(6306 S. K. m. 1, 7) (492 S. K. m. 57) (Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanunun Uygulama Yönetmeliği m. 16)
İSTEMİN ÖZETİ: Davacılar tarafından, İstanbul İli, Kadıköy İlçesi, Zühtüpaşa Mahallesi, 361 ada 24 parseldeki 14 numaralı bağımsız bölümün alımı sırasında ödenen tapu harcının iadesi istemiyle yapılan şikayet başvurusunun davalı idarece zımnen reddine ilişkin işlemin iptali ve ödenen tapu harcının kesintinin yapıldığı tarihten itibaren işleyecek tecil faiziyle birlikte tarafına iadesi istemiyle açılan davada; 6306 Sayılı Kanun kapsamında riskli yapı olan taşınmazın, kentsel dönüşüme tabi tutulmadan önce de maliki olan kişiden alımı sırasında tahsil edilen tapu harcının Kanun kapsamında harçtan muaf olup olmadığı hususu uyuşmazlığın esasını oluşturmakta olduğu, 6306 Sayılı Kanun'un 7/9. maddesinin farklı yorumlanması üzerine, söz konusu madde 10/12/2018 tarih ve 30621 Sayılı resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 7153 Sayılı Kanun'un 24. maddesiyle yasa koyucu daha önceki maddeyi daha açık bir şekilde düzenleyerek, 6306 Sayılı Kanun kapsamında bulunan taşınmaza ilişkin olarak tapu harcından istisna tutulan işlemler, dönüşüme tabi tutulmadan öncesi ve sonrası olarak ikiye ayrıldığı, ayrıca dönüşüme tabi tutulduktan sonraki işlemler de alıcı ve satıcı olan taraflar tek tek sayılmak üzere ikili bir ayrıma gidildiği, buna göre; Kanun kapsamındaki yapıların, dönüşüme tabi tutulmadan önce; Bakanlık, TOKİ, İller Bankası Anonim Şirketi, İdare, dönüşüme konu yapıların inşası işini yüklenen müteahhit, dönüşüme konu yapıların maliki, en az bir yıldır kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi olarak riskli yapıyı kullanan gerçek kişiler veya özel hukuk tüzel kişilerinden birisi tarafından ilk satışı ve devri işlemleri, Kanun kapsamında yapılacak uygulamalar neticesinde meydana gelen yeni yapıların (taşınmaz alıcısı olarak) malik, işi yüklenen müteahhit ve en az bir yıldır kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi olarak riskli yapıyı kullanan gerçek kişiler veya özel hukuk tüzel kişilerine ilk satışı ve devri işlemleri, Kanun kapsamında yapılacak uygulamalar neticesinde meydana gelen yeni yapıların (taşınmaz satıcısı olarak) işi yüklenen müteahhit, Bakanlık, TOKİ, İller Bankası Anonim Şirketi, İdare ve bunların iştirakleri tarafından gerçekleştirilecek ilk satışı ve devri işlemlerinin tapu harcından istisna tutulduğu, Kanun kapsamında yapılacak uygulamalar neticesinde meydana gelen yeni yapıların satış işlemlerinde harçtan istisna tutulacak işlemlerin tespitinde, taşınmaz alıcısı ve satıcısı olan kişiler Kanunda tek tek sayıldığından, ihtilafların çözümü taşınmaz alıcısı ve satıcısı olan tarafların, sayılan kişilerden olup olmadığının belirlenmesine bağlı olduğu, Kanun kapsamında yapılacak uygulamalar neticesinde meydana gelen yeni yapıların; müteahhit tarafından alış ve satışı ile (yapının kentsel dönüşüme tabi tutulmadan önce de maliki olan) malik tarafından alış işlemi tapu harcından istisna tutulan işlemler arasında sayılmakla birlikte; (yapının kentsel dönüşüme tabi tutulmadan önce de maliki olan) malik tarafından satış işlemi ise istisna kapsamında sayılmadığından, tapu harcına tabi olması gerekmediği, 6306 Sayılı Kanun'un 1. maddesinde, Kanunun amacının; afet riski altındaki alanlar ile bu alanlar dışındaki riskli yapıların bulunduğu arsa ve arazilerde, fen ve sanat norm ve standartlarına uygun, sağlıklı ve güvenli yaşama çevrelerini teşkil etmek üzere iyileştirme, tasfiye ve yenilemelere dair usul ve esasları belirlemek olduğunun belirtildiği, bu amaç doğrultusunda, yapılacak uygulamalar neticesinde, yapının kentsel dönüşüme tabi tutulmadan önce de maliki olan kişiye ikamet edebileceği yeni bir bağımsız bölüm verilmesi ile kentsel dönüşümün amacının gerçekleştiği, bundan sonra malik tarafından yapılacak olan satışın ise ticari bir satış olacağı ve kentsel dönüşümün bir parçası olarak değerlendirilmesinin mümkün bulunmadığının görüldüğü, ancak müteahhidin, söz konusu riskli yapının yerine yenisini inşa etmek suretiyle bağımsız bölüm maliki olduğu ve bu bağımsız bölümü ikamet etmek amacıyla değil, satarak ticari iş ve işlemlerini yapabilmek amacıyla inşa ettiği ve harçtan muafiyetin riskli yapıların yıkılarak yerine yenisinin yapılabilmesini teşvik etmek için maliyetlerin düşürülmesi amacıyla getirildiği hususları dikkate alındığında, müteahhit tarafından yapılacak olan ilk satışın, kentsel dönüşümün bir parçası olarak değerlendirilmesi ve tapu harcından muaf tutulması gerekmekte olduğu, bakılan uyuşmazlıkta; 6306 Sayılı Kanun kapsamında bulunan ve bu Kanun kapsamında yapılacak uygulamalar neticesinde meydana gelen yeni taşınmazın, kentsel dönüşüme tabi tutulmadan önce de maliki olan kişi tarafından satışına ilişkin işlemin, tapu harcından istisna kapsamında bulunmadığı anlaşıldığından, tapu harcından istisna kapsamında olmayan taşınmaz alımı sırasında davacılardan tapu harcı tahsil edilmesinde ve 213 Sayılı Vergi Usul Kanunu hükümleri kapsamında açık bir vergi hatası bulunmayan hususta yapılan şikayet başvurusunun reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar veren İstanbul 4. Vergi Mahkemesi'nin 07/11/2019 gün ve E: 2019/1600, K: 2019/2229 Sayılı kararının; Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanunun Uygulama Yönetmeliğinin 16. maddesi uyarınca yapılan işlemin vergi ve harçlardan muaf olması gerektiğinin aşikar olduğu, verginin konusunda hata yapıldığı, yasanın açık hükmüne ve hukuka aykırı şekilde tahsil edilen harcın iadesi gerektiği, davacılara iadesine karar verilen tutara gecikme zammı oranında faiz uygulanmasının kanuna ve hukuka uygun olduğu ileri sürülerek kaldırılması ve ödenen tapu harcının kesintinin yapıldığı tarihten itibaren işleyecek tecil faiziyle birlikte tarafına iadesi iddialarıyla istinaf yoluyla kaldırılması istenilmektedir.
SAVUNMANIN ÖZETİ: İstinaf başvurusunun reddi gerektiği savunulmaktadır.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren İstanbul Bölge İdare Mahkemesi Beşinci Vergi Dava Dairesince gereği görüşüldü:
KARAR: İstinaf başvurusu; davacılar tarafından, İstanbul İli, Kadıköy İlçesi, Zühtüpaşa Mahallesi, 361 ada 24 parseldeki 14 numaralı bağımsız bölümün alımı sırasında ödenen tapu harcının iadesi istemiyle yapılan şikayet başvurusunun davalı idarece zımnen reddine ilişkin işlemin iptali ve ödenen tapu harcının kesintinin yapıldığı tarihten itibaren işleyecek tecil faiziyle birlikte tarafına iadesi istemiyle açılan davayı reddeden Mahkeme kararının kaldırılması istemine ilişkindir.
492 Sayılı Harçlar Kanununun 57. maddesinde, tapu ve kadastro işlemlerinden bu kanuna bağlı (4) sayılı tarifede yazılı olanlarının, tapu ve kadastro harçlarına tabi olduğu; Kanuna ekli (4) sayılı tarifenin I-20/a maddesinde ise, gayrimenkullerin ivaz karşılığında veya ölünceye kadar bakma akdine dayanarak yahut trampa hükümlerine göre devir ve iktisabında gayrimenkulün beyan edilen devir ve iktisap bedelinden az olmamak üzere emlak vergisi değeri üzerinden (cebrî icra ve şüyuun izalesi hallerinde satış bedeli, istimlaklerde takdir edilen bedel üzerinden) devir eden ve devir alan için ayrı ayrı binde 20 oranında tapu harcı alınacağı hükme bağlanmıştır.
6306 Sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanunun 1.maddesinde " Bu Kanunun amacı; afet riski altındaki alanlar ile bu alanlar dışındaki riskli yapıların bulunduğu arsa ve arazilerde, fen ve sanat norm ve standartlarına uygun, sağlıklı ve güvenli yaşama çevrelerini teşkil etmek üzere iyileştirme, tasfiye ve yenilemelere dair usul ve esasları belirlemektir." hükmüne yer verilmiş olup, aynı Kanunun 10/12/2018 tarih ve 30621 Sayılı resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 7153 Sayılı Kanun'un 24. maddesi değişik 7. maddesinin 9. fıkrasında; "Bu Kanun uyarınca yapılacak olan ve Bakanlık, TOKİ, İller Bankası Anonim Şirketi, İdare ve dönüşüme konu yapıların inşası işini yüklenen müteahhit ile malik ve en az bir yıldır kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi olarak riskli yapıyı kullanan gerçek kişiler veya özel hukuk tüzel kişilerinden birinin taraf olduğu;
a-) Bu Kanun kapsamındaki yapıların dönüşüme tabi tutulmadan önce ilk satışı, devri, tescili ve ipotek tesis edilmesi işlemleri ile bu Kanun kapsamında yapılacak uygulamalar neticesinde meydana gelen yeni yapıların malik, işi yüklenen müteahhit ve en az bir yıldır kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi olarak riskli yapıyı kullanan gerçek kişiler veya özel hukuk tüzel kişilerine ilk satışı, devri, tescili ve ipotek tesis edilmesi işlemleri...
c-) Kanun kapsamında yapılacak uygulamalar neticesinde meydana gelen yeni yapıların işi yüklenen müteahhit, Bakanlık, TOKİ, İller Bankası Anonim Şirketi, İdare ve bunların iştirakleri tarafından gerçekleştirilecek ilk satışı, devri, tescili ve ipotek tesis edilmesi işlemleri,
ile bu bentlerde belirtilen yapıların dönüşümüne ilişkin olarak Kanun uyarınca yapılacak diğer işlemler noter harcı, tapu harcı, belediyelerce alınan ücret ve harçlardan, veraset ve intikal vergisi, döner sermaye ücreti ve diğer ücretlerden, bu işlemler nedeniyle düzenlenecek kâğıtlar, resmî dairelerin mal ve hizmet alımlarına ilişkin ödemeler sebebiyle düzenlenen kâğıtlar da dahil olmak üzere damga vergisinden, bu Kanun kapsamındaki yapıların maliklerine ve malik olmasalar bile bu yapılarda kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi olarak en az bir yıldır ikamet ettiği veya bunlarda iş yeri bulunduğu tespit edilenlere bu amaçlarla kullandırılan krediler dolayısıyla lehe alınacak paralar, banka ve sigorta muameleleri vergisinden istisnadır." hükmü yer almaktadır.
Yukarıda yer verilen yasa hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; gayrimenkullerin ivaz karşılığında devir ve iktisabının tapu harcına tabi olduğu, ancak 6306 Sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkındaki Kanun uyarınca yapılacak uygulamalar neticesinde meydana gelen yeni yapıların, Kanunun 7/9.maddesinde sayılanlar tarafından gerçekleştirilecek ilk satışı, devri ve tescili ile birlikte aynı maddede belirtilen yapıların dönüşümüne ilişkin olarak Kanun uyarınca yapılacak diğer işlemlerin de tapu harcından müstesna olduğu sonucuna varılmaktadır.
Dava dosyasının incelenmesinden; İstanbul İli, Kadıköy İlçesi, Zühtüpaşa Mahallesi, 361 ada 24 parseldeki taşınmazın, Kadıköy Belediye Başkanlığı Yapı Kontrol Müdürlüğünün 20/05/2015 tarih ve 2296896 Sayılı yazısından da anlaşıldığı üzere 6306 Sayılı Kanun kapsamında riskli yapı olduğu, davacılar tarafından söz konusu taşınmazın 14 numaralı bağımsız bölümünün, kentsel dönüşüme tabi tutulmadan önce de maliki olan H. U. T.'den 25/01/2019 tarihinde alımı sırasında tapu harcının ödendiği, buna istinaden davacılar tarafından 07/02/2019 tarihinde Rıhtım Veraset ve Harçlar Vergi Dairesi Müdürlüğüne tapu harcının tarafına iadesi istemiyle düzeltme başvurusunda bulunduğu, idarece cevap verilmeyerek başvurunun zımnen reddedildiği, bunun üzerine davacılar tarafından 28/05/2019 tarihinde Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığına tapu harcının tarafına iadesi istemiyle şikayet başvurusunda bulunulduğu, idarece cevap verilmeyerek başvurunun zımnen reddedilmesi üzerine, davacılar tarafından zımni ret işleminin iptali ve ödenen 15.000,00-TL tapu harcının tecil faiziyle birlikte tarafına iadesi istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Olayda, yukarıda ayrıntılı olarak anlatılan satış işlemi kanun lafzında açıkça ifade edilen kanun uyarınca yapılan/yapılacak diğer işlemler kapsamında ve 6306 Sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkındaki Kanunun amacına uygun olarak tapu harcından istisna tutulduğundan, bu şekilde harçtan müstesna olduğu belirlenen taşınmazın alımı sırasında ödenen tapu harcında hukuka uyarlık bulunmamakta olup, aksi yöndeki Mahkeme kararında hukuki isabet görülmemiştir.
Davacının faiz istemine gelince;
15.06.2012 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 6322 Sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 14'üncü maddesiyle 213 Sayılı Vergi Usul Kanununun 112'nci maddesinin Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilen (4) numaralı fıkrası “Fazla veya yersiz olarak tahsil edilen vergiler, fazla veya yersiz tahsilatın mükelleften kaynaklanması halinde düzeltmeye dair müracaat tarihi, diğer hallerde verginin tahsili tarihinden düzeltme fişinin mükellefe tebliğ edildiği tarihe kadar geçen süre için aynı dönemde 6183 Sayılı Kanuna göre belirlenen tecil faizi oranında hesaplanan faiz ile birlikte, 120'nci madde hükümlerine göre mükellefe red ve iade edilir.” şeklinde yeniden düzenlenmiştir. Ayrıca, 213 Sayılı Yasaya eklenen geçici 29'uncu maddede de 112'nci maddesinin (4) numaralı fıkrasının, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra fazla veya yersiz olarak tahsil edilen vergilerin iadesinde uygulanacağı belirtilmiştir.
Bu haliyle ihtilafta, yukarıda açıklandığı üzere tahsili hukuka aykırı bulunan ve İdarece tahsili tarihinden işbu karara göre düzeltme fişinin mükellefe tebliğ edildiği tarihe kadar geçen süre içinde kullanımından mahrum kalınan tutarın 6183 Sayılı Kanuna göre belirlenen tecil faizi oranında hesaplanan faiz ile birlikte iadesi gerekmektedir.
SONUÇ: Açıklanan nedenlerle, istinaf başvurusunun kabulüyle Mahkeme kararının kaldırılmasına, davanın kabulüne, 15.000-TL tapu harcının ödeme tarihinden itibaren işleyecek tecil faizi ile birlikte davacıya iadesine, aşağıda dökümü gösterilen ve davacı tarafından yapılan 269,75-TL yargılama gideri ile 1.890,00-TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, artan posta ücretinin ilgilisine iadesine, temyizi kabil olmamak üzere kesin olarak 28/02/2020 tarihinde oybirliğiyle karar verildi. (¤¤)