İSTEMİN ÖZETİ: Balıkesir İli, Ayvalık İlçesi, .... Mahallesi, 101 ada, 198 parsel sayılı taşınmazda bulunan yapılar için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından 3194 sayılı İmar Kanunu'nun Geçici 16.maddesi doğrultusunda düzenlenen 02.08.2018 tarih ve K....FDKHS belge numaralı yapı kayıt belgesinin iptali istemiyle açılan davada; dava konusu işlemin iptali yolunda Balıkesir 2.İdare Mahkemesince verilen 12/03/2020 gün ve E:2018/298, K:2020/191 sayılı kararın; davalı idare ve müdahil davalılar tarafından; istinaf başvurusunun kabulü ile Mahkemece verilen kararın kaldırılması, davanın reddine karar verilmesi istenilmektedir.
SAVUNMANIN ÖZETİ: Savunma verilmemiştir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren İzmir Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi'nce işin gereği görüşüldü:
Dava; Balıkesir İli, Ayvalık İlçesi, .... Mahallesi, 101 ada, 198 parsel sayılı taşınmazda bulunan yapılar için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından 3194 sayılı İmar Kanunu'nun Geçici 16.maddesi doğrultusunda düzenlenen 02.08.2018 tarih ve K....FDKHS belge numaralı yapı kayıt belgesinin iptali istemiyle açılmıştır.
Balıkesir 2. İdare Mahkemesince verilen 12/03/2020 gün ve E:2018/298, K:2020/191 sayılı karar ile; Dava dosyası içeriğinde bulunan bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesi neticesinde, Balıkesir ili, Ayvalık ilçesi, .... mahallesi, 101 ada, 198 parsel sayılı taşınmaz üzerindeki tüm bağımsız bölümlerin tümünün davacı .... Proje İnşaat Müteahhitlik ve Turizm Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi adına kayıtlı olduğu, dava konusu taşınmazda bulunan yapıların mülga GEEAYK'nin 11.09.1976 tarihli ve A-160 sayılı kararı ile "Doğal Sit Koruma Alanı" olarak tescil edilen, mülga Bursa Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun 20.10.1991 tarih ve 2041 sayılı kararı ile sınır değiştirilmeden "1.Derece Doğal Sit" olarak tescili yapılan alanda ve uygulama imar planı sınırı dışında kaldığının görüldüğü, taşınmaz üzerindeki tüm yapıların davacı şirket adına tapuya kayıtlı olduğu, başkasının özel mülkiyetine konu taşınmazlar için yapı kayıt belgesinin düzenlenemeyeceği hususu ile alanın 2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında kaldığı birlikte gözönüne alındığında "1.Derece Doğal Sit" olarak tescil edilen taşınmazlarda 3194 sayılı İmar Kanununun 7143 sayılı Kanunla eklenen geçici 16’ncı maddesi hükümlerinin uygulanma imkanının bulunmadığı, söz konusu taşınmazlara ilişkin yapı kayıt belgesi başvurusunda bulunulmasına yönelik muvafakatinin bulunmadığı aksine bu hususun ayrı bir uyuşmazlığa dönüştüğü gözetildiğinde, .... tarafından mevzuata aykırı olarak alındığı anlaşılmakla birlikte, dava konusu yapıların Geçici 16.madde kapsamı dışında kaldığı görüldüğünden dava konusu yapı kayıt belgesinin hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Davalı idare tarafından;3194 sayılı Kanun'un Geçici 16.maddesi uyarınca ilgililerin beyanı üzerine imar barışından faydalanılan bir yapının en geç 31/12/2017 tarihinde var olduğu ve kanunda sayılan istisnalardan olmadığından hareketle yapı kayıt belgesi düzenlendiği, bahse konu istisnalar arasında 2863 sayılı Kanun kapsamında kalan doğal sit alanlarının sayılmadığı, davalı idare yanında müdahil S.S. .... Konut Yapı Kooperatife tarafından; müvekkil kooperatif tarafından açılan dava sonucu, yapı kayıt belgesine istinaden yıkım kararının iptaline karar verildiği, dava şirket ile aralarında tapu iptal ve tescil uyuşmazlığından kaynaklı davanın devam ettiği, yapı kayıt belgesine, mahkemeden alınan yetki kapsamında başvurulduğu, yine davalı idare yanında müdahil .... tarafından ise; eksik incelemeye ve takdirde hataya dayalı olduğu, aynı sözleşmeden kaynaklı yapı kayıt belgesinden birine dava açıp, diğerine karşı dava açmayarak hukuki ve idari anlamda yapı kayıt belgesini kesinleştiren davacı tarafın, şahsının sahada 3.kişinin zeminine izinsiz yapı yapan olmadığını da kabul ettiği, bu nedenle işbu davayı açmakta güncel ve meşru bir menfaatinin bulunmadığı ileri sürülerek, istinaf başvurusunun kabulü ile Mahkemece verilen kararın kaldırılması, davanın reddine karar verilmesi istenilmektedir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 4. fıkrasında; "Bölge idare mahkemesi, ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulmadığı takdirde istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verir. Bu hâlde bölge idare mahkemesi işin esası hakkında yeniden bir karar verir. İnceleme sırasında ihtiyaç duyulması hâlinde kararı veren mahkeme veya başka bir yer idare ya da vergi mahkemesi istinabe olunabilir. İstinabe olunan mahkeme gerekli işlemleri öncelikle ve ivedilikle yerine getirir." hükmü yer almaktadır.
Dava dosyasında bulunan bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesi neticesinde, davalı idarenin istinaf başvurusu kabul edilerek, Balıkesir 2. İdare Mahkemesince verilen 12/03/2020 gün ve E:2018/298, K:2020/191sayılı kararı kaldırılarak uyuşmazlık yeniden incelendi:
18/05/2018 tarih ve 30425 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7143 sayılı Vergi ve Diğer Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun'un 16'ncı maddesiyle 3194 sayılı İmar Kanunu'na eklenen Geçici 16'ncı maddesinde: "Afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar başvurulması, bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi halinde Yapı Kayıt Belgesi verilebilir. Başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve diğer hususlar Bakanlık tarafından hazırlanan Yapı Kayıt Sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedilir.
Yapının bulunduğu arsanın 29/7/1970 tarihli ve 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununa göre belirlenen emlak vergi değeri ile yapının Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca belirlenen yaklaşık maliyet bedelinin toplamı üzerinden konutlarda yüzde üç, ticari kullanımlarda yüzde beş oranında alınacak kayıt bedeli başvuru sahibi tarafından genel bütçenin (B) işaretli cetveline gelir kaydedilmek üzere merkez muhasebe birimi hesabına yatırılır. 6306 sayılı Kanun kapsamında kullanılmak üzere kaydedilen gelirler karşılığı Bakanlık bütçesine ödenek eklemeye Maliye Bakanı yetkilidir. Bu ödenek, dönüşüm projeleri özel hesabına aktarılarak kullanılır. Kayıt bedeline ilişkin oranı iki katına kadar artırmaya, yarısına kadar azaltmaya, yapının niteliğine ve bölgelere göre kademelendirmeye, ayrıca başvuru ve ödeme süresini bir yıla kadar uzatmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir.
Yapı Kayıt Belgesi yapının kullanım amacına yöneliktir. Yapı Kayıt Belgesi alan yapılara, talep halinde ilgili mevzuatta tanımlanan ait olduğu abone grubu dikkate alınarak geçici olarak su, elektrik ve doğalgaz bağlanabilir.
Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarla ilgili bu Kanun ve 2960 sayılı Kanun uyarınca alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezaları iptal edilir.
Yapı ruhsatı alıp da yapı kullanma izin belgesi almamış veya yapı ruhsatı bulunmayan yapılarda, Yapı Kayıt Belgesi ile maliklerin tamamının muvafakatinin bulunması ve imar planlarında umumi hizmet alanlarına denk gelen alanların terk edilmesi halinde yapı kullanma izin belgesi aranmaksızın cins değişikliği ve kat mülkiyeti tesis edilebilir. Bu durumda, ikinci fıkrada belirtilen bedelin iki katı ödenir.
Beşinci fıkra uyarınca kat mülkiyetine geçilmiş olması 6306 sayılı Kanunun ek 1 inci maddesinin uygulanmasına engel teşkil etmez.
Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların, Hazineye ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması halinde, bu taşınmazlar Bakanlığa tahsis edilir. Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdi haleflerinin 31/12/2019 tarihine kadar yapacakları satın alma talepleri üzerine taşınmazlar Bakanlıkça rayiç bedel üzerinden doğrudan satılır. Bu durumda elde edilen gelirler bu maddenin ikinci fıkrasına göre genel bütçeye gelir kaydedilir. Ayrıca bu gelirler hakkında 29/6/2001 tarihli ve 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 5 inci maddesinin beşinci fıkrası, yapı ve tesisler hakkında ise onbirinci fıkrası hükmü uygulanmaz. (Ek cümleler:4/7/2019-7181/14 md.) Yapı kayıt belgesine konu taşınmaz için 24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun hükümlerine göre tapu tahsis belgesi alınması ve bu belgeye esas arsa bedellerinin ödenmiş olması hâlinde bu madde uyarınca ayrıca satış bedeli alınmaz. Yapı kayıt belgesi alınan taşınmazların satışa konu edilen kısımlarından yapı kayıt belgesi tarihi ile satış tarihi arasındaki dönem için ecrimisil alınmaz, tahakkuk ettirilen ecrimisiller terkin edilir, satış tarihi itibarıyla tahsil edilen ecrimisil tutarı satış bedelinden mahsup edilir, bu tutardan fazlası iade edilmez.
Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların belediyelere ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması halinde, Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdi haleflerinin talepleri üzerine bedeli ilgili belediyesine ödenmek kaydıyla taşınmazlar rayiç bedel üzerinden belediyelerce doğrudan satılır.
Üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlarda bulunan yapılar ile Hazineye ait sosyal donatı için tahsisli araziler üzerinde bulunan yapılar bu madde hükümlerinden yararlandırılmaz.
Yapı Kayıt Belgesi, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir. Yapı Kayıt Belgesi düzenlenen yapıların yenilenmesi durumunda yürürlükte olan imar mevzuatı hükümleri uygulanır. Yapının depreme dayanıklılığı hususu malikin sorumluluğundadır.
Bu madde hükümleri, 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanununda tanımlanan Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesi içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alan ile İstanbul tarihi yarımada içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanlarda ve ayrıca 19/6/2014 tarihli ve 6546 sayılı Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı Kurulması Hakkında Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde belirlenmiş Tarihi Alanda uygulanmaz.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlık ve Maliye Bakanlığı tarafından müştereken belirlenir." hükmüne yer verilmiş olup;
Anılan Yasa hükmüne dayanılarak hazırlanan ve6 Haziran 2018 tarihli ve 30443 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğin "Yapı kayıt belgesi müracaatı" başlıklı 4.maddesinde, "Yapı Kayıt Belgesi 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için verilir. Yapı Kayıt Belgesi için müracaatın 31/10/2018 tarihine kadar yapılması ve Yapı Kayıt Belgesi bedelinin 31/12/2018 tarihine kadar ödenmesi gerekir. Başvuru ve ödeme süresini bir yıla kadar uzatmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir. Yapı Kayıt Belgesi için yapı maliklerinden herhangi birisi veya vekili tarafından, e-Devlet üzerinden Yapı Kayıt Sistemindeki Yapı Kayıt Belgesi formunun doldurulması suretiyle müracaatta bulunulabileceği gibi kurum ve kuruluşlara başvurulmak suretiyle de müracaatta bulunulabilir. Müracaatın e-Devlet üzerinden yapılması durumunda, Yapı Kayıt Belgesi formunun eksiksiz olarak doldurulmasından ve Yapı Kayıt Belgesi bedelinin yatırılmasından sonra, Yapı Kayıt Sistemi tarafından oluşturulan Yapı Kayıt Belgesi talepte bulunan yapı sahibince e-Devlet üzerinden alınır." düzenlemesine, "Yapı kayıt belgesi düzenlenemeyecek yapılar" başlıklı 8. maddesinde," Yapı Kayıt Belgesi; a) 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanununda tanımlanan Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesi içinde, 3194 sayılı Kanunun geçici 16 ncı maddesi uyarınca adı geçen Kanuna eklenmiş olan kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanda, b) İstanbul tarihi yarımada içinde 3194 sayılı Kanunun geçici 16 ncı maddesi uyarınca adı geçen Kanuna eklenmiş olan kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanlarda, c) 19/5/2014 tarihli ve 6546 sayılı Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı Kurulması Hakkında Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde belirlenmiş Tarihi Alanda, ç) Üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlar üzerinde, d) Kesinleşmiş planlar neticesinde sosyal donatı alanı olarak belirlenmiş ve Maliye Bakanlığınca aynı amaçla değerlendirilmek üzere ilgili kurumlara tahsis edilmiş Hazineye ait taşınmazlar üzerinde, bulunan yapılar hakkında Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemez.(Değişik:RG-20/9/2018-30541) Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemeyecek yapılar için bu belgenin düzenlendiğinin tespit edilmesi durumunda, Yapı Kayıt Belgesi iptal edilir, bu belgenin sağlamış olduğu haklar geri alınır, Yapı Kayıt Belgesi bedeli olarak yatırılmış olan bedel iade edilmez ve belge düzenlenmesi safhasında yalan beyanda bulunan müracaat sahibi hakkında 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 206 ncı maddesi uyarınca suç duyurusunda bulunulur.” düzenlemesine yer verilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükmü uyarınca, "yapı kayıt belgesi"; yapının kullanılması amacıyla düzenlenen belgeler olup belli şartların varlığı halinde söz konusu yapıların kullanımına izin verilmekte bu doğrultuda yapılara elektrik, su, doğalgaz aboneliği bağlanabilmesi imkanı tanınmakta hatta kamu taşınmazlarının ilgiliye satışı, cins değişikliği yapılabilmesi ve kat mülkiyeti kurulabilmesi mümkün kılınmaktadır.
Dava dosyasının incelenmesinden; Balıkesir ili, Ayvalık ilçesi, .... mahallesi, 101 ada, 198 parsel sayılı davacı .... Proje İnş. Müt. ve Turizm San. Tic. Ltd. Şti.'ye ait taşınmazda bulunan yapılar için müdahil .... tarafından Ayvalık 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2010/59 Esas sayılı "sözleşmenin iptali" dosyasında görülmekte olan yargılama sırasında dava konusu taşınmaz üzerindeki yapılar için "yapı kayıt belgesi almak üzere yetki belgesi " verilmesine ilişkin 11.06.2018 tarihli yetkiye binaen yapılan başvuru neticesinde 3194 sayılı İmar Kanunu'nun Geçici 16. maddesi doğrultusunda Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından 02.08.2018 tarih ve K....FDKHS belge numaralı yapı kayıt belgesinin düzenlenmesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Olayda dava konusu taşınmaz üzerindeki tüm yapıların davacı şirket adına tapuya kayıtlı olduğu, buna göre başkasının özel mülkiyetine konu taşınmazlar için yapı kayıt belgesi düzenlenemeyeceği ve yapı kayıt belgesine konu alanın 1.derece doğal sit olarak tescil olarak tescil edildiği, bu tür taşınmazlarda 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 7143 sayılı Kanunla eklenen geçici 16,maddesi hükümlerinin uygulanma imkanının bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu yapı kayıt belgesinin iptaline karar verilmiş ise de; dava dosyasında mevcut bilgi ve belgelerin değerlendirilmesinden, davalı idare yanında müdahil olan kooperatifin, anılan yerin 1.derece doğal sit alanı olarak ilan edilmesinden önce inşaat ruhsatı aldığı (25/09/1991), yapıların önemli ölçüde tamamlanmış olduğunun görüldüğü, öte yandan; davalı idare yanında müdahil İzzet ALTAY'ın Mahkemeden aldığı yetkiye dayanılarak başvuruda bulunduğu, taraflar arasında devam eden tapu iptal ve tescil davası ile sözleşmenin feshi davaları sonucunda mülkiyet sahibi değişebileceği ve doğurabileceği zararlar gözönüne alındığında, uyuşmazlık konusu yapı kayıt belgesinin iptaline dair mahkeme kararında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Açıklanan nedenlerle; istinaf başvurusunun KABULÜ ile Balıkesir 2.İdare Mahkemesince verilen 12/03/2020 gün ve E:2018/298, K:2020/191 sayılı kararın KALDIRILMASINA, davanın REDDİNE, davacı tarafından yapılan ve aşağıda dökümü gösterilen 435,90-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, davalı idare tarafından yapılan ve aşağıda dökümü gösterilen 43,50-TL, müdahil davalı .... tarafından yapılan ve aşağıda dökümü gösterilen 435,95-TL, müdahil davalı S.S. .... Konut Yapı Koop. Tarafından yapılan ve aşağıda dökümü gösterilen 438,60 TL yargılama gideri olmak üzere toplam 918,05- TL ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca 2.040,00-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalılara verilmesine, davalı .... tarafından fazladan yatırılan 54,40-TL karar harcının talep halinde yatırana iadesine, yatırılan posta gideri avanslarından artan miktarların Mahkemesince HMK'nun 333. maddesi uyarınca yatıranlara geri verilmesine, kararın taraflara tebliği için dosyanın ait olduğu mahkemeye gönderilmesine, 2577 sayılı Yasanın 45. maddesinin 6. fıkrası uyarınca, Danıştay'a temyiz yolu KAPALI ve KESİN OLMAK üzere, 03/12/2020 tarihinde oybirliğiyle karar verildi. (¤¤)