1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D4/1/S.Ç.-01/1 (Menfi Tespit/Muafiyet)
Karar Sayısı : 01-45/452-116
Karar Tarihi : 27.9.2001
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ,
Rıfkı ÜNAL
B- RAPORTÖRLER : Serpil ÇINAROĞLU, M. Okan ALPAY
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: Borusan Otomotiv İthalat ve Dağıtım A.Ş.
Temsilcisi: Prof. Dr. Arif ESİN
Akaratler Sıraevleri S. Seba Cd. No:67
80680 Beşiktaş/İstanbul
D- TARAFLAR: - Borusan Otomotiv İthalat ve Dağıtım A.Ş.
Firüzköy Yolu No:21 Avcılar/İstanbul
- Yetkili Servisleri
E- DOSYA KONUSU: Borusan Otomotiv İthalat ve Dağıtım A.Ş. (Borusan
Otomotiv) ile 21 yetkili servisi arasında aktedilen "Yetkili Servis Sözleşmesi"ne
menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 4.4.2001 tarih, 1348 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 19.7.2001 tarih ve D4/1/S.Ç.-01/1 sayılı Menfi
Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 20.8.2001 tarih ve REK.0.08.00.00/61 sayılı
Başkanlık önergesi ile 22.8.2001. tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve 01-
40/400-Mİ sayı ile sözleşmenin sürelere ilişkin hükümleri "Ariyet Sözleşmesi"
çerçevesinde yeniden incelenmek üzere dosya konusunun incelemeye alınmasına
karar verilmiştir.
Konuya ilişkin olarak yapılan çalışma sonucu hazırlanan 18.9.2001 tarihli Bilgi
Notu 21.9.2001 tarih ve REK.0.08.00.00/66 sayılı Başkanlık önergesi ile Kurul'a
sunulmuş ve dosya konusu 01-45 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Bildirime konu "Yetkili Servis Sözleşmesi"ne 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4. maddesine aykırı hükümler
içermesi nedeniyle menfi tespit belgesi verilemeyeceği; bununla birlikte, yürürlükteki
grup muafiyet tebliğlerinin kapsamına da girmeyen söz konusu anlaşmanın, ilgili
raporda belirtilen değişikliklerin yapılarak Kurumumuza tevsik edilmesi koşuluyla,
2 REKABET KURUMU
anlaşmanın imzalandığı tarihten itibaren 5 yıl süre ile bireysel muafiyetten
yararlandırılması gerektiği düşünülmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
1. İlgili Pazar
Ürün Pazarı: Bildirim konusu anlaşmanın sağlayıcı tarafında yer alan Borusan
Otomotiv’in, yurt içinde dağıtımını gerçekleştirdiği motorlu kara taşıtlarının garanti,
olağan teknik bakım ve onarımı ile yedek parça kullanımı ve satışı hizmetlerinin
sunulması işlerini bildirim konusu anlaşmalar ile oluşturulan dağıtım ağı aracılığı ile
sunacak olması dikkate alınarak, bu mal ve hizmetlere ilişkin pazarların her biri ayrı
bir ilgili ürün pazarı olarak belirlenmiştir.
Coğrafi Pazar: Borusan Otomotiv tarafından kurulan dağıtım ağı vasıtası ile anlaşma
konusu mal ve hizmetlerin Türkiye’nin tamamına dağıtılacak olması ve otomotiv
ürünlerinin ülke çapında talep ve arz ediliyor olması göz önünde bulundurularak,
ilgili coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak tespit edilmiştir.
2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Borusan Otomotiv'in Kurumumuza yaptığı başvuruda; anılan şirketin yurt
içinde dağıtımını gerçekleştirdiği her tip ve markadaki binek otomobilleri ile bu
otomobillerin orijinal yedek parçalarını kapsayan sözleşme konusu malların garanti,
olağan teknik bakım ve onarım ile yedek parça kullanımı ve satışı hizmetlerinin
sunulmasında Borusan Otomotiv ve yetkili servisin karşılıklı hak ve yükümlülüklerini
tanımlayan Yetkili Servis Sözleşmesi'ne menfi tespit belgesi verilmesi talep
edilmektedir. Başvuru formunda ayrıca, Rekabet Kurulu'nun bu talebi reddetmesi
halinde, başvurunun muafiyet bildirimi olarak değerlendirilmesi istemi bulunmaktadır.
Bu çerçevede, dikey bir anlaşma niteliğindeki Yetkili Servis Sözleşmesi'nin
değerlendirilmesi sonucunda;
- Bildirime konu sözleşmenin, belli marka araçların bakım, onarım ve yedek parça
satışı işlerinin sağlayıcı tarafından yalnız sistem içerisinde yer alan sınırlı sayıda
teşebbüsten oluşan bir servis ağına verilmesi özelliğinden dolayı rekabeti sınırlayıcı
nitelikte olması,
- Sözleşmenin "Gizli Bilgiler" başlıklı 8.3. maddesinde yer alan, "Yetkili Servis,
Borusan Otomotiv'in gizli olarak nitelediği tüm bilgileri işbu sözleşmenin yürürlüğü
süresince ve yürürlükten kalkmasından itibaren beş (5) yıl için gizli tutacak, bunları
üçüncü şahıslara açıklamayacak…" şeklindeki hükmün bakım onarım pazarında
faaliyet gösteren diğer teşebbüslerin bu bilgilere ulaşmasını önlemesi ve dolayısıyla
yetkili servisler ile eşit koşullarda rekabet etmelerini engellemesi nedeniyle rekabeti
kısıtlaması,
- Sözleşmenin "Başka Markaların Temsil Edilmesi" başlıklı 9.1 maddesindeki,
"Yetkili Servis, Borusan Otomotiv ithali araçların haricindeki diğer markaların servis
hizmetlerini Yetkili Servis Sözleşmesi yapılan servis alanında sağlamak istemesi
halinde bunu iadeli taahhütlü mektupla Borusan Otomotiv'e bildirecek ve şu koşulları
yerine getirmek için gereken tedbirleri alacaktır.
3 REKABET KURUMU
Diğer markanın Borusan otomotiv tarafından karşılanan ve Ariyet
Sözleşmesi hükümlerine bağlanmış olsun ya da olmasın, özellikle servis
donanımı ve eğitimli personelinden haksız ve yanlı şekilde
yararlanmamasına dikkat edecektir.
Borusan Otomotiv tarafından tamamı karşılanan yatırımlar ve ariyet olarak
verilen malzeme donanımı ile özel bilgileri, Sözleşme konusu araçların
satış sonrası hizmetine tahsis edilecektir.
Markanın kendine özgü bilgi birikimi kapsamında, özel ve ilave teknik bilgi
almış personel, diğer markaların satış sonrası hizmetinde kullanılamaz.
Yetkili servis diğer markaların onarımlarından kaynaklanan, her türlü zarar
ve taleplerinden bizzat sorumludur.
Yetkili Servis, yukarıdaki koşulların gerçekleşmesi halinde, diğer markanın
servis hizmetini verebilir." şeklindeki hükmün markalar arası rekabeti sınırlayıcı
nitelikteki olması,
- 9.2. maddesinde yer alan, "Yetkili Servis servisinde ve tüm faaliyetlerinde Borusan
Otomotiv'den temin edeceği orijinal yedek parça ve aksesuarlarını veya orijinal yedek
parçaların kalitesine denk olduğu akreditasyona yetkili muteber bir kuruluş tarafından
onaylanmış yazılı objektif kriterlere dayandırılan yedek parçaları kullanmayı ve bu
kriterler dışındaki yedek parçaları hiçbir surette servis istasyonlarında ve depolarında
bulundurmamayı kabul ve taahhüt eder.
Yetkili Servis orijinal parçaların kalitesine denk yedek parçaları kullanıcının yazılı
talebi ve onayı alınmadıkça kullanmamayı taahhüt eder…" şeklindeki hükmün
eşdeğer olmayan başka marka yedek parçalar ile orijinal veya eşdeğer parçalar
arasındaki rekabeti sınırlayıcı olması,
- Sözleşmenin "Tesis" başlıklı 15. Maddesinin, yetkili servislere sağlayıcı tarafından
belirlenen asgari standartlar ve stok yükümlülükleri getiren hükümlerinin yetkili
servisin ticari özgürlüğünü sınırlandırması,
- Sözleşmenin "Ürünlerde Yapılacak Değişiklikler" başlıklı 17. maddesindeki, "Yetkili
Servis, Borusan Otomotiv'in yazılı izni olmadan, sözleşme konusu ürünler üzerinde,
nihai tüketici tarafından yazılı ve imzalı olarak talep edilmedikçe, bunların bir
parçasının veya parçalarının çıkarılması dahil hiç bir değişiklik yapmayacağını kabul
ve taahhüt eder." şeklindeki hükmün servisin ticari özgürlüğünü satım şartlarını
tespit etmek suretiyle kısıtlaması,
nedenleriyle bildirime konu anlaşmaya menfi tespit belgesi verilmesinin mümkün
olmadığı anlaşılmıştır.
Öte yandan, bildirim konusu sözleşmeyi kapsayan herhangi bir Rekabet
Kurulu grup muafiyeti tebliği de bulunmamaktadır. Bu sebeple ilgili anlaşmanın
muafiyet açısından değerlendirilmesi, 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesi çerçevesinde
bireysel muafiyet açısından yapılmıştır.
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde, aynı maddede sayılan şartların
tamamının varlığı halinde ve ilgililerin talebi üzerine teşebbüsler arası anlaşma,
4 REKABET KURUMU
uyumlu eylem ve teşebbüs birlikleri kararlarının 4054 sayılı Kanun’un 4. madde
hükümlerinin uygulanmasından muaf tutulabileceği hükmü yer almaktadır. Bu şartlar:
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalmaması,
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan
fazla sınırlanmaması,
şeklindedir. Bu çerçevede, mevcut anlaşma hükümleri 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesindeki koşullar açısından değerlendirilmiştir.
Motorlu taşıt araçları ileri teknoloji ürünleridir. Bu malların kullanımında, gerek
tüketicilerin can güvenliğinin tehlikeye düşebilmesi gerekse pahalı olmaları
nedeniyle oluşabilecek hasarın maliyetinin yüksekliği dikkat edilmesi gereken
önemli hususlardır. Bu çerçevede, söz konusu araçların bakım ve onarımının teknik
eğitimden geçmiş uzman kişilerce yapılması gerekmektedir. Meydana gelebilecek
olumsuzlukları önlemek açısından, servis ağının sağlayıcı tarafından aranan
nitelikleri taşıyan yetkili servislerden oluşması ve yetkili servislerin sağlayıcının
tüketici nezdindeki imajını olumsuz etkilemeyecek, markalar arası rekabette
güçlenmesini sağlayacak şekilde faaliyet göstermelerini teminen, anılan servislerin
sağlayıcının belirlediği standartlara uymalarının hükme bağlanması motorlu taşıtlara
ilişkin dikey anlaşmalarda tercih edilen düzenlemelerdir. Ancak, bu tür bir servis
ağını düzenleyen anlaşmaların servis ağında yer alan genellikle orta ve küçük ölçekli
işletme niteliğindeki teşebbüslerin sağlayıcıya aşırı bağımlı olmalarına neden
olmamaları ve rakiplerin pazara girişini engellememeleri gerekir.
Bu çerçevede; sözleşmenin 8.3. maddesinde, yetkili servislere getirilen ve
niteliği açıkça belirtilmeyen gizli bilgileri sözleşme süresince ve bu sürenin
bitiminden itibaren 5 yıl için üçüncü şahıslara açıklamama yükümlülüğünün, söz
konusu gizli bilginin Rekabet Kurulu'nun 1998/7 sayılı Franchise Anlaşmalarına
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği'nde tamamlandığı üzere "Franchise verenin deneyimi
ve deneyleri sonucunda ortaya çıkmış, patentli olmayan, gizli, özlü ve belirlenmiş
bilgi paketi" olan know-how niteliğinde olması halinde, sağlayıcının oluşturduğu
servis ağını korumak ve teknik uzmanlık gerektiren bu tür mal ve hizmetlerin
üretiminin teşviki açısından gerekli olan bir yükümlülük olması nedeniyle mal ve
hizmetlerin sunumunda ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması amacına
hizmet ettiği; ancak söz konusu gizli bilgi kapsamına yetkili servislerin sözleşme
konusu araçların servis hizmetlerini yürütmede kullandıkları teknik bilgilerin de
girmesi halinde, üreticinin sınai ve fikri mülkiyet haklarının ihlal edilmemesi ve kötüye
kullanılmaması kaydıyla, dağıtım sisteminde yer almayan tamircilerin, sözleşme
konusu malların bakım ve onarımı veya çevre koruma önlemlerinin uygulanabilmesi
için gerekli teknik bilgiye uygun bir bedel karşılığında ulaşılabilmesinin üretici
tarafından reddedilmesinin yukarıda belirtilen amacın elde edilmesi için rekabetin
zorunlu olandan fazla sınırlanmasına yol açacağı sonucuna varılmıştır.
Ayrıca sözleşmenin, "Sözleşmenin Feshedilmesi" başlıklı "Borusan Otomotiv
İşbu sözleşmeyi, diğer tarafa bir neden göstermeden, 30 gün önceden ihbar yapmak
kaydıyla tek taraflı olarak noter kanalı ile göndereceği fesih bildirimi ile feshetmeye
5 REKABET KURUMU
yetkilidir." şeklindeki 20.1. maddesi, "Borusan Otomotiv tarafından tek taraflı fesih
maddelerinin uygulanması, her ne nam altında olursa olsun, Yetkili Servis'e hiçbir
tazminat talebinde bulunma sebebi sayılamaz." şeklindeki 20.3. maddesi ve "Yetkili
Servis, işbu sözleşmeyi süresinden önce veya haksız olarak feshettiği takdirde, fesih
tarihi ile sözleşmenin bitim tarihi arasındaki sürede Borusan Otomotiv'in doğacak her
türlü kar mahrumiyeti ve zararlarını karşılamayı kabul ve taahhüt eder…." şeklindeki
20.4. maddesi ile "Sözleşmenin Geçerlilik Süresi" başlıklı, "İşbu sözleşme taraflarca
imzalandığı tarihte yürürlüğe girer ve bir yıl süre ile yürürlükte kalır. Sözleşmenin
bitiminden altı ay önceden sözleşmenin sonraki dönem için yenilenmeyeceğinin diğer
tarafa noter kanalı ile bildirilmemiş olması halinde, işbu sözleşme aynı şartlar
dairesinde bir yıl süre ile yenilenir ve sonraki dönemlerde aynı usul geçerli sayılır."
şeklindeki 23. maddesi birlikte değerlendirildiğinde, gerek Borusan Otomotiv'e tek
taraflı fesih hakkı tanınmasının gerekse sözleşme süresinin bir yıl ve feshi ihbar
süresinin de 30 gün gibi kısa bir süre olmasının sözleşme konusu malların servisini
iyileştirmek için yapacağı yatırımlar göz önüne alındığında yetkili servisi sağlayıcıya
daha bağımlı hale getirecektir. Bunun sonucunda ise yetkili servisin uzun vadeli
planlama yapabilmesi zorlaşacaktır. Bu çerçevede, servislerin sağlayıcı karşısında
daha bağımsız olmaları ve dolayısıyla ilgli pazardaki rekabet koşullarının daha
sağlıklı olmasının temini açısından, sözleşme süresinin en az 3 yıl olarak
düzenlenmesi, feshi ihbara ilişkin olarak ise Borusan Otomotiv'in tek taraflı fesih
hakkının kaldırılması ve feshi ihbar süresinin de en az 3 ay olarak değiştirilmesi
gerekmektedir.
Öte yandan, bildirim konusu sözleşmenin;
- 9.1. maddesinde yer alan ve başka markaların temsilini belli koşullara bağlayan
hükmün, servisin o markada uzmanlaşmasını sağlayıcı nitelikte olması ve bu madde
hükmü ile başka markalı araçların servisinin tamamen yasaklanmaması dikkate
alındığında rekabeti amacın gerçekleşmesi için zorunlu olandan fazla kısıtlamadığı,
- 9.2. maddesinde yer alan, orijinal veya eşdeğer kalitede olduğu onaylanmış yedek
parçaların tüketicinin talebi doğrultusunda kullanılmasına ilişkin düzenleme ile
sözleşmenin 17. maddesinde yer alan ve yetkili servislerin ticaret özgürlüğünü
kısıtlayan hükmün, sağlayıcının imajı ve tüketicinin korunması açısından yararlı
olduğu ve anılan hükümlerin rekabeti bu amaçların gerçekleşmesi için gerekenden
daha fazla kısıtlamadığı,
- 15. maddesinde yer alan, yetkili servislerin belirli miktarda satış ve stok hedeflerine
ulaşmada servislere asgari standartlar getiren düzenlemenin dağıtım ve servisin
etkin çalışmasını sağlayıcı nitelikte olması ve rekabeti bu amacın gerçekleşmesi için
zorunlu olandan daha fazla kısıtlamadığı,
anlaşılmıştır.
Bildirim konusu sözleşmenin; sözleşme konusu motorlu taşıt araçlarının servis
ve yedek parça satış hizmetlerinde rasyonelleşme ve iyileşmeye neden olarak
tüketicinin bu ürünlere ve servisine ulaşmasını kolaylaştırması ve hizmet kalitesini
artırması, ayrıca sağlayıcının üretimini daha uzun süreli planlayabilmesini sağlamak
suretiyle üretimde iyileşme ve etkinliği artırması gibi özellikleri de dikkate alınarak,
gerekli değişikliklerin yapılması halinde -4054 sayılı Kanun'un 5. maddesinde
6 REKABET KURUMU
belirtilen şartlar sağlanacağı için- bireysel muafiyetten yararlanabileceği neticesine
varılmıştır.
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmelerin ışığında;
A- Bildirim konusu sözleşmeye, içerdiği rekabeti kısıtlayıcı hükümler nedeniyle menfi
tespit belgesi verilemeyeceğine OYBİRLİĞİ ile,
B-1) Yürürlükteki grup muafiyetleri kapsamında da olmayan sözleşmenin; bireysel
muafiyet tanınabilmesi için 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 5.
maddesinde öngörülen;
a. Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
b. Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
c. İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
d. Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu
olandan fazla sınırlanmaması,
şartlarını ancak,
a) Sözleşmenin 8.3. maddesinde, yetkili servislere getirilen, gizli bilgileri sözleşme
süresince ve bu sürenin bitiminden itibaren 5 yıl için üçüncü şahıslara açıklamama
yükümlülüğü ile ilgili olarak:
- Söz konusu gizli bilginin Rekabet Kurulu'nun 1998/7 sayılı Franchise
Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği'nde tanımlandığı üzere "Franchise
verenin deneyimi ve deneyleri sonucunda ortaya çıkmış, patentli olmayan, gizli,
özlü ve belirlenmiş bilgi paketi" olan know-how niteliğinde olması,
- Söz konusu gizli bilgi kapsamına yetkili servislerin sözleşme konusu araçların
servis hizmetlerini yürütmede kullandıkları teknik bilginin de girmesi halinde,
üreticinin sınai ve fikri mülkiyet haklarının ihlal edilmemesi ve kötüye
kullanılmaması kaydıyla, dağıtım sisteminde yer almayan tamircilerin, sözleşme
konusu malların bakım ve onarımı veya çevre koruma önlemlerinin
uygulanabilmesi için gerekli teknik bilgiye uygun bir bedel karşılığında
ulaşılabilmesinin üretici tarafından reddedilmemesi;
b) Sözleşme süresinin en az 3 yıl olarak düzenlenmesi ve ayrıca feshi ihbara ilişkin
olarak ise Borusan Otomotiv İthalat ve Dağıtım A.Ş.'nin tek taraflı fesih hakkının
kaldırılması ve feshi ihbar süresinin de en az 3 ay olarak değiştirilmesi; halinde
sağlayabileceği kanaatine varılarak, bu değişikliklerin yapılarak Kurumumuza tevsik
edilmesi koşuluyla ve anlaşmanın imzalandığı 13.3.2001 tarihinden itibaren 5 yıl
süre ile, 4.4.2001 tarihinde Kurumumuza bildirilmiş olan “Yetkili Servis
Sözleşmesi”ne bireysel muafiyet tanınmasına;
2) i) Bu koşulların yerine getirilmesi için kararın tebliğinden itibaren ilgili taraflara
60 gün süre verilmesine ve öngörülen düzeltmelerin yapıldığına dair belgelerin bu
süre içerisinde Kurum'a sunulmasına;
ii) Aksi takdirde 4054 sayılı Kanun’un 56. maddesi uyarınca sözleşmenin
geçersiz olacağının, Kurulumuzca öngörülen düzeltmeler yapılmadan uygulamaya
7 REKABET KURUMU
devam edilmesi halinde haklarında soruşturma açılacağının ve 4054 sayılı Kanun'un
16 ve 17. maddeleri uyarınca işlem yapılacağının taraflara bildirilmesine;
OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
27.9.2001 Gün ve 01-45/452-116 Sayılı Karar’a
KARŞI OY GEREKÇESİ
İnceleme konusu sözleşmeye bireysel muafiyet tanınmasının gerekçeleri
olarak kararda belirtilen hususlar doğrultusunda; ileri teknoloji olan motorlu taşıt
araçlarının kullanımında tüketicilerin can güvenliği ve onarım işinin uzmanlaşmış
elemanlarca yerine getirilmesinin gerekliliği, işin kalitesinin korunmasında istikrarın
sağlanması ve sağlayıcının imajı hakkında olumsuzluğa meydan verilmemesi gibi
nedenlerle sözleşmenin 8.3. ve 20. maddeleri de anlaşmanın amacının
gerçekleşmesi için rekabeti zorunlu olandan daha fazla kısıtlamadıklarından
sözleşmeye, herhangi bir koşul öngörmeksizin 5 yıl süreyle bireysel muafiyet
tanınması gerektiği düşüncesiyle Rekabet Kurulu’nun 27.9.2001 tarih ve 01-45/452-
116 sayılı kararına katılmıyoruz.
R.Müfit SONBAY Murat GENCER
Kurul Üyesi Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy