İSTEMİN KONUSU: İstanbul 11. İdare Mahkemesince verilen 04/12/2019 tarih ve E:2019/1583, K:2019/2254 sayılı kararın istinaf yolu ile incelenerek kaldırılması ve davanın reddine karar verilmesi istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: 22/07/1983 onanlı, 1/1000 ölçekli Boğaziçi Sahil Şeridi ve Öngörünüm Bölgesi Uygulama İmar Planında kısmen Öngörünüm Bölgesi dışında, kısmen Öngörünüm Bölgesinde “Rekreasyon Alanında” kalan, İstanbul İli, Beykoz İlçesi, .... Mahallesi, 54 pafta, 352 ada, 3 parselde, ne zaman yapıldığı bilinmeyen 2 katlı yapıda, çatı mahyasının yükseltilerek çatı arasının kullanılabilir duruma getirildiğinin 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu hükümlerine göre düzenlenen 14/05/2019 tarih ve 001549 sıra nolu yapı tatil tutanağı ile tespit edildiğinden bahisle, 3194 sayılı İmar Kanununun 42.maddesi uyarınca yapı sahibi sıfatıyla davacıya 22.519.54.-TL idari para cezası verilmesine ilişkin 03/07/2019 tarihli, 1152-1199 sayılı ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nun 13/a maddesi uyarınca ruhsata bağlanamayan yapının tamamının yıktırılmasına ilişkin 03/07/2019 tarihli, 1153-1200 sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Encümeni kararlarının iptali istenilmiştir.
İlk derece mahkemesi kararının özeti: İstanbul 11. İdare Mahkemesince verilen 04/12/2019 tarih ve E:2019/1583, K:2019/2254 sayılı kararda; 14.05.2019 tarih ve 1 nolu Yapı Tatil tutanağında dava konusu yerde yapılan kontrolde ne zaman yapıldığı bilinmeyen çatı mahyası yükseltme işleminden bahsedildiği ve uyuşmazlığa konu yapı için dava konusu işlemlerin tesisinden önce Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından 27.06.2019 tarihli, 5451617 başvuru numaralı, TJFNBKYH belge nolu Yapı Kayıt Belgesinin alındığı, beyanın aksini gösteren ve davalı idarenin ruhsata aykırılığın 31.12.2017 tahinden sonra yapıldığı iddiasını kanıtlayacak herhangi bir tespit hava fotoğrafları vb belgelerin dosyaya sunulmadığı, bu durumda, geçerli bir Yapı Kayıt Belgesi ile kayıt altına alınan yapının, 27.06.2019 tarihli Yapı Kayıt Belgesi alındıktan sonra davalı idarece yapılan tespit ile kaçak ve ruhsatsız olduğundan bahisle 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesi uyarınca para cezası kararı verilmesine ilişkin belediye encümeni kararında ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nun 13/a maddesi uyarınca "yıktırılmasına" ilişkin kararında hukuka uyarlık görülmediği, öte yandan; Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca yapı kayıt belgesinin iptali halinde davalı idarece uyuşmazlık konusu yapı nedeniyle 3194 sayılı Kanun hükümleri uyarınca yeniden işlem tesis edilebileceğinin de tabi olduğu gerekçesiyle dava konusu işlem(ler)in iptaline karar verilmiştir.
İSTİNAFA BAŞVURANIN İDDİALARI: Davalı idare tarafından, taşınmazın 22/07/1983 onanlı, 1/1000 ölçekli Boğaziçi Sahil Şeridi ve Öngörünüm Bölgesi Uygulama İmar Planında kısmen Öngörünüm Bölgesi dışında, kısmen Öngörünüm Bölgesinde “Rekreasyon Alanında” kaldığı, plan lejantı ve plan hükümleri ile yapılanma koşullarının belirlendiği, yapıya ait ruhsat bulunmadığı, ne zaman yapıldığı bilinmeyen 2 katlı yapıda yeni çatı mahyasının yükseltilerek çatı arasının kullanılabilir duruma getirildiği tespit edilerek ruhsata bağlanamayan aykırılıkların tamamı için yıkım kararı, çatı arasının kullanılabilir duruma getirildiği tespit edilen 141,64 m² aykırılık için para cezası kararı alındığı, 31/12/2017 tarihinden önce yapılan yapıların imar barışından yararlanabileceği, yeni olarak tespit edilen çatı mahyasının yükseltilerek çatı arasının kullanılabilir duruma getirilmesi hususunun imar barışı kapsamı dışında kaldığı, coğrafi bilgi sistemlerinde yapının 2 katlı olduğu, 2017 yılı Ortofoto ve 2018 yılı Uydu Görüntülerinde yapının kat sayısını anlaşılamadığı, ancak şekil ve renk olarak aynı olduğu, yapı tatil tutanağının 2019 yılında düzenlendiği, ancak 2019 yılına ait hava fotoğrafı, uydu görüntüsü ve ortofoto bulunmadığı, dolayısıyla şekil ve renk değişikliği olup olmadığının anlaşılamadığı, yapı tatil tutanağında belirtilen çatının yüksekliğinin indirildiği anlaşılarak 20/01/2020 tarihli arazi çalışması tespit formu düzenlendiği, yapı kayıt belgesi ibraz edilmeden yıkım kararının alındığı, dava konusu taşınmazın da bulunduğu bölgenin GEEAYK’nin 14/12/1974 tarih ve 8172 sayılı kararıyla Doğal Sit Alanı olarak ilan edildiği, Boğaziçi Öngörünüm Alanının yapılaşmaya kapalı olduğu, tesis edilen işlemlerin yasaya uygun olduğu iddialarıyla kararın kaldırılması ve davanın reddine karar verilmesi istenilmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: İstinaf başvurusunun reddi gerektiği savunulmuştur.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren İstanbul Bölge İdare Mahkemesi Beşinci İdare Dava Dairesince; dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 6545 sayılı Kanunun 19. maddesi ile değişik 45. maddesi uyarınca dava dosyası incelenerek gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY:
22/07/1983 onanlı, 1/1000 ölçekli Boğaziçi Sahil Şeridi ve Öngörünüm Bölgesi Uygulama İmar Planında kısmen Öngörünüm Bölgesi dışında, kısmen Öngörünüm Bölgesinde “Rekreasyon Alanında” kalan, İstanbul İli, Beykoz İlçesi, .... Mahallesi, 54 pafta, 352 ada, 3 parselde, ne zaman yapıldığı bilinmeyen 2 katlı yapıda, çatı mahyasının yükseltilerek çatı arasının kullanılabilir duruma getirildiği tespit edilerek, 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu hükümlerine göre 14/05/2019 tarih ve 001549 sıra nolu yapı tatil tutanağı düzenlenmiştir.
Sonrasında bu tespit esas alınarak, 3194 sayılı İmar Kanununun 42.maddesi uyarınca yapı sahibi sıfatıyla davacıya 22.519.54.-TL idari para cezası verilmesine ilişkin 03/07/2019 tarihli, 1152-1199 sayılı ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nun 13/a maddesi uyarınca ruhsata bağlanamayan yapının tamamının yıktırılmasına ilişkin 03/07/2019 tarihli, 1153-1200 sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Encümeni kararları tesis edilmiştir.
Anılan encümen kararlarının iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.
Uyuşmazlık konusu yapı için, 3194 sayılı Kanunun Geçici 16. maddesi uyarınca 27/06/2019 tarihli, 5451617 başvuru numaralı, TJFNBKYH belge nolu Yapı Kayıt Belgesinin düzenlendiği, davacının Boğaziçi İmar Müdürlüğüne verdiği 08/07/2019 tarihli dilekçesinde, af kapsamında olmayan çatı katındaki aykırılığı giderdiğini belirttiği, Boğaziçi İmar Müdürlüğünce düzenlenen 20/01/2020 tarihli Arazi Çalışması Tespit Formunda ise, 14/05/2019 tarih ve 001549 sıra nolu yapı tatil tutanağında tespit edilen çatı yüksekliğinin indirildiğinin belirtildiği görülmüştür.
İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun "İstinaf" başlıklı (Değişik 6545 S.K./19. md.) 45. maddesinin 5. fıkrasında, “Bölge idare mahkemesi, ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan istinaf başvurusunu haklı bulduğu, davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme yahut reddedilmiş veya yasaklanmış hâkim tarafından bakılmış olması hâllerinde, istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar vererek dosyayı ilgili mahkemeye gönderir. Bölge idare mahkemesinin bu fıkra uyarınca verilen kararları kesindir.” hükmü yer almaktadır.
2960 sayılı Boğaziçi Kanununun 13/a maddesinde; inşaat ruhsatı olmayan yapıların, Boğaziçi İmar İdare Heyetinin kararı ve Boğaziçi İmar Müdürünün yazılı emri ile yıkılacağı veya yıktırılacağı hüküm altına alınmıştır.
3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinde de; ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, beşyüz Türk Lirasından az olmamak üzere idari para cezaları uygulanacağı, Bakanlıkça belirlenen yapı sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden idari para cezası verileceği hükme bağlanmıştır.
Öte yandan, 3194 sayılı İmar Kanununun 18 Mayıs 2018 tarihli ve 30425 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 7143 sayılı Vergi ve Diğer Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanunun 16’ncı maddesi ile eklenen geçici 16’ncı maddesinin birinci fıkrasında; "Afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar başvurulması, bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi halinde Yapı Kayıt Belgesi verilebilir. Başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve diğer hususlar Bakanlık tarafından hazırlanan Yapı Kayıt Sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedilir.”, dördüncü fıkrasında; "Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarla ilgili bu Kanun ve 2960 sayılı Kanun uyarınca alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezaları iptal edilir.” ve 11. fıkrasında Bu madde hükümleri, 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanununda tanımlanan Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesi içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alan ile İstanbul tarihi yarımada içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanlarda ve ayrıca 19/6/2014 tarihli ve 6546 sayılı Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı Kurulması Hakkında Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde belirlenmiş Tarihi Alanda uygulanmaz.” hükmüne yer verilmiştir.
Anılan Yasa hükmüne dayanılarak hazırlanan ve 6 Haziran 2018 tarihli ve 30443 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğin 6. maddesinde, Yapı Kayıt Belgesi verilen yapıların maliklerinin, bu belgenin bir örneğini belediye ve mücavir alan sınırları içinde ilgili belediyesine, bu sınırlar dışında il özel idaresine vermek zorunda oldukları, Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarla ilgili 3194 sayılı Kanun uyarınca alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezalarının iptal edileceği, 7. maddesinin 4. fıkrasında, belediyelerin özel mülkiyetinde olan taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olan yapılara Yapı Kayıt Belgesi verilebileceği, böyle bir durumda, Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdi haleflerinin talepleri üzerine bedeli ilgili belediyesine ödenmek kaydıyla taşınmazların rayiç bedel üzerinden belediyelerce doğrudan bunlara satılacağı belirtilmiş ve 8.maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinde, kesinleşmiş planlar neticesinde sosyal donatı alanı olarak belirlenmiş ve Maliye Bakanlığınca aynı amaçla değerlendirilmek üzere ilgili kurumlara tahsis edilmiş Hazineye ait taşınmazlar üzerinde bulunan yapılar hakkında Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemeyeceği öngörülmüş, aynı maddenin 2. fıkrasında da, “Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemeyecek yapılar için bu belgenin düzenlendiğinin tespit edilmesi durumunda, Yapı Kayıt Belgesi iptal edilir, bu belgenin sağlamış olduğu haklar geri alınır, Yapı Kayıt Belgesi bedeli olarak yatırılmış olan bedel iade edilmez ve belge düzenlenmesi safhasında yalan beyanda bulunan müracaat sahibi hakkında 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 206 ncı maddesi uyarınca suç duyurusunda bulunulur.” düzenlemesi yer almıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyanın incelenmesinden; 22/07/1983 onanlı, 1/1000 ölçekli Boğaziçi Sahil Şeridi ve Öngörünüm Bölgesi Uygulama İmar Planında kısmen Öngörünüm Bölgesi dışında, kısmen Öngörünüm Bölgesinde “Rekreasyon Alanında” kalan, İstanbul İli, Beykoz İlçesi, .... Mahallesi, 54 pafta, 352 ada, 3 parselde, ne zaman yapıldığı bilinmeyen 2 katlı yapıda, çatı mahyasının yükseltilerek çatı arasının kullanılabilir duruma getirildiğinin 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu hükümlerine göre düzenlenen 14/05/2019 tarih ve 001549 sıra nolu yapı tatil tutanağı ile tespit edildiğinden bahisle, 3194 sayılı İmar Kanununun 42.maddesi uyarınca yapı sahibi sıfatıyla davacıya 22.519.54.-TL idari para cezası verilmesine ilişkin 03/07/2019 tarihli, 1152-1199 sayılı ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nun 13/a maddesi uyarınca ruhsata bağlanamayan yapının tamamının yıktırılmasına ilişkin 03/07/2019 tarihli, 1153-1200 sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Encümeni kararlarının iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı; İdare Mahkemesince, 14.05.2019 tarih ve 1 nolu Yapı Tatil tutanağında dava konusu yerde yapılan kontrolde ne zaman yapıldığı bilinmeyen çatı mahyası yükseltme işleminden bahsedildiği ve uyuşmazlığa konu yapı için dava konusu işlemlerin tesisinden önce Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından 27.06.2019 tarihli, 5451617 başvuru numaralı, TJFNBKYH belge nolu Yapı Kayıt Belgesinin alındığı, beyanın aksini gösteren ve davalı idarenin ruhsata aykırılığın 31.12.2017 tahinden sonra yapıldığı iddiasını kanıtlayacak herhangi bir tespit hava fotoğrafları vb belgelerin dosyaya sunulmadığı, bu durumda, geçerli bir Yapı Kayıt Belgesi ile kayıt altına alınan yapının, 27.06.2019 tarihli Yapı Kayıt Belgesi alındıktan sonra davalı idarece yapılan tespit ile kaçak ve ruhsatsız olduğundan bahisle 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesi uyarınca para cezası kararı verilmesine ilişkin belediye encümeni kararında ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nun 13/a maddesi uyarınca "yıktırılmasına" ilişkin kararında hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle dava konusu işlemlerin iptaline karar verildiği anlaşılmaktadır.
Yukarıda anılan yasa ve tebliğ hükümlerine göre, 2960 sayılı Boğaziçi Kanununda tanımlanan Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesi içinde 3194 sayılı İmar Kanununa eklenen Geçici 16. maddeye ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alan ile İstanbul tarihi yarımada içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanlar dışında 2960 sayılı Boğaziçi Kanununa tabi taşınmazlarda inşa edilmiş yapılar için de Yapı Kayıt Belgesinin düzenlenebileceği anlaşılmakla birlikte, kesinleşmiş planlar neticesinde sosyal donatı alanı olarak belirlenmiş ve Maliye Bakanlığınca aynı amaçla değerlendirilmek üzere ilgili kurumlara tahsis edilmiş Hazineye ait taşınmazlar üzerinde bulunan yapılar hakkında Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemeyeceğine ilişkin Tebliğ kuralı gereği, 2960 sayılı Boğaziçi Kanununda tanımlanan Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesi içinde 3194 sayılı İmar Kanununa eklenen Geçici 16. maddeye ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alan ile İstanbul tarihi yarımada içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanlar dışında 2960 sayılı Boğaziçi Kanununa tabi olup kesinleşmiş imar planlarında sosyal donatı olarak belirlenmiş taşınmazlar üzerinde bulunan yapıların da yapı kayıt belgesi düzenlenemeyecek yapılardan olduğu, söz konusu yapılar için ilgililerin beyanı üzerine düzenlenen yapı kayıt belgelerinin ise bu yapılar yönünden herhangi bir hak sağlamayacağı açıktır.
Olayda, 3194 sayılı Yasanın geçici 16. maddesi uyarınca Yapı Kayıt Belgesi verilen uyuşmazlığa konu yapının bulunduğu parselin 22/07/1983 onanlı, 1/1000 ölçekli Boğaziçi Sahil Şeridi ve Öngörünüm Bölgesi Uygulama İmar Planında kısmen Öngörünüm Bölgesi dışında, kısmen Öngörünüm Bölgesinde “Rekreasyon Alanında” kaldığı anlaşılmaktadır.
Bu durumda; Tebliğ'in "Yapı kayıt belgesi düzenlenemeyecek yapılar" başlıklı 8. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde, kesinleşmiş planlar neticesinde sosyal donatı alanı olarak belirlenmiş taşınmazlar üzerinde bulunan yapılar hakkında Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemeyeceği, ikinci fıkrasında Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemeyecek yapılar için bu belgenin düzenlendiğinin tespit edilmesi durumunda Yapı Kayıt Belgesinin iptal edileceği, bu belgenin sağlamış olduğu hakların geri alınacağı hükme bağlanmış olup, ruhsatsız yapının bulunduğu taşınmazın 2960 sayılı Boğaziçi Kanununda tanımlanan Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesi içinde 3194 sayılı İmar Kanununa eklenen Geçici 16. maddeye ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alan ile İstanbul tarihi yarımada içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanlar dışında kalıp kalmadığı anlaşılamamakla birlikte, yürürlükteki 1/1000 ölçekli Boğaziçi Sahil Şeridi ve Öngörünüm Bölgesi Uygulama İmar Planında kısmen sosyal donatı alanı olarak belirlendiği ve söz konusu planın kesinleşmiş olduğu, kesinleşmiş 1/1000 ölçekli Boğaziçi Sahil Şeridi ve Öngörünüm Bölgesi Uygulama İmar Planında kısmen sosyal donatı alanı olarak belirlenmiş olan taşınmaz üzerinde yapıldığı sabit olan yapıların ise Geçici 16.madde ile sağlanan haklardan yararlanma imkanı bulunmadığının kabulü gerekmektedir.
Bu durumda, kesinleşmiş planlar neticesinde sosyal donatı alanı olarak belirlenmiş taşınmaz üzerinde bulunan yapının Geçici 16. madde kapsamında değerlendirilmesi mümkün bulunmadığından İdare Mahkemesince; uyuşmazlığın esasının incelenmesi suretiyle bir karar verilmesi gerekirken, işleme konu yapı için 3194 sayılı Kanunun Geçici 16. maddesi uyarınca yapı kayıt belgesi düzenlendiğinden bahisle dava konusu işlemin iptaline karar verilmesinde hukuki isabet görülmemiştir.
Diğer taraftan, ilk derece mahkemesi sıfatıyla uyuşmazlığa bakan idare mahkemesince işin esası incelenmeksizin hüküm kurulmuş olması karşısında, 2577 sayılı Kanunun istinaf kanun yoluna ilişkin hükümleri uyarınca Dairemizce işin esasına girilmesi mümkün görülmemiş, kararın kaldırılması ve 2577 sayılı Yasanın 45/5. maddesi gereği yeniden bir karar verilmesi için dosyanın mahkemesine iade edilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarenin istinaf isteminin KABULÜNE,
2.İstanbul 11. İdare Mahkemesince verilen 04/12/2019 tarih ve E:2019/1583, K:2019/2254 sayılı kararın KALDIRILMASINA,
3.2577 sayılı Kanunun 45. maddesinin 5. fıkrası uyarınca yukarıda belirtilen gerekçe dikkate alınarak yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın kararı veren İstanbul 11. İdare Mahkemesine GÖNDERİLMESİNE,
4.Mahkemece yeniden verilecek kararla birlikte yargılama giderleri de hüküm altına alınacağından, bu hususta ayrıca hüküm tesisine gerek bulunmadığına,
5.2577 sayılı Kanunun 45. maddesinin 6. fıkrası uyarınca kararın taraflara tebliği için dosyanın ait olduğu mahkemeye gönderilmesine,
6.2577 sayılı Kanunun 45. maddesinin 5. fıkrası uyarınca kesin olarak, 09/09/2020 tarihinde oybirliğiyle karar verildi. (¤¤)