(3194 S. K. m. 5) (Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği m. 7, 10, 21, 23, 24)
İSTEMİN ÖZETİ: İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından yürütülen "İzmirdeniz Projesi" kapsamında hazırlanan ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından 11.04.2017 tarihinde onaylanan Üçkuyular-Konak (4.Bölge) etabına ait kıyı kesimine ilişkin 1/5000 ölçekli Revizyon ve İlave Nazım İmar Planı ile 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı İlave ve Değişikliğinin ve dayanağı 1/25.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı'nın iptaline karar verilmesi istemiyle açılan davada; mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi üzerine düzenlenen raporun dosyada bulunan bilgi ve belgelerle birlikte incelenmesi sonucunda, uyuşmazlık konusu alanda İzmir deniz projesi kapsamında onaylanan nazım ve uygulama imar planlarının tünel gösterimi ve toplu taşıma istasyonu gösterimleri açısından teknik eksikliklerinin bulunduğu, bu durumun planlama ilke ve esasları ile imar mevzuatına uygun olmadığı gerekçesiyle, dava konusu nazım ve uygulama imar planlarının "tünel gösterimi ve raylı toplu taşıma istasyonu gösterimlerine yer verilmemesine" ilişkin kısımlarının iptaline, nazım ve uygulama imar planının diğer kısımları ile 1/25000 ölçekli çevre düzeni planının iptali istemi yönünden ise davanın reddine karar veren İzmir 3. İdare Mahkemesinin 20/02/2020 günlü E:2018/1501, K:2020/228 sayılı kararının; iptale ilişkin kısmının davalı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı vekilince; dava konusu uygulama imar planında tramvay hattının güzergahının gösterildiği, güzergah boyunca yer alacak olan istasyon yerlerinin yapılacak uygulamalar ve teknik değerlendirmeler sonucunda planda tramvay hattı olarak belirlenen alan içinde ilgili belediyesince belirlenmesinin teknik açıdan doğru bir yaklaşım olduğu, bilirkişi raporunda belirtilen tünel gösterimi ve toplu taşıma gösterimleri açısından teknik eksikliklerin bulunduğu görüşünün planın iptalini gerektirmediği; diğer davalı İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilince, planlama alanının kıyı kenar çizgisinin deniz tarafındaki özel mülkiyete konu olmayan dolgu alanını kapsadığı, davaya konu planların 644 sayılı KHK uyarınca, 3621 sayılı Kıyı Kanunu ve Uygulama Yönetmeliği ile Kıyı Yapı ve Tesislerinde Planlama ve Uygulama Sürecine İlişkin Tebliğe, şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve kamu yararına uygun olarak hazırlandığı ileri sürülerek istinaf yolu ile kaldırılması istenilmektedir.
SAVUNMANIN ÖZETİ: Savunma verilmemiştir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren İzmir Bölge İdare Mahkemesi Üçüncü İdari Dava Dairesince dava dosyası incelenerek işin gereği görüşüldü:
Dava, İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından yürütülen "İzmirdeniz Projesi" kapsamında hazırlanan ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından 11.04.2017 tarihinde onaylanan Üçkuyular-Konak (4.Bölge) etabına ait kıyı kesimine ilişkin 1/5000 ölçekli Revizyon ve İlave Nazım İmar Planı ile 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı İlave ve Değişikliğinin ve dayanağı 1/25.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı'nın iptaline karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
İdare Mahkemesince verilen davanın kısmen reddi kısmen de dava konusu işlemlerin iptali yolundaki kararın sadece iptale ilişkin bölümüne karşı istinaf başvurusunda bulunulduğundan, istinaf incelemesi bu istem çerçevesinde yapılmış ve 1/5000 ölçekli Revizyon ve İlave Nazım İmar Planı ile 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı İlave ve Değişikliğindeki "tünel gösterimi" yönü ile ve "raylı toplu taşıma istasyonu gösterimine yer verilmemesi" yönünden plan kararlarının imar mevzuatına uygunluğuna ilişkin inceleme yapılmıştır.
Uyuşmazlıkta, İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından yürütülen "İzmirdeniz Projesi" ve İzmir kıyısının bütünsel planlanması kapsamında Mavişehir-Alaybey Tersanesi arasının 1. Bölge; Alaybey Tersanesi-Alsancak Limanı arasının 2. Bölge; Alsancak Limanı-Konak Köprülü Kavşağı arasının 3. Bölge; Konak Köprülü Kavşağı-Üçkuyular Vapur İskelesi arasının 4. Bölge olarak belirlendiği; "Ulaşım Master Planı" çerçevesinde güzergahı tespit edilen Konak Tramvay Hattının Üçkuyular Fahrettin Altay Meydanından başlayarak, Mustafa Kamal Sahil Bulvarı-Cumhuriyet Bulvarı-Gazi Bulvarı- Şehit Fethi Bey Caddesi- Şair Eşref Bulvarı- Şehitler Caddesini takip ederek Halkapınar Deposunda sonlandığı; bu kapsamda Konak Tramvay Hattının Mustafa Kemal Sahil Bulvarından geçen bölümünün iş bu davaya konu İzmirdeniz Projesi 4. Bölge Üçkuyular-Konak Kıyı Kesimi 1/5000 ve 1/1000 ölçekli planlara işlendiği anlaşılmaktadır.
İzmirdeniz Projesinin 4. Etabının, Konak İlçesinde, kuzeyde İzmir Körfezi, doğuda Konak Köprülü Kavşağı, güneyde Mustafa Kemal Sahil Bulvarına paralel devam eden kıyı kenar çizgisi, batıda Üçkuyular Vapur İskelesi ile sınırlanan yaklaşık 50 hektar büyüklüğündeki alanı kapsadığı; davaya konu planlarda, Mustafa Kemal Sahil Bulvarı boyunca yapılması öngörülen Tramvay güzergahı ile toplu ulaşımın güçlendirilmesi, deniz ulaşım ağının genişletilmesi amacıyla mevcut Göztepe İskelesinin genişletilmesi, ayrıca Karantina bölgesinde deniz ulaşımı amaçlı yeni bir yolcu iskelesi yapılması, planlama alanının genelinde kentsel tasarım projesi kapsamında bisiklet yollarının belirlenmesi, yaya yollarının genişletilmesi ve kıyının etkin kullanımının hedeflendiği görülmektedir.
3194 sayılı İmar Kanununun 5. maddesinde, "Nazım İmar Planı; varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklüklerini ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan plandır.
Uygulama İmar Planı; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plandır." hükmü yer almış, 6. maddesinde; "Planlar, kapsadıkları alan ve amaçları açısından; "Bölge Planları" ve "İmar Planları", imar planları ise, "Nazım İmar Planları" ve "Uygulama İmar Planları" olarak hazırlanır. Uygulama imar planları, gerektiğinde etaplar halinde de yapılabilir." hükmüne yer verilmiştir.
Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 7. maddesinde her tür ve ölçekteki mekânsal planların planlama ilke ve esaslarına, planların hazırlanması ile ilgili standartlara, gösterim tekniklerine ve tanımlara uygun olarak yapılacağı, kademesine ve ölçeğine göre ve yapılış amacının gerektirdiği ayrıntı düzeyinde kalmak koşuluyla alt kademedeki planları yönlendireceği hususları genel planlama esasları arasında sayılmış; aynı Yönetmeliğin "Gösterim (lejand) teknikleri" başlıklı 10. Maddesinde "Her türlü mekânsal plan, kendi kademesinin ve yapılış amacının gerektirdiği çizim ve gösterim tekniğine göre hazırlanır. Planlar, Bakanlıkça belirlenen ve EK-1 Gösterimler başlığı altında yer alan EK-1a Ortak Gösterimler, EK-1b Mekânsal Strateji Planları Gösterimleri, EK-1c Çevre Düzeni Planı Gösterimleri, EK-1ç Nazım İmar Planı Gösterimleri, EK-1d Uygulama İmar Planı Gösterimleri ve EK-1e Detay Kataloğuna uygun olarak hazırlanır. Gösterim listesine ilişkin teklif niteliğinde olan, öznitelikler ve kodlamalar ile planların özelliği gereği ihtiyaç duyulacak gösterim tür ve tipi Bakanlıkça değerlendirilerek uygun görülen gösterimler, Bakanlığın internet sayfasında ilan edilir. Bakanlıkça ilan edilmeyen gösterim planlarda uygulanamaz." hükmü; "İmar planı ilkeleri" başlıklı 21. maddesinin 12. Bendinde "İmar planlarında araç trafiğinin azaltılması, toplu taşıma ve yaya öncelikli bir ulaşım sisteminin kurgulanması esastır. Toplu taşım araçlarının kullanımının teşvik edilmesi amacıyla park et-devam et sisteminin yaygınlaştırılmasına ve toplu taşım duraklarının veya istasyonlarının bulunduğu etki alanında otopark alanları ayrılması ve birbirine entegre olmasına ilişkin imar planlarında kararlar getirilir." hükmüne yer verilmiş; aynı Yönetmeliğin "Nazım imar planı" başlıklı 23. maddesinin 1. bendinde" Nazım imar planında karar düzeyi ve içerikleri bakımından, uygulama imar planındaki detay kararlar alınmaması esas olup, uygulamaya dönük kararlar uygulama imar planlarında belirlenir." Kuralı 3. Bendinde "Ulaşım sisteminin yolculukların mesafesini kısaltacak şekilde tasarlanması esastır." kuralı getirilmiş; "Uygulama imar planı" başlıklı 24. maddesinin 3. Bendinde "Uygulama imar planlarında, bölgenin ihtiyacına yönelik çocuk bahçesi, yeşil alan, otopark, cep otoparkı, yol boyu otopark, durak cebi, aile sağlık merkezi, mescit, karakol, muhtarlık, trafo gibi sosyal ve teknik altyapı alanlarını artırıcı küçük alan gerektiren fonksiyonlar ayrılabilir ve bu fonksiyonların konulması nazım imar planına aykırılık teşkil etmez." hükmü yanında; aynı maddenin 10. bendinde, Uygulama imar planlarının hazırlanması sürecinde, genel başlıklar halinde ilgili kurum ve kuruluşlardan veriler elde edilecek ve bu veriler kapsamında analiz ve araştırmalar yapılacak konular sayılmış ve bu konuların arasında "Ulaşım sistemi ve kademelenmesi, durak-istasyon noktaları"na da yer verilmiştir.
Davaya konu 1/5000 ölçekli Revizyon ve İlave Nazım İmar Planıve1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı İlave ve Değişikliğinde raylı toplu taşıma istasyonu (durak yerleri) gösterimlerine yer verilmemesi yönünden yapılan incelemede;
1/5000 ölçekli Revizyon ve İlave Nazım İmar Planı yönünden,
Planlar kademesine ve ölçeğine göre ve yapılış amacının gerektirdiği ayrıntı düzeyinde kalmak koşuluyla hazırlandığından ve kullanım kararları bu çerçevede belirlendiğinden ve nazım imar planlarında, karar düzeyi ve içerikleri bakımından, uygulama imar planındaki detay kararların alınmaması esas olduğundan ve ayrıca, uygulamaya dönük kararlar uygulama imar planlarında belirlendiğinden, davaya konu 1/5000 ölçekli nazım imar planında ulaşım sisteminin tasarlanması kapsamında tramvay hattının güzergahına ilişkin gösterimlerde, ayrıntıya özgü kullanım kararı olan "raylı toplu taşıma istasyonu kullanımına" ayrılan alanların gösterilmemesi yönüyle planlama ilkelerine ve yukarıda anılan mevzuat hükümlerine aykırılık bulunmamaktadır.
1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı İlave ve Değişikliği yönünden,
Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin yukarıda anılan 21. maddesinin 12. bendi ile 24. Maddesinin 3. ve 10. bendinde yer alan hükümler çerçevesinde değerlendirme yapıldığında, durak ve istasyon noktalarının konumlarının Ulaşım Master Planı çerçevesinde uygulama imar planı ölçeğinde ayrıntıya özgü olarak gösterilmesi ve çevresindeki kullanım kararlarının da bu ayrıntı çerçevesinde tanımlanması gerektiği sonucuna varılmış, davaya konu uygulama imar planında bu gösterime yer verilmemesi yönü ile imar mevzuatına uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Davaya konu 1/5000 ölçekli Revizyon ve İlave Nazım İmar Planıve1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı İlave ve Değişikliğindeki "tünel" gösterimi yönünden yapılan incelemede;
Davaya konu planlarda yer alan Tünel (Karayolu Alt Geçidi) gösteriminin Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 10. maddesi kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Bu çerçevede, görülmekte olan bu dava ile aynı konuda açılan ve Dairemizin E:2020/272 sayısına kayden incelenmekte olan emsal davada, Dairemizin 01.10.2020 günlü ara kararı ile davalı Çevre ve Şehircilik Bakanlığından; "Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 10. maddesinin 3. fıkrasında yer alan "Gösterim listesine ilişkin teklif niteliğinde olan, öznitelikler ve kodlamalar ile planların özelliği gereği ihtiyaç duyulacak gösterim tür ve tipi Bakanlıkça değerlendirilerek uygun görülen gösterimler, Bakanlığın internet sayfasında ilan edilir. Bakanlıkça ilan edilmeyen gösterimler planlarda uygulanmaz." hükmü uyarınca ara kararı ekinde bir örneği bulunan Tünel (Karayolu alt geçidi)gösteriminin Bakanlıkça değerlendirilerek uygun görülen gösterimler kapsamında olup olmadığı ve ayrıca varsa bu gösterimin Bakanlığın internet sayfasında ilan edilip edilmediği sorulmuş, anılan maddede Bakanlıkça ilan edilmeyen gösterimler planda uygulanmaz hükmü yer aldığından, iş bu davanın konusu olan planlardaki "Tünel (Karayolu alt geçidi)" gösteriminin dayanağı bilgi ve belgeler istenmiştir.
Davalı idarenin ara kararı cevabı ve dosyada bulunan diğer bilgi ve belgelerin birlikte incelenmesinden, iş bu davanın konusu olan imar planlarının paftalarında ve lejantlarında gösterilen "Tünel (Karayolu alt geçidi)" gösteriminin Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin eki listesinin EK 1ç, Ek 1d ve Ek 1e detay kataloğunda yer almadığı, Yönetmelik eki listede yer alan gösterimlerde Tünel gösteriminin farklı usulde düzenlendiği, bu çerçevede dava konusu planlarda ((1/5.000 ve 1/1.000 ölçekli)mevzuata uygun usulde tünel gösterimine yer verilmediği ve bu çizim tekniği yönüyle dava konusu planlarda tünel gösterimi yönüyle mevzuata uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İzmir 3. İdare Mahkemesi'nin 20/02/2020 günlü E:2018/1501, K:2020/228 sayılı kararına karşı yapılan davalı idarelerin istinaf başvurularının; dava konusu planların (1/5.000 ve 1/1.000 ölçekli) Tünel (Karayolu alt geçidi) gösterimine ilişkin kısmı ile 1/1.000 ölçekli Uygulama İmar Planı İlave ve Değişikliğinde raylı toplu taşıma istasyonu gösterimine yer verilmemesine ilişkin kısmının iptali yönünden yukarıda belirtilen gerekçe ile reddine, 1/5000 ölçekli Revizyon ve İlave Nazım İmar Planının raylı toplu taşıma istasyonu gösterimine yer verilmemesine ilişkin kısmı yönünden ise kısmen kabulüne, iptal kararının bu bölümünün kaldırılmasına, 1/5.000 ölçekli Revizyon ve İlave Nazım İmar planına karşı açılan davanın raylı toplu taşıma istasyonu gösterimine yer verilmemesine ilişkin kısmı yönünden reddine, dava kısmen iptal-kısmen retle sonuçlandığından, haklılık oranı dikkate alınmak suretiyle aşağıda dökümü yapılan dava aşamasına ait 636,55.-TL yargılama giderinin 477,55.-TL'lik kısmının davacılar üzerinde bırakılmasına, arta kalan 159,00.-TL yargılama giderinin davalı idarelerden alınarak davacılara verilmesine, istinaf aşamasında davalı İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığınca yapılan 201,60.-TL yargılama giderinin 50,60.-TL'lik kısmının anılan idare üzerinde bırakılmasına, arta kalan 151,00.-TL yargılama giderinin davacılardan alınarak anılan idareye verilmesine, istinaf aşamasında diğer davalı Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca yapılan 53,00.-TL yargılama giderinin 13,25-TL'lik kısmının anılan idare üzerinde bırakılmasına, arta kalan 39,75.-TL yargılama giderinin davacılardan alınarak anılan idareye verilmesine, karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı işler için belirlenen 2.590,00.-TL avukatlık ücretinin davacılardan alınarak davalı idarelere (1/2 oranında) verilmesine, aynı tarife uyarınca belirlenen 2.590,00.-TL avukatlık ücretinin davalı idarelerden (1/2 oranında) alınarak davacılara verilmesine, Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanan toplam 2.189,,00.-TL keşif-bilirkişi ücretinin takdiren 1.640,00.-TL'lik kısmının davacılardan, kalan 549,00.-TL'nin davalı idarelerden (eşit oranda) tahsili için ilgili vergi dairesi müdürlüğüne müzekkere yazılmasına, Adalet Bakanlığınca yatırılan bilirkişi avansından artan miktarın anılan Bakanlığa, avans olarak alınan posta ücretinde artan miktarların ise istem halinde derhal, istem olmaması halinde kararın kesinleşmesinden sonra mahkemesince davacılara ve davalı idarelere iadesine, 2577 sayılı Yasa'nın 45. maddesinin 6. fıkrası kapsamında bulunmayan karara karşı tebliğini izleyen günden itibaren 30 gün içerisinde Danıştay'a temyiz yolu açık olmak üzere12/11/2020 tarihinde oybirliğiyle karar verildi. (¤¤)