Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-1-34 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 10-56/1071-400
Karar Tarihi : 26.08.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Harun ULU, Harun GÜNDÜZ, Burak SAĞLAM
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : BP Petrolleri A.Ş.
Sarı Kanarya Sk. No:14 K.2 Plaza Kozyatağı
34742 Kadıköy/İstanbul
20
D. TARAFLAR : BP Petrolleri A.Ş. ile 18 adet Bayi
E. DOSYA KONUSU: BP Petrolleri A.Ş. ile 18 bayi arasında imzalanmış olan
bayilik ve intifa/kira sözleşmelerine bireysel muafiyet tanınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 12.2.2010 tarih ve 1211 sayı ile giren
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4 ve 5.
maddeleri ile 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin ilgili
hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 13.08.2010 tarih ve
2010-1-34/MM-10-264.HU sayılı Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 20.08.2010 tarih ve
REK.0.05.00.00-130/315 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-56 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır. 30
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
1) BP Petrolleri A.Ş. (BP) ile 18 bayi arasındaki dikey anlaşmalar bütününe bireysel
muafiyet tanınamayacağı,
2) İlgili dikey anlaşmalardan; 18.09.2005 tarihinden önce bayilere satılan istasyonlara
ilişkin olanların 18.09.2010 tarihine kadar, 18.09.2005 tarihinden sonra satılan
istasyonlara ilişkin olanların ise satış tarihten itibaren beş yıl süreyle 2002/2 sayılı
Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlanma imkanının bulunduğu
görüşü ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar 40
Dosyadaki bilgilere göre BP, petrol ürünlerinin depolaması ile toptan ve perakende
satışının yanı sıra, madeni yağ ve jet yakıtı ikmali alanlarında da faaliyet
göstermektedir. 2009 yılı sonu itibarıyla BP markası altında faaliyet gösteren toplam
istasyon sayısı 605’tir.
Diğer taraftan Bildirim Formundaki bilgilere göre, mülkiyeti BP’ye ait olan istasyonların
bayilere satışının gerçekleştirilmesi karşılığında, mülkiyeti devralan bayilerin BP lehine
intifa/kira hakkı tesis ettiği anlaşılmaktadır. Bildirim formunda bu konuya ilişkin olarak
10-56/1071-400
2
bir istasyon örnek olarak belirtilmiş, form eklerinde ise aynı şekilde satışları
gerçekleştirilen diğer 17 istasyona ilişkin dosyalar sunulmuştur. Bir başka ifadeyle bir
bildirim ile aynı şekilde satışları yapılan 18 istasyon için muafiyet talep edilmektedir. 50
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Taraflar arasındaki “Bayilik Sözleşmesi”nin kapsamı göz önüne alındığında, bildirime
konu işlem çerçevesinde ilgili ürün pazarı, “oto lpg dışında kalan otomotiv yakıtları”
“oto-LPG” ve “madeni yağ” pazarları olarak belirlenmiştir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Gerek beyaz akaryakıt ürünleri, gerekse oto-LPG ve madeni yağ dağıtım faaliyetlerinin
yurt çapında gerçekleştirilmesi ve ilgili hizmetler bakımından rekabet şartlarının
farklılaşmasına neden olacak bir unsur bulunmaması nedeniyle coğrafi pazar,
“Türkiye” olarak kabul edilmiştir. 60
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. Bildirime Konu Anlaşmaların Konusu ve Niteliği
Başvuruda, BP ile bildirime konu 18 bayi (Bayiler) arasında imzalanan protokoller
çerçevesinde, akaryakıt bayilik sözleşmeleri ve bu sözleşmenin mütemmimi
niteliğindeki intifa/kira hakları ve bu hakların kurulmasına yol açan belirli bir süre bayilik
şartlı satıştan oluştuğu öne sürülen dikey ilişkilere, söz konusu intifa/kira haklarının
bitiş tarihine kadar bireysel muafiyet tanınması talep edilmektedir.
Bildirim konusu anlaşmalara ilişkin olarak dosya kapsamında örnek olarak gösterilen
anlaşmaya göre; önceden mülkiyeti BP’ye ait olan akaryakıt istasyonunun halihazırdaki
işleticisine satılması karşılığında, istasyonun mülkiyetini devralan işleticinin (bayinin) 70
de BP lehine intifa/kira hakları tesis etmesi öngörülmektedir. Yine bildirim formunda, bu
istasyonların söz konusu intifa/kira haklarının devamı süresince BP markası altında
münhasıran işletilmesi gerçeği üzerinden hareketle anılan istasyonlara ilişkin satış
bedelinin tespit edildiği öne sürülmektedir. Bu çerçevede söz konusu istasyonlara
ilişkin olarak taraflar arasında yapılan sözleşmelerle ilgili özet bilgiye aşağıdaki tabloda
yer verilmiştir:
Tablo 1: Taraflar arasındaki sözleşmeler
Bayi Satış Protokolü Tarihi Satış Tarihi
İntifa/Kira Hakkı
Tarihi ve Süresi
Akaryakıt Bayilik
Sözleşmesi Tarihi
Ak-Pet (……….) (……….) (……….) (……….)
Mahmut Kocaer (……….) (……….) (……….) (……….)
Dost Petrol (……….) (……….) (……….) (……….)
May Petrol (……….) (……….) (……….) (……….)
Kalpakoğlu Petrol (……….) (……….) (……….) (……….)
Akdemirler (……….) (……….) (……….) (……….)
Hasan Kavi (……….) (……….) (……….) (……….)
Yazar Petrol (……….) (……….) (……….) (……….)
Kavuklar Akaryakıt (……….) (……….) (……….) (……….)
Bor-Pet (……….) (……….) (……….) (……….)
Hatipoğlu (……….) (……….) (……….) (……….)
Yelkenbiçer Petrol (……….) (……….) (……….) (……….)
Onur Petrol (……….) (……….) (……….) (……….)
Pırıl Petrol (……….) (……….) (……….) (……….)
Mahmut Kuran (……….) (……….) (……….) (……….)
Özenç Petrol (……….) (……….) (……….) (……….)
Ağaoğlu (……….) (……….) (……….) (……….)
Batular (……….) (……….) (……….) (……….)
* satış tarihinden önce imzalanmış (Aralık 2001).
Kaynak: Bildirim formu ve ekleri.
10-56/1071-400
3
Bayiler ile BP arasında imzalanan ve yukarıda tarihleri belirtilen Protokollerde, söz 80
konusu taşınmazlar üzerine BP lehine tesis edilecek intifa/kira hakları karşılığında,
belirlenen vadelerde gerçekleştirilecek ödemelerin yapılması ve istasyonun Bayilere
satılması karara bağlanmıştır. Bu çerçevede ödemelerin yapılması ve istasyonların
mülkiyetinin Bayilere devriyle birlikte, anılan protokoller çerçevesinde taşınmazların
yeni malikleri tarafından yukarıda belirtilen tarihlerde, her biri değişen süreler için
geçerli olmak üzere, BP lehine intifa/kira hakkı tesis edilmiştir. Ayrıca yine yukarıda
belirtilen tarihlerin yanı sıra değişik tarihlerde, Bayiler ile BP arasında akaryakıt bayilik
sözleşmeleri imzalanmıştır.
Bildirimlere konu Akaryakıt Bayilik Sözleşmelerinin “Satışlar” başlıklı 2. maddelerinin a)
bentlerinde; “İşletici, işleticiliği kendisine verilmiş olan akaryakıt satış yeri ve 90
müştemilatında işleticilik süresince münhasıran BP’den ve BP’nin yazılı olarak
belirleyeceği yerden satın alacağı akaryakıt, madeni yağlar ve BP tarafından
belirtilecek diğer malları, evsafını değiştirmeden satmayı, bulundurmayı, teşhir etmeyi,
bu cümleden olarak BP tarafından açılması talep edilen reyon ve satış mahallerini
açmayı ve bu yerlerin işleticilerinin BP tarafından tayin ve tespit edilmesini ve başka
hakiki veya hükmi şahıs mallarını hiçbir şekilde satmamayı, bulundurmamayı ve teşhir
etmemeyi, BP’nin yazılı izni olmaksızın işbu Anlaşma çerçevesinde tayin ve tesbit
edilen işler dışında başka bir işle iştigal etmemeyi kabul ve taahhüt etmiştir.” hükmü
yer almaktadır.
Görüldüğü üzere akaryakıt bayilik sözleşmeleri ile Bayilerin faaliyetleri üzerine 2002/2 100
sayılı Tebliğ anlamında rekabet yasağı getirilmekte olup söz konusu yasağın süresinin
belirlenmesinde ise gerek akaryakıt bayilik sözleşmeleri, gerekse BP lehine tesis
edilen intifa/kira haklarının sürelerinin dikkate alınması gerekmektedir.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 5(a) maddesinde, Tebliğ ile tanınan muafiyetin anlaşmalarda
alıcıya getirilen belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüğüne
uygulanmayacağı hükme bağlanmıştır. Diğer taraftan, Rekabet Kurulunun ve
Danıştay’ın konuyla ilgili olarak daha önce almış olduğu kararlar ile de sabit olduğu
üzere, bayilik sözleşmeleri ile bu sözleşmelerde yer alan rekabet etmeme yükümlülüğü
süresine etki eden intifa, tapuya şerh edilmiş kira veya benzer etkiye sahip
sözleşmelerin tamamı tek bir dikey anlaşma olarak kabul edilmektedir. Bu dikey 110
anlaşmalar ile bayiye 5 yıldan uzun süreli rekabet yasağı getirilmesi, söz konusu dikey
ilişkiyi grup muafiyeti kapsamı dışına çıkarmaktadır.
Bu nedenle, bildirim konusu akaryakıt bayilik sözleşmeleri ile intifa/kira hakkı tesisine
ilişkin resmi senetler, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında tek bir anlaşma
şeklinde değerlendirilerek, öncelikle bu anlaşmaların Kanun’un 4. maddesine ve
2002/2 sayılı Tebliğ’e uygunlukları incelenmiştir.
H.3.2. Dikey Anlaşmaların Grup Muafiyeti Tebliği Bakımından Değerlendirilmesi
2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinde, üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde
faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetin alımı,
satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar dikey anlaşma olarak 120
tanımlanmaktadır. Bu açıdan, BP ile Bayiler arasında imzalanan akaryakıt bayilik
sözleşmeleri ve bunlarla bağlantılı olarak tesis edilen intifa/kira haklarından oluşan
anlaşmalar, dikey anlaşma niteliğinde olup 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamındadır.
2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı grup muafiyetinden yararlanabilmek için öncelikle
sağlayıcının veya tek alıcıya sağlama yükümlülüğü içeren anlaşmalarda alıcının pazar
payının %40 eşiğini aşmaması gerekmektedir. Dosyadaki bilgilere göre, akaryakıt
dağıtım sektöründe faaliyet gösteren teşebbüslerden hiçbirinin, ilgili ürün pazarında
sahip oldukları pazar paylarının Tebliğ’de öngörülen %40 pazar payı eşiğini aşmadığı
10-56/1071-400
4
görülmektedir1. Ancak ilgili sözleşmelerin 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde yer
alan ve “Anlaşmaları Grup Muafiyeti Kapsamı Dışına Çıkaran Sınırlamalar” ve 5. 130
madde ile getirilen “Rekabet Etmeme Yükümlülüğü” açısından değerlendirilmesi
gerekmektedir. Bu çerçevede bildirim konusu anlaşmalar Tebliğ’in 4. maddesinde yer
alan sınırlamalara aykırılık teşkil etmemekle birlikte, bu sözleşmelerin 5. maddede yer
alan “rekabet etmeme yükümlülüğünün” süresi bakımından ayrıca incelenmesi
gerekmektedir.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 3. maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğü “alıcının anlaşma
konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini, satın
almasını, satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı her
türlü yükümlülük” olarak ifade edilmiştir. 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun 8.
maddesi uyarınca akaryakıt bayilerinin kendi dağıtım şirketleri dışındaki dağıtım 140
şirketlerinden ürün tedariki yasaklanmış olduğundan akaryakıt bayilik sözleşmeleri,
özünde 2002/2 sayılı Tebliğ’in 3. maddesi çerçevesinde rekabet etmeme yükümlülüğü
içeren, diğer bir deyişle münhasır nitelikte sözleşmelerdir. Başvuru konusu bayilik
sözleşmelerinde de 5015 sayılı Kanun’dan gelen bu özellik ayrıca hükme bağlanmıştır.
5015 sayılı Kanun’un 8. maddesinde bayilik sözleşmelerinin süresine ilişkin bir kayıt
bulunmamakta olup, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5(a) maddesinde yer alan “alıcıya getirilen
belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüğü içeren dikey
anlaşmaların Tebliğ ile tanınan muafiyetten yararlanamayacağı” hükmü, yukarıda yer
verilen Yargı ve Kurul kararları gereğince akaryakıt sektörü bakımından da
uygulanmaktadır. 150
Akaryakıt bayilik sözleşmelerinin “Müddet” başlıklı 12. maddelerinde; “İşbu anlaşmanın
müddeti imza tarihinden itibaren 5 (beş) yıldır.” hükmü yer almaktadır. Buna karşın,
yukarıda tarihlerine yer verilen Protokoller uyarınca, yine yukarıda tarihlerine yer
verilen intifa/kira haklarına ilişkin resmi senetlerle, bahse konu taşınmazlar üzerinde
BP lehine 15 ile 25 yıl arasında değişen süreler için geçerli olmak üzere intifa/kira
hakları tesis edilmiştir. Bu çerçevede, bildirim konusu akaryakıt bayilik sözleşmeleri ile
intifa/kira haklarından oluşan dikey ilişkinin, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde
öngörülen beş yıllık süreyi aşar nitelikte rekabet etmeme yükümlülüğü içerdiği sonucu
ortaya çıkmaktadır.
Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz’un 32. paragrafında; “…Alıcıya bu maddede izin 160
verilen sınırları aşan rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmesi durumunda, bu
yükümlülüğü içeren sözleşme hükümleri sözleşmenin diğer bölümlerinden ayrılabiliyor
ise, bu hükümler grup muafiyetinden yararlanamaz; sözleşmenin kalan maddeleri grup
muafiyetinden yararlanabilir. Şayet rekabet etmeme yükümlülüğünü içeren sözleşme
hükümleri sözleşmenin diğer bölümlerinden ayrılamıyor ise sözleşmenin tamamı grup
muafiyetinden yararlanamaz.” şeklinde açıklamalar yer almaktadır. Buna karşın gerek
bahse konu anlaşmaların niteliği, gerekse mevzuattan kaynaklanan yükümlülükler
dikkate alındığında, bildirimlere konu anlaşmalar bakımından rekabet yasağına ilişkin
hükümlerin, anlaşmanın geri kalanından ayrılabilmesi mümkün olmadığından,
anlaşmaların bir bütün olarak 2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı grup muafiyetinden 170
yararlanamayacağı sonucu ortaya çıkmaktadır.
H.3.3. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
BP ile Bayiler arasında imzalanan akaryakıt bayilik sözleşmeleri ve bunlarla bağlantılı
intifa/kira haklarına ilişkin resmi senetlerden oluşan dikey anlaşmalar, rekabet etmeme
yükümlülüğü sürelerinin beş yılı aşması nedeniyle 2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı
grup muafiyetinden yararlanamadığından, başvurulardaki talep doğrultusunda, anılan
dikey anlaşmalar hakkında 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel
1 EPDK, Petrol Piyasası Sektör Raporu, 2009, s. 16 vd.
10-56/1071-400
5
muafiyet incelemesi yapılması gerekmektedir. İşbu dosya kapsamındaki bireysel
muafiyet incelemesinde, Rekabet Kurulunun daha önce almış olduğu benzer konulu
anlaşmalara ilişkin Kararlarında2 yapmış olduğu ayrıntılı değerlendirmelerden 180
yararlanılmıştır. Buna göre, dağıtıcıların bayileri ile aralarındaki dikey anlaşmalara 5
yılın üzerinde bireysel muafiyet tanınabilmesi için;
- Daha önce üzerinde hiçbir gerçek ve/veya tüzel kişi tarafından akaryakıt bayilik
faaliyeti yapılmamış arsalar/araziler üzerinde kurulacak yeni akaryakıt
istasyonlarına ilişkin olması,
- Akaryakıt istasyonlarına özgü yatırımların dağıtıcı tarafından üstleniliyor olması,
- Bayilerin 5. yılın sonunda, dağıtım şirketi tarafından üstlenilen ilişkiye özgü
yatırımın varsa kalan süreye tekabül eden bedelini ödeyerek anlaşmaları sona
erdirebilmeleri konusunda tarafların anlaşmaları
şartlarının karşılanması gerektiği anlaşılmaktadır. Bu bağlamda, benzer nitelikteki 190
bireysel muafiyet başvurularının değerlendirilmesinde bu kriterlerin birlikte göz önünde
bulundurulması gerekmektedir.
Dosya kapsamındaki bilgiler ışığında; başvurularda yer alan istasyonların daha önce
BP’nin mülkiyetinde olduğu ve daha önce üzerinde hiçbir gerçek ve/veya tüzel kişi
tarafından akaryakıt bayilik faaliyeti yapılmamış arsalar/araziler üzerinde kurulacak
yeni akaryakıt istasyonlarına ilişkin olmadığı anlaşılmaktadır. Başvuru kapsamında yer
alan istasyonlarda daha önce akaryakıt bayilik faaliyeti gerçekleştiriliyor olması
nedeniyle, Rekabet Kurulunun yukarıda yer verilen kararları çerçevesinde söz konusu
dikey anlaşmalara bireysel muafiyet tanınamayacağı değerlendirilmektedir. Bildirime
konu olan akaryakıt istasyonları normal şartlar altında azami 5 yıllık rekabet yasağına 200
tabidirler ve burada bir mülkiyet değişiminin olması ve bu değişim sırasında satış
bedelinin belirlenmesine ilişkin konuların bu istasyonlara bireysel muafiyet verilmesi
için geçerli nedenler oluşturmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu kapsamda değinilmesi gereken son bir husus ise bildirim konusu anlaşmaların
2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesindeki istisna hükmü karşısındaki durumudur.
Tebliğ’in anılan maddesinin (a) bendi;
“Alıcının anlaşmaya dayalı faaliyetlerini sürdürürken kullanacağı tesisin mülkiyeti
arazi ile birlikte veya alıcı ile bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden sağlanan bir üst
hakkı çerçevesinde sağlayıcıya ait ise, yahut alıcı bu faaliyetini sağlayıcının alıcı ile
bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden elde ettiği bir ayni veya şahsi kullanım 210
hakkının konusu olan bir tesiste sürdürecekse, alıcıya getirilen rekabet etmeme
yükümlülüğü, söz konusu tesisin alıcı tarafından kullanıldığı süreye bağlanabilir; şu
kadar ki, rekabet etmeme yükümlülüğü, bu sürenin beş yılı aşan kısmı bakımından,
sadece alıcının söz konusu tesiste yürüteceği faaliyetini kapsar.”
hükmünü amirdir. Buna göre bildirim konusu istasyonların mülkiyetinin daha önce
BP’ye ait olduğu göz önüne alındığında söz konusu dikey anlaşmaların, istasyonların
mülkiyetinin BP’ye ait olduğu dönem bakımından istisna hükmü kapsamında olduğu
sonucuna ulaşılmaktadır. Ancak istasyonların mülkiyetinin Bayilere devredilmesi
sonrasında anılan dikey anlaşmaların istisna hükmü kapsamından çıktığı
anlaşılmaktadır. Bu nedenle söz konusu dikey anlaşmalardan; 18.09.2005 tarihinden 220
önce Bayilere satılan istasyonlara ilişkin olanların 18.09.2010 tarihine kadar,
18.09.2005 tarihinden sonra satılan istasyonlara ilişkin olanların ise satış tarihten
itibaren beş yıl süreyle 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlanma
imkanının bulunduğu sonucuna varılmıştır.
2 Rekabet Kurulunun 25.02.2010 tarihli ve 10-19/229-87 ile 10-19/ 228-86 sayılı ve 18.03.2010 tarih ve 10-24/338-
122 sayılı Kararları.
10-56/1071-400
6
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1) BP Petrolleri A.Ş. ile bildirime konu 18 bayi arasındaki dikey anlaşmalara bireysel
muafiyet tanınamayacağına,
2) İlgili dikey anlaşmalardan; 18.9.2005 tarihinden önce bayilere satılan istasyonlara
ilişkin olanların 18.9.2010 tarihine kadar, 18.9.2005 tarihinden sonra satılan 230
istasyonlara ilişkin olanların ise satış tarihten itibaren beş yıl süreyle 2002/2 sayılı
Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlandığına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy