İSTEMİN ÖZETİ :Bursa İli, Mustafakemalpaşa İlçesi, .... Köyü, H20-c paftada kayıtlı İR: .... numaralı ve 250,00 ha. işletme ruhsatlı maden sahasında mermer ocağı ve mermer kesme - işleme faaliyetinde bulunan davacı şirket tarafından, söz konusu mermer ocağına ait ruhsat alanı genişletme ve mermer kesme - işleme tesisi iş yeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi istemiyle 21.08.2014 tarihinde yapılan başvurunun reddine ilişkin 14.02.2018 tarih ve E.6047 sayılı işlemin iptali istemiyle açılan davada; "Uyuşmazlıkta; davacı şirket tarafından, temdit işletme projesi ve ekleri eklenmek suretiyle 20 yıl süreli temdit işletme ruhsatı ve işletme izninin düzenlenmesi istemiyle dava dışı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü'ne yapılan başvuru üzerine bitim tarihi 23.08.2025 tarihi olan II-b Grubu İşletme Ruhsatı ve II-b Grubu İşletme İzni belgelerinin düzenlendiği ve dosyaya sunulduğu, ayrıca anılan idarece 14.04.2015 tarih ve 16823790 sayılı işlemle davacı şirketin uhdesinde bulunan İR: .... - Sicil .... sayılı 250 ha. ruhsatı alanının, 181,62 hektarın taksir edilerek 68,38 hektara düşürüldüğü görülmüştür.
İkinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müesseselere ait işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenebilmesi için yetkili idarelerce, insan sağlığına zarar verilmemesi, çevre kirliliğine yol açılmaması, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemeler esas alınarak gerekli incelemelerin yapılması gerektiği açıktır.
Olayda; davacı şirket tarafından, mermer ocağına ait 3. Sınıf Gayri Sıhhi Müesseselere Ait İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı'nda yer alan 7,36 hektarlık çalışma alanının, 14,20 hektar daha ilave edilerek 21,56 hektar olarak genişletilmesi ve mermer kesme - işleme tesisi için iş yeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi istemiyle talepte bulunulduğu, talep dilekçesine ilgili belgelerin eklendiği, bu belgeler arasında yukarıya alındısı yapılan İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 17. maddesinde yer alan düzenleme gereği Örnek 7 formun da yer aldığı, bu formun 10 no'lu "İşletme faaliyet alanının arazi mülkiyet durumu" başlıklı bölümde arazinin mülkiyet durumunun, "Hazine Arazisi", "Orman Arazisi", "Özel Mülk" şeklinde işaretlendiği, özel mülkün davacı şirkete ait 1,47 ha yüzölçümlü 669 parsel nolu taşınmaz olduğu, Hazine arazinin H20c25b paftasında "Tapulama Harici Taşlık" alan olduğunun 20.11.2014 tarih ve 1304 sayılı Bursa Kadastro Müdürlüğü'nün yazısında belirtildiği, Bursa İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü'nün 25.12.2014 tarih ve 26070 sayılı yazılarında ise, sözü edilen S:.... no'lu 250 ha.'lık Maden İşletme ruhsatlı sahanın 21,57 ha.'lık kısmında işyeri açma ve çalışma ruhsatı almak için izin talebinden bulunulduğundan bahisle, "İlgili alanın 99.730 m2'si (9,97 hektar) Mustafakemalpaşa Orman İşletme Müdürlüğü'nün 24.11.2014 tarih ve 2427968 sayılı yazılarında da anlaşılacağı üzere orman alanında kaldığından 5403 sayılı Kanun kapsamında yapılacak bir işlem olmayıp geriye kalan kısım ise, marjinal tarım arazi vasfında olduğu için izinlendirilmesinde herhangi bir sakınca bulunmamaktadır." bilgesine yer verildiği, buna göre genişletilmesi gereken ruhsat alanının 1,47 ha davacı taşınmazı, 9,97 ha orman alanı ve kalan 2,76 ha.'nın Hazine'ye ait tapulama harici taşlık ve izinlendirilmiş marjinal tarım arazisi olduğu anlaşılmaktadır.
Bu durumda; yukarıda yer alan bilgiler ve dosyada bulunan belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, davacı şirketin, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü'nce düzenlenen ve 68,38 hektar alanlı işletme ruhsatı, 40 hektar alanlı işletme izni ve bitim tarihi 23.08.2025 olan II-b Grubu İşletme Ruhsatı ve II-b Grubu İşletme İzni belgeleri sahibi olduğu, başvurusunun konusunu teşkil eden ruhsatın kapsadığı alanın 1,47 ha davacı taşınmazı, 9,97 ha orman alanı ve 2,76 ha.'nın Hazine'ye ait tapulama harici taşlık ve izinlendirilmiş marjinal tarım arazisi alanı olduğu ve davalı idarenin de ikinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müesseselere ait işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenebilmesi için insan sağlığına zarar verilmemesi, çevre kirliliğine yol açılmaması, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı olgu, faaliyet ve fiillerin tespit edilerek somut belgelerle ispatlayamadığı anlaşıldığından, davacı şirketin, söz konusu mermer ocağına ait ruhsat alanını genişletme (mevcut 7,36+14,20=21,56) ve mermer kesme - işleme tesisi için 3. Sınıf Gayri Sıhhi Müesseselere Ait İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı verilmesi başvurusunun reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmaktadır.
Öte yandan; her ne kadar dava konusu işlemin gerekçesi olarak 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerin Aşılattırılması Hakkında Kanun hükümleri gösterilmekte ise de, anılan Yasa'nın 20. maddesinde açıkça "Zeytinlik sahaları içinde ve bu sahalara en az 3 kilometre mesafede zeytinyağı fabrikası hariç zeytinliklerin vegatatif ve generatif gelişmesine mani olacak kimyevi atık bırakan, toz ve duman çıkaran tesis yapılamaz ve işletilemez. ...." düzenlemesi yer almakta olup davacı şirket tarafından, faaliyet alanı olarak genişletilmesi istenen alanın, zeytinlik sahasında veya zeytinlik sahasına 3 kilometreden daha az bir mesafede bulunduğunun davalı idare tarafından tespitlere dayalı olarak ortaya konulmadığı, bu yöndeki Mahkememiz ara kararı doğrultusunda ilgili bilgi ve belgelerin de dosyaya sunulmadığı görülmüştür." gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar veren Bursa 3. İdare Mahkemesinin 19/03/2019 tarih ve E:2018/514, K:2019/310sayılı kararının; davacının kendisine bildirilen eksik bilgi ve belgeleri tamamlamadığı, gerekli ruhsatları almadan madencilik faaliyetine devam ettiğinin belirlenmesi üzerine gerekli yasal işlemlerin yapıldığı, söz konusu alana üç kilometre içeresinde zeytin ağaçları olduğunun tespit edilmesi üzerine 3573 sayılı Kanun uyarınca ruhsat talebinin uygun görülmediği iddialarıyla istinaf yoluyla incelenerek kaldırılması istenilmektedir.
SAVUNMANIN ÖZETİ: Savunma verilmemiştir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren İstanbul Bölge İdare Mahkemesi Altıncı İdare Dava Dairesince; dava dosyasındaki bilgi ve belgeler incelenerek işin gereği görüşüldü:
Dava; Bursa İli, Mustafakemalpaşa İlçesi, .... Köyü, H20-c paftada kayıtlı İR: .... numaralı ve 250,00 ha. işletme ruhsatlı maden sahasında mermer ocağı ve mermer kesme - işleme faaliyetinde bulunan davacı şirket tarafından, söz konusu mermer ocağına ait ruhsat alanı genişletme ve mermer kesme - işleme tesisi iş yeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi istemiyle 21.08.2014 tarihinde yapılan başvurunun reddine ilişkin 14.02.2018 tarih ve E.6047 sayılı işlemin iptali istemiyle açılmıştır.
3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanunun 1.maddesinde; Kanunun amacı, sanayi, tarım ve diğer işyerleri ile her türlü işletmeleri, işyeri açma ve çalışma ruhsatlarının verilmesi işlerinin basitleştirilmesi ve kolaylaştırılması olarak belirtilmiş olup, Kanunun 4.maddesinde; işyeri açma ve çalışma ruhsatını vermeye yetkili mercilerin, iznin verilmesi için yapılacak beyan ve incelemelerde; insan sağlığına zarar vermemek, çevre kirliliğine yol açmamak, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranmamak olarak belirlenen genel kriterlere göre düzenlenecek yönetmeliği esas alacakları hüküm altına alınmıştır.
Öte yandan, 10/08/2005 tarih ve 25902 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin İşyeri açılması başlıklı 6. maddesinde; Yetkili idarelerden usulüne uygun olarak işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan işyeri açılamaz ve çalıştırılamaz. İşyerlerine bu Yönetmelikte belirtilen yetkili idareler dışında diğer kamu kurum ve kuruluşları ile ilgili meslek kuruluşları tarafından özel mevzuatına göre verilen izinler ile tescil ve benzeri işlemler bu Yönetmelik hükümlerine göre ruhsat alma mükellefiyetini ortadan kaldırmaz. İşyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan açılan işyerleri yetkili idareler tarafından kapatılır. İşyeri ruhsatları yetkili idarelerin en üst amiri veya görevlendireceği yetkili tarafından bu Yönetmelikte öngörülen sürede imzalanır; ruhsat için ayrıca, meclis veya encümen tarafından bir karar alınmaz. Ruhsat, Örnek 5’te yer alan bilgileri içerecek şekilde düzenlenir..." düzenlemesine, Başvuru başlıklı 17. maddesinde; "Gayrisıhhî müessese açmak isteyen gerçek veya tüzel kişiler Örnek 2’de yer alan başvuru formunu doldurarak yetkili idareye başvurur. Maden üretim faaliyetleri ile bu faaliyetlere dayalı ruhsat sahasındaki geçici tesisler için işyeri açma ve çalışma ruhsatı il özel idareleri tarafından verilir. Maden üretim faaliyetleri ile bu faaliyetlere bağlı geçici tesislere dayalı olarak üretim yapmak isteyen gerçek veya tüzel kişiler Örnek 7’de yer alanformu doldurarak il özel idaresine başvurur. Başvurularda bu formda yer alanlar dışında başka bir bilgi ve belge istenilmez. Maden arama faaliyetleri işyeri açma ve çalışma ruhsatına tabi değildir. Ancak, arama ruhsat dönemi içinde üretim yapılması halinde işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınması zorunludur. Madencilik faaliyetleri için işyeri açma ve çalışma ruhsatı Örnek 8’de yer alan bilgileri içerecek şekilde düzenlenir. İkinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müesseseler başlıklı 23. maddesinde ise; "İkinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müessese açmak isteyen gerçek ve tüzel kişiler; işin özelliğine göre bu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen kriterlere uygun olarak işyerini düzenledikten sonra bu Yönetmeliğin eki Örnek 2’de yer alan başvuru formunu doldurarak yetkili idareye ibraz eder. Yetkili idareler, ikinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müesseseler için yapılacak beyan ve incelemelerde; insan sağlığına zarar verilmemesi, çevre kirliliğine yol açılmaması, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemeleri esas alır. Başvurunun öngörülen kriterlere uygun olarak doldurulduğunun tespiti halinde, başkaca bir işleme gerek kalmaksızın işyeri açma ve çalışma ruhsatı beş gün içinde düzenlenerek ilgiliye verilir. İlgili, bu belgeye dayanarak işyeri açabilir. Beyana göre tanzim edilen ruhsat müktesep hak doğurmaz. İkinci ve üçüncü sınıf işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilen işyerleri, yetkili idare tarafından bir ay içinde kontrol edilir. ..." düzenlemesine yer verilmiştir.
Zeytinciliğin Islahı Yabanilerinin Aşılattırılmasına Dair Yönetmeliğin 4. maddesinde; Zeytinlik Sahaları, Orman sınırları dışında bulunan ve Devletin hüküm ve tasarrufunda olan yabani zeytinlik, antepfıstığı ve harnupluklar ve her nevi sakız çeşitleri veya şahıs arazisi olan tapuda bu şekilde kayıtlı sahalar ile orman sınırları dışında olup da 17/10/1983 tarihli ve 2924 sayılı Orman Köylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi Hakkında Kanun kapsamında bulunmayan zeytin yetiştirmeye elverişli makilik ve fundalıklardan oluşan en az 25 dekarlık alan şeklinde tanımlanmış olup, 23. maddesinde ise; " Zeytinlik sahaları içinde ve bu sahalara en az üç kilometre mesafede zeytin ağaçlarının bitkisel gelişimini ve çoğalmalarını engelleyecek kimyevi atık, toz ve duman çıkaran tesis yapılamaz ve işletilemez. Bu alanlarda yapılacak zeytinyağı fabrikaları ile küçük ölçekli tarımsal işletmelerin yapımı ve işletilmesi Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının iznine bağlıdır. (...)." kuralına yer verilmiştir.
Dava dosyasının incelenmesinden; davacı şirketin; Bursa İli, Mustafakemalpaşa İlçesi, .... Köyü, İR: .... - Sicil .... ruhsat numaralı, 250,00 ha. ruhsat alanlı, II-b ruhsat grubu, işletme safhalı, 23.08.2015 bitiş tarihli İşletme Ruhsatı ve Mustafakemalpaşa İlçesi, .... Köyü, İR: .... - Sicil .... ruhsat numaralı, 40,00 ha. izin alanlı, II-b ruhsat grubu, maden cinsi mermer ve 23.08.2015 bitiş tarihli İşletme İznine sahip olduğu; öte yandan anılan şirket tarafından, Mustafakemalpaşa Kaymakamlığı (İlçe Özel İdare Müdürlüğü)'nden 12.07.2010 tarihli 3. Sınıf Gayri Sıhhi Müesseselere Ait (GSM) İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatının alındığı, anılan ruhsatta; madencilik faaliyet konusunun mermer ocağı, işletme yönteminin mermer ocağı-açık işletme, ruhsat alanının 250,00 hekter (Çalışma Alanı GSM'nin 7,36 hektar) olduğu bilgilerinin yer aldığı, ihtiyaç sebebiyle söz konusu mermer ocağına ait ruhsat alanını genişletme (mevcut 7,36+14,20=21,56) ve mermer kesme - işleme tesisi için iş yeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi istemiyle ilgili belgeler de eklenmek suretiyle 21.08.2014 tarihinde başvuruda bulunulduğu, İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü'nün, söz konusu arazinin "Arazi Toplulaştırma" çalışmalarında kullanılabileceği ve bahse konu sahanın 3 kilometre içerisinde "zeytin ağaçlarının olduğu" tespit edildiğinden bahisle "Mermer Ocağı" faaliyetinin 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerin Aşılattırılması Hakkında Kanun hükümleri uyarınca uygun olmadığına ilişkin 28.12.2017 tarih ve E.3349659 sayılı yazıları doğrultusunda başvurunun dava konusu işlemle reddedildiği, bunun üzerine işlemin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Bakılan davada; dava konusu işlemin gerekçesi olarak Bursa İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünce verilen görüş yazısında gayrisıhhî müessese ruhsatına konu alana üç kilometre mesafe içeresinde zeytin ağaçları olduğu tespit edildiğinden bahisle olumsuz görüş verildiği anlaşılmakla birlikte Zeytinciliğin Islahı Yabanilerinin Aşılattırılmasına Dair Yönetmeliğin yukarıda aktarılan 23. maddesinde zeytinlik sahalarıiçerisinde ve bu sahalara en az üç kilometre mesafede zeytin ağaçlarının bitkisel gelişimini ve çoğalmalarını engelleyecek kimyevi atık, toz ve duman çıkaran tesis yapılamayacağı ve işletilemeyeceği belirtildiğinden davacı şirketin gayrisıhhî müessese ruhsatı talep ettiği alana üç kilometrelik mesafede bahse konu yönetmeliğin tanımladığı şekilde zeytinlik sahası bulunup bulunmadığı hususunun açıklığa kavuşturulması uyuşmazlığın çözümü açısından önem arz etmektedir.
Buna göre, maden mühendisi, ziraat mühendisi ve harita mühendisinden oluşturulacak bilirkişi kurulu marifetiyle ruhsat talebine konu alana üç kilometrelik mesafede zeytinlik sahasının bulunup bulunmadığının tespiti amacıyla mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yapılarak sonucuna göre karar verilmesi gerekirken söz konusu inceleme yapılmaksızın verilen istinafa konu kararda hukuki isabet görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle; istinaf talebinin kabulüne, Bursa 3.İdareMahkemesinin 19/03/2019tarih ve E:2018/514, K:2019/310 sayılı kararının kaldırılmasına, dava dosyasının yeniden bir karar verilmek üzere mahkemesine gönderilmesine, yeniden verilecek kararda hüküm altına alınacağından yargılama giderleri yönünden bu aşamada karar verilmesine yer olmadığına, kararın tebliğini izleyen günden itibaren 30 gün içerisinde Dairemiz aracılığıyla Danıştay nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere,07/07/2020 tarihinde oybirliğiyle karar verildi. (¤¤)