Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-1-162 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-16/189-73
Karar Tarihi : 11.2.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: F. Yeşim AKCOLLU OĞUZ, Mustafa Oğuzcan BÜLBÜL,
Seda Nurtaç BAYRAMOĞLU, Tuğçe KOYUNCU
C. ŞİKAYET EDEN : - Bosphorus Gaz Corporation A.Ş.
Park Plaza Eski Büyükdere Cad. No:22
K:12/28, 34398 Maslak/İstanbul 20
- Petrol Platformu Derneği
Karum İş Merkezi Kat: 3 No: 369 Kavaklıdere/Ankara
- Re’sen
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILAN : - BOTAŞ Boru Hatları ile Petrol Taşıma A.Ş.
Bilkent Plaza A-2 Blok Bilkent/Ankara
E. DOSYA KONUSU: BOTAŞ Boru Hatları ile Petrol Taşıma A.Ş.’nin 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiği iddiası. 30
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyetçiler ile Kurumda yapılan görüşmeler ve medyada yer
alan haberlerde özetle; BOTAŞ'ın yeni uygulamaya koyacağı indirimler neticesinde
yıkıcı fiyat uyguladığı, müşteri bazlı fiyat tespiti yoluyla ayrımcılık yaptığı, BOTAŞ'ın
internet sitesinde yayınladığı doğalgaz satış fiyatlarını ve kontrat bazında ithalat
miktarlarını yayından kaldırmak suretiyle piyasadaki şeffaflığı engellediği ve bu suretle
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 6. maddesi kapsamında hâkim
durumunu kötüye kullandığı iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Şikâyetçiler ile 3-7.9.2009 tarihinde Kurumda yapılan 40
görüşmeler ve 15.9.2009 tarihinde medyada yer alan şikâyet konusuna ilişkin iddialar
üzerine hazırlanan 23.12.2009 tarih ve 2009-1-162/İİ-09-FYA sayılı ilk inceleme raporu
Rekabet Kurulunun 30.12.2009 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 09-61/1497-M sayı
ile anılan iddialara ilişkin olarak önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
Bunun üzerine yapılan incelemeler sonucunda düzenlenen 3.2.2010 tarih ve 2009-1-
162/ÖA-10-FYA sayılı Önaraştırma Raporu, 5.2.2010 tarih ve REK.0.05.00.00-110/38
sayılı Başkanlık Önergesi ile 10-16 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
10-16/189-73
2
Diğer taraftan, yürütülen söz konusu önaraştırma kapsamında, BOTAŞ ve EPDK’ya
bilgi isteme yazıları gönderilmiş ve ilgili Kurumlardan cevap yazıları en son 2.2.2010 50
tarih ve 956 sayılı yazı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda,
- BOTAŞ’ın 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiği iddialarına ilişkin olarak,
BOTAŞ’ın yeni indirim sistemi uygulamasının 1.1.2010 tarihinde başlaması ve
detaylı analiz için henüz yeterli verinin birikmemiş olması; diğer yandan Türkiye
doğal gaz sektöründe son günlerde BOTAŞ’ı ve sektörde yer alan diğer oyuncuları
derinden etkileyecek gelişmelerin de takip edilmesi gereği nedeniyle, bu aşamada
soruşturma açılmasına gerek olmadığına ve şikâyetin reddedilmesi, bunun yerine
detaylı bir sektör araştırmasının başlatılması, 60
- doğal gaz piyasasında faaliyet gösteren tüm kamu ve özel teşebbüsleri kapsayacak
biçimde yapılacak bu sektör araştırmasının etkin bir şekilde gerçekleştirilebilmesi,
gerektiğinde yerinde inceleme yapılabilmesi ve sektör temsilcilerinden gerekli
bilgilerin temin edilebilmesini sağlamak amacıyla Kanun’un 14. ve 15. maddelerine
dayanarak Başkanlığa yetki verilmesi,
- Ulusal ve uluslararası veritabanı ve/veya danışmanlık şirketlerinden gerektiği
takdirde ücreti mukabili bilgi sağlanması
gerektiği görüşü ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 70
I.1. BOTAŞ’ı Yeni İndirim Sistemine Götüren Sebepler
Dosyada yer alan ve BOTAŞ Satış Dairesi’nin BOTAŞ Yönetim Kurulu’na yazmış
olduğu müzekkereler ve bunun sonucunda alınan, BOTAŞ’ın yeni tarife ve indirim
koşullarının belirlenmesine ilişkin Yönetim Kurulu kararı incelendiğinde;
- BOTAŞ Yönetim Kurulu’nun, Hazine Müsteşarlığı’ndan, pazardaki gelişmelerin
BOTAŞ açısından yarattığı riskler ve bu risklerin azaltılabilmesi bakımından Maliyet
Bazlı Fiyatlandırma Mekanizmasının ve belirlenen mali hedeflerin yeniden gözden
geçirilerek BOTAŞ’ın piyasa dinamiklerindeki değişimlere daha hızlı tepki
verebilecek nitelikte bir fiyatlandırma esnekliğinin sağlanmasını talep ettiği,
- Yine aynı karar doğrultusunda, yeni dönemde yapılacak satış uygulamalarına ilişkin 80
sürdürülen çalışmalar sonucunda müşteriler ile yapılan görüşmelerden, diğer
tedarikçilerin BOTAŞ müşterilerine doğal gaz satışı yapabilmek amacıyla başlıca iki
husus üzerine odaklandıkları, söz konusu hususların BOTAŞ fiyatına endeksli
indirimli fiyat teklif edilmesi ve teminat konusundaki esneklik olduğu,
- Söz konusu yeni tedarikçilerin çekiş profili düzgün, ödemesi düzenli ve yıllık doğal
gaz tüketim miktarı yüksek olan tesisler ile Organize Sanayi Bölgelerini hedef
müşteriler olarak belirlediklerinin ve bu müşteriler ile teminat almadan ya da teminat
mektubu masraflarını karşılayarak sözleşme yapmaya çalıştıklarının, her kullanıcı
için farklı fiyat teklifinde bulunduklarının öğrenildiği,
- Küresel ekonomik krizin doğal gaz talebi üzerindeki olumsuz etkilerinin 2010 yılında 90
da sürebileceği ve talep daralması sebebiyle dünya LNG piyasasında spot LNG
fiyatlarının hâlihazırdaki düşük seviyesini koruyacağı öngörüsüyle EPDK’dan spot
LNG Lisansı alan dört şirketin piyasaya gaz satmak için yoğun çalışmalar
yürüttükleri, Egegaz LNG Terminalinin yıllık 6 milyar m3’lük terminal kapasitesinin
diğer spot LNG tedarikçileri tarafından da kullanılması halinde ilave gaz girişinde
10-16/189-73
3
artış yaşanmasının muhtemel olduğu, bu durumun, talep daralmasının yaşandığı
bir dönemde rekabeti daha da zorlaştırarak BOTAŞ açısından “al ya da öde” riskini
artıracağı ve gelecek dönemlerde telafi imkanlarını ortadan kaldırabileceği
bilgileri edinilmektedir. Ayrıca, artan rekabet koşullarında BOTAŞ’ın mevcut satış
potansiyelini korumak ve talep daralması nedeniyle düşen doğal gaz kullanımını 100
artırmak için doğal gaz satış ve fiyatlandırma uygulamalarına ilişkin olarak belirli
kriterlere dayanan bir indirim sisteminin karara bağlandığı görülmektedir.
4646 sayılı Doğalgaz Piyasası Kanununa 9.7.2008 tarihinde yapılan değişiklikle spot
LNG ithalatına ilişkin hükümler eklenerek, spot LNG piyasasına ilişkin düzenlemeler
getirilmiştir. Söz konusu hükümler ışığında, spot LNG ithalatı serbest bırakılarak toptan
satış piyasasında baştan beri faaliyet gösteren BOTAŞ’a ve BOTAŞ’tan devraldıkları
kontrat ile piyasaya giren dört şirkete (Shell, Bosphorus, Avrasya ve Enerco) ek olarak,
LNG şirketleri toptan satış piyasasına girmiştir.
Özetle, BOTAŞ’ın ilk defa bu kadar büyük çapta bir indirim uygulamasının başlıca
sebepleri; finansal kriz sonucu talepte oluşan daralma ile kontrat devirleri ve spot 110
LNG’nin serbest bırakılması neticesinde yaşanan (BOTAŞ dışındaki) arz artışlarıdır.
Bu yaşananlar sonucunda BOTAŞ, “al ya da öde” yükümlülüğüne girmemek için bu
tarz bir indirim uygulamasına gitme kararı almıştır.
I.2.BOTAŞ’ın Uygulamaya Başladığı İndirim Sistemi
Raportörlerce BOTAŞ yetkilileri ile yapılan toplantılardan ve Kuruma gönderilen
yazılardan aşağıdaki bilgiler edinilmiştir.
BOTAŞ, 2009 yılının Eylül ayı başında, belli performans kriterlerini tutturan
müşterilerine indirim uygulamaya başlayacaklarını internet sitesi yoluyla ilan etmiştir.
Yeni indirim oranlarını içeren sözleşmelerin çoğu, müşterilerle Eylül ayının sonuna
kadar imzalanmış olup 1.1.2010 tarihinde yürürlüğe girmiştir. BOTAŞ’ın satış yaptığı 120
Yap İşlet (Yİ), Yap İşlet Devret (YİD) ve Elektrik Üretim A.Ş. (EÜAŞ) ve Hamitabat
Elektrik Üretim ve Ticaret A.Ş. (HEAŞ) santralleri söz konusu uygulama kapsamında
değildir.
BOTAŞ’ın 28.8.2009 tarih 2009/22-205 sayılı Yönetim Kurulu toplantısında, “2010
yılında Serbest Tüketiciler için Doğal Gaz Satış Fiyat Tarifesi”nin sadece yıllık
sözleşme miktarı (….) milyon m3’ü aşmayan müşterilere uygulanmasına karar
verilmiştir Yıllık sözleşme miktarı (….) milyon m3’ü aşan müşteriler için ise belli kriterler
çerçevesinde bir puanlama sistemine göre fiyatlandırma yapılmasına ve 2010 yılı Ocak
ayından itibaren belli bir indirim oranına eşit olarak uygulanacak her bir puanın,
Yönetim Kurulu tarafından daha sonraki tarife dönemleri içinde bu orandan az 130
olmamak kaydıyla farklı bir karar alınmadığı sürece, aynen uygulanmaya devam
edilmesine karar verilmiştir.
Yıllık sözleşme miktarı (….) milyon m3’ü aşan müşteriler için aşağıda belirtilen kriterler
çerçevesinde oluşturulan puanlama sistemine göre fiyatlamaya gidilmiş olup, 2010 yılı
Ocak ayından itibaren her bir puan belli bir indirim oranına eşit olarak uygulanacaktır.
Söz konusu Yönetim Kurulu kararında, anılan indirim sisteminin ayrıntılarına ve
fiyatlandırmaya ilişkin olarak;
- İmzalanacak sözleşmede, müşteriye 2010 yılı boyunca uygulanacak fiyatın hiçbir
şekilde yürürlükteki Serbest Tüketiciler İçin Doğal Gaz Satış Fiyat Tarifesinin, o
müşteri için Ocak 2010’da geçerli indirim oranından daha az bir indirim oranı 140
uygulanarak yansıtılamayacağının garanti edileceği;
10-16/189-73
4
- Serbest tüketici durumunda olması şartıyla, farklı bölgelerde yer alsa dahi aynı
tüzel kişiliğe ait tesisler için imzalanacak doğal gaz satış sözleşmelerinde, tesislerin
her biri için miktar kriterine ilişkin puanın, tesislerin tümünün toplam Yıllık Sözleşme
Miktarı Aralığı’na karşılık gelen puan olarak uygulanacağı;
- BOTAŞ’tan gaz almakla birlikte doğal gaz satış sözleşmesi imzalamamış olan tüm
serbest tüketiciler (Dağıtım şirketleri, Yİ, YİD, EÜAŞ, HEAŞ santralleri hariç) için,
sözleşmeyi imzaladığı tarihin içinde bulunduğu ayın son gününe kadar geçerli
olacak fiyatın, yürürlükteki fiyat tarifesinin %(….) fazlası olarak uygulanacağı
karara bağlanmıştır. 150
Ayrıca BOTAŞ tarafından gönderilen ve 2010 yılında, yıllık sözleşme miktarı (….)
milyon m3‘ü aşan müşterilere uygulanacak indirim oranlarını gösteren özet tabloya
göre, söz konusu indirim oranlarının %(….) ile %(….) oranları arasında değiştiği
görülmektedir.
I.3. BOTAŞ ile İndirimden Faydalanan Serbest Tüketiciler Arasında İmzalanan
Sözleşmeler
I.3.1. Kesintisiz Doğal Gaz Satış Sözleşmesi ve Koşulları
BOTAŞ’ın, müşterileri ile imzalamış olduğu “Kesintisiz Doğalgaz Satış Sözleşmesi”
örneğine göre, sözleşme iki bölümden oluşmaktadır: Bölüm 1’de “Özel Şartlar”
düzenlenmiş, Bölüm 2’de “Genel Şartlar”a yer verilmiştir. Söz konusu sözleşmenin her 160
müşteri için geçerli olacak standart bir sözleşme olup olmadığı bilinmemekle birlikte,
özel şartların her sözleşmede farklılaşabileceği düşünülmektedir. Sözleşmenin hangi
müşteri ile imzalandığına ilişkin taraf bilgileri boş bırakılmıştır.
I.3.2. Fiyat Tarifelerinin Uygulanmasına İlişkin Fiili Durum
BOTAŞ ile doğal gaz satış sözleşmesi İmzalamış serbest tüketicilere uygulanacak olan
ve yukarıda anılan “2010 yılı Ocak Ayı Doğal Gaz Satış Tarifesi“ uyarınca müşterilere
uygulanan fiyatlar aşağıda sunulmuştur:
Tablo 1: Müşterilere Uygulanan Doğal Gaz Satış Fiyat Tarifesi
Organize Sanayi Bölgeleri* ve Kesintisiz Sınai Müşterileri Doğal Gaz Satış Fiyatı (ÖTV-KDV Hariç)
TL/kwh TL/Sm³*
(….) (….)
* Organize Sanayi Bölgeleri doğal gaz satış fiyatı; EPDK’nın 1896 sayılı kurul kararı gereğince serbest tüketici statüsünde olan
Organize Sanayi Bölgeleri için geçerlidir. 170
**1 Sm³: 15 ˚C ve 1.01325 bar mutlak basınçtaki 1 m³ gazın hacmine tekabül eder.
Tablo 2: Müşterilere Uygulanan Doğal Gaz Satış Fiyat Tarifesi
Kesintili Sınai Müşterileri* Doğal Gaz Satış Fiyatı (ÖTV-KDV Hariç)
TL/kwh TL/Sm³**
(….) (….)
* Kesintili Sınai Müşteriler, sistem gerektirdiği zaman BOTAŞ tarafından önceden haber verilerek gaz arzı kesilebilen müşterilerdir.
Söz konusu tarifede fiyatlandırmada doğal gazın 9155 Kcal/Sm³ olan üst ısıl değerinin
esas alındığı belirtilmiştir.
Tarife metninin 6., 7. ve 8. maddelerinde, dağıtım bölgesi içinde bulunan müşterilere
BOTAŞ tarafından yapılacak gaz satışında uygulanacak fiyatın, yukarıdaki birim
fiyatlara, ilgili şehir için doğal gaz dağıtım tüzel kişisine ödenecek taşıma bedelinin
ilave edilerek belirleneceği, yine bu fiyatlara Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) ile Katma
Değer Vergisi (KDV) ilave edileceği ve bu fiyatların 1 Ocak 2010 tarihinden itibaren 180
geçerli olacağı ifade edilmiştir.
10-16/189-73
5
I.3.3. 2010 Yılı Sözleşme Miktarı (….) milyon m³’ün Üzerinde Yer Alan Müşterilere
İlişkin Bilgiler
BOTAŞ tarafından gönderilen ve 2010 yılı sözleşme miktarı (….) milyon m³’ün
üzerinde yer alan müşteriler için hazırlanan özet tabloda, müşterilere uygulanacak
indirimlerin; belirli kriterler esas alınarak hesaplandığı anlaşılmaktadır. Sözleşmeler
genel olarak (……….) tarihinde imzalanmakla birlikte, istisnai olarak (……….TİCARİ
SIR……….) gibi değişen tarihlerde imzalanan sözleşmeler de bulunmaktadır. Söz 190
konusu tablo incelendiğinde, indirim oranlarının %(….)-%(….) oranları arasında
değiştiği, en yüksek indirim miktarının (……….) tarihinde (……….TİCARİ SIR……….)
ile imzalanan sözleşmede uygulandığı ve %(….) oranında olduğu görülmektedir.
Bununla birlikte BOTAŞ tarafından gönderilen bilgiye göre, 2009 yılında BOTAŞ
müşterisi olan ve içlerinde bazı Organize Sanayi Bölge Müdürlüklerinin de bulunduğu
(….) adet teşebbüsün, 2010 yılında BOTAŞ ile sözleşme imzalamadığı bilinmektedir.
I.4. Rekabet Kurulu’nun BOTAŞ’a İlişkin 6. Madde Kapsamında İncelediği
Şikayetler
Rekabet Kurulu’na daha önce de dosya konusu şikâyete benzer şekilde, BOTAŞ’ın
hâkim durumunu kötüye kullandığına dair şikâyetler yapılmıştır. Bu şikâyetlere ilişkin 200
olarak toplamda 2007 ve 2008 yıllarının tamamını kapsayacak şekilde BOTAŞ’ın gelir,
maliyet ve kar kalemleri çeşitli senaryolar altında incelenmiş ve bu incelemeler
sonucunda, Rekabet Kurulu, 14.8.2008 tarih ve 08-50/750-305 sayılı ve 9.9.2009 tarih
ve 09-41/999-256 sayılı kararlarıyla, söz konusu süre zarfında, BOTAŞ’ın yıkıcı fiyat
veya başka uygulamalar yoluyla hâkim durumunu kötüye kullanmadığına karar
vermiştir.
I.5. BOTAŞ’ın İnternet Sitesinde Yayınlamakta Olduğu / Yayından Kaldırdığı
Bilgilerin 4054 Sayılı Kanun Açısından İrdelenmesi
BOTAŞ’ın daha önce, internet sitesinde aylık olarak kontrat bazlı
ithalat miktarlarına ve satmakta olduğu doğal gaza ilişkin müşteri bazlı son satış 210
fiyatlarına yer vermekte iken, söz konusu bilgileri siteden kaldırarak piyasada şeffaflığı
ortadan kaldırdığı yönündeki iddialar, rekabet hukuku kapsamında “Bilgi
Değişimi/Paylaşımı” kavramları altında incelenmiştir.
Genel olarak rekabet otoritelerince, karteller gibi per-se bir ihlalin kolaylaştırıcı eylemi
niteliğinde olmayan bilgi değişimlerinin, potansiyel bir rekabet ihlaline zemin hazırlayıp
hazırlamadığının analizi yapılmakta, ihlal sonucuna ulaşılırsa bilgi değişiminin
yasaklanması veya koşullu olarak izin verilmesi yoluna gidilmektedir. AB Komisyonu
uygulamalarında, bilgi değişiminin gerçekleştiği pazarın yapısı ve değiştirilen bilginin
niteliği, değerlendirmelerde dikkate alınacak iki önemli unsurdur. Yoğunlaşmış
pazarlarda şeffaflığın artmasının firmaların birbirine olan bağımlılıklarını arttırabileceği 220
ve rekabetin şiddetini azaltabileceği değerlendirilmektedir. Bununla birlikte, fiyat,
kapasite veya maliyet gibi rekabet parametreleriyle ilgili bilgilerin paylaşılmasının diğer
bilgilere kıyasla daha riskli olduğu, geleceğe ilişkin bilgi paylaşımının problem teşkil
edebileceği ve bilgi paylaşımının sıklığının dikkate alınması gerektiği belirtilmektedir.
AB Komisyonunun birçok kartel kararında ticari açıdan hassas bilgilerin değiştirildiği ve
bunun genellikle ihlalin uygulama mekanizması olarak kullanıldığı kabul edilmiş,
teşebbüslere para cezası uygulanmıştır. Rekabet Kurulu uygulamalarında da,
teşebbüsler arasında gerçekleşmiş olan bilgi değişimi ihlaller bakımından kolaylaştırıcı
eylem olarak dikkate alınmıştır. Dolayısıyla hem Rekabet Kurulunun, hem de Avrupa
Komisyonunun “bilgi paylaşımı/değişimi” konularında vermiş olduğu kararlar, 230
10-16/189-73
6
teşebbüslerin veya teşebbüs birliklerinin almış olduğu rekabeti sınırlayıcı kararlar ve
eylemler kapsamında değerlendirilmiştir.
Diğer taraftan hâkim durumda olan BOTAŞ’ın internet sitesinde daha önce
yayımlamakta olduğu müşterilere satış fiyatı ve kontrat bazında hangi ay hangi
kaynaktan gaz tedarik ettiğine ilişkin bilgiler rakip teşebbüsler açısından fiyatlandırma
ve satış politikaları belirleme açısından faydalı olacaksa da, söz konusu bilgiler doğal
gaz satış piyasasında faaliyet gösteren bir teşebbüs olan BOTAŞ’ın faaliyetlerine ilişkin
ticari bilgi niteliğindedir. Dolayısıyla mevcut durumda, sadece BOTAŞ’a bu tarz
bilgilerini ifşa etmesinin piyasadaki rekabeti artırma konusunda pek bir faydası
olmayacağı değerlendirilmektedir. 240
I.6. Değerlendirme
BOTAŞ, doğal gaz toptan satış piyasasındaki hâkim durumunu, iletim ve depolama
pazarındaki tekel konumu ve 4646 sayılı Kanundan kaynaklanan ithalat kısıtı
sayesinde kuvvetlendirmektedir. Özellikle, 2005 yılında gerçekleştirilen kontrat devri
ihalesi ile Türkiye doğal gaz toptan satış piyasasına -toplam pazar payları %(….)
civarında olan- dört yeni şirketin girmesi ile BOTAŞ’ın hâkim durumunu kötüye
kullandığına ve söz konusu eylemlerin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi uyarınca
değerlendirilmesine ilişkin şikâyetler başlamıştır.
Kurumumuza ulaşan şikâyetler neticesinde, 2007 ve 2008 yıllarının tamamını
kapsayacak şekilde BOTAŞ’ın gelir, maliyet ve kar kalemleri çeşitli senaryolar altında 250
incelenmiş ve bu incelemeler sonucunda, Rekabet Kurulu, söz konusu süre zarfında,
BOTAŞ’ın yıkıcı fiyat veya başka uygulamalar yoluyla hâkim durumunu kötüye
kullanmadığına karar vermiştir.
Bununla birlikte, 2008 yılının son çeyreğinde başlayan finansal kriz, 2009 yılı başından
itibaren etkilerini üretim sektörlerinde göstermiş ve doğal gaza olan talep ciddi şekilde
azalmıştır. 2008 yılı ortasından itibaren LNG ithalatı serbest bırakılmış ve 2010 yılında
talep düşüşü ile piyasaya yeni girecek LNG şirketleri nedeniyle iyice müşteri
kaybedeceğinden ve “al ya da öde” yükümlükleri neticesinde para cezası ile karşı
karşıya kalmaktan korkan BOTAŞ, yeni bir indirim sistemini devreye sokmuştur.
Burada önemli olan BOTAŞ’ın yeni indirim sistemi ile hâkim durumunu yıkıcı fiyat, 260
eşitler arası ayrımcılık, vb. yolları ile kötüye kullanıp kullanmadığı, bir diğer deyişle
4054 sayılı Kanunun 6.maddesini ihlal edip etmediğidir.
Bu noktada, BOTAŞ’ın uygulamakta olduğu yeni indirim sisteminin, gelirleri üzerindeki
etkisini görebilmek açısından daha önce 2007 ve 2008 yılları için yapılan detaylı gelir-
maliyet-kar analizlerinin benzerinin yapılması gerekmektedir. Fakat uygulama 1.1.2010
tarihinde başladığı ve BOTAŞ’ın muhasebe verilerini kullanılabilir hale getirmesi zaman
aldığı için bu tarz bir analizin yapılabilmesi şu aşamada mümkün görünmemektedir.
Buna ek olarak, 2007-2008 yıllarını içeren detaylı incelemenin aksine, doğal gaz
piyasasında 2009 yılından başlayarak günümüze uzayan ve halen devam eden birçok
değişim yaşanmaktadır ve yaşanmaya devam edecektir. Dolayısıyla, mevcut durumda, 270
sağlıklı bir şekilde BOTAŞ’ın gelir, maliyet ve kar analizini yapmak mümkün
görünmemektedir. Aşağıda kısa dönemde Türkiye doğal gaz piyasasında yaşanacak,
hem BOTAŞ’ın hem de diğer teşebbüslerin muhasebe hesaplarını, fiyatlandırma
mekanizmalarını, vb. değiştirecek konu başlıkları yer almaktadır:
10-16/189-73
7
LNG İthalatının Etkisi
2008 yılının Temmuz ayında 4646 sayılı Kanunda yapılan değişiklikler ile spot LNG
piyasasına ilişkin yeni düzenlemeler getirilmiştir. Söz konusu hükümler ışığında spot 280
LNG ithalatı serbest bırakılarak toptan satış piyasasında baştan beri faaliyet gösteren
BOTAŞ’a ve BOTAŞ’tan devraldıkları kontrat ile piyasaya giren dört şirkete (Shell,
Bosphorus, Avrasya ve Enerco) ek olarak, LNG şirketleri toptan satış piyasasına
girmiştir.
Global piyasalarda LNG fiyatının son yıllarda düşmesi neticesinde, uzun dönem
yüksek fiyatlı boru gazı anlaşması yapan BOTAŞ gibi teşebbüsler, maliyetler ve yeni
müşteriler bulma/eskileri elinde tutma gibi konularda ciddi zorluklar yaşamaya
başlamışlardır. BOTAŞ Kurul kararlarında da belirtildiği üzere sadece Egegaz altı
milyar m3’lük bir LNG tesis kapasitesine sahiptir.
2010 yılı içerisinde de LNG piyasasına yoğun bir şekilde yeni girişler beklenmektedir. 290
Kontratlardaki Al-Ya da-Öde ve Fiyat Hükümlerine İlişkin Revizyonlar
BOTAŞ hâlihazırda imzalamış olduğu bazı kontratlardaki al-ya da-öde hükümlerinin ve
fiyat formüllerinin revizyonuna ilişkin olarak anlaşmanın diğer tarafı ülkelerle
görüşmeler yapmaktadır. Söz konusu görüşmelerin yakın zamanda sonuçlanması
beklenmektedir.
Buna ek olarak, Azerbaycan, BOTAŞ ile mevcut kontratında yer alan fiyat kaleminde
artış talep etmektedir. Söz konusu artışın gerçekleşmesi durumunda yeni oluşan fiyatın
geriye dönük olarak da işlemesi söz konusudur. Dolayısıyla, yakın zamanda
sonuçlanması beklenen taraflar arasındaki müzakere BOTAŞ’ın fiyatlarının ne kadar
artacağı üzerinde etkili olacaktır. 300
4646 Sayılı Kanunda Değişik Yapılmasına Dair Taslak
4646 sayılı Kanunda değişik yapılması bir süredir Enerji ve Tabii Kaynaklar
Bakanlığı’nın gündeminde yer almakta ve taslak çalışmaları son günlerde hızlanmış
bulunmaktadır. Söz konusu taslak doğal gaz piyasasına köklü değişiklikler
getirebilecek olup, bu değişiklikler BOTAŞ’ın ve diğer teşebbüslerin faaliyetlerini
etkileyecektir. İthalat yasağının kalkması, BOTAŞ’ın yeniden yapılandırılarak hukuki
olarak ayrıştırılması gibi olası değişiklikler, doğal gaz piyasasındaki dengeleri
değiştirecektir ve dosya konusu şikâyet ve benzeri şikâyetler üzerinde etkili olacaktır.
Dolayısıyla, doğal gaz piyasası faaliyetlerinin ve teşebbüslerinin, 4646 sayılı Kanunda
ve ikincil mevzuatta yapılacak değişiklikler ışığında değerlendirilmesi yerinde olacaktır. 310
Özetle;
- BOTAŞ’ın yeni indirim sistemi uygulamasının 1.1.2010 tarihinde başlaması ve
detaylı analiz için henüz yeterli verinin birikmemiş olması,
- Türkiye doğal gaz sektöründe son günlerde birçok gelişmenin yaşanacak olması
ve bu değişikliklerin BOTAŞ’ı ve sektörde yer alan diğer oyuncuları derinden
etkileyecek olması
nedeniyle BOTAŞ hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı kanaatine
varılmıştır.
10-16/189-73
8
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara ilişkin olarak 320
4054 sayılı Kanun'un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına,
şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy