(2709 S. K. m. 172) (6502 S. K. m. 1, 2, 3, 62, 63, 77) (2577 S. K. m. 45) (Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği m. 28) (Reklam Kurulu Yönetmeliği m. 7)
İSTEMİN ÖZETİ: İstanbul Bayrampaşa Hali'nde komisyonculuk faaliyeti yürüten davacı tarafından, salatalık ürününün alım ve satım işlemlerine ilişkin gerçekleştirilen ticari uygulamanın 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 62. maddesine aykırı olduğundan bahisle aynı Kanunun 63. ve 77/13. maddeleri uyarınca 8.546,00-TL idari para cezası ile cezalandırılmasına ve haksız ticari uygulamanın durdurulmasına ilişkin 09.04.2019 tarih ve 283 sayılı Reklam Kurulu kararının iptali istemiyle açılan davada; ilgili mevzuat hükümlerine göre, ticari uygulamanın haksız olduğunun iddia edilmesi hâlinde, ticari uygulamada bulunanın, bu uygulamasının haksız ticari uygulama olmadığını ispatla yükümlü olduğu, bir mal veya hizmete ilişkin tüketici işleminden önce, işlem sırasında veya işlem sonrasında haksız ticari uygulama yapılamayacağı, uyuşmazlıkta, komisyonculuğun, piyasanın oluşumuna katkı sağlama görevini de içeren bir faaliyet olduğu, doğrudan yahut dolaylı olarak fiyat oluşumunun ise tüketiciye ve tüketici davranışlarına yönelik uygulama niteliği taşıdığı göz önüne alındığında, komisyonculuk faaliyeti kapsamında salatalık ürününün, alış fiyatı 3 TL olduğu halde satış fiyatının 8,5 TL olarak belirlendiği, ürünün alış ve satış fiyatı arasında %183,33 gibi önemli bir fark bulunduğu, söz konusu ticari uygulamanın, ulaştığı ortalama tüketicinin salatalık ürününe yönelik ekonomik davranış biçimini önemli ölçüde bozduğu veya önemli ölçüde bozma ihtimalinin bulunduğu anlaşılmış olup söz konusu ticari uygulamanın tüketici işleminden önce gerçekleşmekle birlikte sonuçlarını tüketici üzerinde doğuran haksız ticari uygulama niteliğinde olduğu, dolayısıyla bu uygulama nedeniyle davacı hakkında 6502 sayılı Kanun uyarınca alınan davaya konu Reklam Kurulu kararında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşıldığı, öte yandan; davacı şirket tarafından, Hal Kayıt Sisteminde yer alan verilerin gerçek fiyat durumunu yansıtmadığı, savunmalarının alınmadığı ve para cezası tutarının fahiş olduğu iddia edilmiş ise de; 5957 sayılı Kanun uyarınca söz konusu sistemin kurulması ve işletilmesinden davacının faaliyette bulunduğu Hal İşletmesi ile ilgili belediyenin sorumlu olduğu, ilgili yönetmelik kapsamında soruşturma yapılması ve savunma alınmasının öngörülmediği, ayrıca söz konusu idari para cezasının mevzuatta maktu olarak belirlendiği görüldüğünden davacının bu yöndeki iddialarına itibar edilemeyeceği gerekçesiyle davanın reddine ilişkin olarak Ankara 15. İdare Mahkemesi'nce verilen 30/12/2019 gün ve E: 2019/1027, K: 2019/2330 sayılı kararın; davacıya yüklenen eylemin, 6502 sayılı Kanun kapsamına girmediği, anılan Kanunun uygulama alanının, taraflardan birinin tüketici olduğu işlemler veya sözleşmeler olduğu, davacının ise sebze meyve halinde komisyoncu olarak faaliyet gösterdiği ve ticari işlemlerinin tarafının 6502 sayılı Kanunda tanımlanan anlamda tüketici olmadığı, davacının doğrudan tüketicilere ürün satmadığı, bu nedenle 6502 sayılı Kanunun uygulanamayacağı, toptancı halleriyle ilgili olarak 5957 sayılı Kanunda düzenlemeler getirildiği ancak bu Kanunda yer alan yaptırımları uygulama yetkisinin de belediyelerde olduğu, komisyoncu olan davacının mal alma eylemi olmadığından, malın alış-satış fiyatını belirleme yetkisi de bulunmadığı, öte yandan, davalı idarece hesaplama yapılırken maliyet kalemlerinin dikkate alınmadığı, satılan ürünlerin, girdi maliyeti ve döviz kuru artışı gibi maliyet değişimlerinden etkilendiği ancak davalı idarece bu hususun değerlendirilmediği, tüm bu nedenlerden dolayı dava konusu işlemin hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek kaldırılması istenilmektedir.
SAVUNMANIN ÖZETİ: Mahkeme kararının hukuka uygun olduğu, davacının kar marjının aşırı yüksek tutulmasına bağlı olarak ürünlerin satış fiyatlarının da yükselmesine ve dolayısıyla bu ürünlerin perakende satış noktalarındaki veya bu ürünlerin kullanıldığı gıda sektörünün çeşitli alanlarındaki nihai ürünlerin fiyatlarında da yükselişlere neden olduğu ileri sürülerek, istinaf isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Hüküm veren Ankara Bölge İdare Mahkemesi 9. İdari Dava Dairesi'nce 2577 sayılı Yasa'nın değişik 45. maddesi uyarınca dosya incelenerek işin gereği görüşüldü:
Dava; İstanbul Bayrampaşa Hali'nde komisyonculuk faaliyeti yürüten davacı tarafından, salatalık ürününün alım ve satım işlemlerine ilişkin gerçekleştirilen ticari uygulamanın 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 62. maddesine aykırı olduğundan bahisle aynı Kanunun 63. ve 77/13. maddeleri uyarınca 8.546,00-TL idari para cezası ile cezalandırılmasına ve haksız ticari uygulamanın durdurulmasına ilişkin 09.04.2019 tarih ve 283 sayılı Reklam Kurulu kararının iptali istemiyle açılmıştır.
Anayasa'nın "Tüketicilerin korunması" başlıklı 172. maddesinde, "Devlet, tüketicileri koruyucu ve aydınlatıcı tedbirler alır, tüketicilerin kendilerini koruyucu girişimlerini teşvik eder." kuralı getirilmiştir.
5957 sayılı Sebze ve Meyveler İle Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 1. maddesinin birinci fıkrasında, "Bu Kanunun amacı, sebze ve meyveler ile arz ve talep derinliğine göre belirlenecek diğer malların ticaretinin kaliteli, standartlara ve gıda güvenilirliğine uygun olarak serbest rekabet şartları içinde yapılmasını, malların etkin şekilde tedarikini, dağıtımını ve satışını, üretici ve tüketicilerin hak ve menfaatlerinin korunmasını, meslek mensuplarının faaliyetlerinin düzenlenmesini, toptancı halleri ile pazar yerlerinin çağdaş bir sisteme kavuşturulmasını ve işletilmesini sağlamaktır.", ikinci fıkrasında, "Bu Kanun, sebze ve meyveler ile arz ve talep derinliğine göre belirlenecek diğer malların her ne şekilde olursa olsun alımı, satımı ve devri ile toptancı halleri ve pazar yerlerinin kuruluş, işleyiş, yönetim ve denetimine ilişkin usul ve esasları, uygulanacak yaptırımları ve bakanlıklar, belediyeler ile diğer idarelerin görev, yetki ve sorumluluklarını kapsar." kuralına; 6. maddesinin birinci fıkrasında, "Fiyatların, malların arz ve talebine bağlı olarak serbest rekabet şartlarına göre oluşması esastır.", ikinci fıkrasında, "Meslek mensupları, serbest rekabeti engellemek amacıyla kendi aralarında veya üreticilerle ticarî anlaşmalar yapamaz, uyumlu eylemde bulunamaz ve hâkim durumlarını kötüye kullanamaz.", üçüncü fıkrasında, "Bakanlık ve belediyeler, serbest rekabetin ortadan kaldırılmasına, engellenmesine ve bozulmasına yönelik eylemleri önlemek için gereken tedbirleri almakla görevli ve yetkilidir. 7/12/1994 tarihli ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanunun ilgili hükümleri saklıdır." kuralına; 13. maddesinin birinci fıkrasında, "Malların toptan veya perakende ticaretinde; a) Piyasada darlık yaratmak, fiyatların yükselmesine sebebiyet vermek veya fiyatların düşmesine engel olmak için malların belirli ellerde toplanması, satışından kaçınılması, stoklanması, yok edilmesi, bu amaçla propaganda yapılması veya benzeri davranışlarda bulunulması, ... yasaktır." kuralına; 14. maddesinin birinci fıkrasında, "Diğer kanunlara göre daha ağır bir ceza gerektirmediği takdirde; f) 6 ncı maddenin ikinci fıkrasına ve 13 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendine aykırı hareket edenler ile gerçeğe aykırı analiz raporu düzenleyenler veya bu raporun düzenlenmesini sağlayanlar hakkında on bin Türk Lirası, ... idarî para cezası uygulanır." kuralına; üçüncü fıkrasında, "Bu maddede öngörülen idarî para cezalarının verilmesini gerektiren fiillerin bir takvim yılı içinde tekrarı hâlinde, idarî para cezaları her tekrar için iki katı olarak uygulanır. Bu maddenin birinci fıkrasının (g) bendinde öngörülen idari para cezalarını Bakanlık, (ğ) bendinde öngörülen idari para cezalarını Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, diğer idari para cezalarını ise doğrudan veya Bakanlığın talebi üzerine belediyeler uygulamaya yetkilidir. İdari para cezası uygulama yetkisi Bakanlıkta ilgili genel müdürlük, belediyelerde ise belediye encümenince kullanılır." kuralına yer verilmiştir.
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 1. maddesinde, "Bu Kanunun amacı; kamu yararına uygun olarak tüketicinin sağlık ve güvenliği ile ekonomik çıkarlarını koruyucu, zararlarını tazmin edici, çevresel tehlikelerden korunmasını sağlayıcı, tüketiciyi aydınlatıcı ve bilinçlendirici önlemleri almak, tüketicilerin kendilerini koruyucu girişimlerini özendirmek ve bu konulardaki politikaların oluşturulmasında gönüllü örgütlenmeleri teşvik etmeye ilişkin hususları düzenlemektir." kuralı; 2. maddesinde, "Bu Kanun, her türlü tüketici işlemi ile tüketiciye yönelik uygulamaları kapsar." kuralı getirilmiş; "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde, "Bu Kanunun uygulanmasında; i) Satıcı: Kamu tüzel kişileri de dâhil olmak üzere ticari veya mesleki amaçlarla tüketiciye mal sunan ya da mal sunanın adına ya da hesabına hareket eden gerçek veya tüzel kişiyi, k) Tüketici: Ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişiyi, l) Tüketici işlemi: Mal veya hizmet piyasalarında kamu tüzel kişileri de dâhil olmak üzere ticari veya mesleki amaçlarla hareket eden veya onun adına ya da hesabına hareket eden gerçek veya tüzel kişiler ile tüketiciler arasında kurulan, eser, taşıma, simsarlık, sigorta, vekâlet, bankacılık ve benzeri sözleşmeler de dâhil olmak üzere her türlü sözleşme ve hukuki işlemi, ifade eder." şeklinde tanımlanmıştır. Anılan Kanun'un 62. maddesinin birinci fıkrasında, "Bir ticari uygulamanın; mesleki özenin gereklerine uymaması ve ulaştığı ortalama tüketicinin ya da yöneldiği grubun ortalama üyesinin mal veya hizmete ilişkin ekonomik davranış biçimini önemli ölçüde bozması veya önemli ölçüde bozma ihtimalinin olması durumunda haksız olduğu kabul edilir. Özellikle aldatıcı veya saldırgan nitelikte olan uygulamalar ile yönetmelik ekinde yer alan uygulamalar haksız ticari uygulama olarak kabul edilir. Tüketiciye yönelik haksız ticari uygulamalar yasaktır." kuralı; dördüncü fıkrasında, "Haksız ticari uygulamaların tespit edilmesine ve bunların denetlenmesine ilişkin usul ve esaslar ile her hâlükârda haksız ticari uygulama olarak kabul edilecek uygulamalar yönetmelikle belirlenir. " kuralı getirilmiş; "Reklam Kurulu" başlıklı 63. maddesinin birinci fıkrasında, "Ticari reklamlarda uyulması gereken ilkeleri belirleme ve haksız ticari uygulamalara karşı tüketiciyi korumaya yönelik düzenlemeleri yapma, bu hususlar çerçevesinde inceleme ve gerektiğinde denetim yapma, inceleme ve denetim sonucuna göre durdurma veya aynı yöntemle düzeltme veya idari para cezası veya gerekli görülen hâllerde de üç aya kadar tedbiren durdurma cezası verme hususlarında görevli bir Reklam Kurulu oluşturulur. Kurul tedbiren durdurma kararı verme yetkisini Reklam Kurulu Başkanına devredebilir. Kurulun kararları Bakanlıkça uygulanır.", on birinci fıkrasında ise "Reklam Kurulunun ve ihtisas komisyonlarının kuruluşu, görevleri, çalışma usul ve esasları ile sekretarya hizmetleri ve diğer hususlar yönetmelikle belirlenir." düzenlemesine yer verilmiştir. Aynı Kanun'un ceza hükümlerini düzenleyen 77. maddesinin on üçüncü fıkrasında, "Bu Kanunun 62 nci maddesinde belirtilen yükümlülüklere aykırı hareket edenler hakkında haksız ticari uygulamanın üç aya kadar tedbiren durdurulması veya durdurulması yaptırımı veya beş bin Türk Lirası idari para cezası uygulanır. Kurul, ihlalin niteliğine göre bu cezaları birlikte veya ayrı ayrı verebilir. İdari para cezası, aykırılık ülke genelinde gerçekleşmiş ise elli bin Türk Lirası olarak uygulanır. Aykırılığın reklam yoluyla gerçekleştirildiğinin tespiti hâlinde bu maddenin on ikinci fıkra hükümleri uygulanır." kuralı yer almıştır.
Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği'nin 28. maddesinin birinci fıkrasında, "Tüketiciye yönelik bir ticari uygulamanın; mesleki özenin gereklerine uymaması ve ulaştığı ortalama tüketicinin ya da yöneldiği grubun ortalama üyesinin, bir mal veya hizmete ilişkin ekonomik davranış biçimini önemli ölçüde bozması veya bozma ihtimalinin olması durumunda haksız olduğu kabul edilir. Bir mal veya hizmete ilişkin tüketici işleminden önce, işlem sırasında veya işlem sonrasında haksız ticari uygulama yapılamaz.", ikinci fıkrasında, "Tüketiciye yönelik ticari uygulamaların, ortalama tüketicinin bilinçli olarak karar verme yeteneğini azaltarak normal şartlar altında taraf olmayacağı bir tüketici işlemine taraf olmasına yol açması halinde, tüketicilerin ekonomik davranış biçimini önemli ölçüde bozduğu kabul edilir." kuralına yer verilmiştir.
Reklam Kurulu Yönetmeliği'nin "Kurulun görevleri" başlıklı 7. maddesinin birinci fıkrasında, "Kanunun 61 inci ve 62 nci maddelerinde belirtilen esaslara uygun olarak ticari reklamlarda uyulması gereken ilkeleri belirlemek ve haksız ticari uygulamalara karşı tüketiciyi korumaya yönelik düzenlemeleri yapmak ve Bakanlık kanalı ile duyurmak, b) Ticari reklam ve haksız ticari uygulamaları (a) bendinde belirlenen ilkeler çerçevesinde incelemek ve gerektiğinde denetim yapmak, c) İnceleme veya denetim sonuçlarına göre Kanunun 61 inci ve 62 nci maddelerinde belirtilen yükümlülüklere aykırı hareket edenler hakkında Kanunun 77 nci maddesinin onikinci ve onüçüncü fıkralarında belirtilen idari yaptırımları uygulamak." kuralı getirilmiştir.
Dava dosyasının incelenmesinden, sebze-meyve halinde sebze-meyve komisyoncusu olarak faaliyet gösteren davacının sattığı sebze-meyve ürünlerine ilişkin alım satım işlemlerinin Ticaret Bakanlığı, Ticaret Müfettişliği ve Ticaret İl Müdürlükleri tarafından denetlendiği, denetim sonucunun, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanunun 63. maddesince oluşturulan Reklam Kurulu Başkanlığı'nca incelemeye alındığı, Reklam Kurulu'nun 09/04/2019 tarih ve 283 sayılı toplantısında, satılan ürünün alış fiyatı ile satış fiyatı arasında fark bulunduğu, böylelikle söz konusu üründe fahiş kar oranları belirlenerek haksız fiyat artışına sebebiyet verildiğinden bahisle davacı tarafından gerçekleştirilen söz konusu ticari uygulamanın 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 62. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarına, Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliğinin 28. maddesinin birinci ve dördüncü fıkralarına, 29. maddesinin birinci fıkrasına, "Haksız Ticari Uygulama Olarak Kabul Edilen Örnek Uygulamalar" Ekindeki "Aldatıcı Ticari Uygulamalar" başlıklı 19. maddesi hükümlerine aykırılık teşkil etmesi nedeniyle 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 63. maddesi ve 77. maddesinin 13. fıkrası uyarınca 8.546,00-TL idari para cezası verilmesine ve söz konusu ticari uygulamanın durdurulmasına karar verilmesi üzerine, anılan kararın iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
Yukarıda yazılı olan mevzuat ile dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, davacıya uygulanan idari para cezası ve haksız ticari uygulamanın durdurulması yaptırımının dayanağını 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun oluşturduğu; anılan Kanunun amaç ve kapsam maddeleri incelendiğinde, tüketicinin sağlık ve güvenliği ile ekonomik çıkarlarını korumayı amaçladığı ve tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamaları kapsadığı; dolayısıyla anılan Kanunun uygulama alanının, taraflarından birisi tüketici olan sözleşmeler ve hukuki işlemler olduğu anlaşılmaktadır.
Davacının toptancı halinde sebze - meyve komisyoncusu olarak faaliyet gösterdiği ve yaptığı ticari işlemlerin taraflarının 6502 sayılı Kanunda tanımlanan anlamda tüketici olmadığı, bu nedenle de davacının ticari faaliyetinin ve yaptırıma bağlanan eyleminin, Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliğinin 28. maddesinde, ulaştığı ortalama tüketicinin ya da yöneldiği grubun ortalama üyesinin bir mal veya hizmete ilişkin ekonomik davranış biçimini bozan veya bozma ihtimali olan uygulama biçiminde tanımlanan eylem olmadığı; zira bu süreçte henüz tüketicinin ekonomik davranışına etki eden veya bozan uygulamaya gelinmediği, davacının ticari faaliyetinin diğer tarafının tüketici değil, bir başka satıcı olan perakendeci olduğu, dolayısıyla anılan eylemin tüketici işleminden önce, işlem sırasında veya sonrasında yapılamayacağı kurala bağlanan haksız ticari uygulama kapsamında bulunmadığı görülmektedir.
Öte yandan, davacının ticari faaliyetini yürüttüğü toptancı hali ile ilgili özel düzenlemeler getiren 5957 sayılı Sebze ve Meyveler İle Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanunun bulunduğu ve bu Kanunda ürün fiyatlarının denetlenmesi ile ilgili yasaklar ve cezalar ile bu cezaları uygulayacak idari mercileri düzenleyen hükümler getirildiği, anılan Kanunda düzenlenen yaptırımları uygulamaya, doğrudan veya Bakanlığın talebi üzerine belediyelerin yetkili olduğu anlaşılmaktadır.
Bu durumda Ticaret Bakanlığı Reklam Kurulu tarafından yetki sınırları aşılarak, 6502 sayılı Kanun kapsamında tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk görülmemiştir.
02/01/2020 tarih ve 30996 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin 22. maddesinde: "....toplamda elli dosyaya kadar açılan seri davalarda her bir dosya için ayrı ayrı tam ücretin %50'si oranında avukatlık ücretine... hükmedilir. Duruşmalı işlerde bu şekilde avukatlık ücretine hükmedilmesi için dosyaya ilişkin tüm duruşmaların aynı gün, aynı mahkemede yapılması gerekir." hükmü uyarınca duruşmalı işlerde vekalet ücretinin Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca %50'si oranında hükmedilmesi gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle, davacının istinaf isteminin kabulüne, Ankara 15. İdare Mahkemesi'nce verilen 30/12/2019 gün ve E: 2019/1027, K: 2019/2330 sayılı kararın kaldırılmasına, dava konusu işlemin iptaline, aşağıda dökümü gösterilen ve davacı tarafından sarf edilen, mahkeme safhasına ilişkin 203,55-TL ve istinaf safhasına ilişkin 287,20-TL yargılama giderleri olmak üzere toplam 490,75-TL ile kararın verildiği tarihte yürürlükte olan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı işler için belirlenen ücretin %50'si olan 1.295,00-TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, posta gideri avansından artan miktarın istenilmesi halinde başvuruda bulunana iadesine, 2577 sayılı Yasa'nın değişik 45. maddesinin 6. fıkrası uyarınca kesin olmak üzere, 16/09/2020 tarihinde oybirliğiyle karar verildi. (¤¤)