Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-1-158 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 10-60/1264-476
Karar Tarihi : 23.09.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Reşit GÜRPINAR 10
B. RAPORTÖRLER: Harun ULU, Harun GÜNDÜZ, Burak SAĞLAM
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : BP Petrolleri A.Ş.
Temsilcisi: Av. Dr. İ. Yılmaz ASLAN
Gazi Umur Paşa Sok. Bimar Plaza No:38/8 Balmumcu
Beşiktaş/İstanbul
D. TARAFLAR : - BP Petrolleri A.Ş.
Sarı Kanarya Sk. No:14 K.2 Plaza Kozyatağı 34742
Kadıköy/İstanbul
- Big Shop İç ve Dış Tic. Ltd. Şti. 20
Emek Mah. Atatürk Cad. No:4 Sarıgazi-Ümraniye/İstanbul
- BP Petrolleri A.Ş. ile anlaşmalı 43 bayi
E. DOSYA KONUSU: BP Petrolleri A.Ş. (BP) ile Big Shop İç ve Dış. Tic. Ltd. Şti.
(Big Shop) ve diğer 43 bayi arasındaki dikey anlaşmalara muafiyet tanınması
talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına kayıtlarına 14.06.2010 tarih ve 4556 sayı ile
giren bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un ve 2002/2
sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin ilgili hükümleri uyarınca
yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 14.09.2010 tarih ve 2010-1-158/MM-10-
264.HU sayılı Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 17.09.2010 tarih ve REK.0.05.00.00-30
130/370 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-60 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- BP ile Big Shop arasındaki ve bu ilişkiye benzer şekilde, BP ile diğer 43 bayisi
arasındaki daha önce üzerinde istasyonlu akaryakıt bayilik faaliyeti yapılmamış
arsalar/araziler üzerinde maliyeti BP tarafından karşılanmak suretiyle kurulan
istasyonlara ilişkin anlaşmalara; bayilerin, anlaşmaların ilk olarak imzalandıkları
tarihten itibaren beşinci yılın sonunda, BP tarafından üstlenilen ilişkiye özgü yatırımın
varsa kalan süreye tekabül eden bedelini ödeyerek anlaşmaları sona erdirebilmeleri
konusunda tarafların anlaşmaları koşuluyla, imza tarihinden itibaren on yıla kadar 40
muafiyet tanınabileceği,
- Ancak BP ile bildirime konu bayileri arasındaki dikey anlaşmaların grup muafiyetinden
yararlanacakları sürelerin hesaplanmasında; dikey anlaşmaların başlangıç tarihi olarak
EPDK lisans tarihinin esas alınmasının mümkün olmadığı
görüşü ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
10-60/1264-476
2
H.1. Taraflar
BP, petrol ürünlerinin depolaması ile toptan ve perakende satışının yanı sıra, madeni
yağ ve jet yakıtı ikmali alanlarında da faaliyet göstermektedir. 2009 yılı sonu itibarıyla 50
BP markası altında faaliyet gösteren toplam istasyon sayısı 605’tir.
Bildirim konusu anlaşmanın diğer tarafını ise Big Shop ve BP’nin Big Shop ile aynı
nitelikte dikey ilişkiler kurduğu 43 istasyon oluşturmaktadır.
H.2. İlgili Pazar
Taraflar arasındaki “Bayilik Sözleşmesi”nin kapsamı göz önüne alındığında, bildirime
konu işlem çerçevesinde ilgili ürün pazarı, “oto lpg dışında kalan otomotiv yakıtları”
“oto-LPG” ve “madeni yağ” pazarları olarak belirlenmiştir.
Diğer taraftan, gerek beyaz akaryakıt ürünleri, gerekse oto-LPG ve madeni yağ
dağıtım faaliyetlerinin yurt çapında gerçekleştirilmesi ve ilgili hizmetler bakımından
rekabet şartlarının farklılaşmasına neden olacak bir unsur bulunmaması nedeniyle ilgili 60
coğrafi pazar, “Türkiye” olarak kabul edilmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. Bildirim Kapsamındaki Anlaşmaların Konusu ve Niteliği
Dosyadaki bilgilere göre; BP tarafından yapılan bildirimin konusunu, BP ile Big Shop
arasındaki ve bu ilişkiye benzer şekilde BP ile diğer 43 bayisi arasındaki dikey
anlaşmaların süresinin, bu anlaşmalara özgü yatırımların niteliği ve buna bağlı olarak
bu yatırımların geri dönüş süresi de dikkate alınarak, tesis edilmiş ayni veya şahsi hak
nispetinde uzatılması talebi, diğer bir ifadeyle anılan dikey anlaşmalara muafiyet
tanınması talebi oluşturmaktadır. Bildirim konusu başvurunun incelenmesinden,
bildirimin, 18.09.2005 sonrasında açılan ve 5 yıllık bir projeksiyonda, BP tarafından 70
karşılanmış olan yatırımların geri dönmeyeceği, daha önce akaryakıt faaliyetinde
bulunulmamış yeni akaryakıt istasyonlarına ilişkin olduğu anlaşılmaktadır.
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin 2. maddesinde
üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla
teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla
yapılan anlaşmalar “dikey anlaşma” olarak tanımlanmaktadır.
Rekabet Kurulunun akaryakıt sektöründe uygulanan dikey anlaşmalara ilişkin olarak
almış olduğu geçmiş ve yakın tarihli çok sayıda karar ve Kuruma yapılan başvurular
çerçevesinde akaryakıt sektöründe dikey anlaşmaların çeşitli şekillerde kuruldukları
görülmektedir. Bunlardan en yaygın olarak görülen anlaşma türünde, akaryakıt 80
istasyonu ya da istasyon inşasına elverişli arsa/arazi maliki bayi adayı ile dağıtıcı
arasında bayilik anlaşmasının yanı sıra söz konusu protokolde yüklenilen taahhüde
istinaden, malik tarafından dağıtıcı lehine ilgili taşınmaz üzerinde uzun süreli kira ya da
intifa hakkı tanınmasını müteakiben taraflar arasında ayrıca bayilik sözleşmesi
yapılmaktadır.
Bir başka anlaşma türünde ise bayilik faaliyeti yürütmek isteyen ancak akaryakıt
istasyonu sahibi olmayan kişiler, malik ile anlaşarak taşınmaz üzerinde kira hakkı elde
etmekte, söz konusu kira hakkına istinaden herhangi bir dağıtıcı ile bayilik ilişkisi
kurulmaktadır. Bu süreçte, dağıtıcı ile prensipte anlaşılmasının ardından; dağıtıcı, bayi
adayı ve malik arasında üçlü bir protokol yapılmakta; söz konusu protokol gereğince 90
malik tarafından ilgili taşınmaz üzerinde dağıtıcı lehine intifa hakkı tanınmakta;
nihayetinde dağıtıcı ile taşınmaz üzerinde kira hakkını elinde bulunduran bayi arasında
da bayilik sözleşmesi imzalanmaktadır.
10-60/1264-476
3
Yine sektörde yaygın olarak görülen bir başka anlaşma türünde ise daha önce dağıtıcı
lehine ilgili taşınmaz üzerinde intifa hakkı tanıyan malik ile dağıtıcı arasında bayilik
sözleşmesi yapılmakta ve istasyon bir müddet malik tarafından bayi sıfatıyla
işletilmektedir. Daha sonra malik ile dağıtıcı arasındaki sözleşme herhangi bir sebeple
sona erdiğinde, malik tarafından bulunan ve dağıtıcı tarafından onaylanan üçüncü bir
kişi bayilik faaliyetini devralmakta ya da işletme hakkı doğrudan dağıtıcı tarafından
üçüncü bir kişiye kullandırılmaktadır. 100
Kuşkusuz sektörde yukarıda sayılanlar dışında da çeşitli şekillerde kurulan dikey
ilişkiler bulunmaktadır. Bildirim formu ekinde örnek mahiyetinde sunulan Big Shop ile
BP arasındaki dikey anlaşmanın ne şekilde kurulduğuyla ilgili detaylı açıklamalara yer
verilmemekle birlikte, BP ile Big Shop arasında imzalanan işleticilik anlaşması ve Big
Shop tarafından BP lehine tanınan 15 yıl 4 ay süreli intifa sözleşmesi bildirim ekinde
sunulmuştur. Yine bildirim formunun eklerinin incelenmesinden, BP ile Big Shop
arasındaki işleticilik anlaşmasının, BP tarafından hazırlanan özet yatırım analizinin yer
aldığı “Finance Memorandum (FM)”a istinaden imzalandığı anlaşılmaktadır. İşleticilik
Anlaşmasının 2. maddesinin (a) bendinin ikinci fıkrasında, “BP, 5015 sayılı Petrol
Piyasası Kanunu’nun hükümlerine uygun olarak, gerekli fizibilite çalışması sonucunda, 110
tesis edilen işleticilik ilişkisinde….” denilerek FM’ye atıfta bulunulmuştur. Anılan
anlaşmaların incelenmesinden, bayilik anlaşması ile intifa veya kira sözleşmelerinden
oluşan dikey ilişkilerin, yukarıda sözü edilen anlaşma türüne uyduğu görülmektedir.
İşleticilik Anlaşması’nın 2. maddesinin (a) bendinde, “İşletici, işleticiliği kendisine
verilmiş olan akaryakıt satış yeri ve müştemilatında işleticilik süresince münhasıran
BP’den ve BP’nin yazılı olarak belirleyeceği yerden satın alacağı akaryakıt, madeni
yağlar ve BP tarafından beliritilecek diğer malları, evsafını değiştirmeden satmayı,
bulundurmayı ve teşhir etmeyi,…………….,BP’nin yazılı izni olmaksızın iş bu anlaşma
çerçevesinde tayin ve tespit edilen işler dışında başka bir işle iştigal etmemeyi kabul ve
taahhüt etmiştir.” hükmü yer almakta ve 2002/2 sayılı Tebliğ’in 3. maddesi anlamında 120
alıcıya rekabet etmeme yükümlülüğü getirildiği görülmektedir.
Bu açıdan, örnek mahiyetinde sunulan sözleşmeye paralel olarak BP ile Big Shop ve
diğer Bayiler arasında imzalanan bayilik sözleşmeleri ile bunlarla bağlantılı intifa hakkı
kurulmasına ilişkin resmi senetler ya da uzun süreli kira hakkı kurulmasına ilişkin
tapuya şerh edilmiş kira sözleşmeleri, bayi üzerine rekabet yasağı getiren dikey
anlaşmalar niteliğinde olup, 2002/2 sayılı Tebliğ’de yer alan düzenlemelere tabidir.
Rekabet Kurulunun ve Danıştay’ın konuyla ilgili olarak daha önce almış olduğu kararlar
ile de sabit olduğu üzere, bayilik sözleşmeleri ile bu sözleşmelerde yer alan rekabet
etmeme yükümlülüğü süresine etki eden intifa, tapuya şerh edilmiş kira veya benzer
etkiye sahip sözleşmelerin tamamı tek bir dikey anlaşma olarak kabul edilmektedir. Bu 130
dikey anlaşmalar ile bayiye 5 yıldan uzun süreli rekabet yasağı getirilmesi, söz konusu
dikey ilişkiyi grup muafiyeti kapsamı dışına çıkarmaktadır.
Bu nedenle, örnek mahiyetinde sunulan BP ile Big Shop arasındaki İşleticilik
Anlaşması, tapuya şerh edilmiş kira sözleşmeleri ve intifa hakkı tesisine ilişkin resmi
senetler, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında tek bir anlaşma şeklinde
değerlendirilerek, öncelikle bu anlaşmaların, Kanun’un aynı maddesine ve 2002/2
sayılı Tebliğ’e uygunlukları incelenecektir.
H.3.2. Bildirime Konu Dikey Anlaşmaların 2002/2 sayılı Tebliğ Bakımından
Değerlendirilmesi
2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı grup muafiyetinden yararlanabilmek için öncelikle 140
sağlayıcının veya tek alıcıya sağlama yükümlülüğü içeren anlaşmalarda alıcının pazar
payının %40 eşiğini aşmaması gerekmektedir. Rekabet Kurulu’nun ilgili ürün pazarında
aldığı benzer kararlarda ve EPDK tarafından yayınlanan 2009 yılı Petrol Piyasası
10-60/1264-476
4
Sektör Raporu’nda da sabit olduğu üzere, oto-LPG dışında kalan otomotiv yakıtları
pazarında tek başına %40 pazar payı eşiğini aşan herhangi bir teşebbüs
bulunmamaktadır. Ancak ilgili sözleşmelerin 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde yer
alan ve “Anlaşmaları Grup Muafiyeti Kapsamı Dışına Çıkaran Sınırlamalar” ve 5.
madde ile getirilen “Rekabet Etmeme Yükümlülüğü” açısından değerlendirilmesi
gerekmektedir. Bu çerçevede bildirim konusu sözleşmeler Tebliğ’in 4. maddesinde yer
alan sınırlamalara aykırılık teşkil etmemekle birlikte, yukarıda da belirtildiği üzere, bu 150
sözleşmelerin 5. maddede yer alan “rekabet etmeme yükümlülüğünün” süresi
bakımından ayrıca incelenmesi gerekmektedir.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 3. maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğü, “alıcının anlaşma
konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini, satın
almasını, satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı her
türlü yükümlülük” olarak ifade edilmiştir. 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun 8.
maddesi uyarınca akaryakıt bayilerinin kendi dağıtım şirketleri dışındaki dağıtım
şirketlerinden ürün tedariki yasaklanmış olduğundan, akaryakıt bayilik sözleşmeleri,
özünde, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 3. maddesi çerçevesinde rekabet etmeme yükümlülüğü
içeren, diğer bir deyişle münhasır nitelikte sözleşmelerdir. 160
5015 sayılı Kanun’un 8. maddesinde bayilik sözleşmelerinin süresine ilişkin bir kayıt
bulunmamakta olup, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5(a) maddesinde yer alan, “alıcıya getirilen
belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüğü içeren dikey
anlaşmaların Tebliğ ile tanınan muafiyetten yararlanamayacağı” hükmü, Yargı ve Kurul
kararları gereğince akaryakıt sektörü bakımından da uygulanmaktadır.
Bildirime konu başvurunun eklerinin incelenmesinden, BP ile 44 bayisi arasındaki dikey
ilişkinin süresinin, 18.09.2005 sonrasında imzalanan 5 yıllık bayilik sözleşmelerine ek
olarak akdedilen ve süreleri 10 ile 15 yıl arasında değişen intifa ve kira sözleşmeleri ile
2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde öngörülen beş yıllık süreyi aşar hale geldiği
ortaya çıkmaktadır. 170
Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz’un 32. paragrafında; “…Alıcıya bu maddede izin
verilen sınırları aşan rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmesi durumunda, bu
yükümlülüğü içeren sözleşme hükümleri sözleşmenin diğer bölümlerinden ayrılabiliyor
ise, bu hükümler grup muafiyetinden yararlanamaz; sözleşmenin kalan maddeleri grup
muafiyetinden yararlanabilir. Şayet rekabet etmeme yükümlülüğünü içeren sözleşme
hükümleri sözleşmenin diğer bölümlerinden ayrılamıyor ise sözleşmenin tamamı grup
muafiyetinden yararlanamaz.” şeklinde açıklamalar yer almaktadır. Buna karşın gerek
bahse konu anlaşmaların niteliği, gerekse mevzuattan kaynaklanan yükümlülükler
dikkate alındığında, bildirimlere konu anlaşmalar bakımından rekabet yasağına ilişkin
hükümlerin, anlaşmanın geri kalanından ayrılabilmesi mümkün olmadığından, 180
anlaşmaların bir bütün olarak 2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı grup muafiyetinden
yararlanamayacağı sonucu ortaya çıkmaktadır.
H.3.3. Bireysel Muafiyet İncelemesi
BP ile 44 bayisi arasında imzalanan İşleticilik Anlaşması ile intifa ya da kira
sözleşmelerinden oluşan dikey anlaşmalar, rekabet etmeme yükümlülüğü sürelerinin
beş yılı aşması nedeniyle 2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı grup muafiyetinden
yararlanamadığından, başvurulardaki talep doğrultusunda, başvurular hakkında 4054
sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet incelemesi yapılması
gerekmektedir. Daha önce de ifade edildiği üzere, bildirim konusu başvuru, 18.09.2005
sonrasında açılan ve 5 yıllık bir projeksiyonda, BP tarafından karşılanmış olan 190
yatırımların geri dönmeyeceğinin iddia edildiği, daha önce üzerinde istasyonlu
akaryakıt bayilik faaliyeti yapılmamış arsalar/araziler üzerinde kurulan istasyonlara
ilişkindir. Yine bildirim konusu başvuruda talepte bulunulan diğer bir husus ise, bayilik
10-60/1264-476
5
anlaşmalarının başlangıç tarihlerinin doğrudan dikey ilişkinin başlangıç tarihi olarak
belirlenmesinden ziyade; söz konusu akaryakıt istasyonunda fiilen satışa başlama
tarihinin, bir diğer ifadeyle, EPDK tarafından tanzim olunan istasyonlu bayilik lisansının
verildiği tarihin, dikey ilişkinin başlangıç tarihi olarak ele alınmasıdır.
Bildirim konusu dosya kapsamındaki bireysel muafiyet incelemesinde, Rekabet
Kurulunun daha önce almış olduğu benzer konulu anlaşmalara ilişkin Kararlarında1
yapmış olduğu ayrıntılı değerlendirmelerden yararlanılmıştır. Söz konusu kararlarda 200
özetle, dağıtıcıların bayileri ile aralarındaki dikey anlaşmalara 5 yılın üzerinde bireysel
muafiyet tanınabilmesi için;
- Daha önce üzerinde hiçbir gerçek ve/veya tüzel kişi tarafından akaryakıt bayilik
faaliyeti yapılmamış arsalar/araziler üzerinde kurulacak yeni akaryakıt istasyonlarına
ilişkin olması,
- Akaryakıt istasyonlarına özgü yatırımların dağıtıcı tarafından üstleniliyor olması,
- Bayilerin 5. yılın sonunda, dağıtım şirketi tarafından üstlenilen ilişkiye özgü yatırımın
varsa kalan süreye tekabül eden bedelini ödeyerek anlaşmaları sona erdirebilmeleri
konusunda tarafların anlaşmaları
şartlarının karşılanması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu bağlamda, anılan kararlar 210
sonrasında benzer nitelikteki bireysel muafiyet başvurularının değerlendirilmesinde bu
kriterlerin birlikte göz önünde bulundurulması gerekmektedir.
Anılan kararlar çerçevesinde getirilen kriter dikkate alınarak yapılacak
değerlendirmede, BP ile Big Shop arasındaki ve bu ilişkiye benzer BP ile diğer 43
bayisi arasındaki bayilik anlaşması ile intifa ya da kira sözleşmelerinden oluşan dikey
anlaşmaların, daha önce üzerinde akaryakıt bayilik faaliyeti yapılmayan araziler
üzerinde kurulmuş yeni istasyon olmaları nedeniyle Rekabet Kurulunun yukarıda yer
verilen kararlarında getirilen şartı karşıladığı, bu çerçevede BP ile anılan istasyonlar
arasında akdedilen dikey anlaşma bütününe, “anlaşmaların ilk olarak imzalandıkları
tarihten itibaren beşinci yılın sonunda, BP tarafından üstlenilen ilişkiye özgü yatırımın 220
varsa kalan süreye tekabül eden bedelini ödeyerek anlaşmaları sona erdirebilmeleri”
konusunda tarafların anlaşmaları koşuluyla, imza tarihinden itibaren on yıla kadar
muafiyet tanınabileceği değerlendirilmektedir.
Öte yandan, yukarıda da ifade edildiği üzere incelenmesi gereken diğer bir husus,
bayilik anlaşmalarının başlangıç tarihlerinin doğrudan dikey ilişkinin başlangıç tarihi
olarak belirlenmesinden ziyade; söz konusu akaryakıt istasyonunda fiilen satışa
başlama tarihinin, bir diğer ifadeyle, EPDK tarafından tanzim olunan istasyonlu bayilik
lisansının verildiği tarihin, dikey ilişkinin başlangıç tarihi olarak ele alınması talebidir.
Rekabet Kurulunun geçmiş tarihli kararlarında, akaryakıt bayilik sözleşmeleri ile birlikte
akdedilen intifa veya tapuya şerh edilmiş kira sözleşmelerinden oluşan dikey 230
anlaşmalar bakımından beş yıllık muafiyetten yararlanma sürelerinin hesaplanmasında
hangi tarihlerin esas alınacağı açıklığa kavuşturulmuştur. Buna göre, taraflar arasında
süregelen rekabet yasağına dayalı dikey ilişkiye başlangıç teşkil eden ilk anlaşmanın
yapıldığı tarih beş yıllık muafiyetten yararlanma süresinin başlangıcı olarak esas
alınmaktadır. Taraflar arasındaki, rekabet yasağı içeren bayilik sözleşmesi ile birlikte
intifa, tapuya şerh edilmiş kira gibi sözleşmelerin hepsinin aynı anda ortadan kalktığı
tarih ise rekabet yasağının sona erme tarihi olarak değerlendirilmektedir.
1 Rekabet Kurulunun 25.02.2010 tarihli ve 10-19/229-87 ile 10-19/ 228-86 sayılı ve 18.03.2010 tarih ve 10-24/338-
122 sayılı Kararları.
10-60/1264-476
6
BP tarafından sunulan bildirim formunda, dikey ilişkinin başlangıç tarihinin bayilik
lisansının verildiği tarih olarak ele alınması talebinin nedenleri ayrıntılı bir şekilde 240
açıklanmamış, sadece bayiden veya üçüncü kişilerden kaynaklanan etkilerden ötürü
inşaat çalışmalarının, gerekli izin ve ruhsatların alınmasının gecikebildiği ve bazı
örneklerde bu sürecin yıllar alabildiği, bu nedenle EPDK lisanslarının bayilik
sözleşmelerinin tarihinden sonraki tarihte alındığı yeni bayiler bakımından, grup
muafiyetinin başlangıç tarihi olarak EPDK lisansının alındığı tarihin benimsenmesinin
rekabet hukukunun amaçları bakımından daha olumlu olacağı ifade edilmiştir. Buna
gerekçe olarak ise istasyonun fiilen yeni inşa ediliyor olması sebebiyle dikey
anlaşmaların imzalandığı tarih itibariyle akaryakıt satış faaliyetini gerçekleştiremediği
dolayısıyla beş yıllık sürenin lisans tarihinden önce başladığının kabul edilmesi
durumunda, fiilen beş yıldan kısa bir süre zarfında anlaşmaların yürürlükte kaldığı, bu 250
durumun sağlayıcının zararına olduğu ve rekabet hukuku kurallarının amacına uygun
olmadığı belirtilmiştir.
Bu noktada öncelikle, akaryakıt sektöründe düzenlenen dikey anlaşmalarda yer alan
rekabet etmeme yükümlülüğün süresinin tespitinde, gerek 4054 sayılı Kanun gerekse
ikincil mevzuat bakımından EPDK lisans tarihinin, dikey anlaşmanın ve/veya anlaşma
ile bayi üzerine getirilen rekabet etmeme yükümlülüğünün başlangıcı olarak
değerlendirilip değerlendirilemeyeceğinin tespit edilmesi gerekmektedir.
2002/2 sayılı Tebliğ’in “Kapsam” başlıklı 2. maddesinde; “Üretim veya dağıtım
zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında
belirli mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan 260
anlaşmalar -dikey anlaşmalar- bu Tebliğde belirtilen koşulları taşıması kaydıyla,
Kanunun 4 üncü maddesindeki yasaklamadan Kanunun 5 inci maddesinin üçüncü
fıkrasına dayanılarak grup olarak muaf tutulmuştur.” şeklinde hüküm yer almaktadır.
Görüldüğü üzere Tebliğ ile 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi yasağından istisna tutulan
anlaşmalar, teşebbüsler arasında belirli mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya
yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalardır. 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde
de, “belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti
engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut
doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar” yasaklanmış ve maddede
isabetli bir şekilde “anlaşma” kavramına yer verilmiştir. Rekabet hukukunda, tarafların 270
birbirini bağlı hissettikleri her türlü uzlaşma ya da uyuşma anlaşma olarak kabul
edilmesi yönündeki genel eğilime paralel olarak Tebliğ’de de, “belirli mal veya
hizmetlerin alımı, satımı amacıyla yapılan anlaşmalar” ifadesi yeterli görülmüş, medeni
hukukta belirli geçerlilik koşullarına bağlanan “sözleşme” terimi kullanılmadığı gibi
sözleşmelerin hukuki bir sonuca yönelmesi veya uygulanmış olması şartı da
aranmamıştır.
Yine, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 3. maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğü “alıcının
anlaşma konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini,
satın almasını, satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı
her türlü yükümlülük” olarak tanımlanmıştır. Dolayısıyla taraflar arasında yapılan 280
anlaşma gereğince alıcının (bayiin) anlaşmanın karşı tarafı olan sağlayıcıdan
(dağıtıcıdan) başka bir sağlayıcının anlaşma konusu mal veya hizmetlerle rekabet
eden mal veya hizmetleri üretmeme, satın almama, satmama veya yeniden
satmamama mükellefiyetini yüklendiği tarihten itibaren rekabet etmeme
yükümlülüğünün de başladığının kabulü gerekmektedir.
Bu durum somut dosya bakımından şu şekilde örneklendirilebilir: Bayi ile başvuru
sahibi BP arasında dikey anlaşmanın imzalandığı tarihten itibaren, anlaşma her iki
taraf açısından da tüm hüküm ve sonuçları ile bağlayıcıdır. Dolayısıyla söz konusu
anlaşmanın imzalandığı tarihten itibaren, bayinin BP’ye rakip konumunda bulunan bir
10-60/1264-476
7
başka dağıtıcı ile dikey anlaşma yapması mümkün değildir. Dolayısıyla, anlaşma 290
konusu malın bayiye tedariki başlamamış dahi olsa, bu durum mevcut anlaşma
nedeniyle bayinin bir başka dağıtıcının sunduğu akaryakıtı satın almasının ve
satmasının mümkün olmadığı gerçeğini değiştirmemektedir.
BP’nin talebi bu açıklamalar çerçevesinde değerlendirilecek olursa; bildirim konusu
anlaşmalar bakımından istasyonun fiilen satışa başladığı tarihin veya hukuken satışa
başlayabileceği tarih olan EPDK bayilik lisansı tarihinin, Kanun ve Tebliğ’deki
tanımlamalar dikkate alındığında dikey anlaşmanın ya da anlaşmadaki rekabet
etmememe yükümlülüğün başlangıç tarihi olarak nitelenmesinin mümkün olmadığı
değerlendirilmektedir.
Bu noktada bir ilave hususu daha vurgulamak gerekmektedir. Bireysel muafiyet 300
düzenlemesi; grup muafiyeti kapsamında bulunmayan az sayıdaki anlaşma tipleri için
veya grup muafiyeti tebliği kapsamı dışında kalan bir takım hükümler içeren
anlaşmalar bakımından önem kazanmaktadır. Buna karşın işbu dosya konusu bildirim
hakkında BP’nin talebine paralel olarak alınabilecek bir Rekabet Kurulu kararı, her ne
kadar bireysel muafiyet başvurusu kapsamında ve somut olayın şartları dikkate
alınarak alınacak olsa da dikey anlaşmalarının başlangıç tarihi bakımından, Rekabet
Kurulunun istikrar kazanmış ve Danıştay tarafından da onaylanmış uygulamasından
ayrışacak nitelikte genel geçer bir kural halini alabilecek ve bireysel muafiyetin
amacına aykırılık oluşturabilecektir. Kaldı ki, EPDK’dan bayilik lisansı alınmış olsa da
fiili durumda istasyonun faaliyete geçmesi sonraki bir tarihe ertelenmiş olabilir. Böyle 310
bir durumda da dikey anlaşmanın başlangıç tarihi olarak satışa başlama tarihinin esas
alınması gerekli olacaktır ki, bu yönde bir yaklaşım uygulamada karışıklığına yol
açabilecektir. Bu nedenle, Kurul içtihatlarıyla şekillenen mevcut uygulamanın
korunmasının, bildirim formunda da değinilen idarenin faaliyetlerinin belirli olması
ilkesine ve hukuki belirsizliğin ortadan kaldırılması amacına uygun olacağı
düşünülmektedir.
Diğer taraftan belirtilmesi gerekir ki, işyeri açma ve çalışma ruhsatı, iskan ruhsatı ve
benzeri idari prosedürler sadece akaryakıt bayiliği yapacak bayi adaylarınca değil,
yapılacak işin niteliğine göre çeşitli sektörlerde faaliyet gösterecek birçok işyeri
sahibince yerine getirilmesi gereken prosedürlerdir. Ancak Rekabet Kurulunun diğer 320
sektörlere ilişkin almış olduğu kararlarda da dikey anlaşmaların başlangıç tarihi olarak
sözleşme tarihlerinin esas alındığı, işletmenin idari prosedürleri tamamlayıp satışa
başladığı tarihin ise değerlendirmeye alınmadığı görülmektedir.
Yukarıda yapılan değerlendirmeler ışığında, BP ile bildirime konu bayiler arasındaki
dikey anlaşmalar bakımından muafiyet başlangıç tarihi olarak EPDK lisansının alındığı
tarihin benimsenmesinin yerinde olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. BP Petrolleri A.Ş. ile Big Shop İç ve Dış. Tic. Ltd. Şti. arasındaki ve bu ilişkiye
benzer şekilde, BP ile diğer 43 bayisi arasındaki daha önce üzerinde istasyonlu 330
akaryakıt bayilik faaliyeti yapılmamış arsalar/araziler üzerinde maliyeti BP Petrolleri
A.Ş. tarafından karşılanmak suretiyle kurulan istasyonlara ilişkin anlaşmalara;
“bayilerin, anlaşmaların ilk olarak imzalandıkları tarihten itibaren beşinci yılın sonunda,
BP Petrolleri A.Ş. tarafından üstlenilen ilişkiye özgü yatırımın varsa kalan süreye
tekabül eden bedelini ödeyerek anlaşmaları sona erdirebilmeleri" konusunda tarafların
anlaşmaları koşuluyla, imza tarihinden itibaren on yıla kadar muafiyet tanınmasına,
10-60/1264-476
8
2. BP Petrolleri A.Ş. ile bildirime konu bayileri arasındaki dikey anlaşmaların
muafiyetten yararlanacakları sürelerin hesaplanmasında, başlangıç tarihi olarak EPDK
lisans tarihinin esas alınması yönündeki talebin reddine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 340
Full & Egal Universal Law Academy