Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2006-1-155 (Devralma)
Karar Sayısı : 06-95/1205-367
Karar Tarihi : 28.12.2006
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK 10
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN.
B. RAPORTÖRLER: Abdulgani GÜNGÖRDÜ, M. Akif KAYAR, Metin PEKTAŞ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : First Chemical Holding Kft
Temsilcisi Av. Tolga İşmen
Büyükdere Cad. Maya Akar Center No:100-102 Kat:19
34394 Esentepe/İstanbul 20
D. TARAFLAR : BorsodChem Nyrt
3702 Kazincbarcika Bolyai ter 1 MACARİSTAN
First Chemical Holding Kft
1053 Budapeşte Karolyi Mihalyutca 12 MACARİSTAN
E. DOSYA KONUSU: BorsodChem Nyrt’nin ihraç edilmiş tüm hisselerinin
halka arz yöntemiyle, First Chemical Holding Kft tarafından devralınması
işlemine izin verilmesi talebi.
30
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 21.11.2006 tarih ve 7824 sayı ile giren
bildirim üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi
ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme
sonucunda düzenlenen 25.12.2006 tarih, 2006-1-155/Öİ-06-A.G sayılı Devralma
Ön İnceleme Raporu, 25.12.2006 tarih, REK.0.05.00.00-120/250 sayılı Başkanlık
önergesi ile 06-95 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; BorsodChem Nyrt’nin tüm
hisselerinin, First Chemical Holding Kft tarafından devralınmasına ilişkin 40
bildirimin, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesine dayanılarak çıkarılan 1998/2 sayılı
Tebliğ ile değişik 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi bir işlem olduğu ve
söz konusu devir işlemi sonucu 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ile yasaklanan,
bir ya da birden fazla teşebbüsün hakim durum yaratmaya veya mevcut hakim
durumlarını güçlendirmeye yönelik olarak, ülkenin bütünü yahut bir kısmında
herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin önemli ölçüde
azaltılmasının söz konusu olmadığı, ifade edilmektedir.
50
05-01/3-3
2
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. BorsodChem Nyrt (Borsodchem)
Borsodchem Macaristan’da kurulu bulunan bir kimyasal ve kimyasal eşya
üreticisi olup, toplam 290 bin tonluk kimyasal ürün üretim kapasitesine sahip
bulunmaktadır. Yönetim Kurulu; Dr. Heinrich Georg Stahl, Laszlo F. Kovacs, Bela
S. Varga, Ferenc Bartha, Dr. Janos Illessy, Heinrich Pecina, Kay Guller, Timur
Rahimkulov’dan oluşan şirketin hissedarlık yapısı ise aşağıdaki gibidir:
Tablo 1: Borsodchem’in hissedarlık yapısı 60
Hissedar Adı Hisse Oranı (%)
Firthlion Limited 25
VCP Divestment AG 21,5
Halka Açık 53,5
TOPLAM 100
H.1.2. First Chemical Holding Kft (FCH)
FCH, Macaristan’da kurulu Permira Holding Limited’in (Permira) kontrolü altında
bulunan ve BorsodChem’in devralınması amacıyla kurulmuş bir şirkettir.
FCH’nin halihazırda herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır. Ancak Permira
Holding’in ortak kontrolünde bulunan şirketlerden Cognis Gmbh, yiyecek,
kozmetik, kişisel bakım ürünleri, ev bakımı, yağlama malzemeleri, kaplama,
paketleme, madencilik, kimyasal tarım ürünleri, deri ve tekstil sanayi, çeşitli 70
kimyasal ürünlerin üretimini gerçekleştirmektedir. Cognis Gmbh Türkiye’de
Cognis Kimya Sanayi ve Ticaret A.Ş. vasıtasıyla “plastik katkı maddeleri”
pazarında faaliyet göstermektedir.
Genel Müdürü Ian Sellers olan şirketin %100 hissesi First Chemical SARL
(Luxemburg) tarafından kontrol edilmektedir.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
80
Devralınan teşebbüs Borsodchem 1) Polivinil Klorür (PVC) veya PVC reçine, 2)
Tolual İzosiyanat (TDI), 3) Metilen İzosiyanat (MDI) olmak üzere üç ana polimerin
üreticisi konumundadır. Borsodchem söz konusu ürünlerinin distribütörler
vasıtasıyla ithal edilip satılması yoluyla Türkiye’de faaliyet göstermektedir.
Dosya kapsamında TDI, MDI ve PVC’nin ürün özelliklerine ilişkin aşağıdaki
bilgiler yer almaktadır:
1) PVC: PVC özellikle mükemmel derecede alev geciktirici özelliklere
sahip bulunması nedeniyle elektrik kablo ve tesisatlarının ya da kapı-pencere
sistemlerinin üretiminde kullanılmaktadır. 90
2) TDI: TDI, mobilya, taşıt yedek parça ve paketleme için yumuşak/esnek
poliüretan köpük, ayakkabı tabanı, otomotiv paneli, yapıştırıcı ve tıkayıcı gereç
üretiminde kullanılmaktadır.
05-01/3-3
3
3) MDI: MDI, soğutma, inşaat, mobilya ve taşıt yedek parça üretiminde
kullanılan poliüretan köpüklerin üretiminde kullanılmaktadır. MDI ürünlerinin temel
kullanıcıları inşaat sanayi ve ayakkabı sanayidir.
Söz konusu üç ürün plastik malzemelerin yapımında kullanılan ana ham
maddeler olarak sınıflandırılmaktadır. Özellikle talep ikamesi açısından her
üçünün farklı kullanım alanlarına sahip olması ayrı pazarlarda değerlendirilmesini 100
kanıtlar niteliktedir.
Bildirim konusu devralma işlemi ile ilgili konuyu inceleyen Rekabet Uzmanlarınca
pazarda yer alan çeşitli teşebbüslerle görüşmeler yapılmış ve söz konusu üç
ürünün ayrı pazarlar oluşturduğu ifade edilmiştir.
Yukarıda yer verilen bilgiler çerçevesinde; ilgili ürün pazarları bu dosya
kapsamında, “plastik ürünlerin ham maddeleri” şeklinde tanımlanabilecek geniş
bir kimyasal ürünler pazarının alt pazarları altında “MDI”, “TDI”, “PVC reçine”
olarak belirlenmiştir. 110
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili ürün pazarları açısından ülke içindeki rekabet şartlarının bölgesel olarak
farklılaşmasına neden olabilecek bir unsurun bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi
pazar “Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak tespit edilmiştir.
H.3. Değerlendirme
H.3.1. İşlemin Niteliği Bakımından Yapılan Değerlendirme
120
Dosya konusu işlem, Borsodchem’in ihraç edilmiş tüm hisselerinin halka arz
yöntemiyle, FCH tarafından satın alınarak kontrolünün el değiştirmesidir.
Borsodchem ve FCH Macaristan’da yerleşik teşebbüsler olmasına rağmen
Türkiye coğrafi pazarında Borsodchem’in distribütörler/acenteler vasıtasıyla ilgili
ürün pazarlarında faaliyeti bulunmaktadır.
Devralma işleminin hukuki dayanağını, First Chemical Holding Kft tarafından
19.9.2006 tarihinde sunulan “Aleni Hisse Alım Teklifi Belgesi” oluşturmaktadır. Bu
teklif gereği FCH, Borsodchem’in tedavüldeki hisselerinin %100’ünü devralmakta
ve kontrolünü ele geçirmektedir. Bu çerçevede, Türkiye’de ithalat yoluyla faaliyeti 130
bulunan Borsodchem’in nihai devri ile kontrolünün el değiştireceği göz önüne
alındığında, incelemeye konu olan işlem, 1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinde
yer alan hükümler uyarınca yoğunlaşma doğurucu bir devralma işlemidir.
H.3.2. İşlemin Bildirimi Açısından Yapılan Değerlendirme
1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde “bir birleşme
veya devralma sonucunda birleşmeyi veya devralmayı gerçekleştiren
teşebbüslerin, ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında,
toplam pazar paylarının, piyasanın % 25’ini aşması halinde veya bu oranı 140
aşmasa bile toplam cirolarının yirmibeş trilyon Türk Lirası’nı aşması halinde
Rekabet Kurulu’ndan izin almaları zorunludur” hükmü yer almaktadır.
05-01/3-3
4
Bildirim Formu ve ekinde yer alan bilgi ve belgeler çerçevesinde, Borsodchem’in
yalnızca PVC pazarında Türkiye’de 2005 yılında (…………….) Euro/(……………)
YTL (26.11.2006 tarihli kura göre) ciro elde ettiği anlaşılmaktadır.
Söz konusu ciro rakamı dikkate alındığında dosya konusu devralma işleminin
1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesi çerçevesinde Rekabet Kurulu’nun iznine tabi
olduğu sonucuna ulaşılmıştır. 150
H.3.3. İşlemin 4054 Sayılı Kanun’un 7. Maddesi Açısından Değerlendirilmesi
4054 Sayılı Kanun’un 7. maddesi uyarınca, bir birleşme veya devralmanın
yasaklanabilmesi için işlemin, ya hakim durum yaratarak ya da mevcut bir hakim
durumu güçlendirerek ilgili piyasada rekabeti önemli ölçüde azaltması
gerekmektedir. Bu bağlamda, başvuru konusu işlem taraflarının pazardaki
konumlarının değerlendirilmesi gerekmektedir.
Bildirim konusu devralma işlemi ile ilgili olarak Rekabet Uzmanlarınca pazarda 160
yer alan teşebbüslerle gerçekleştirilen görüşmeler aşağıdaki gibidir:
Türk Henkel Kimya San. ve Tic. A.Ş. ile yapılan görüşmede aşağıdaki hususlar
ifade edilmiştir:
“Sektörde çok sayıda ithalatçı firma bulunmaktadır. İthalatın önünde yasal ya da
fiili engel bulunmamaktadır. Özellikle internet üzerinden uzakdoğudan ürün ithali
söz konusudur. TDI ve MDI’la birlikte kullanılan bazı poliol tipleri ve bazı katkı
maddeleri Cognis Türkiye tarafından üretilmekte veya ithal edip
pazarlanmaktadır. TDI ve MDI üretmek için 100 milyon ABD doları bir yatırım 170
gerekebilir. Türkiye’de üretici yoktur. PVC reçineyi bir tek Petkim üretmektedir.
Petkim’in Pazar payı PVC’de % (….-….) kadardır. Cognis’in plastik katkılar
pazarında yaklaşık % (….) civarında pazar payı vardır. PVC reçine pazarı göreli
olarak TDI ve MDI’a göre daha rekabetçidir. İthalatın önünde herhangi bir engel
yoktur.”
Cognis Kimya San. ve Tic. A.Ş. ile yapılan görüşmede aşağıdaki hususlar ifade
edilmiştir:
“PVC pazarı yaklaşık 500.000 tonluk bir pazardır. Petkim bunun yarısını 180
karşılamaktadır ve geri kalanı Solvay gibi ithalatçı firmalar tarafından tedarik
edilmektedir. PVC (PVC reçineyi de kapsamaktadır) sulama boruları, pencereler,
suni deri, ayakkabı tabanı, oyuncaklar, konveyör bantlar, kablo gibi ürünlerin
yapımında kullanılmaktadır. Ancak PVC tek başına kullanılamadığı/işlenemediği
için ana hatlarıyla katkı maddeleri olarak adlandırılabilecek yumuşatıcılar,
kaydırıcılar, stabilizatörler, plastifiyanlar, slipping agentlar, antistatik maddeler
kullanılması gerekmektedir. İşte Cognis bu katkı maddelerinin üretimini
gerçekleştirmektedir. Söz konusu maddelerin üretiminde müşteri ihtiyaçlarına
modifikasyonlar yapılabilmektedir. Cognis’in pazarı “plastik katkı maddeleri”
olarak adlandırılabilir. Ancak ürün gruplarına göre çeşitli alt sınıflar 190
bulunmaktadır. Bu alt sınıflara göre % (…)-% (…) arasında çeşitli pazar paylarına
sahip olabileceğimiz ifade edilse de bu rakamların sağlıklı veriler olduğunu
söylemek güçtür, değişkenlik göstermektedir. TDI ve MDI ürünlerinin üretim ya
da ithalatıyla ilgimiz bulunmamaktadır. Keza PVC reçine pazarında da üretimimiz
05-01/3-3
5
ve satışımız yoktur. Poliyoller ve (MDI ve TDI)’da poliüretan üretiminde kullanılan
maddelerdir. Şu anda poliyolleri üretmiyoruz, satışımız yoktur. Henkel Grubuyla
hiçbir hukuki bağımız yoktur. Yalnızca kira sözleşmesi vasıtasıyla üretim tesisi
paylaşıyoruz ve karşılıklı olarak atık, IT gibi alanlarda hizmet alışverişimiz
bulunmaktadır. TDI ve MDI’da tamamen ithalata bağımlılık mevcuttur.”
200
Tempo Uluslar arası Endüstriyel Temsilcilik ve Ticaret Ltd. Şti. ile yapılan
görüşmede aşağıdaki hususlar ifade edilmiştir:
“MDI pazarının Türkiye’de yaklaşık büyüklüğü 60-70 bin tondur. TDI ve PVC
reçinede faaliyetimiz bulunmamaktadır. Borsodchem’in TDI ve PVC reçine
ürünleri distribütörler tarafından satılmaktadır. Distribütörler malı kendisi satın
alıp müşteriye satmaktadır. MDI pazarında Türkiye’de faaliyet gösteren temel
şirketler Dow Chemical, Bayer, BASF, Borsodchem şirketleridir. MDI ve
Türkiye’de üretilmemektedir, pahalı bir yatırım gerektirmektedir. TDI’da
Borsodchem’in pazar payı % (…)’un altındadır. MDI’da Borsodchem’in pazar 210
payı yaklaşık % (…)’dur. Geri kalan % (…) pazar payı yaklaşık olarak Dow ve
Bayer tarafından paylaşılmaktadır. TDI, MDI ve PVC reçine ürünleri birbirlerinin
yerine ikame edilemez. MDI ve TDI’yla birlikte poliyol de kullanılmak zorundadır.
Borsodchem’in poliyol üretimi yoktur.”
Pentaplast Kimya Ürünleri San. ve Tic. Ltd. Şti. ile yapılan görüşmede aşağıdaki
hususlar ifade edilmiştir:
“Yalnızca PVC reçinede faaliyetimiz bulunmaktadır. PVC’de Türkiye’de toplam
pazar büyüklüğü yaklaşık 750.000 ton’dur. Bu pazarın 130.000 tonu Petkim 220
tarafından ve geri kalanı ithalatçılar tarafında karşılanmaktadır. Avrupa menşeli
ürünlere anti-damping vergisi konulmuştur. Bu vergiler 25-45 ABD doları
arasında değişmektedir. Borsodchem’in mallarındaki vergi 45 ABD dolardır. 2005
sonlarında Çin malları da gelmeye başlamıştır. Çin mallarına “safeguard
measure” denilen tedbir konulmuştur. Bu nedenle Çin mallarının gelişi azalmıştır
PVC reçinede Petkim piyasadaki referans fiyatı belirlemektedir. Mallarını
sattığımız Ineos Vinyls’in Türkiye pazarında yaklaşık % (…) pazar payı vardır,
Ineos Almanya menşelidir. Yine Almanya menşeli Vinnolit’in payı yaklaşık % (…),
Vistolit’in yaklaşık % (…) civarında pazar payı mevcuttur. Romanya menşeli
Oltchim’in yaklaşık pazar payı % (…-…) düzeyindedir.” 230
Aşağıdaki tablolarda Bildirim Formunda ve yukarıda yer verilen görüşmelerde yer
alan bilgiler çerçevesinde söz konusu ürün pazarlarında Türkiye’de faaliyet
gösteren teşebbüslerin sahip oldukları tahmini pazar paylarına ilişkin bilgilere yer
verilmiştir:
Tablo 2: PVC İlgili Pazarındaki Pazar Payları
PVC Pazar Payı %
Pektim (….)
Borsod (….)
Oltchim (….)
Vinnolit&Vestolit (….)
Cognis Türkiye (….)
Ineos Vinyls (….)
05-01/3-3
6
Tablo 3: TDI İlgili Pazarındaki Pazar Payları 240
TDI Pazar Payı %
Borsod (….)
Cognis Türkiye (….)
Tablo 4: MDI İlgili Pazarındaki Pazar Payları
MDI Pazar Payı %
Borsod (….)
Cognis Türkiye (….)
Yukarıda yer verilen tablolardaki bilgilerden görüldüğü üzere Borsodchem, PVC
reçine ve TDI pazarlarında %(…)’un altında pazar paylarına sahiptir. Yine,
bildirim formundaki bilgiler kapsamında Borsodchem’in MDI pazarındaki payının
da % (…) ile daha düşük bir seviyede olmasına karşın yapılan görüşmede anılan
payın % (…) da olabileceği ifade edilmiştir. Ancak, tamamiyle ithalata bağlı TDI
ve MDI piyasasında çok çeşitli pazar payları tahminlerinin mevcut olduğu ve bu
tahminlerin çok da sağlıklı olmadığı noktasından hareketle, Borsodchem’in 250
Türkiye’de elde ettiği satış payları hakkında söz konusu bildirim çerçevesinde
analiz yapmanın daha doğru olacağı kanaatine varılmıştır.
Öte yandan, dosya konusu işlem neticesinde, FCH’ın ortak kontrolü altındaki
Cognis Türkiye teşebbüsünün faaliyetlerinin de değerlendirilmesi gerekmektedir.
Cognis Türkiye FCH’yi kontrol eden Permira Holding ile Goldman Sachs
teşebbüsünün ortak kontrolü altındadır. Bildirim formunda Permira Holding’in ve
Goldman Sachs’ın Cognis dışında Türkiye’de başka bir faaliyetinin olmadığı ifade
edilmektedir.
260
Cognis Türkiye “özel kimyasallar” olarak ifade edilen geniş bir pazarın “plastik
katkılar” alt pazarında faaliyet göstermektedir. Anılan teşebbüsün MDI, TDI ve
PVC pazarlarında üretim, satış ve ithalatı yoktur. PVC tek başına bir ürün olarak
kullanılamadığı için ana hatlarıyla katkı maddeleri olarak adlandırılabilecek
yumuşatıcılar, kaydırıcılar, stabilizatörler, plastifiyanlar, slipping agentlar,
antistatik maddelerin PVC ile birlikte kullanılması gerekmektedir. Söz konusu
teşebbüs bu katkı maddelerinin üretimini gerçekleştirmektedir. Bu çerçevede,
Cognis’in ürettiği plastik katkı maddelerinin PVC reçine pazarı ile “dikey bir ilişki”
içinde bulunduğu ve PVC ile adı geçen katkı ürünlerinin “tamamlayıcı” bir ürün
yelpazesi oluşturdukları anlaşılmaktadır. Rekabet Uzmanlarına, Cognis Türkiye 270
yetkilileri yapılan görüşmede, üretimini yaptıkları özel kimyasallarda % (…) ile %
(…) arasında pazar paylarına sahip olduklarını ancak bu rakamların çok sağlıklı
olmayabileceğini ifade etmişlerdir.
Bu noktada, Borsodchem’in hakim durumda olmadığı ilgili ürün pazarlarında; çok
fazla sayıda ithalatçının faaliyet gösterdiği, ithalatın önünde herhangi bir engel
bulunmadığı, Borsodchem’in Türkiye’de distribütörler/acenteler vasıtasıyla
dağınık bir organizasyon yapısında satışlarını gerçekleştirdiği, Cognis’in ortak
kontrol altında bulunduğu ve PVC pazarında Petkim’in yüksek bir paya sahip
olduğu unsurları da göz önüne alındığında, Cognis ile Borsodchem arasında 280
devir sonrası oluşabilecek “tamamlayıcı mallar” açısından FCH’nin kontrolü
altında dikey bütünleşmeye benzer bir yapının ortaya çıkma ihtimalinin düşük de
olsa söz konusu olabileceği ancak rekabet şartlarını önemli ölçüde etkileyecek bir
düzeyde olmayacağı kanaatine ulaşılmaktadır.
05-01/3-3
7
Bu çerçevede, Macaristan’da yerleşik teşebbüslerden FCH’nin Borsodchem’i
almasından sonra Türkiye pazarında oluşan pazar payları aşağıdaki tabloda
özetlenmiştir:
Tablo 5: MDI, TDI ve PVC İlgili Pazarlarındaki Devir Öncesi/Sonrası Pazar Payları
İlgili Ürün Pazarı Devir Öncesi Borsod Devir Sonrası Borsodchem+FCH
PVC % (…) % (…)
TDI % (…) % (…)
MDI % (…) % (…)
290
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında; başvuru konusu devralma işlemi
sonucunda ilgili pazarlarda 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi çerçevesinde hakim
durum yaratılması veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesi ve böylece
rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunun doğmayacağı sonucuna
varılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
Bildirime konusu işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu Kanun’a
dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken 300
Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna,
ancak işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde belirtilen nitelikte hakim durum
yaratılmasının veya hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece ilgili
pazarlarda rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığına,
dolayısıyla bildirime konusu işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy