının tahsis süreleri, ticari plaka sayıları ile bu plakaların verilmesine ilişkin usul, esas ve devir ücretlerinin tespiti ile sınırlı olduğu, davalı idarenin, büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini planlamak, koordine etmek, yürütmek ve büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek konularında tekel hakkı olmakla birlikte; büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespiti ve dolmuş, minibüs ve umumi servis araçları ile toplu taşıma araçlarının tahsis süreleri, ticari plaka sayıları ile bu plakaların verilmesine ilişkin usul, esas ve devir ücretlerinin tespiti ile sınırlı yetkileri bulunan UKOME kararıyla taşımacılık faaliyetinde bulunanlara mali külfet getirilmesinin mümkün olmadığı, davacıdan aracıyla yürüttüğü toplu taşıma faaliyeti nedeniyle elde ettiği aylık hasılatlarından, KOTUS'a katılım payı olarak kesilen 17.500,00-TL'nin iadesi istemiyle yapılan düzeltme ve şikayet başvurularının reddine dair 25/01/2019 tarihli ve ..... sayılı işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle davanın kabulüne, dava konusu işleminin iptaline; 17.500,00-TL'nin davalı idareye yapılan başvuru tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faizi ile birlikte davacıya iadesine karar veren Kocaeli 2 . Vergi Mahkemesi'nin 19/07/2019 gün ve E: 2019/326, K: 2019/811 sayılı kararının; davalı idare tarafından, usule ilişkin olarak, ödenen sisteme katılım bedellerinin vergi benzeri mali yükümlülük kapsamında bulunmadığından davanın vergi mahkemelerinin görevine girmediği, ayrıca davada süre aşımı bulunduğu ve alacağın zaman aşımına uğradığı; esasa ilişkin olarak, taşımacılık işin belediyeye tekel olarak verildiği konusunda tereddüt bulunmadığı, 5216 sayılı Kanunla ulaşım, toplu taşıma ve trafikle ilgili kararların Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) tarafından alınacağının belirtildiği, belediyelerin toplu taşıma hizmetlerini ruhsat veya kiraya verme ya da hizmet satın alma yoluyla yerine getirebileceği, bu yetkilerin de UKOME tarafından kullanılacağı, KOTUS'un bir çok kamusal fayda sağlayan bir sistem olduğu, taşımacıların kendi idaresi olmaksızın KOTUS'a zorla dahil edilmelerinin söz konusu olmadığı, %5'lik ödemenin sadece ihaleli toplu taşıma hakkına sahip olanlara ilişkin olduğu, diğer taşımacıların İl Trafik Komisyonu tarafından süresiz hak verilerek KOTUS katılım payından muaf olduğu, davacının taşımacılık hakkının süreli olduğunu bilerek devir aldığı, davacının ihaleli hatta sahip olduğundan kiracı konumunda bulunduğu, davacının ödediği bedelin Belediye Kanununun 15/II maddesi uyarınca belediyenin tekel şeklinde sahip olduğu taşıma hakkının davacıya kiralanması karşılığı olduğu, davacının yıllarca herhangi bir itirazı olmadan çalıştığı, KOTUS'un taşımacılar arasındaki ihtilafları sona erdirerek düzene sokma amacının bulunduğu ve tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı iddialarıyla istinaf yoluyla kaldırılması istenilmektedir.
SAVUNMANIN ÖZETİ: İstinaf Başvurusunun reddi gerektiği savunulmaktadır.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren İstanbul Bölge İdare Mahkemesi Beşinci Vergi Dava Dairesince gereği görüşüldü:
2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanunun 5. maddesinde, idare mahkemelerinin, vergi mahkemelerinin görevine giren davalarla ilk derece Danıştay'da çözümlenecek olanlar dışındaki iptal davaları ile tam yargı davalarını ve genel hizmetlerden birinin yürütülmesi için yapılan idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davaları çözümleyeceği; aynı Kanunun 6. maddesinde ise, vergi mahkemelerinin genel bütçeye, il özel idareleri, belediye ve köylere ait vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezaları ile tarifelere ilişkin davaları ve bu konulardaki 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkındaki Kanunun uygulanmasına ilişkin davaları çözümleyeceği kurala bağlanmıştır.
İdari yargı düzeni içindeki görev ayrımına ait bu düzenlemelere göre, idare mahkemeleri idari yargı düzeninin genel görevli mahkemeleri olarak kabul edilmiş; vergi mahkemeleri, yalnızca genel bütçeye, il özel idareleri, belediye ve köylere ait vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezaları ile tarifelere ilişkin davaları ve bu konulardaki 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkındaki Kanunun uygulanmasına ilişkin davaları çözümlemekle görevli kılınmıştır. Dolayısıyla kanunla sınırları gösterilen bu görev alanı dışında kalan idari davaların görüm ve çözümünde idare mahkemeleri görevlidir.
Öte yandan, 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15/II. maddesinde; "Belediye, ... toplu taşıma hizmetlerini imtiyaz veya tekel oluşturmayacak şekilde ruhsat vermek suretiyle yerine getirebileceği gibi toplu taşıma hatlarını kiraya verme veya 67. maddedeki esaslara göre hizmet satın alma yoluyla yerine getirebileceği" kuralına yer verilmiştir.
Dava dosyasının incelenmesinden; ..... plakalı aracıyla yürüttüğü toplu taşıma faaliyeti nedeniyle elde ettiği aylık hasılatından, Kocaeli Toplu Ulaşım Sistemine (KOTUS) katılım payı olarak %5 oranında yapılan 17.500,00-TL tutarındaki kesintinin iadesi istemine ilişkin düzeltme ve şikayet başvurularının reddine dair 25/01/2019 tarihli ve ..... sayılı işlemin iptali ve yapılan kesintilerin, idareye başvuru tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faizi ile birlikte iadesine karar verilmesi istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Davaya bakacak görevli mahkemenin belirlenebilmesi için davacıdan "sisteme katılım bedeli" adı altında elektronik bilet sisteminden kendi adlarına isabet eden hak ediş bedelleri üzerinden her ay yüzde %5 oranında kesilen ve iadesi talep edilen ücretin hukuki niteliğinin belirlenmesi gerekmektedir. İzmit ..... Köyü kalıcı konutlarında ikamet edecek olan depremzedelerin İzmit merkezine ulaşım ihtiyaçlarının karşılanabilmesi için amacıyla Kocaeli İl Trafik Komisyonu'nun 07.06.2001 tarih ve 2001/108 sayılı kararıyla hat tahsisi yapıldığı, tahsis edilen hatta yolcu taşıma hakkını kazanacak kişileri belirlemek amacıyla ihale açıldığı, ihale sonucu, İzmit Büyükşehir Belediye Encümeni'nin 06.11.2001 tarih ve 2001/2241 sayılı kararı ile aralarında davacının da bulunduğu 92 aracın 10 yıllığına taşımacılık hakkını elde ettiği, 10 yıllık ihale süresinin bitiminden önce, Kocaeli Büyükşehir Belediyesi UKOME Başkanlığının 21.07.2010 tarih ve 2010/119 sayılı kararı ile Kocaeli Toplu Ulaşım Sistemi'nin (KOTUS) kurulduğu, anılan kararın 13. maddesinde, toplu taşıma araçları ile hizmet veren taşıma esnafının ruhsatlarının kazanılmış haklar çerçevesinde her yıl düzenlenmesine, ancak, toplu taşıma hakkını ihale yoluyla elde eden veya bu kişilerden devralan taşımacıların elektronik bilet sisteminden kendi adlarına isabet eden hak ediş bedelleri üzerinden her ay yüzde (%5) oranında sisteme katılım bedeli ödenmek zorunda oldukları, aksi halde bu grupta yer alan taşımacıların çalışma ruhsatlarının yenilenmemesi kuralına yer verildiği; davacı tarafından, yersiz olarak tahsil edildiği ileri sürülen sisteme katılım bedeli adı altındaki ücretin iadesi istemiyle yapılan düzeltme ve şikayet başvurularının reddine dair kararlarda, ''...süresi biten ihale sonucunda yeniden ihaleye girmeksizin hat kiralaması yoluyla taşımacılık hakkına sahip olduğunuzdan ödediğiniz bedelin iadesinin uygun görülmediği'' belirtilmiştir.
Olayda; idarece yapılan ihale ve akabinde Belediye Encümeni'nin 06.11.2001 tarih ve 2001/2241 sayılı kararı ile davacıya 10 yıllığına toplu taşıma hakkının kiraya verildiği, ihale süresinin bitmesi üzerine yeniden ihale yapılarak toplu taşıma hakkını elde edeceklerin belirlenmesi yerine Kocaeli Büyükşehir Belediyesi UKOME Başkanlığının 21.07.2010 tarih ve 2010/119 sayılı kararı ile Kocaeli Toplu Ulaşım Sistemi'nin (KOTUS) kurulduğu ve bu sistem kapsamında, elektronik bilet sisteminden kendi adlarına isabet eden hak ediş bedelleri üzerinden her ay yüzde (%5) oranında sisteme katılım bedeli ödemeyi kabul edenlerin çalışma ruhsatlarının her yıl yenilenmesine karar verildiği, bu şekilde kiralama işleminin ihalesiz olarak sürdürüldüğü ve tahsil edilen ücretin hat kira ücreti niteliğinde olduğu sonucuna varıldığından; davacı tarafından iadesi talep edilen bedelin, vergi mahkemelerinin görevine giren vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümler ile bunların zam ve cezaları ile tarifelere ilişkin olmadığı anlaşılmaktadır.
Bu durumda, İstanbul Bölge İdare Mahkemesi, Birinci İdare Dava Dairesi'nin 21/11/2019 tarih ve E:2019/1763, K:2019/1345 sayılı kararında da belirtildiği üzere, dava konusu işlem, vergi mahkemelerinin görev alanına giren vergi, resim, harç ve benzeri mali yüküm niteliğini taşımayıp, toplu taşıma hizmetinde kullandığı aracı nedeniyle davacıdan zorunlu olarak belediyece yürütülmesi gereken kamu hizmetinin özel kişilerce yürütülmesi sonucu hat kiralaması karşılığında sisteme katılım bedelinin iadesi yolundaki başvurunun reddi işlemi olduğundan, bu işlemden kaynaklanan uyuşmazlığın görüm ve çözümünün idari yargıda genel görevli yargı mercii olan idare mahkemelerine ait olduğu sonuç ve kanaatine varılmaktadır.
Açıklanan nedenlerle; istinaf başvurusunun kabulü ile Mahkeme kararının kaldırılmasına, yukarıda belirtilen gerekçe dikkate alınarak yeniden karar verilmek üzere dosyanın mahkemesine gönderilmesine, temyizi kabil olmamak üzere kesin olarak 16/01/2020 tarihinde oybirliğiyle karar verildi. (¤¤)