(2918 S. K. Ek m. 2) (2547 S. K. m. 45) (5326 S. K. m. 3, 25, 26) (2577 S. K. m. 2) (Trafik İdari Para Cezası Karar Tutanaklarının Düzenlenmesinde, Tahsilinde ve Takibinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik m. 5, 8)
İSTEMİN ÖZETİ: Davayı kısmen ehliyet yönünden, kısmen esastan reddeden Eskişehir 1. İdare Mahkemesinin 14.04.2021 gün ve E:2021/64, K:2021/319 sayılı kararının; davacı tarafından, istinaf yoluyla kaldırılması ve dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmesi istenilmektedir.
DAVA SÜRECİ:
Davanın Konusu: Davacıya ait .... plaka sayılı araçla "ilgili belediyeden izin veya ruhsat almaksızın belediye sınırları dahilinde yolcu taşımacılığı yapıldığından" bahisle Karayolları Trafik Kanun'un Ek 2/3-a maddesi uyarınca tesis edilen;
i. Davacıya ait söz konusu aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin 28/01/2021 tarih ve 26-026720 nolu Araç Trafikten Men / Muhafaza Altına Alma Tutanağının iptali
ii. Araç sürücüsü E. Y. adına 6.700,00 TL para cezası kesilmesine ilişkin 28/01/2021 tarihli ve MA67943134 sayılı Trafik İdari Para Cezası Karar Tutanağı'nın; iptali istemine ilişkindir
İstinaf Edilen Kararın Gerekçe Özeti: Mahkemece ".... davacıya ait araçla, ilgili belediyeden izin veya ruhsat alınmaksızın belediye sınırları dahilinde ticari yolcu taşımacılığı yapıldığı hususu sabit olduğundan, aracın 2918 sayılı Kanunun Ek 2/3 maddesi uyarınca 60 gün süreyle trafikten men edilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı; para cezası yönünden;.... para cezasının, araç şoförü E. Y. adına verildiği, cezaların şahsiliği prensibi uyarınca uyuşmazlık konusu para cezasının, davacıdan tahsil edilmesinin mümkün olmadığı, bu nedenle dava konusu para cezası ile davacının kişisel ve güncel bir menfaat bağının bulunmadığının anlaşılması karşısında uyuşmazlığın, para cezasına ilişkin kısmının esasının incelenmesine imkan bulunmadığı" gerekçesiyle davanın kısmen ehliyet yönünden, kısmen esastan reddine karar verilmiştir.
İSTİNAF EDENİN İDDİALARI: Davacı tarafından özetle; "Davacının damadı olan Arif Özcan'ın .... plakalı aracı davacıdan kullanmak için istediği ve aracını bir günlüğüne iyi niyetli olarak damadına verdiği, aracını şahsi olarak kendisinin kullandığı, yolcu taşımacılığı yapmadığı, aracı emanet vermesi nedeniyle mağdur olduğu, pandemi döneminde iki ay araçsız kaldığı" öne sürülerek mahkeme kararının kaldırılması ile dava konusu işlemlerin iptal edilmesine karar verilmesi istenilmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davalı idare tarafından özetle; "Davacı hakkında tesis edilen işlemde mevzuata aykırı bir hususun bulunmadığı ve davacının istinaf başvuru dilekçesinde ileri sürülen hususların 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinde sayılan sebeplerden hiçbirine uymadığı" belirtilerek, istinaf başvurusunun reddi gerektiği savunulmuştur.
TÜRK MİLLETİ ADINA
I) YASAL DAYANAK: ,
1. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "istinaf" başlıklı (Değişik 6545 S.K./19. md.) 45. maddesinin 4. fıkrasında; "Bölge idare mahkemesi, ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulmadığı takdirde istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verir. Bu hâlde bölge idare mahkemesi işin esası hakkında yeniden bir karar verir." , 6.fıkrasında ise, "Bölge idare mahkemelerinin 46 ncı maddeye göre temyize açık olmayan kararları kesindir." hükümleri yer almaktadır.
II) İSTİNAF DEĞERLENDİRMESİ:
2. Bursa Bölge İdare Mahkemesi Üçüncü İdari Dava Dairesince; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca dava dosyası incelenerek gereği görüşüldü:
a) (ii.) numaralı işlem bakımından:
3. İstinaf başvurusuna konu yapılan ilk derece mahkemesi kararının (ii.) numaralı araç sürücüsü E. Y. adına para cezası kesilmesine ilişkin işleme yönelik kısmı hukuka uygun olup bu kısmın kaldırılmasını ve yeni bir karar verilmesini gerektiren bir neden bulunmamaktadır.
b) (i.) numaralı işlem bakımından:
4. Aşağıda gösterilen gerekçeyle kısmen hukuka uygun bulunmayan istinaf başvurusuna konu ilk derece mahkemesi kararının (ii.) numaralı aracın trafikten men edilmesine ilişkin işleme ilişkin kısmı, 2577 sayılı Kanun'un 45.maddesinin 4. fıkrası uyarınca kaldırılmak ve ilk derece mahkemesinin yerine geçilmek suretiyle bu kısım yönünden yeniden bir karar verilmesi benimsenmiştir.
MADDİ OLAY:
5. Eskişehir Trafik Denetleme Şube Müdürlüğü ekipleri tarafından 28/01/2021 günü Eskişehir Alpu Kavşağında yapılan denetim sonucunda davacıya ait .... plakalı aracın; -ilgili belediyeden izin veya ruhsat almaksızın belediye sınırları dahilinde ticari amaçlı yolcu taşımacılığı ( işçi taşımacılık işlerinde kullanıldığı) yaptığı- sebebiyle tesis edilen dava konusu Araç Trafikten Men / Muhafaza Altına Alma Tutanağı ile 60 gün süre ile trafikten men edildiği ve araç sürücüsü dava dışı E. Y. adına para cezası kesildiği, bakılan davanın bu men ve para cezası işlemlerinin iptali istemiyle açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
6. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun (Değişik:18/10/2018-7148/26 md.); Ek-2. maddesinin 3. fıkrasının; (a) bendi uyarınca, 10/7/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ve 3/7/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanunu kapsamında ilgili belediyeden; çalışma izni/ruhsatı almadan, belediye sınırları dâhilinde yolcu taşıyanlara 5.010 Türk lirası idari para cezası kesileceği, işleteni veya sahibi, sürücüsünün kendisi olup olmadığına bakılmaksızın aracın altmış gün süreyle trafikten men edileceği; (b) bendi uyarınca, Alınan izin/ruhsatta belirtilen faaliyet konusu dışında, belediye sınırları dâhilinde yolcu taşıyanlara 2.018 Türk lirası idari para cezası kesileceği, işleteni veya sahibi, sürücüsünün kendisi olup olmadığına bakılmaksızın aracın otuz gün süreyle trafikten men edileceği; (c) bendi uyarınca, Alınan izin/ruhsatta belirtilen çalışma bölgesi/güzergah dışında, belediye sınırları dâhilinde yolcu taşıyanlara 1.002 Türk lirası idari para cezası kesileceği, işleteni veya sahibi, sürücüsünün kendisi olup olmadığına bakılmaksızın aracın on beş gün süreyle trafikten men edileceği; aynı maddenin 5. fıkrası uyarınca, İlgili belediye tarafından tahdit veya tahsis kapsamına alınmış ve bu kapsamda verilmiş çalışma izninin/ruhsatının süresi bittiği hâlde, belediye sınırları dâhilinde yolcu taşıyan kişiye 1.002 Türk lirası idari para cezası uygulanacağı ve eksikliği giderilinceye kadar aracın trafikten men edileceği; hükme bağlanmıştır.
İSTİNAF GEREKÇESİ:
7. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 7148 sayılı Yasanın 26. maddesi ile değişik Ek 2. maddesinin 3. fıkrasının (a) bendi uyarınca, 10/7/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ve 3/7/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanunu kapsamında ilgili belediyeden; çalışma izni/ruhsatı almadan, belediye sınırları dâhilinde yolcu taşıyanlara ... idari para cezası verileceği, ayrıca işleteni veya sahibi, sürücüsünün kendisi olup olmadığına bakılmaksızın aracın altmış gün süreyle trafikten men edileceği açıktır.
8. Ancak, trafik cezası ve yaptırımlarının uygulanmasında dayanak alınacak olan tutanakların usul hükümlerine uygun olarak düzenlenmesi gerekir.
9. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 3.maddesi uyarınca, bu Kanunu'nun, kanun yoluna ilişkin olarak diğer kanunlarda yer alan hükümleri dışındaki, diğer genel hükümlerinin bütün idari para cezalarına uygulanması gerekmekte olup, anılan Kanun'un;
"İdarî yaptırım kararı" başlıklı 25. maddesinde; "(1) İdarî yaptırım kararına ilişkin tutanakta; a) Hakkında idarî yaptırım kararı verilen kişinin kimlik ve adresi, b) İdarî yaptırım kararı verilmesini gerektiren kabahat fiili, c) Bu fiilin işlendiğini ispata yarayacak bütün deliller, d) Karar tarihi ve kararı veren kamu görevlilerinin kimliği, açık bir şekilde yazılır. Tutanakta, ayrıca kabahati oluşturan fiil, işlendiği yer ve zaman gösterilerek açıklanır." hükmüne,
"Kararların Tebliği" başlıklı 26.maddesinde; (1) İdarî yaptırım kararı, 11.2.1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre ilgili kişiye tebliğ edilir. Tebligat metninde bu karara karşı başvurulabilecek kanun yolu, mercii ve süresi açık bir şekilde belirtilir. (2) İdarî yaptırım kararının ilgili gerçek kişinin huzurunda verilmesi halinde tutanakta bu husus açıkça belirtilir. Bu karara karşı başvurabileceği kanun yolu, mercii ve süresine ilişkin olarak bilgilendirildikten sonra kişinin karar tutanağını imzalaması istenir. İmzadan kaçınılması halinde bu durum tutanakta açıkça belirtilir. Karar tutanağının bir örneği kişiye verilir." hükmüne, yer verilmiştir.
10. Öte yandan, 04/04/2014 tarih ve 28962 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Trafik İdari Para Cezası Karar Tutanaklarının Düzenlenmesinde, Tahsilinde ve Takibinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in 5.maddesinde, düzenlenecek tutanakların şekli, içeriği ve basımına ilişkin esaslar belirlenmiş; "Tutanakların düzenlenmesi ve teslimine ilişkin usul ve esaslar" başlıklı 8.maddesinin 1.fıkrasında; Tutanakların her nüshasının okunaklı olacak şekilde, sabit, mürekkepli veya tükenmez kalemle tam ve eksiksiz doldurulacağı, tutanakların düzenleyen/düzenleyenler ve kural ihlalinde bulunan tarafından imzalanacağı, tutanakları imza etmekten kaçınanlar için “imza etmedi” kaydı konulacağı; belirtilmiştir.
11. Gerek yukarıda aktarılan mevzuat hükümleri, gerekse işin icabı gereği 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun Ek-2. maddesinin 3.fıkrası uyarınca; 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ve 5393 sayılı Belediye Kanunu kapsamında ilgili belediyeden; -a) Çalışma izni/ruhsatı almadan, belediye sınırları dâhilinde-, -b) Alınan izin/ruhsatta belirtilen faaliyet konusu dışında- veya -c) Alınan izin/ruhsatta belirtilen çalışma bölgesi/güzergah dışında-, yolcu taşıdığı sebebiyle bir aracın trafikten men edilebilmesi ve ilgililere trafik para cezası uygulanabilmesi için; tespiti yapan trafik zabıtası tarafından;
Yolcu taşıyan aracın hangi durum sebebiyle ve ne şekilde kabahat fiilini işlediğinin (sadece fiilin madde numarası yazılmak suretiyle değil) açık ve net bir şekilde, (şekli ve içeriği anılan Yönetmelik ekindeki gibi belirlenen) tespit tutanaklarının ilgili kısmına (araç ve sürücü bilgilerinin eksiksiz yazılmasının dışında) yazılması,
Kabahat fiilini işleyenin yapılan tespite itirazı varsa ve/veya konu daha ayrıntılı açıklamayı ve tespiti / delilledirmeyi gerektiriyorsa, yolcu taşımacılığının hangi amaçla ve ne şekilde gerçekleştirildiğine ilişkin olarak haricen düzenlenecek olan ek bir tutanakla, araç sürücüsünün ve yolcuların "imzalı" veya "imzadan imtina şerhli" beyanlarının alınması; kanunla yasaklanan faaliyetin varlığının kanıtlanmasında ön koşul oluşturmaktadır.
12. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddedesinin (1/a) bendi uyarınca, idari yargı yerlerince, idari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden hukuki denetime tabi tutulması gerekmektedir.
13. İdârî işlemin şekil unsuru; tesisi için yetkili idârî makamca izlenmesi gerekli yöntemi (usulü) ve idârî işlemin hukuk düzeninde aldığı biçimi, maddi varlığı anlatır. İdârî işlemin şekil unsuru bakımından hukuka uygun bulunması, bu yöntem ve biçim kurallarına uygun olarak tesis edilmiş bulunmasına bağlıdır. Usul (yöntem) kuralları idârî işlemin hukuk düzeninde varlık kazanabilmesi için geçirmesi gereken aşamalarla ilgili kurallardır. İdârî işlemin hukuka uygun biçimde doğabilmesi için bu kurallara uyulması zorunludur.
14. İdari işlemlerin yasa veya ilgili mevzuatında belirtilen şekil şartlarına uygun olarak düzenlenmemesi, tek başına iptal edilmesine yeterli bir gerekçe oluşturur.
15. Somut olayda; dava konusu kabahat fiili için şekli ve içeriği anılan Yönetmeliğin ekinde yer alan "Araç Trafikten Men/Muhafaza Altına Alma Tutanağının (Ek-7)" düzenlendiği, aracın ve sürücünün bilgilerine yer verilmesine karşın "Aracın men / muhafaza altına alınmasını gerektiren kanun maddesi ve nedeni" kısmına sadece, -Ek2/A- ibaresi yazıldığı, "aracın men nedeni" konusunda herhangi bir açıklama yapılmadığı gibi, yolcu taşımacılığının hangi amaçla ve ne şekilde gerçekleştirildiğine ilişkin olarak haricen başka bir tutanak da düzenlenmediği anlaşılmaktadır.
16. Dolayısıyla; fiil tespiti yapan ve aracı trafikten men eden dava konusu "Araç Trafikten Men/Muhafaza Altına Alma Tutanağının(Ek-7)", "aracın men nedenini" açıklamaması sebebiyle "şekil" unsuru yönünden usule aykırı olarak düzenlendiği, maddi olayı tam olarak ortaya koymayan mevcut tutanağın bu haliyle; işlemin "sebep" unsurunu da sakatladığı gibi, fiilin işleniş biçiminin "tipiklik" unsuru bakımından dayanak yasa hükümüne uygun olup olmadığı hususunda hukuki denetime de imkan vermediği sonucuna varılmıştır.
17. Bu durumda; dava konusu aracın men edilmesine ilişkin olarak düzenlenen dava konusu Araç Trafikten Men/Muhafaza Altına Alma Tutanağında, "men nedeninin" belirtilmemesi, davacıya ait araçla ilgili belediyeden izin veya ruhsat alınmadan yolcu taşımacılığı yapıldığını ortaya koyan harici başka bir tutanak düzenlenmemesi nedeniyle 2918 sayılı Kanun'un Ek 2.maddesinin 3.fıkrasına aykırı bir şekilde -ilgili belediyeden çalışma izni/ruhsatı almadan, belediye sınırları dâhilinde yolcu taşıdığı- sebebiyle davacıya ait aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin dava konusu işlemde "şekil" ve "sebep" unsurları yönünden hukuka uygunluk, aksi yöndeki ilk derece mahkemesi kararında isabet görülmemiştir.
III) HÜKÜM: Yukarıdaki değerlendirme ve nedenlerle;
18. Davacının istinaf başvurusunun; (ii.) numaralı işlem bakımından REDDİNE, (i.) numaralı işlem bakımından KABÜLÜNE,
19. İstinafa konu yapılan Eskişehir 1. İdare Mahkemesinin 14.04.2021 gün ve E:2021/64, K:2021/319 sayılı kararının; (i.) numaralı işleme ilişkin kısmının KALDIRILMASINA ve dava konusu (i.) numaralı işlemin İPTALİNE,
20. Dava ve istinaf başvurusu aşamalarına ait olup aşağıda dökümü yapılan toplam 765,50-TL yargılama giderinin yarısı olan 382,75-TL ile Dairemizce karar verildiği tarihte yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen 2.040,00 TL vekalet ücretinin davalı idarece davacıya verilmesine,
21. Yargılama giderlerinin geriye kalan yarısının davacı üzerinde bırakılmasına,
22. İstinaf başvurusuna konu yapılan ilk derece mahkemesi kararında davalı lehine hükmedilen 2.040,00-TL vekalet ücreti hükmü geçerli olduğundan mükerrerliğe sebebiyet verilmemesi bakımından davalı lehine yeniden vekalet ücreti takdir edilmesine yer olmadığına,
23. Posta gideri avanslarından kalırsa artan miktarların hükmün kesinleşmesinden sonra mahkemesince istinaf başvurusunda bulunana iadesine,
24. Bu kararın tebliğinden itibaren 30 gün içerisinde Danıştay'a temyiz yoluna başvurulabileceğinin taraflara hatırlatılmasına,
25. Temyiz süresi geçtikten veya 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 6545 sayılı Kanun ile değişik 50. maddesinde belirlenen kanun yolları tükendikten sonra dava dosyasının ait olduğu mahkemeye gönderilmesine, 11/11/2021 gününde oybirliğiyle karar verildi. (¤¤)