Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-1-204 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 11-54/1395-503
Karar Tarihi : 27.10.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK 10
B. RAPORTÖR : Harun ULU
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : BP Petrolleri A.Ş.
Temsilcisi: Av. Dr. İ. Yılmaz ASLAN
Gazi Umur Paşa Sok. Bimar Plaza No:38/8
Balmumcu Beşiktaş/İstanbul
D. DOSYA KONUSU: BP Petrolleri A.Ş. (BP) ile Cabbaroğlu Akaryakıt Ticareti
Ltd.Şti. (Cabbaroğlu) ve benzer 14 bayi arasındaki dikey ilişkilere muafiyet
tanınması talebi.
E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 15.07.2010 tarihinde 5519 sayı ile giren 20
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un ve 2002/2 sayılı
Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucunda düzenlenen 17.10.2011 tarih ve 2010-1-204/MM-11-264.HU
sayılı Muafiyet Ön İnceleme Raporu 20.10.2011 tarih ve REK.0.15.00.00-130/293
sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-54 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
F. RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, BP ve Cabbaroğlu arasındaki dikey
ilişkiye, ilgili kira sözleşmesinin süresinin sonuna kadar bireysel muafiyet
verilemeyeceği, bununla birlikte ilgili dikey ilişkinin başladığı tarihten itibaren 5 yıl süre
ile 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlandığı görüşü ifade 30
edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. İlgili Pazar
Taraflar arasındaki “Bayilik Sözleşmesi”nin kapsamı göz önüne alındığında, bildirime
konu işlem çerçevesinde ilgili ürün pazarı, “oto-LPG dışında kalan otomotiv yakıtları”,
“oto-LPG” ve “madeni yağ” pazarları olarak belirlenmiştir. Bununla birlikte, emsal Kurul
kararları ve başvurunun içeriği ve etki alanı da dikkate alınarak, değerlendirmede
öncelikle oto-LPG dışında kalan otomotiv yakıtları pazarı göz önünde
bulundurulmuştur. Diğer taraftan, gerek beyaz akaryakıt ürünleri, gerekse oto-LPG ve
madeni yağ dağıtım faaliyetlerinin yurt çapında gerçekleştirilmesi ve ilgili hizmetler 40
bakımından rekabet şartlarının farklılaşmasına neden olacak bir unsur bulunmaması
nedeniyle ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak kabul edilmiştir.
G.2. Bildirim Konusu İşlem
Dosyadaki bilgi ve belgelere göre, İzmir ili Gaziemir ilçesinde bulunan akaryakıt
istasyonunun Cabbraoğlu Petrol tarafından 02.04.2008 tarihinden itibaren 15 yıl süre
ile BP’ye kiralandığı ve aynı tarihte Cabbaroğlu ile BP arasında anılan istasyonun
işletilmesine yönelik bir bayilik sözleşmesi imzalandığı anlaşılmaktadır.
11-54/1395-503
2
Bildirim formunda, Cabbaroğlu ve diğer 14 bayi ile yapılan sözleşmelerin, 18.09.2005
tarihinden sonra yapıldığı, bu bayilerin daha önce başka dağıtım şirketleriyle
çalıştıkları, BP’ye transfer olduklarında ise BP tarafından ilgili istasyonlara çeşitli 50
yatırımlar yapıldığı ifade edilmektedir. Bildirim formunda, BP açısından daha önce
akaryakıt istasyonu olarak hiç faaliyet göstermemiş bir istasyona yapılan yatırım ile
başka bir dağıtıcı için çalışmış bir istasyona yapılan yatırımların farklılık göstermediği
belirtilmektedir. Söz konusu istasyonlarla yapılan kira sözleşmelerinin süresinin
belirlenirken, yapılan yatırımların geri dönüş süresinin dikkate alındığı, fakat Rekabet
Kurulu kararları doğrultusunda kira süresinin 5 yıla indirilmesi halinde yatırımların geri
dönüşümünün sağlanamayacağı ifade edilen bildirimde, ilgili istasyonlara ilişkin dikey
ilişkilerin kira ve/veya intifa sürelerinin sonuna kadar muafiyet tanınması talep
edilmiştir.
G.3. Değerlendirme 60
2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı grup muafiyetinden yararlanabilmek için öncelikle
sağlayıcının veya tek alıcıya sağlama yükümlülüğü içeren anlaşmalarda alıcının pazar
payının %40 eşiğini aşmaması gerekmektedir. Rekabet Kurulunun ilgili ürün pazarında
aldığı benzer kararlarda ve EPDK tarafından yayınlanan 2010 yılı Petrol Piyasası
Sektör Raporu’nda da sabit olduğu üzere, oto-LPG dışında kalan otomotiv yakıtları
pazarında tek başına %40 pazar payı eşiğini aşan herhangi bir teşebbüs
bulunmamaktadır. Bu açıdan, bildirilen dikey ilişkinin 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4.
maddesinde yer alan “Anlaşmaları Grup Muafiyeti Kapsamı Dışına Çıkaran
Sınırlamalar” ve 5. madde ile getirilen “Rekabet Etmeme Yükümlülüğü” açısından
değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu çerçevede bildirim konusu sözleşmeler Tebliğ’in 70
4. maddesinde yer alan sınırlamalara aykırılık teşkil etmemekle birlikte, 5. maddede
yer alan rekabet etmeme yükümlülüğünün süresi bakımından ayrıca incelenmesi
gerekmektedir.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 3. maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğü, “alıcının anlaşma
konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini, satın
almasını, satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı her
türlü yükümlülük” olarak tanımlanmıştır. 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun 8.
maddesi uyarınca akaryakıt bayilerinin kendi dağıtım şirketleri dışındaki dağıtım
şirketlerinden ürün tedariki yasaklanmış olduğundan, akaryakıt bayilik sözleşmeleri
özünde, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 3. maddesi çerçevesinde rekabet etmeme yükümlülüğü 80
içeren, diğer bir deyişle münhasır nitelikte sözleşmelerdir. Başvuru konusu bayilik
sözleşmelerinde de 5015 sayılı Kanun’dan gelen bu özellik ayrıca hükme bağlanmıştır.
5015 sayılı Kanun’un 8. maddesinde bayilik sözleşmelerinin süresine ilişkin bir kayıt
bulunmamakta olup, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5 (a) maddesinde yer alan, “alıcıya getirilen
belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüğü içeren dikey
anlaşmaların Tebliğ ile tanınan muafiyetten yararlanamayacağı” hükmü, akaryakıt
sektörü bakımından da uygulanmaktadır. Öte yandan, akaryakıt sektörüne yönelik
rekabet yasağı değerlendirmelerinde bayilik sözleşmeleri ve intifa veya aynı etkiyi
doğuran şahsi-ayni haklar birlikte değerlendirilmektedir.
Dosyadaki bilgilerden, Cabbaroğlu ile yapılan kira sözleşmesinin 15 yıllık olduğu 90
görülmektedir. Bu çerçevede, bildirim konusu dikey ilişkinin 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5.
maddesinde öngörülen beş yıllık süreyi aşar nitelikte rekabet etmeme yükümlülüğü
içerdiği görülmektedir. Anılan Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanamayan
bu dikey ilişki başvurudaki talep doğrultusunda 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi
çerçevesinde bireysel muafiyet incelemesine tabi tutulmuştur. Yapılan bireysel
muafiyet incelemesinde, Rekabet Kurulunun daha önce almış olduğu benzer konulu
11-54/1395-503
3
anlaşmalara ilişkin kararlarında1 yapmış olduğu ayrıntılı değerlendirmelerden
yararlanılmıştır. Söz konusu kararlarda, dağıtıcıların bayileri ile aralarındaki dikey
anlaşmalara beş yılın üzerinde bireysel muafiyet tanınabilmesi için;
- Daha önce üzerinde hiçbir gerçek ve/veya tüzel kişi tarafından akaryakıt bayilik 100
faaliyeti yapılmamış arsalar/araziler üzerinde kurulacak yeni akaryakıt istasyonlarına
ilişkin olması,
- Akaryakıt istasyonlarına özgü yatırımların dağıtıcı tarafından üstleniliyor olması,
- Bayilerin beşinci yılın sonunda, dağıtım şirketi tarafından üstlenilen ilişkiye özgü
yatırımın, varsa kalan süreye tekabül eden bedelini ödeyerek anlaşmaları sona
erdirebilmeleri
konularında tarafların anlaşarak bu şartların karşılanması gerektiği sonucuna
ulaşılmıştır. Bu bağlamda, benzer nitelikteki bireysel muafiyet başvurularının
değerlendirilmesinde bu kriterlerin birlikte göz önünde bulundurulması gerekmektedir.
Diğer taraftan, Rekabet Kurulunun konuya ilişkin olarak daha önce almış olduğu 110
kararlar uyarınca, 18.09.2005 tarihinden önce yapılan ve bu tarih itibarıyla kalan süresi
beş yılı aşan dikey anlaşmaların, 18.09.2010 tarihinde kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile
tanınan grup muafiyetinden yararlanma olanağı bulunmaktadır. 18.09.2005 tarihinden
sonra yapılan dikey anlaşmalar ise yapıldıkları tarihten itibaren beş yıl süreyle 2002/2
sayılı Tebliğ ile düzenlenen grup muafiyeti kapsamındadır.
Bildirim formunda, BP açısından daha önce akaryakıt istasyonu faaliyeti hiç
göstermemiş bir istasyona yapılan yatırım ile başka bir dağıtıcı için çalışmış bir
istasyona yapılan yatırımların farklılık göstermediği belirtilmekte ve bu açıdan bireysel
muafiyet talep edilmektedir. Bu muafiyet talebinin gerekçesi ise yapılan yatırımların
geri dönüşü için beş yıllık sürenin yeterli olmayışı gösterilmektedir. 26.08.2010 tarih ve 120
10-56/1076-405 sayılı Kurul kararında BP’nin talebiyle aynı doğrultudaki bir muafiyet
talebi değerlendirilmiştir. Bu kararda ilgili istasyonlara kira ya da intifa süresi sonuna
kadar muafiyet tanınması halinde söz konusu anlaşmaların, anlaşma taraflarına özgü
ve öznel sayılabilecek ekonomik faydalar dışında 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin
birinci fıkrasının (a) bendi anlamında herhangi bir etkinlik sağlayacak nitelikte
olmadıkları ve (b) bendi anlamında önemli ölçüde tüketici yararı sağlamadıkları gibi;
ilgili pazarın önemli bir bölümünde de rekabetin ortadan kaldırılmasına neden olacak
nitelikte olduğu değerlendirilmesi yapılmıştır. Bu kapsamda değerlendirilen dağıtım
şirketinin pazar payının BP’nin pazar payından düşük olduğu görülmektedir. Bu
nedenle ve pazara ilişkin Rekabet Kurulu karalarında bir değişiklik olmaması, 130
başvuruda daha önceki dosyalarda yer alanlarda farklı bir argüman olmaması
nedeniyle, bildirilen dikey ilişkiyle ilgili ayrıntılı bireysel muafiyet incelemesi
yapılmasına gerek görülmemişitr.
Bu çerçevede, BP ve Cabbaroğlu arasındaki dikey ilişkiye, ilgili kira sözleşmesinin
süresinin sonuna kadar bireysel muafiyet verilemeyeceği, bununla birlikte ilgili dikey
ilişkinin başladığı tarihten itibaren beş yıl süre ile 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup
muafiyetinden yararlandığı kanaatine varılmıştır.
140
1 Rekabet Kurulunun 25.02.2010 tarihli ve 10-19/228-86 ile 10-19/229-87 sayılı; 18.03.2010 tarihli ve 10-
24/338-122 sayılı kararları.
11-54/1395-503
4
H. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- Bildirim konusu dikey ilişkilerin başladığı tarihten itibaren beş yıl süreyle 2002/2
sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına,
2- Bahse konu dikey ilişkilere ilgili kira sözleşmelerinin süresinin sonuna kadar bireysel
muafiyet tanınması talebinin reddine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy