Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2007-1-141 (Devralma)
Karar Sayısı : 07-90/1160-453
Karar Tarihi : 13.12.2007
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER: F.Yeşim AKCOLLU, Cengiz SOYSAL
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Avrasya Gaz A.Ş.
Nida Kule Değirmen Sok. No:18/18 K:16 34742
Kozyatağı/İstanbul 20
D. TARAFLAR : - Avrasya Gaz A.Ş.
Nida Kule Değirmen Sok. No:18/18 K:16 34742
Kozyatağı/İstanbul
- Boru Hatları ile Petrol Taşıma A.Ş (BOTAŞ)
Bilkent Plaza A-2 Blok Bilkent/Ankara
E. DOSYA KONUSU: BOTAŞ ile Gazexport arasında 18.2.1998 tarihinde yapılmış
olan Doğal Gaz Satım Sözleşmesi’nin iki lota karşılık gelen 500 milyon m3’lük 30
kısmının Avrasya Gaz A.Ş.’ye devrine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 19.11.2007 tarih ve 7644 ile intikal eden
başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi ile
1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri çerçevesinde düzenlenen 5.12.2007 tarih, 2007-1-
141/Öİ-07-FYA sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu 7.12.2007 tarih, REK.0.05.00.00-
120/218 sayılı Başkanlık Önergesi ile 07-90 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
40
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; işlemin, tarafların ilgili ürün
pazarındaki toplam ciroları itibarıyla 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi bir
devralma olduğu ve işlem sonucunda 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesinde belirtilen,
bir hakim durum yaratılması veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesi, böylece ilgili
pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunun doğmasının söz konusu
olmadığı, dolayısıyla işleme 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi çerçevesinde izin
verilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
07-90/1160-453
2
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Avrasya Gaz A.Ş. (Avrasya) 50
Avrasya, yabancı ülkelerden doğal gaz satın alınması, ithali, iletimi, dağıtımı, Türkiye
içinde ve yurt dışında depolanması, pazarlanması, ticareti ve ihracatı; transit geçişler
dahil doğal gaz nakliyesi; boru hatlarının, gaz işleme fabrikalarının, yer altı gaz
depolarının, gaz nakil sistemlerinin, kombine çevrim santrallerinin projelendirilerek inşa
edilmesi gibi konularında faaliyet göstermek üzere kurulmuş bir şirkettir.
Yönetim Kurulu, Can Tahincioğlu, Onur Tahincioğlu, Yılmaz Hakan Karadayı, Igor
Higer, Valery Soloviev, Özcan Tahincioğlu ve Mümtaz Tahincioğlu’ndan oluşan
Avrasya’nın hissedarlık yapısı aşağıdaki gibidir:
Tablo 1: Avrasya’nın Hissedarlık Yapısı
Hissedar Pay (%)
Özcan TAHİNCİOĞLU 65,98
Pierini B.V. 27,50
Can TAHİNCİOĞLU 0,01
Onur TAHİNCİOĞLU 0,01
Yılmaz Hakan KARADAYI 6,50
Toplam 100,00
Pierini B.V., Hollanda menşeli bir sahış şirketidir. Şirketin tek hissedarı olan Edward 60
Chiger’in vefatının ardından oğlu Igor Higer şirketin tek hissedarı olmuştur. Pierini
B.V.’nin faaliyet alanı, şirketler kurmak, iştirak etmek, sermaye yatırmak ve
danışmanlık yapmak gibi hizmetleri içermektedir.
Avrasya’nın kuruluş sözleşmesi gereğince şirketin yönetim kurulu 7 kişiden
oluşmaktadır. Yönetim kurulunun üç üyesi (A) grubu, iki üyesi (B) grubu, iki üyesi de
(C) grubuna mensup hissedarlar çoğunluğunun göstereceği adaylar arasından
seçileceği görülmektedir. (A) grubu %45 hisse ile Özcan Tahincioğlu’ndan; (B) %27,5
hisse ile grubu Pierini B.V.’den ve (C) grubu da %27,5 hisse ile Özcan Tahincioğlu,
Can Tahincioğlu, Onur Tahincioğlu ve Yılmaz Hakan Karadayı’dan oluşmaktadır.
H.1.2. BOTAŞ 70
BOTAŞ, 15.8.1974 tarihinde Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO)’na bağlı olarak
Irak’tan Ceyhan’a ham petrol taşımak üzere kurulmuş; tüzel kişiliğe sahip,
faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğu sermayesi ile sınırlı bir İktisadi devlet
teşekkülü’dür. 1987’den bu yana, BOTAŞ’ın ham petrol boru hattı faaliyeti, doğal gaz
taşımacılığı ve ticareti faaliyetlerini de kapsayacak şekilde genişletilmiştir. BOTAŞ, 397
sayılı ve 9.2.1990 tarihli Kanun Hükmünde Kararname ile doğal gaz ithalatı, iletimi
(şehir dağıtımı dışında), ticareti ve tarifelerinde tekel statüsü elde etmiştir. 1995’te
şirket bağımsız şirket statüsünü kazanarak kamu iktisadi teşekkülü şeklinde yeniden
yapılandırılmıştır.
4646 sayılı Kanun, 397 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameyi yürürlükten kaldırmış ve 80
dolayısıyla BOTAŞ’ın hukuki tekelini kaldırarak, doğal gaz piyasasına yeni şirketlerin
girmesini ve rekabet ortamının yaratılmasını amaçlamaktadır.
07-90/1160-453
3
H.1.3. Gazprom Export
Gazprom Export’un ana şirketi olan OAO Gazprom (Gazprom), gaz, petrokimyasallar,
hidrokarbon gazları ve diğer gaz ve petrokimya endüstrisindeki ürünlerin ihracatı ve
pazarlanması faaliyetlerini yürüten, Rusya menşeli bir şirkettir. Gazprom Rusya’daki
doğalgaz rezervlerinin %60’ına sahip olup, doğal gaz üretiminin %85’ini
gerçekleştirmektedir. Gazprom, eski SSCB ülkeleri dışında, Batı ve Orta Avrupa’da yer
alan 22 ülkeye doğalgaz satmaktadır. Şirketin söz konusu ihracatı kontrolünde olan 90
Gazprom Export tarafından gerçekleştirilmektedir. Gazprom Export doğalgaz satışının
yanında ham petrol ve petrol ürünleri ihracatı da yapmaktadır. Gazprom Export, 2006
yılında 22 Avrupa ülkesine toplam 151,1 milyar metreküp doğalgaz satarak 37,2 milyar
Amerikan Doları gelir elde etmiştir. 2006 yılında şirketin (eski SSCB dışında kalan 10
büyük müşterisine) tedarik ettiği doğalgaz miktarına ilişkin tabloya aşağıda yer
verilmiştir.
Tablo 2: Gazprom Export’un İhracat Gerçekleştirdiği Ülkeler
Ülke Miktar (milyar metreküp)
Almanya 37,9
Italya 21,4
Türkiye 19,9
Fransa 10
Macaristan 7,7
Çek Cum. 7,4
Polanya 7,7
Avusturya 6,6
Slovakya 6,8
Romanya 5,1
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Dosyada yer alan bilgiler ışığında, Avrasya tarafından BOTAŞ’ın ithalat 100
sözleşmelerinin bir kısmının devralınması işleminin değerlendirilmesi açısından ilgili
ürün pazarı “doğal gaz toptan satışı pazarı” olarak tanımlanmıştır.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Toptan satış pazarına, ilgili mevzuatta getirilen herhangi bir coğrafi sınırlamanın
bulunmadığı göz önüne alındığında, ilgili coğrafi pazarı "Türkiye Cumhuriyeti sınırları"
olarak belirlenmiştir.
H.3. Değerlendirme
H.3.1. İşlemin Niteliği Bakımından Yapılan Değerlendirme
BOTAŞ’ın 18.2.1998 tarihinde Gazexport (yeni adıyla Gazprom Export) ile yapmış
olduğu Doğal Gaz Satım Sözleşmesi’nin 2 lota karşılık gelen 500 milyon m3’lük 110
kısmının Avrasya tarafından devralınması işlemi neticesinde, daha önce söz konusu
sözleşmede belirtilen miktar münhasıran BOTAŞ’ın tasarrufunda iken, devralma işlemi
sonrasında 2 lota karşılık gelen pazar payı ve cironun daha önce ilgili pazarda faaliyeti
olmayan Avrasya’ya devredilmesi söz konusu olduğundan; söz konusu işlemin, 4054
sayılı Kanun’un 7. maddesine dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı Tebliğ 2. maddesi
anlamında bir devralma işlemi olduğu görülmektedir.
07-90/1160-453
4
H.3.2. Eşikler Açısından Yapılan Değerlendirme
1997/1 sayılı Tebliğ’in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4. maddesinde “bir birleşme veya
devralma sonucunda birleşmeyi veya devralmayı gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin 120
tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam pazar paylarının,
piyasanın % 25’ini aşması halinde veya bu oranı aşmasa bile toplam cirolarının
yirmibeş trilyon Türk Lirası’nı aşması halinde Rekabet Kurulu’ndan izin almaları
zorunludur” ifadesi yer almaktadır. Bu açıdan değerlendirildiğinde, başvuru konusu
işlemin, 2006 yılı verilerine göre, BOTAŞ tarafından Avrasya’ya devri söz konusu olan
2 lotun karşılık geldiği pazar payı (%....) eşik altında kalsa da, söz konusu miktara
karşılık gelen cironun (…………..) YTL olması nedeniyle, 1997/1 sayılı tebliğ
kapsamında izne tabi bir işlem olduğu anlaşılmaktadır.
H.3.3. İşlemin 4054 Sayılı Kanun’un 7. Maddesi Açısından Değerlendirilmesi
Devir işleminin değerlendirileceği pazar Türkiye doğal gaz toptan satış pazarıdır. Bu 130
kapsamda toptan satış pazarında faaliyette bulunan teşebbüsler, yaptıkları satışlar ve
pazar payları aşağıdaki gibidir:
Tablo 3: 2006 Yılı İtibarıyla Doğal Gaz Satış Miktarları ve Pazar Payları
Firma Satış Miktarı (m3) Pazar Payı(%)
BOTAŞ (……………) (…….)
TPAO (……………) (…….)
THRACE BASIN (……………) (…….)
AMITY OİL (……………) (…….)
TOPLAM (……………) 100
Tablodan da görüldüğü üzere BOTAŞ’ın toptan satış pazarındaki payı %96,9551’dir.
Gerçekleşecek devir işlemi sonucunda Avrasya’nın 2 lota tekabül eden 500 milyon
m3/yıl tutarındaki alım anlaşmasını devralacağı, bu miktarın ise tüketim içindeki
payının sadece %(….) olduğu görülmektedir.
2007 yılı içerisinde Türkiye doğal gaz piyasasında yaşanan/yaşanacak gelişmeler
(Azerbeycan gazının gelmeye başlaması, TPAO’nun Treador ve Stratic Energy ile
oluşturduğu ortak girişim vasıtasıyla doğal gaz çıkarması, Shell Enerji A.Ş. ve 140
Bosphorus Gaz A.Ş.’nin toptan satış faaliyetine başlaması, vb) sonucunda toptan satış
pazarına yeni aktörler katılacaktır. Bu ve benzeri gelişmeler sonrasında Avrasya’nın
devralacağı miktara ilişkin pazar payının %(…)’un da altına düşeceği görülmektedir.
Kaldı ki, buradaki asıl nokta, hakim durumdaki BOTAŞ’ın sözleşmelerinin bir kısmının
ve dolayısıyla toptan satış pazarındaki payının bir kısmının sektöre yeni giren bir
teşebbüse devrediliyor olmasıdır. Nitekim, işlemin gerekçesini oluşturan 4646 sayılı
Doğal Gaz Piyasası Kanunu’nun Geçici 2. maddesi de asıl itibarıyla sektörde
BOTAŞ’ın sahip olduğu tekel konumunun bu devirler ile kaldırılması ve sektörde
rekabetin sağlanması olduğu söylenebilir. Dolayısıyla, her ne kadar belli faaliyetlerin
devredilmesi ve bu devredilen kısmın eşikleri aşması nedeniyle söz konusu işlem 150
Rekabet Kurulu iznine tabi olsa da, işlemin esası toptan satış pazarında yoğunlaşma
yaratıcı değil aksine yoğunlaşmayı azaltıcı niteliktedir.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Bildirim konusu işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu Kanun’a dayanılarak
çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
07-90/1160-453
5
Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna, işlem sonucunda aynı
Kanun maddesinde belirtilen nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim
durumun güçlendirilmesinin ve böylece ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde
azaltılmasının söz konusu olmadığına, bu nedenle bildirime konu işleme izin 160
verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy