(5015 S. K. m. 1, 4, 19) (2577 S. K. m. 45) (Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği m. 18)
İSTEMİN ÖZETİ: ……. adresinde ……..sayılı bayilik lisansı ile faaliyet yürütmekte olan davacı şirket tarafından, lisansı ile tanınan haklar dışında faaliyet göstererek otomasyon sistemi sağlıklı çalışmamasına rağmen bayilik faaliyeti yapılması eyleminden dolayı, 87.815,00 TL miktarında idari para cezası verilmesine ilişkin 07/02/2019 tarih ve 8423-69 sayılı işlemin iptali istemiyle açılan davada; uyuşmazlık konusu akaryakıt istasyonunda yapılan denetim esnasında düzenlenen 7/4/2017 tarihli tutanakta; (2), (3) ve (5) numaralı yeraltı tanklarının fiili ölçümleriyle otomasyon sistemine yansıyan yakıt miktarları arasında farklılıklar olduğu, (2) ve (4) numaralı yeraltı tanklarının bağlı olduğu satış tabancalarından test mahiyetinde verilen miktar kadar otomasyon sisteminde azalma olmadığı, ödeme kaydedici cihazlara yansıyan satış miktarları ile otomasyon sisteminde görünen satış miktarları arasında önemli farklılıklar olduğu yönünde tespitlere yer verildiği, yine istasyonun ödeme kaydedici cihaz verileri ile otomasyon sistemindeki satışlarına ait karşılaştırma tablosu düzenlendiği, bu tablonun incelenmesinde; otomasyon sistemi satış verileriyle ödeme kaydedici cihaz satış verileri arasında 25.139,68 litrelik motorin cinsinden akaryakıt farkının tespit edildiği; bu durumda, yeraltı tanklarının fiili ölçümleriyle otomasyon sistemine yansıyan akaryakıt miktarlarının birbiriyle örtüşmediği, bu şekilde otomasyon sisteminin sağlıklı ve doğru çalışmadığının tespit edilmesi üzerine otomasyon sistemi sağlıklı çalışmamasına rağmen bayilik faaliyetini sürdürmek suretiyle lisansın tanıdığı haklar dışında faaliyet gösterdiği sabit olan davacı şirket hakkında 5015 sayılı Kanunun 19/2-(e)-2 ve 19/2-(f) maddesi uyarınca 87.815,00-TL idari para cezası uygulanmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı, dava konusu işlem tarihinden sonra 7164 sayılı Maden Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 32 inci maddesiyle 5015 sayılı Kanunun 19 uncu maddesinde değişiklik yapılmış olup, söz konusu değişiklik sonrası 4'üncü maddenin 1 ve 2. fıkralarının ihlali için; sorumlulara yüz yirmi beş bin Türk Lirasından az olmamak ve altı yüz yirmi beş bin Türk Lirasını geçmemek üzere fiilin işlendiği tarihten bir önceki yılda ilgili lisansa konu petrol piyasası faaliyetine ilişkin net satış hasılatının binde onu oranında idari para cezası uygulanacağı belirtilmiş olup; davacı şirkete uygulanan idari para cezasının tutarı 87.815,00-TL olduğundan, bahsedilen değişiklik sonrası davacı lehine uygulanabilecek nitelikte bir hüküm bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine ilişkin olarak Ankara 1. İdare Mahkemesi'nce verilen 01/04/2020 tarih ve E:2019/1172, K:2020/739 sayılı kararın, hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek istinaf başvurusunun kabulü ile anılan kararın kaldırılması ve dava konusu işlemin iptaline karar verilmesi istenilmektedir.
SAVUNMANIN ÖZETİ: Savunma verilmemiştir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Ankara Bölge İdare Mahkemesi 8. İdari Dava Dairesince 2577 sayılı Yasanın değişik 45. maddesi uyarınca dava dosyası incelenerek gereği görüşüldü:
Dava; …. adresinde …… sayılı bayilik lisansı ile faaliyet yürütmekte olan davacı şirket tarafından, lisansı ile tanınan haklar dışında faaliyet göstererek otomasyon sistemi sağlıklı çalışmamasına rağmen bayilik faaliyeti yapılması eyleminden dolayı, 87.815,00 TL miktarında idari para cezası verilmesine ilişkin 07/02/2019 tarih ve 8423-69 sayılı işlemin iptali istemiyle açılmıştır.
5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 1. maddesinin birinci fıkrasında; bu Kanunun amacının; yurt içi ve yurt dışı kaynaklardan temin olunan petrolün doğrudan veya işlenerek güvenli ve ekonomik olarak rekabet ortamı içerisinde kullanıcılara sunumuna ilişkin piyasa faaliyetlerinin şeffaf, eşitlikçi ve istikrarlı biçimde sürdürülmesi için yönlendirme, gözetim ve denetim faaliyetlerinin düzenlenmesini sağlamak olduğu belirtilmiştir.
Aynı Kanun'un 4. maddesinin 1. fıkrasında; lisansın, sahibine lisansta yer alan faaliyetin yapılması ile bu konularda taahhütlere girişilmesi haklarını vereceği, 2. fıkrasında; lisans ile tanınan hakların; bu Kanunun, ilgili diğer mevzuatın ve lisansta yer alan kayıtlı hususların yerine getirilmesi koşuluyla kullanılacağı, hükümlerine yer verilmiştir.
5015 sayılı Kanun'un 19. maddesinin 2. fıkrasının (e) bendinde, "Aşağıdaki hallerde, sorumlulara üç yüz elli bin Türk Lirası idari para cezası verilir:
1) Lisans almaksızın hak konusu yapılan tesislerin yapımına veya işletimine başlanması ile bunlar üzerinde tasarruf hakkı doğuracak işlemlerin yapılması.
2) Sahip olunan lisansın verdiği haklar dışında faaliyet gösterilmesi.
3) 4 üncü maddenin dördüncü fıkrasının (f) bendinin bir takvim yılı içinde Kurumca yapılan uyarıya rağmen ihlali, aynı fıkranın (l) bendi haricindeki bentlerin ihlali.
4) 12 nci maddede yer alan hükümler dahilinde iletim ve depolama tesislerine erişimin dolaylı veya dolaysız olarak engellenmesi." hükmüne yer verilmiş,
Aynı maddenin (f) bendinde ise,"4 üncü maddenin dördüncü fıkrasının (l) bendi kapsamındaki ihlaller hariç olmak üzere bayiler için (e) bendinde yer alan cezanın beşte biri uygulanır."hükmü getirilmiş;19. maddesinin 7.fıkrasında da; yukarıda belirtilenlerin dışında kalan ancak bu Kanunun getirdiği yükümlülüklere uymayanlara Kurumca bin beş yüz Türk Lirasından yetmiş bin Türk Lirasına kadar idari para cezası verileceği, hükmü yer almıştır.
Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliğinin 18. maddesinin 1. fıkrasında; lisansın; sahibine, lisansta yer alan faaliyetin yapılması ile bu konularda taahhütlere girişilmesi haklarını vereceği, 2. fıkrasında da; lisans ile tanınan hakların, ilgili ve diğer mevzuatta kayıtlı hususların yerine getirilmesi koşuluyla kullanılabileceği, kuralı yer almıştır.
1240 sayılı Kurul Kararının 5 inci maddesinin ikinci fıkrasında; bayilik lisansı sahibinin, a) Akaryakıt istasyonlarında kurulu olan istasyon otomasyon sisteminin güvenliğinden sorumlu olduğu, b) İstasyon otomasyon sistemine izinsiz müdahalede bulunamayacağı, c) İstasyon otomasyon sistemi çevrim içi olmayan yerlerde (tank, geçici tank. pompa vs.) akaryakıt hareketine konu eylem (satış, dolum vs.) gerçekleştiremeyeceği, kuralına, 14. fıkrasında; bayilik lisansı sahiplerinin, istasyonlarında kurulu olan istasyon otomasyon sisteminin güvenliğinden sorumlu oldukları, bayilerin, bağlı olduğu dağıtıcı lisansı sahibinin yazılı izni olmadan istasyon otomasyon sistemine müdahale edemeyeceği, bayinin, istasyon otomasyon sisteminin işleyişini engelleyen veya devre dışı bırakan her türlü fiilinin, izinsiz müdahale olarak değerlendirileceği, bayilerin istasyon otomasyon sisteminde meydana gelen arızaları en geç 24 saat içerisinde dağıtıcı lisans sahibine bildireceği, kuralına yer verilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden, piyasada faaliyet gösteren bayilik lisansı sahiplerinin, dağıtıcıların, akaryakıt istasyonlarında kurmakla yükümlü oldukları istasyon otomasyon sistemine izinsiz müdahele edemeyecekleri, stok hareketleri ve akaryakıt alım satım işlemlerinin elektronik ortamda, günlük olarak izlenebilmesini teminen istasyonlarında kurulu olan otomasyon sisteminin güvenliğinden sorumlu oldukları ve istasyon otomasyon sisteminin çevrim içi olmayan yerlerinde(tank, pompa v.s) akaryakıt satışı ve dolum yapamayacakları, buna aykırı fiillde bulunduğu tespit olunan bayilik lisansı sahiplerine 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 19. maddesinin 7. fıkrası uyarınca idari para cezası uygulanabileceği görülmektedir.
Dava dosyasında yer alan bilgi ve belgelerin incelenmesinden; bayilik lisansı kapsamında ……. adresinde. 19/4/2016 tarih ve …….. adresinde faaliyet gösteren davacıya ait akaryakıt istasyonunda, 07.04.2017 tarihinde yapılan denetimde yeraltı tanklarının fiili ölçümleriyle otomasyon sistemine yansıyan yakıt miktarlarının farklı olduğunun tespit edilmesi üzerine 5015 sayılı Kanunun "İdari yaptırımlar" başlıklı 20. maddesi ve Petrol Piyasasında Yapılacak Denetimler İle Ön Araştırma ve Soruşturmalarda Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 19. maddesi hükümleri uyarınca 04.10.2018 tarihli ve 45573 sayılı Başkanlık Oluru ile doğrudan soruşturma yapılmasına karar verildiği, 17.10.2018 tarihli ve 1632 sayılı Soruşturma Raporunun düzenlendiği, davacının savunmasının alınması üzerine lisansı ile tanınan haklar dışında faaliyet göstererek otomasyon sistemi sağlıklı çalışmamasına rağmen bayilik faaliyeti yürütüldüğünden bahisle, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanununun 4. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları, Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 18. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları ve 27.06.2007 tarih ve 1240 sayılı Kurul Kararının 5. maddesinin 2. fıkrasının (a), (b) ve (c) bendi hükümlerine aykırı hareket ettiği nedeniyle 5015 sayılı Kanunun 19. maddesinin ikinci fıkrasının (e) bendinin 2 numaralı alt bendi ve (f) bendi Uyarınca 2016 Yılında Uygulanacak Para Cezaları Hakkında Tebliğ hükümleri uyarınca 87.815,00 TL idari para cezası verilmesine ilişkin 07/02/2019 tarih ve 8423-69 sayılı sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu kararının alınması üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Kanunilik ilkesi, ortaya çıkan sonuca ceza uygulanabilmesini, fiilin kanunlarda açık bir şekilde kabahat veya suç olarak tanımlanması şartına bağlamaktadır. Tipiklik unsuru olarak da ifade edilen kanunî unsur, somut fiilin kanunda belirlenmiş soyut hukuk normuna uygun olmasını ifade etmektedir.
5015 sayılı Kanun'un 4. maddesindeki düzenlemenin, lisans sahiplerinin genel nitelikli hak, kısıtlama ve yükümlülüklere ilişkin olduğu, anılan maddenin birinci ve ikinci fıkrasının, lisans sahiplerine, lisans hangi faaliyete (rafinerici, taşıma, iletim, bayilik v.b) ilişkin olarak verilmişse, sadece buna ilişkin alanda piyasa faaliyetinde bulunabilecekleri ve bu hakkın lisansta kayıtlı hususlar dahilinde kullanılabileceğine ilişkin koşulları düzenlediği açıktır.
Bu itibarla, dava konusu idari para cezasının tesis edilmesine sebep olan olayın, bayilik lisansı sahibi olan davacı şirkete ait istasyonda otomasyon sisteminin sağlıklı ve düzenli çalışmaması ve akaryakıt dolum ve satışlarının otomasyon sistemine tam yansımaması olduğu, anılan eylemin karşılığında ise "sahip olunan lisansın verdiği haklar dışında faaliyet gösterilmesi" fiilinin karşılığı olan idari para cezasının tesis edildiğinin görüldüğü, ancak dava dosyasında mevcut olan tespite göre faaliyetin usulüne uygun yürütülmediği açık olmakla birlikte, mevzuatın belirlediği kurallara uygun olarak bir başka deyişle usulüne uygun yürütülmemesinden dolayı davacıya idari yaptırım uygulanması mümkün ise de, davacıya isnat edilen; Lisansı ile tanınan haklar dışında faaliyet göstererek otomasyon sistemi sağlıklı çalışmamasına rağmen bayilik faaliyetinde bulunduğu şeklindeki fiilin karşılığının 19. maddesinde idarî yaptırım olarak belirlenmediği anlaşıldığından, lisansın verdiği haklar dışında faaliyetin yürütüldüğünün kabulü ile 5015 sayılı Yasanın 19. maddesinin 2. maddesinin (e) bendinin (2) numaralı alt bendi uyarınca verilen idari para cezasında hukuka uyarlık, davanın reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, davacı tarafın istinaf başvurusunun KABULÜ ile Ankara 1. İdare Mahkemesi'nce verilen 01/04/2020 tarih ve E:2019/1172, K:2020/739 sayılı kararın KALDIRILMASINA; 2577 sayılı Yasanın değişik 45. maddesinin 4. fıkrası uyarınca esastan incelenen davada, dava konusu işlemin İPTALİNE; aşağıda dökümü yapılan, mahkeme ve istinaf safhasına ait toplam 522,50.-TL yargılama giderinin ve yürürlükteki Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre 1.700,00.-TL avukatlık ücretinin davalı idareden alınarak davacı tarafa verilmesine, posta gideri avansından artan miktarın istenilmesi halinde istinaf başvurusunda bulunan tarafa iadesine, 2577 sayılı Yasanın değişik 46. maddesi uyarınca kararın tebliğini izleyen günden itibaren 30 gün içerisinde Danıştay ilgili Dairesine temyiz yolu açık olmak üzere, 11/11/2020 tarihinde oybirliğiyle karar verildi. (¤¤)