İSTEMİN ÖZETİ :Uşak ili Merkez ..... Mahallesi ..... Bulvarı No: 123/A adresinde bulunan ve tapunun 4875 ada 1 parselinde kayıtlı taşınmazda davacı tarafından ruhsatsız yapı yapıldığından bahisle, 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesi gereğince 186.372,56 TL idari para cezası uygulanmasına, kaçak yapılan inşaata ruhsat alınması için bir ay süre verilmesine, ruhsat alınmadığı takdirde inşaatın yıkılmasına ilişkin Uşak Belediye Başkanlığının 31.12.2018 tarih 2018/815 sayılı encümen kararınıniptali istemiyle açılan davada; dava konusu işlemin iptali yolunda Uşak İdare Mahkemesince verilen 18/12/2019 gün ve E:2019/113, K:2019/163 sayılı kararın; davalı idare tarafından;istinaf başvurusunun kabulü ile Mahkemece verilen kararın kaldırılması, davanın reddine karar verilmesi istenilmektedir.
SAVUNMANIN ÖZETİ: Yapı kayıt belgeleri iptaline karşı dava açıldığı, bu davanın bekletici mesele yapılması gerektiği ileri sürülerek, istinaf başvurusunun reddine karar verilmesi gerektiği savunulmaktadır.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren İzmir Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi'nce işin gereği görüşüldü:
Dava; Uşak ili Merkez ..... Mahallesi ..... Bulvarı No: 123/A adresinde bulunan ve tapunun 4875 ada 1 parselinde kayıtlı taşınmazda davacı tarafından ruhsatsız yapı yapıldığından bahisle, 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesi gereğince 186.372,56 TL idari para cezası uygulanmasına, kaçak yapılan inşaata ruhsat alınması için bir ay süre verilmesine, ruhsat alınmadığı takdirde inşaatın yıkılmasına ilişkin Uşak Belediye Başkanlığının 31.12.2018 tarih 2018/815 sayılı encümen kararının iptali istemiyle açılmıştır.
Uşak İdare Mahkemesi'nce; dava konusu yapı hakkında 30.06.2019 tarih ve 6KKC1P2M ve GNBH33MR belge numaralı 2 adet yapı kayıt belgesinin dosyaya ibraz edildiği, bu nedenle; ilgili yasal düzenleme uyarınca, yapı kayıt belgesi alınan yapıya ilişkin verilen imar para cezası ve yıkıma ilişkin dava konusu encümen kararının iptaline hükmetmek gerektiği sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline, yargılama aşamasında getirilen yasal düzenleme uyarınca, tarafların haklılığını saptama olanağının ortadan kalkmış olması karşısında taraflarca yapılan yargılama giderlerinin üzerlerinde bırakılmasına, vekalet ücretine hükmedilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.
Davalı idare tarafından; dava konusu imalat için alınan yapı kayıt belgelerinin, Uşak Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü tarafından iptal edildiği, trafo ve yola tecavüzlü olarak yapılan ruhsatsız imalat için verilen idari para cezasının, usul ve yasaya uygun olduğu ileri sürülerek, istinaf başvurusunun kabulü ile Mahkemece verilen kararın kaldırılması, davanın reddine karar verilmesi istenilmektedir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 4. fıkrasında; "Bölge idare mahkemesi, ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulmadığı takdirde istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verir. Bu hâlde bölge idare mahkemesi işin esası hakkında yeniden bir karar verir. İnceleme sırasında ihtiyaç duyulması hâlinde kararı veren mahkeme veya başka bir yer idare ya da vergi mahkemesi istinabe olunabilir. İstinabe olunan mahkeme gerekli işlemleri öncelikle ve ivedilikle yerine getirir." hükmü yer almaktadır.
Dava dosyasında bulunan bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, davalı idarenin istinaf başvurusu kabul edilerek, Uşak İdare Mahkemesince verilen 18/12/2019gün ve E:2019/113, K:2019/163sayılı kararı kaldırılarak uyuşmazlık yeniden incelendi:
3194 sayılı İmar Kanunu’nun 21. maddesinde; bu Kanunun kapsamına giren bütün yapılar için 26. maddede belirtilen istisna dışında Belediye veya Valiliklerden yapı ruhsatiyesi alınmasının mecburi olduğu, 32. maddesinde ise; bu Kanun hükümlerine göre ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılar hariç, ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapıldığının, ilgili idarece tesbiti, fenni mesulce tesbiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, Belediye veya Valiliklerce, o andaki inşaat durumunun tespit edileceği, yapının mühürlenerek inşaatın derhal durdurulacağı, durdurmanın yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılacağı, bu tebligatın bir nüshasının da muhtara bırakılacağı, bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibinin yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, Belediyeden veya Valilikten mühürün kaldırılmasını isteyebileceği, ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühürün Belediye veya Valilikçe kaldırılarak inşaata izin verileceği, aksi takdirde, ruhsatın iptal edileceği, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan binanın, Belediye Encümeni veya İl İdare Kurulu kararının müteakip Belediye veya Valilikçe yıktırılacağı ve masrafın yapı sahibinden tahsil edileceği hükümlerine yer verilmiştir.
Aynı Kanunun, 5940 sayılı Kanun ile değişik 42. maddesinde ise; "Bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyideler uygulanır. Ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, beşyüz Türk Lirasından az olmamak üzere, aşağıdaki şekilde hesaplanan idari para cezaları uygulanır:
a) Bakanlıkça belirlenen yapı sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanmak üzere, mevzuata aykırılığın her bir metrekaresi için;
1) I. sınıf A grubu yapılara üç, B grubu yapılara beş Türk Lirası,
2) II. sınıf A grubu yapılara sekiz, B grubu yapılara onbir Türk Lirası,
3) III. sınıf A grubu yapılara onsekiz, B grubu yapılara yirmi Türk Lirası,
4) IV. sınıf A grubu yapılara yirmiüç, B grubu yapılara yirmibeş, C grubu yapılara otuzbir Türk Lirası,
5) V. sınıf A grubu yapılara otuzsekiz, B grubu yapılara kırkaltı, C grubu yapılara elliiki, D grubu yapılara altmışüç Türk Lirası,
idari para cezası verilir. Bu miktarlar her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında bir Türk Lirasının küsuru da dikkate alınmak suretiyle artırılarak uygulanır.
b) Mevzuata aykırılığı yapı inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün olmayan, yapının cephelerini ve diğer yapı elemanlarını değiştiren veya yapı malzemesi için öngörülen gereklere aykırı bulunan uygulamalar için, Bakanlıkça yayımlanan ve aykırılığa konu imalatın tespiti tarihinde yürürlükte bulunan birim fiyat listesine göre ilgili idarece belirlenen bedelin % 20'si kadar idari para cezası verilir.
c) (a) ve (b) bentlerine göre cezalandırmayı gerektiren aykırılığa konu yapı;
1) Hisseli parselde diğer maliklerin muvafakati alınmaksızın yapılmış ise cezanın % 30’u,
2) Kamuya veya başkasına ait bir parselde yapılmış ise cezanın % 40’ı,
3) Uygulama imar planında veya parselasyon planında “Kamu Tesisi Alanı veya Umumî Hizmet Alanı” olarak belirlenmiş bir alanda yapılmış ise cezanın % 60’ı,
4) Mevcut haliyle veya öngörülen bir afet tehlikesi karşısında can ve mal emniyetini tehdit ediyor ise cezanın % 100’ü,
5) Uygulama imar planı bulunan bir alanda yapılmış ise cezanın % 20’si,
6) Yapılaşmaya yasaklanmış bir alanda yapılmış ise cezanın % 80’i,
7) Özel kanunlar ile belirlenmiş özel imar rejimine tabi bir alanda yapılmış ise cezanın % 50’si,
8) Ruhsatsız ise cezanın % 180’i,
9) Ruhsatı hükümsüz hale gelmesine rağmen inşaatı sürdürülüyor ise cezanın % 50’si,
10) Yapı kullanma izin belgesi alınmış olmakla birlikte, ruhsat alınmaksızın yeni inşaî faaliyete konu ise cezanın % 100’ü,
11) İnşaî faaliyetleri tamamlanmış ve kullanılmıyor ise cezanın % 10’u,
12) İnşaî faaliyetleri tamamlanmış ve kullanılıyor ise cezanın % 20’si,
13) Çevre ve görüntü kirliliğine sebebiyet veriyor ise cezanın % 20’si,
(a) ve (b) bentlerinde belirtilen şekilde tespit edilen para cezalarının miktarına göre ayrı ayrı hesap edilerek ilave olunur. Para cezalarına konu olan alanın hesaplanmasında, aykırılıktan etkilenen alan dikkate alınır." hükümleri yer almıştır.
3194 sayılı İmar Kanununun 18 Mayıs 2018 tarihli ve 30425 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 7143 sayılı Vergi ve Diğer Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanunun 16’ncı maddesi ile eklenen geçici 16’ncı maddesinin birinci fıkrasında;"Afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar başvurulması, bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi halinde Yapı Kayıt Belgesi verilebilir. Başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve diğer hususlar Bakanlık tarafından hazırlanan Yapı Kayıt Sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedilir." hükmüne, dördüncü fıkrasında ise; "Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarla ilgili bu Kanun uyarınca alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezaları iptal edilir."hükmüne yer verilmiştir.
Anılan Yasa hükmüne dayanılarak hazırlanan ve 6 Haziran 2018 tarihli ve 30443 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girenYapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğin 6. maddesinde de, Yapı Kayıt Belgesi verilen yapıların maliklerinin, bu belgenin bir örneğini belediye ve mücavir alan sınırları içinde ilgili belediyesine, bu sınırlar dışında il özel idaresine vermek zorunda oldukları, Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarla ilgili 3194 sayılı Kanun uyarınca alınmış yıkım kararları iletahsil edilemeyen idari para cezalarının iptal edileceği belirtilmiştir.
Dava dosyasının incelenmesinden; Uşak İli, Merkez ..... Mahallesi, ..... Bulvarı No:123/A adresinde bulunan ve tapunun 4875 ada, 1 parselinde kayıtlı taşınmazda davacı tarafından, ruhsat ve eklerine aykırı olarak, "tek katlı işyerinin çatısı kaldırılarak kaçak olarak 1 kat ilave edildiği, kaçak inşaatın m²'sinin 1.102.23 m² olduğu ayrıca trafo alanı ve yola tecavüzlü olduğu" şekilinde ruhsatsız imalat yapıldığının 01.11.2018 tarihli yapı tatil zaptı ile tespit edildiği, yapı tatil zaptının yapının görünür bir yerine asılarak, bir nüshasının da usulüne uygun olarak mahalle muhtarına bırakıldığı, sözkonusu yapı tatil zaptına dayanılarak, Uşak Belediye Encümeni'nin 31.12.2018 tarih ve 815 sayılı kararı ile 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesi uyarınca davacı adına 186.372,56-TL para cezası verilmesine ve aynı Kanunun 32. maddesi uyarınca ruhsatsız imalatın yıkımına karar verilmesi üzerine, Encümen Kararının iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Olayda istinafa konu Mahkeme kararıyla, uyuşmazlık konusu imalatlarla ilgili 30.06.2019 düzenleme tarihli yapı kayıt belgeleri alındığından bahisle dava konusu işlemin iptaline karar verilmis ise de; sözkonusu yapı kayıt belgelerinin imalatların 31.12.2017 tarihinden sonra yapıldığı gerekçesiyle, Uşak Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün 07.02.2020 tarih ve E.2006 sayılı işlemiyle iptal edildiği, bu işleme karşı açılan davada ise Uşak İdare Mahkemesinin E:2020/224 sayılı dosyasında 28.07.2020 günlü kararıyla, yürütmenin durdurulması isteminin reddine karar verildiği görülmektedir.
Buna göre, dava dosyasında yer alan bilgi ve belgeler ile 01.11.2018 günlü yapı tatil zaptı ile tespit edilen, kapalı kullanım alanı oluşturan ve sabit yapı niteliği taşıyan imalatların ruhsata tabi olduğu halde ruhsat alınmaksızın inşa edildiği ve bu durumun usulüne uygun olarak düzenlenen ve bir örneği yapı yerine asılan, diğer örneği ise mahalle muhtarlığına bırakılan yapı tatil zaptı ile tespit edildiği hususunun sabit olduğu anlaşıldığından, davacıya ruhsat alması için bir ay süre verilmesine, ruhsat almadığı takdirde inşaatın yıktırılması ile davacıya imar para cezası verilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık görülmemiştir.
Dava konusu imar para cezasına gelince;3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42/2. Maddesinin (a) bendinde, temel para cezasının hesaplanmasında, yapı inşaat alanı ile yapı sınıfı ve grubu temel kriterler olarak öngörüldüğünden, temel para cezasının bu kriterlere aykırı olarak hesaplandığının tespit edilmesi halinde, aykırılığı tespit edilen para cezası miktarına (c) bendinde öngörülen artırım oranları uygulanarak belirlenen toplam para cezasının da tamamının iptal edilmesi gerektiği, bununla beraber, temel para cezasının, 3194 sayılı Kanunun 42/2. maddesinde öngörülen kriterlere uygun olarak hesaplandığı ve hukuka uygun olduğu; ancak, (c) bendinde öngörülen artırım sebebi veya sebeplerinin uygulanması koşullarının oluşmadığının anlaşılması halinde ise para cezasının hukuka aykırılığı tespit edilen artırım sebebine isabet eden kısım yönünden kısmen iptaline karar verileceği açıktır.
Bu durumda, davalı idarece para cezası hesaplanırken, 3. Sınıf A grubu yapı için 1102.23 m² aykırılıktan etkilenen toplam inşaat alanı üzerinden hesaplanan temel para cezasının mevzuatta öngörülen kriterlere uygun olarak belirlendiği, dava konusu idari para cezasının temel para cezasına uygulanan artırım sebeplerinin hesaplanmasında, 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. Fıkrasının (c) bendinin; (4), (8) ve (13). Alt bendi uyarınca ceza artırımı uygulanmış ise de, afet tehlikesinde can ve mal emniyetinin tehdit edilmesine ve çevre ve görüntü kirliliğine sebebiyet verdiği hususlarının somut bilgi ve belgelerle ortaya konulamadığı, bu yönlerden yapılmış herhangi bir tespitin bulunmadığı gibi diğer taraftan, (8) nolu artırım nedeni yönünden, ruhsatsız olarak yapılmasından imalatın tamamen ruhsatsız olması gerektiği, olayda ruhsatlı tek katlı işyerinin çatısı kaldırılarak ilave kat için bu artırımın uygulanmayacağı anlaşıldığından, dava konusu para cezasının anılan kriterler nedeniyle artırılması suretiyle bulunan (37.274,51-TL + 67.094,12-TL + 7.454,90-TL) toplamda 111.823,53-TL'lik kısmında hukuka uyarlık, temel ceza miktarı ile yapı hisseli ve kısmen kamuya ait parselde yer alması, uygulama imar planı bulunan bir alanda yapılmış olması ve inşai faaliyetleri tamamlanmış ve kullanılmıyor olması nedenleriyle anılan Kanunun 42. Maddesinin 2. Fıkrasının (c) bendinin (1), (2), (5) ve (11) nolu alt bentleri uyarınca uygulanan artırım sebeplerinin Kanun'da belirtilen kriterlere uygun olarak belirlenmiş olması nedeniyle, bu kısımlara isabe eden 74.549,03-TL'lik kısmında ise hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle; istinaf başvurusunun KABULÜ ile Uşak İdare Mahkemesince verilen 18/12/2019 gün ve E:2019/113, K:2019/163 sayılı kararın KALDIRILMASINA, dava konusu para cezasının 111.823,53-TL'ye ilişkin kısmının iptaline, 74.549,03-TL ilişkin kısımı ile yıkıma yönelik kısım açısından davanın reddine, davacı tarafından yapılan ve aşağıda dökümü gösterilen 434,05-TL yargılama giderinin takdiren 134,05-TL'sinin davacı üzerinde bırakılmasına, kalan 300,00-TL'si ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca takdir olunan 1.700,00-TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine; davalı idare tarafından yapılan ve aşağıda dökümü gösterilen 211,10-TL yargılama giderinin takdiren 111,10-TL'sinin davalı idare üzerinde bırakılmasına ve yine geri kalan 100,00-TL'si ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca takdir olunan 1.700,00-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine, davalı idare tarafından fazladan yatırılan 54,40-TL karar harcının istemi halinde iadesine, yatırılan posta gideri avanslarından artan miktarların Mahkemesince HMK'nun 333. maddesi uyarınca yatıranlara geri verilmesine, 2577 sayılı Yasa'nın 46. maddesinin (b) bendi uyarınca, kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde Danıştay'a temyiz yolu AÇIK OLMAK üzere, 15/10/2020 tarihinde oybirliğiyle karar verildi. (¤¤)