(2709 S. K. m. 141) (2577 S. K. m. 38, 40)
Davacı … vekili Av. … tarafından, avalı idarenin 27/05/2020 ve 1034994 sayılı oluru ve Bakanlığın 10/08/2020 tarih ve E.1101964 sayılı Oluru ile tesis olunan "Özel ağaçlandırma izninin" iptaline ilişkin işlem ile 03/09/2020 tarih ve 1863800 sayılı sahanın idareye teslimi talebine ilişkin işlemin iptali istemiyle Orman Genel Müdürlüğü'ne karşı açılan davada, Antalya 4. İdare Mahkemesi'nin E:2020/844 sayılı dosyasında açılan dava ile Antalya 2. İdare Mahkemesi'nin E:2020/801 sayılı dava dosyası arasında bağlantı bulunduğundan bahisle Antalya 4. İdare Mahkemesinin 04/11/2020 gün ve E:2020/844 sayılı kararı ile belirtilen dava dosyaları arasında bağlantı bulunup bulunmadığının tespiti istemiyle, 2577 sayılı Kanunun 38. maddesinin 5. fıkrası uyarınca Dairemize gönderilen işbu dava dosyası diğer dosya ile birlikte incelenerek gereği görüşüldü;
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 4001 sayılı Kanunla değişik 38. maddesinin 1. fıkrasında; aynı maddi veya hukuki sebepten doğan ya da biri hakkında verilecek hüküm diğerini etkileyecek nitelikte olan davaların bağlantılı davalar olduğu hükmüne yer verilmiş, aynı Kanun'un 40. maddesinde de; "Bölge idare mahkemesi bağlantılı dava dosyalarını öncelikle ve ivedilikle inceler ve kararını verir. Bölge idare mahkemesince verilen karar, bağlantının bulunduğu yolunda ise, yetkili mahkeme kararda belirtilmek suretiyle dosyalar yetkili mahkemeye gönderilir. Durum ayrıca diğer mahkemeye de duyurulur. Yetkili kılınan mahkeme durumu ilgililere bildirir. Bölge idare mahkemesince verilen karar bağlantı olmadığı yolunda ise, dosyalar ilgili mahkemelere geri gönderilir." düzenlemesine yer verilmiştir.
Bu Yasa maddesi uyarınca davalar arasında bağlantının varlığından söz edebilmek için üç koşulun bulunması gerekmektedir. Bunlar; maddi birliktelik, hukuki birliktelik ve davaların birbirini etkileme koşuludur.
Maddi birliktelik koşulu; aynı sebepten farklı işlemlerin doğması yada farklı işlemlerin tek sebepten doğması veya bir saikin birden fazla işlem doğmasına sebebiyet vermesi olarak tanımlanabilir. Hukuki birliktelik koşulu; davaların çözümünde göz önünde tutulması gereken hukuki dayanak aynı Yasanın farklı maddeleri olsa bile davaların aynı hukuki durum içinde değerlendirmeyi gerektirmesi halidir. Davalardan biri hakkında verilecek hükmün diğerini etkilemesi hali ise, davalardan biri hakkında karar verebilmek için diğer davada yapılacak saptama ve hukuki değerlendirmelere ve verilecek karara ihtiyaç bulunması olarak belirtilebilir.
Bilindiği üzere, idare hukuku alanında birçok idari işlem, belli bir usul dairesinde ve yine başka bir idari işlemle ilişkili olarak tesis edilebilmekte ve bu işlemler arasında geniş anlamıyla hukuki bir bağlantı bulunabilmektedir. Bununla birlikte söz konusu idari işlemlerin yargısal denetimi aşamasına gelindiğinde ise idari yargı merciince her idari işlem -kural olarak- kendi hukuki bağlamında incelenip karara bağlanmaktadır. Bu nedenle, idari davalar arasında bağlantı müessesesi idari yargıda istisnai bir usul işlemi olarak karşımıza çıkmaktadır.
Bu doğrultuda, idari yargıda aslolanın her idari işlemin ayrı ayrı ve kendi açıldığı mahkemesinde görülüp çözümlenmesi iken, yukarıda aktarılan Yasa hükümleri ile Anayasanın 141. maddesinin son fıkrasında belirtilen usul ekonomisi kaidesine ilişkin düzenlenen "Davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması, yargının görevidir." hükmü uyarınca bazı durumlarda farklı mahkemeler arasında açılan davalarda bağlantının varlığına karar verilmesi mümkündür. Bununla birlikte, istisnai bir yöntem olarak bağlantının varlığına karar verilebilmesi için de yukarıda aktarılan 2577 sayılı Yasanın 38. maddesinde aranan şartların somut olayda açık bir biçimde mevcut olması ve yine aktarıldığı üzere bağlantının kabulü durumunun usul ekonomisi ilkesinin gerçekleşmesi gayesi ile de uyumlu olması gerekmektedir. Aksi takdirde, idari davalar arasında asgari düzeyde bir hukuki ilgi bulunduğu tespitinden hareketle bağlantı yolunun işletilmesi, belirtilen usul ekonomisi amacının aksine; bağlantı nedeniyle dosyanın gönderilmesi, bu süreçte yargılamanın durması, bağlantıya karar verecek merci tarafından bağlantı istenilen öbür dosyanın getirtilmesi, nihayetinde bağlantı konusunda bir karar verilerek dosyaların tekrar mahkemelerine iade edilmesi gibi bir dizi hukuki süreç nedeniyle her iki dosyanın çözümlenmesinin de sebepsiz yere ertelenmesine neden olabilecektir.
Bu çerçevede bağlantı müessesesinin usul ekonomisi ilkesi ile uyumlu işletilebilmesi için 2577 sayılı Yasada aranan "aynı maddi veya hukuki sebepten doğan ya da biri hakkında verilecek hüküm diğerini etkileyecek nitelikte olma" şartlarının yanında Danıştay içtihatlarında yer alan; bağlantı istenilen dosyaların yargısal aşamalarının (safahatlarının) birbirine yakın olması, yargılamada yapılacak keşif-bilirkişi incelemelerinin birlikte veya eş zamanlı olarak yapılmasını gerektirmesi, davaların birlikte (tek dilekçe ile) açıldığında da görülebilecek nitelikte olması, sonraki kanun yolu aşamalarında uyum bulunması, uyuşmazlığın çözümüne uygulanacak hukuk kurallarının aynı veya ilişkili olması, davacılarının aynı olması, davanın konusu olan yerin aynı olması gibi başkaca ilkeler de göz önüne alınarak bir değerlendirme yapılması ve bu hususlar çerçevesinde bağlantının kabulü durumunun her iki dosyanın hızlı, seri ve adaletli biçimde çözümlenmesine olacak katkısının kısaca usul ekonomisinin esas alınması gerekmektedir.
Olayda, bağlantılı olduğu belirtilen iki dava dosyasında da özel ağaçlandırma izninin iptaline ilişkin 10/08/2020 tarih ve E.1101964 sayılı işlem ile sahanın idareye teslimine ilişkin 03/09/2020 tarih ve E.1863800 sayılı işlemlerin iptalinin istenildiği, bir dosyada verilecek kararın diğerini de doğrudan etkileyeceği, bu nedenle iki dosyanın aynı mahkemede görülmesinin uygun olacağı ve yukarıda aktarılan Yasa metninde öngörülen anlamda dosyalar arasında bağlantı bulunduğu sonucuna varılmaktadır.
Açıklanan nedenlerle; söz konusu davalar arasında bağlantı bulunduğuna, davalara bakmak üzere Antalya 2.İdareMahkemesi'nin yetkili kılınmasına, dava dosyalarının Mahkemelerine iadesine, işbu kararın bir suretinin dosyalara konulmasına kesin olmak üzere, 02.12.2020 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.
KARŞI OY
Dava dosyalarının incelenmesinden; usul ekonomisi bakımından her iki davanın birlikte aynı mahkemede görülmesini gerektiren bir durumun bulunmadığı, bağlantı talep edilen dosyada davalı idarenin savunmasının alındığı, bilahare ara kararı ile bir kısım bilgi ve belgelerin istenildiği, Antalya 4. İdare Mahkemesindeki davada ise dosyanın ilk inceleme aşamasında olduğu, dolayısıyla davaların safahatının farklı olduğu, dosyalar arasındaki ilişkinin iki mahkeme arasında eşgüdüm sağlanarak bir dosyada diğerinin sonucunun beklenmesi suretiyle de kurulabileceği, bu nedenle iki dosya arasında yasanın öngördüğü anlamda bağlantı bulunmadığı görüşüyle aksi yönde oluşan çoğunluk kararına katılmıyorum. (¤¤)