1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D1/1/F.Y.A./00/3 (Devralma)
Karar Sayısı : 00-29/329-185
Karar Tarihi : 03.08.2000
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU.
Üyeler : Mehmet Zeki UZUN, İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM,
Mustafa PARLAK, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR,
Murat GENCER.
B- RAPORTÖRLER: F.Yeşim AKÇOLLU, M. Nazlı AKSOY
C- BİLDİRİMDE BULUNAN : - BP Amoco Plc
Temsilcileri: Gülperi YÖRÜKER, Sibel YURTTUTAN
Güllü Sok. No:1 3.Levent 80830 İSTANBUL
D- TARAFLAR: - BP Amoco Plc
Brittanic House Finsbury Circus London EC2M 7BA İngiltere
- Burmah Castrol Plc
George House 50 George Square, Glasgow, G TRR
E- DOSYA KONUSU: BP Amoco Plc (BPA)’nin Burmah Castrol Plc (Castrol)’nin
hisselerinin 100%’ünü borsada teklif vermek suretiyle devralması işlemine izin
verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 11.07.2000 tarih, 3031 sayı ile giren
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7 nci maddesi
ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri uyarınca düzenlenen 02.08.2000
tarih, D1/1/F.Y.A./00/3 sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu 02.08.2000 tarih,
REK.0.05.00.00/61 sayılı Başkanlık önergesi ile 00-29 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: BP Amoco Plc’nin (BPA) Burmah Castrol Plc’yi
(Castrol) devralmasının yeni bir hakim durum yaratmayacağı veya mevcut bir hakim
durumu güçlendirmeyeceği ve böylece rekabetin olumsuz yönde etkilenmesinin söz
konusu olmadığı, dolayısıyla bu devralmaya 4054 sayılı Kanun'un 7 nci maddesi
kapsamında izin verilmesinde herhangi bir sakıncanın bulunmadığı düşünülmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
1. İlgili Pazar
BPA, BP Exploration aracılığıyla, petrol ve gaz arama; BP Oil aracılığıyla
arıtım, pazarlama, ikmal ve nakliye; BP Chemicals aracılığıyla petrokimyasal ürünler
pazarlarında faaliyet göstermektedir.
2 REKABET KURUMU
Devralınan Castrol, tam mamül madeni yağlar ve bazı özel kimyasallar (baskı
mürekkepleri, metalurjik, konstrüksiyon ve madencilik kimyasalları) alanında imalat
ve pazarlama faaliyetleri ile iştigal eden bir grubun holding şirketidir. Castrol, Avrupa
Birliği dışında yürütmekte olduğu perakende akaryakıt faaliyetlerini durdurma
aşamasındadır.
BPA’in Castrol’ü devralması işlemi akabinde Castrol’e ait kimyasalları elinden
çıkaracak olması; Castrol’ün Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde perakende
akaryakıt faaliyetinde bulunmaması; madeni yağ pazarında geniş bir arz ikamesi ve
çok kısıtlı bir talep ikamesi bulunmasından dolayı ilgili ürün pazarları madeni yağ
pazarının alt pazarları olan; Otomotiv Yağları, Endüstriyel Yağlar ve Gemi Yağları
olarak tespit edilmiştir
İlgili coğrafi pazar, devralma işlemine konu şirketlerin faaliyetleri gözönüne
alındığında, tüm ilgili ürün pazarları için, Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak kabul
edilmiştir.
2. Taraflar
2.1. BP Amoco Plc.
BPAmoco Plc. (BPA), hisseleri Londra borsasında işlem gören ve %100 halka
açık bir şirket olan ve üç temel alanda faaliyet gösteren çok uluslu bir petrol arama,
petrol ve petrokimyasal grubun holding şirketi olup, BP Exploration (petrol ve gaz
arama ve üretimi), BP Oil (arıtım, pazarlama, ikmal ve nakliye) ve BP Chemicals
(petrokimyasal ürünler ve bunlarla ilgili diğer ürünlerin imalatı ve pazarlaması) adlı
şirketlerden oluşmaktadır.
BPA ayrıca BP/Mobil Ortak Girişimi aracılığı ile Avrupa'da rafine edilmiş,
petrol bazlı akaryakıt ve yağ üretimi ve satışı alanlarında da faaliyet göstermektedir.
BPA'nın 1999 yılında dünya çapındaki faaliyetlerinden elde etmiş olduğu toplam ciro
miktarı 110.756 milyon Euro olarak gerçekleşmiştir. BPA'nın 1999 yılında yan
kuruluşu BP Petrolleri A.Ş. üzerinden Türkiye'deki faaliyetlerinden elde etmiş olduğu
toplam ciro miktarı 312.792.824.000.000 TL. olarak gerçekleşmiştir. BPA'nın
Türkiye'deki bağlı kuruluşları şunlardır:
BP Petrolleri A.Ş.
Ataş Anadolu Tasfiyehanesi A.Ş.
BP Gaz A.Ş.
Delta Tüp Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Yukarıda yer verilen bağlı kuruluşlara ek olarak BPA'nın, BP Petrolleri A.Ş.
katılımı ile kurulmuş olan, Mobil Exxon ile iki adet dolaylı ortak girişimi
bulunmaktadır. Bunlardan biri, BP Akaryakıt Adi Ortaklığı adı altında akaryakıt
alanında faaliyet göstermekte olup, bu şirkette BP Petrolleri A.Ş. %70, Mobil Oil Türk
A.Ş. ise % 30 paya sahiptir. Diğeri ise Mobil Madeni Yağlar Adi Ortaklığı adı altında
madeni yağlar alanında faaliyet göstermekte olup bu şirkette BP Petroleri A.Ş. %49,
Mobil Oil Türk A.Ş. ise % 51 paya sahiptir. Ancak bu ortak girişimde, akaryakıt
ortaklığında BP, madeni yağ ortaklığında ise, Mobil karar verme yetkisine sahip olan
taraftır. Diğer tarafın payı ise sadece şirketin karından alacağı hisseyi ifade
etmektedir. Dolayısıyla, kontrolün BP Akaryakıt Adi Ortaklığı'nda BP'ye, Mobil
Madeni Yağlar Akaryakıt Ortaklığı'nda ise Mobil'e ait olduğu anlaşılmaktadır.
3 REKABET KURUMU
BP Petrolleri A.Ş. ile Mobil Oil Türk A.Ş. arasındaki ve küresel alanda BPA ile
Mobil Exxon Corporation arasındaki ortaklık, Mobil Corporation ve Exxon
Corporation tarafından 20 Eylül 1999 tarihinde Avrupa Komisyonu'na verilmiş olan
taahhütler nedeniyle 2000 yılı sonuna kadar sona erdirilecektir.
2.2. Burmah Castrol Plc.
Burmah Castrol Plc. (Castrol), hisseleri Londra Borsası'nda işlem gören %
100 halka açık bir şirkettir. Tam mamul madeni yağlar ve bazı özel kimyasallar
(baskı mürekkepleri, metalürjik, konstrüksiyon ve madencilik kimyasalları) alanında
imalat ve pazarlama faaliyetleri ile iştigal eden İngiltere merkezli bir grubun holding
şirketidir. Castrol'ün Türkiye'deki yan kuruluşu Castrol Madeni Yağlar Sanayi ve
Ticaret A.Ş.dir.
Castrol'ün 1999 yılında dünya çapındaki faaliyetlerinden elde etmiş olduğu
toplam ciro miktarı, 5.230.164.000 ABD Doları olarak gerçekleşmiştir. Castrol'ün
1999 yılında yan kuruluşu Castrol Madeni Yağlar Sanayi ve Ticaret A.Ş. üzerinden
Türkiye'deki faaliyetlerinden elde etmiş olduğu toplam ciro miktarı 51.267.000 ABD
Doları olarak gerçekleşmiştir.
3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Türkiye coğrafi pazarı içerisinde, devir işleminin konusunu oluşturan
Castrol’ün faaliyet gösterdiği alanlar değerlendirildiğinde ve bu alanlarda arz
ikamesinin olduğu, fakat talep ikamesinin çok kısıtlı (neredeyse imkansız) olduğu
göz önüne alındığında, otomotiv yağları, endüstriyel yağlar ve gemi yağları olmak
üzere üç ilgili ürün pazarı ortaya çıkmaktadır. Söz konusu devir işleminin taraflarının
toplam ciroları ve bu devir işlemi sonucunda ilgili ürün pazarlarında sahip olacakları
toplam pazar payları aşağıdaki gibidir:
İlgili Ürün Pazarları
BPA & Castrol
Toplam Ciro (Trilyon TL)
BPA & Castrol
Toplam Pazar Payı (%)
Otomotiv Yağları 32,569 % 29,6
Endüstriyel Yağlar 7,168 13,5
Gemi Yağları 1,726 24,7
Bu tablonun oluşturulması sırasında, BP Petrolleri A.Ş.’nin ilgili ürün
pazarlarındaki ciro ve pazar payı rakamlarına, Mobil Oil Türk A.Ş. ile gerçekleştirmiş
olduğu Mobil Madeni Yağlar Adi Ortaklığı’nın ciro ve pazar payı verileri dahil
edilmemiştir. Bunun en önemli sebebi, Mobil Madeni Yağlar Adi Ortaklığı’nda BP
Petrolleri A.Ş.’nin yıllık raporları veto edebilme yetkisi dışında herhangi bir kontrol
hakkına sahip olmaması ve sadece hasılat üzerinden ortaklık gerçekleştiren bir
‘sessiz ortak’ konumunda olmasıdır.
Ayrıca, diğer bir neden de, BP Petrolleri A.Ş. ile Mobil Oil Türk A.Ş.
arasındaki ve küresel alandaki BPA ile MobilExxon Corporation arasındaki
ortaklıkların, Mobil Corporation ve Exxon Corporation tarafından 20.09.1999
tarihinde Avrupa Komisyonu’na verilmiş olan taahhütler nedeniyle sona erdirilecek
olmasıdır. Türkiye coğrafi pazarındaki BP-Mobil ayrılığının ise 2000 yılı sonuna
kadar tamamlanması planlanmış olup, bu konuda girişimler başlatılmıştır.
4 REKABET KURUMU
Yukarıdaki tabloda da görüldüğü üzere, endüstriyel yağlar ve gemi yağları
ilgili ürün pazarlarında 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4 üncü maddesinde belirtilen pazar
payı ve ciro eşiklerinin hiçbirinin aşılmadığı, dolayısıyla bu ilgili ürün pazarlarındaki
devir işlemi için tarafların Rekabet Kurulu’ndan izin almasına gerek olmadığı
belirlenmiştir. Otomotiv yağları pazarında ise, hem ciro hem de pazar payı
bakımından söz konusu tebliğdeki eşikler aşılmaktadır. Bu bağlamda, başvuruya
konu devralma işlemi Kanun’un 7 nci maddesi ve bu maddeye göre çıkarılan 1997/1
sayılı Tebliğ kapsamında bir devralma işlemidir.
BPA’in Castrol’ü devralması sonucunda oluşacak pazar paylarının
hesaplanmasında, ‘No Name’ diye adlandırılan markasız ürünlerin hariç tutulduğu ve
bu ürünlerin toplam üretim miktarının 280.000 ton kabul edildiği gözönüne alınırsa;
sözkonusu markasız ürünler hesaba katıldığında (toplam üretim miktarı bu durumda
340.000-350.000 tona çıkmaktadır.), BPA’in Castrol’ü devralması ile Türkiye sınırları
içerisinde otomotiv yağları pazarında elde edeceği toplam pazar payı % ....’dan az
olacaktır.
Castrol Madeni Yağlar Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin Tabaş Petrolcülük A.Ş. ve
Turcas Petrolcülük A.Ş. ile yapmış olduğu anlaşma gereğince, bu iki firmanın
Türkpetrol adı altındaki akaryakıt istasyonlarında sadece Castrol ürünü olan madeni
yağların satılacağı kabul edilmiştir. Söz konusu anlaşma 1 Nisan 1997 tarihinden
itibaren geçerli olmak üzere beş yıl sürelidir. Bu anlaşma çerçevesinde Castrol,
Türkpetrol istasyonlarıyla bayilik sözleşmesi yapmakta ve bayiler, madeni yağ
ürünlerini Castrol’den satın alacaklarına dair tekelden satın alma niteliğinde bir
taahhüt altına girmektedirler. Bu aşamada Castrol'ün BP tarafından devralınması
sonucunda, Castrol ile Türkpetrol bayileri arasındaki anlaşmanın devam etmesi
durumunda, Castrol ürünlerinin hem Türkpetrol istasyonlarında hem de BPA
istasyonlarında münhasıran satılması söz konusu olabilecektir. Ancak, sektörde
POAŞ gibi gerek madeni yağ pazar payı (1999 yılı itibariyle otomotiv yağları
pazarında POAŞ’ın pazar payı %31,36’dir), gerekse akaryakıt bayi ağı açısından
lider konumda olan bir teşebbüsün varlığının, Türkpetrol bayileri ile anlaşması olan
Castrol'ün BPA tarafından devralınması sonucu pazarda hakim durum meydana
gelmesi veya rekabetin kısıtlanması olasılığını ortadan kaldırmaktadır.
Tabaş Petrolcülük A.Ş. ve Castrol arasındaki sözleşmenin, akaryakıt dağıtım
pazarında rakip teşebbüsler olan Tabaş ve BPA arasında koordinasyon riski
doğurabileceği ihtimali incelendiğinde ise, Tabaş'ın madeni yağ sektöründe üretici
konumda değil sadece satıcı konumunda olduğu, dolayısıyla bu iki teşebbüsün asıl
olarak akaryakıt ürünleri sektöründe birbirlerine rakip oldukları görülmektedir. Üstelik
Tabaş ve Castrol arasında yapılmış olan çerçeve sözleşmenin asıl olarak Türkpetrol
bayileriyle Castrol arasında ayrıca yapılan bayilik sözleşmeleri vasıtasıyla hayata
geçirildiği dikkate alındığında bu sözleşmenin ana şirketler arasında koordinasyon
doğurması olasılığının oldukça zayıf olduğu görülmektedir.
Bu değerlendirmeler gözönüne alındığında, söz konusu devralma sonrasında,
BP Petrolleri A.Ş.’nin otomotiv yağları pazarında tüketicilerden ve rakiplerinden
bağımsız olarak fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri
belirleyebilme gücüne sahip olamayacağı, yani pazarda tek başına hakim durumda
olmadığı/olmayacağı ve bu devralmanın pazardaki potansiyel rekabeti olumsuz
etkilemeyeceği sonucuna varılmıştır.
5 REKABET KURUMU
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında, BP Amoco Plc’nin (BPA)
Burmah Castrol Plc’yi (Castrol) devralması işleminin; 4054 sayılı Kanun'un 7 nci
maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulundan
İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ”in 4 üncü maddesi
kapsamında bir devralma işlemi olduğuna, diğer tarfaftan, söz konusu devralma
işlemi sonucunda aynı Kanun’un 7 nci maddesinde belirtilen, bir hakim durumun
yaratılması veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesi ve böylece rekabetin
olumsuz yönde etkilenmesinin söz konusu olmadığı, bu nedenle anılan devralma
işlemine izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy