Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-1-80 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-28/565-178
Karar Tarihi : 04.05.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR 10
B. RAPORTÖRLER: İsmail Atalay YOLCU, Harun ULU, Harun GÜNDÜZ
C. ŞİKAYET EDEN : - Göl İnşaat Petrol Elektronik Otomotiv San. ve Tic. Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. Abdullah ÇABUK
Adnan Menderes Bulv. 2182 Sk. Sevin Apt. 2/a-1
Barbaros Mah. Yenişehir/Mersin
- Batınak Transit Taşımacılık Petrol ve Turizm Tic. Ltd. Şti.
Şehitler Cad. No: 182 Mersinli Mahallesi Konak/İzmir
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILAN : BP Petrolleri A.Ş.
Sarı Kanarya Sok. No:14 K.2 Plaza Kozyatağı-Kadıköy/İstanbul 20
E. DOSYA KONUSU: BP Petrolleri A.Ş. tarafından yapılan dikey anlaşmalar ve
çeşitli uygulamalar yoluyla 4054 sayılı Kanun’un ve 2002/2 sayılı Tebliğ’in ihlal
edildiği iddiası.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına intikal eden ve aşağıda yer verilen şikayet
ile ilgili olarak hazırlanan 7.3.2011 tarih ve 2010-1-360/İİ-11-139-İAY sayılı İlk
İnceleme Raporu, Rekabet Kurulunun 17.3.2011 tarihli toplantısında görüşülmüş ve
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde bir soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun’un 40/1. maddesi
uyarınca ilgili şirket hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Bunun
üzerine, 4054 sayılı Kanun ve 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti 30
Tebliği’nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen
26.04.2011 tarih ve 2011-1-80/ÖA-11-139.İAY sayılı Önaraştırma Raporu 29.04.2011
tarih ve REK.0.05.00.00-110/104 sayılı Başkanlık önergesi ile 11-28 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvurularda özetle; BP Petrolleri A.Ş. (BP)’nin
şikayetçiler ile yaptığı dikey anlaşmaların ve çeşitli uygulamaların 4054 sayılı Kanun ile
2002/2 sayılı Tebliğ’e aykırı olduğu iddia edilmektedir.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Göl İnşaat Petrol Elektronik Otomotiv San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından yapılan
başvuru bakımından, taraflar arasındaki dikey anlaşmaların 18.9.2010 tarihinin 40
geçmesi ile grup muafiyeti kapsamı dışında kaldığı, bu nedenle 4054 sayılı
Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, taraflara gerekçeli kararın tebliği
tarihinden itibaren 30 gün içinde söz konusu anlaşmaları 4054 sayılı Kanun’a uygun
hale getirmeleri gerektiği, aksi takdirde haklarında 4054 sayılı Kanun çerçevesinde
işlem başlatılacağı yönünde görüş bildirilmesinin uygun olacağı,
11-28/565-178
2
- Batınak Transit Taşımacılık Petrol ve Turizm Tic. Ltd. Şti. tarafından yapılan
başvuru bakımından, söz konusu dikey ilişkinin 2002/2 sayılı Tebliğ’de yer alan
istisna hükmü kapsamında olduğu ve anılan şikayetin reddedilmesi gerektiği,
görüşü ifade edilmiştir. 50
I. INCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. BP Petrolleri A.Ş. (BP)
Dosyadaki bilgilere göre; BP, petrol ürünlerinin depolaması ile toptan ve perakende
satışının yanı sıra, madeni yağ ve jet yakıtı ikmali alanlarında da faaliyet
göstermektedir. Mevcut durumda BP markası altında faaliyet gösteren toplam istasyon
sayısı 661’dir.
I.2. BP Hakkındaki Şikayetlere İlişkin Tespit ve Değerlendirmeler
1.2.1. Göl İnşaat Petrol Elektronik Otomotiv San. ve Tic. Ltd. Şti. (Göl Petrol)
Göl Petrol vekili Av. Abdullah Çabuk tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına
30.12.2010 tarih, 9731 sayı ile giren şikayet dilekçesinde özetle; Göl Petrol’ün maliki 60
olduğu taşınmaz üzerinde 6.10.1999 tarihinde BP lehine 15 yıl süreli intifa hakkı tesis
edildiği, Rekabet Kurulunun kararları gereği söz konusu intifa hakkının 18.9.2010
tarihinde sona ermesi gerektiği, ancak BP’ye çekilen ihtarnamelere rağmen intifanın
terkin edilmediği, bu nedenle BP hakkında gerekli işlemlerin yapılması talep
edilmektedir.
Konuyla ilgili olarak raportörlerce 14.4.2011 tarihinde BP’den edinilen bilgi yazısında;
anılan taşınmazın önceki maliki Mehmet Arslan tarafından 6.10.1999 tarihinde BP
lehine 15 yıl süreli intifa hakkı tesis edildiği, 10.2.2004 tarihinde söz konusu taşınmazın
Göl Petrol tarafından satın alındığı, 16.8.2004 tarihinde BP ile Göl Petrol arasında
bayilik sözleşmesi akdedildiği, işletici ile malikin aynı olması sebebiyle Rekabet 70
Kurulunun kararları gereğince taraflar arasındaki dikey ilişkinin 18.9.2010 tarihini aşan
müddetlerinin geçersiz hale geldiği, geçersiz kılınan döneme ilişkin olarak BP’nin
alacaklarının ödenmemesi nedeniyle bayi/malik aleyhine 10.3.2010 tarihinde dava
açıldığı ifade edilmektedir. Öte yandan yine aynı yazıda; bayilik ilişkisinin 16.8.2009
tarihinde Göl Petrol tarafından sona erdirildiği ve Göl Petrol’ün söz konusu istasyonda
başka bir dağıtım şirketinin bayisi olarak faaliyetine devam ettiği, intifa hakkına dayalı
olarak BP’nin tasarrufunda olması gereken istasyonun 16.8.2009-18.9.2010 tarihleri
arasında başka bir dağıtım şirketinin bayisi olarak Göl Petrol tarafından işletildiği, son
olarak 28.9.2009 tarihinde Göl Petrol tarafından intifanın tapudan terkin edilmesi talepli
dava açıldığı belirtilmektedir. 80
Bilindiği üzere intifa, tapuya şerh edilmiş kira veya benzer etkiye sahip sözleşmeler,
bayi üzerindeki rekabet etmeme yükümlülüğünün süresinin 2002/2 sayılı Tebliğ ile
düzenlenen 5 yıllık üst sınırı fiili olarak aşmasına neden olmakta ve rekabet mevzuatı
açısından bayilik sözleşmeleri ve bunlarla bağlantılı intifa, kira gibi sözleşmeleri,
aralarındaki hukuki ve iktisadi ilişki nedeniyle tek bir anlaşma olarak
değerlendirilmektedir. Dolayısıyla bu dikey anlaşmalar ile bayiye 5 yıldan uzun süreli
rekabet yasağı getirilmesi, söz konusu dikey ilişkiyi grup muafiyeti kapsamı dışına
çıkarmaktadır.
Diğer taraftan, Rekabet Kurulunun konuya ilişkin olarak daha önce almış olduğu
kararlar uyarınca, 18.9.2005 tarihinden önce yapılan ve bu tarih itibarıyla kalan süresi 90
beş yılı aşan dikey anlaşmaların, 18.9.2010 tarihinde kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile
tanınan grup muafiyetinden yararlanma olanağı bulunmaktadır. 18.9.2005 tarihinden
sonra yapılan dikey anlaşmalar ise yapıldıkları tarihten itibaren beş yıl süreyle 2002/2
sayılı Tebliğ ile düzenlenen grup muafiyeti kapsamındadır.
11-28/565-178
3
Yukarıdaki bilgilere göre, Göl Petrol ile BP arasında 18.9.2005 öncesinde kurulmuş ve
6.10.1999 tarihli 15 yıllık intifa sözleşmesi nedeni ile 18.9.2005 tarihi itibariyle kalan
süresi 5 yılı aşan bir dikey ilişki mevcuttur. Dolayısıyla, taraflar arasındaki dikey ilişkinin
2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanacağı son tarih
18.9.2010’dur. Her ne kadar BP tarafından, bayinin başka bir dağıtım şirketi ile
işletmecilik ilişkisine girmesi engellenmese de, Göl Petrol ile BP arasındaki para 100
borçlarının ileri sürülerek intifanın kaldırılmamasının 4054 sayılı Kanuna ve 2002/2
sayılı Tebliğe uygun olmadığı değerlendirilmektedir.
Bilindiği üzere, 4054 sayılı Kanun’un 56. maddesinde, daha önce yerine getirilmiş
edimlerin geçersizlik nedeniyle geri istenmesi halinde, tarafların iade borcunun Borçlar
Kanunu’nun 63. ve 64. maddelerine tabi olacağı düzenlenmiştir. Bu durumda beş yılı
aşan süreler bakımından dağıtıcı tarafından fazladan ödenmiş intifa bedelleri bayiden
talep edilebilecektir. Fakat ifade edildiği üzere, söz konusu talep ve haklar zaten 4054
Sayılı Kanun’un yaptığı atıfla Borçlar Kanunu’nun 63. ve 64. maddeleriyle güvence
altına alınmıştır ve taraflar arasındaki özel hukuk ilişkisini ilgilendirmektedir.
Dolayısıyla, söz konusu alacakların ileri sürülerek intifanın terkin edilmemesinin haklı 110
bir gerekçeye dayanmadığı düşünülmektedir.
Dolayısıyla, 18.9.2010 tarihinin geçmesi ile grup muafiyeti kapsamı dışında kalan Göl
Petrol ile BP arasındaki dikey ilişkinin, borç-alacak ilişkisinden ayrı olarak, tapudan
intifa terkini suretiyle sona erdirilmesi gerekmektedir. Bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un
9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, taraflara gerekçeli kararın tebliği tarihinden
itibaren 30 gün içinde söz konusu anlaşmaları 4054 sayılı Kanun’a uygun hale
getirmeleri gerektiği, aksi takdirde haklarında 4054 sayılı Kanun çerçevesinde işlem
başlatılacağı yönünde görüş bildirilmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir.
1.2.2. Batınak Transit Taşımacılık Petrol ve Turizm Tic. Ltd. Şti. (Batınak Petrol)
Kurum kayıtlarına 3.1.2011 tarih, 24 sayı ve 4.3.2011 tarih, 1698 sayı ile giren ve 120
Batınak Petrol tarafından gönderilen şikayet dilekçelerinde özetle; İzmir Büyükşehir
Belediyesi (İBB)’nin maliki bulunduğu ve üzerinde akaryakıt istasyonu kurulu olan
taşınmazın, İBB’nin iştiraki olan İzmir Ulaşım Hizmetleri ve Makine Sanayi A.Ş.
(İZULAŞ) ile BP arasında 14.6.1990 tarihinde bir protokol ve bu protokolden sonra
1.8.1991 tarihinde bayilik anlaşması yapıldığı, yine aynı taraflar arasında 26.4.1995
tarihinde kira akdi yapıldığı, bu tarihten sonra BP’nin söz konusu istasyonu 3. kişilere
işlettirdiği, 26.6.2003 tarihinde ise Batınak Petrol ile işleticilik anlaşması yapıldığı, bu
anlaşmanın EPDK tarafından kabul edilmemesi nedeniyle 19.3.2005 tarihinde taraflar
arasında yeni bir bayilik anlaşması akdedildiği, 21.4.2010 tarihinde BP’nin bayilik
sözleşmesini tek taraflı olarak fesh ettiği, bunun üzerine Batınak Petrol’ün anılan 130
taşınmazdan çıkmayarak Balpet Petrol Ürünleri A.Ş. ile bayilik anlaşması yaparak ticari
faaliyetlerine devam ettiği, bunun üzerine BP’nin men’i müdahale davası açtığı,
İZULAŞ tarafından söz konusu kira sözleşmesinin süresi sonunda yenilenmeyeceğinin
ve bu nedenle 26.4.2011 tarihinde istasyonun teslim edilmesi gerektiğinin BP’ye
bildirildiği ifade edilmekte ve 18.9.2010 tarihinde sona ermesi gereken kira akdini sona
erdirmeyen BP hakkında gerekli işlemlerin yapılması talep edilmektedir.
Konuyla ilgili olarak raportörlerce 14.4.2011 tarihinde BP’den edinilen bilgi yazısında;
söz konusu taşınmazın İZULAŞ tarafından 26.4.1995 tarihinden itibaren 16 yıl süreli
olmak üzere BP’ye kiralandığı, buna istinaden akaryakıt istasyonunu işletmek üzere
Batınak Petrol ile bayilik anlaşması imzalandığı, ancak bayinin bu anlaşmaya aykırı 140
faaliyetleri nedeniyle 21.4.2010 tarihinde anlaşmanın feshedildiği, bayinin hiçbir hakkı
olmamasına rağmen istasyonu tahliye etmediği, bunun üzerine müdahalenin men’i
davası açıldığı, anılan davada bayi tarafından söz konusu dikey anlaşmanın 18.9.2010
tarihine kadar muafiyetten yararlandığı öne sürülmüşse de bilirkişi raporunda anılan
taşınmaza yönelik müdahalenin önlenmesi gerektiğinin rapor edildiği, öte yandan
11-28/565-178
4
İZULAŞ tarafından BP aleyhine kira sözleşmesinin ihlali nedeniyle anılan sözleşmenin
feshi ve istasyonun tahliyesi talebiyle dava açıldığı ifade edilmektedir. Ayrıca yine aynı
yazıda; Batınak Petrol ile taşınmazın maliki arasında BP’nin tespit edebildiği herhangi
bir bağlantı bulunmaması sebebiyle söz konusu dikey ilişkinin, 2002/2 sayılı Tebliğ’in
5. maddesinin (a) bendindeki istisna kapsamında olduğu belirtilmektedir. 150
2002/2 sayılı Tebliğ’in 3. maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğü, “alıcının anlaşma
konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini, satın
almasını, satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı her
türlü yükümlülük” olarak ifade edilmiştir. Tebliğ’in 5(a) maddesinde ise Tebliğ ile
tanınan muafiyetin anlaşmalarda alıcıya getirilen belirsiz süreli veya süresi beş yılı
aşan rekabet etmeme yükümlülüğüne uygulanmayacağı hükme bağlanmıştır.
Bunun yanında Tebliğ’in aynı maddesinde, anlaşmalardaki rekabet etmememe
yükümlülüklerine veya bu yükümlülüğün anlaşmanın asli bir parçası olduğu hallerde
anlaşmanın tamamına yönelik olarak getirilen beş yıllık grup muafiyeti sınırına ilişkin
olarak bir istisnai durum düzenlenmiştir. Söz konusu hüküm, “Alıcının anlaşmaya 160
dayalı faaliyetlerini sürdürürken kullanacağı tesisin mülkiyeti arazi ile birlikte veya alıcı
ile bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden sağlanan bir üst hakkı çerçevesinde
sağlayıcıya ait ise yahut alıcı bu faaliyetini sağlayıcının alıcı ile bağlantısı olmayan
üçüncü kişilerden elde ettiği bir ayni veya şahsi kullanım hakkının konusu olan bir
tesiste sürdürecekse, alıcıya getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü, söz konusu
tesisin alıcı tarafından kullanıldığı süreye bağlanabilir; şu kadar ki, rekabet etmeme
yükümlülüğü, bu sürenin beş yılı aşan kısmı bakımından, sadece alıcının söz konusu
tesiste yürüteceği faaliyetini kapsar.” şeklindedir.
Buna göre istisna hükmü, ancak iki koşuldan birinin gerçekleşmiş olması halinde
sağlanmış kabul edilecektir: 170
- Alıcının (bayi) anlaşmaya dayalı faaliyetini sürdürdüğü tesisin mülkiyeti ya arazi ile
birlikte veya alıcı ile bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden sağlanan bir üst hakkı
çerçevesinde sağlayıcıya (dağıtım firması) ait olmalı,
- Ya da alıcı bu faaliyetini, sağlayıcının alıcı ile bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden
elde ettiği bir ayni veya şahsi kullanım hakkının konusu olan bir tesiste
sürdürmelidir.
Anılan istisna hükmünün nasıl anlaşılması ve uygulanması gerektiği Dikey
Anlaşmalara İlişkin Kılavuz’un 39. paragrafında özellikle açıklanmış ve şu ifadelere yer
verilmiştir; “Tebliğ’in 5 inci maddesi ile getirilen bu istisna, “öncelikle ve özellikle”
ilişkinin başlangıcından itibaren üçüncü şahıslardan ayni ya da şahsi haklar 180
kapsamında taşınmazın kullanma ve/veya yararlanma hakkının alınması ve bunu
müteakiben tesisin bizzat sağlayıcı tarafından işletilmesi ya da kullanma/yararlanma
hakkı veren ile hiçbir bağlantısı olmayan şahıslarla bayilik ilişkisinin kurulması ile
sınırlıdır. Muafiyet kapsamındaki beş yıllık süre dolmadan; faaliyetlerin sona
erdirilmesi, devralma vb. yollarla dikey anlaşmanın taraflarında değişiklik ortaya
çıkması halinde muafiyetten yararlanılabilecek sürenin uzaması söz konusu değildir.”
Bu çerçevede Tebliğ’in 5 (a) maddesinde yer alan istisna hükmü esas itibarıyla,
istasyon sahibinin dağıtıcıya en baştan itibaren yalnızca kira veya intifa hakkı tanıdığı
ve fakat taraflar arasında herhangi bir bayilik ilişkisinin bulunmadığı durumları
düzenlemektedir. Başka bir deyişle alıcının satışlarını, sağlayıcının, alıcı ile bağlantısı 190
olmayan üçüncü kişilerden elde ettiği bir ayni veya şahsi kullanım hakkının konusu
olan yerde gerçekleştiriyor olması koşulu, ilişkinin başlangıcından itibaren
sağlanmalıdır.
11-28/565-178
5
Ayrıca bir anlaşmanın istisna kapsamında değerlendirilebilmesi için dağıtım şirketinin
(sağlayıcı) ilgili akaryakıt istasyonuna ilişkin ayni veya şahsi hakkını doğrudan malikten
alması ve daha sonra bu istasyonu başka bir şahsa işlettirmesi şartı aranmaktadır. Bu
bakımdan bayinin, sağlayıcıdan önce ilgili istasyon üzerinde ayni veya şahsi bir hakka
sahip olması halinde, daha sonra sağlayıcıya ayni veya şahsi hakkı veren üçüncü bir
kişi ile (malik) bağlantılı olduğu kabul edilmekte ve bu tür sözleşmeler istisna 200
kapsamında değerlendirilmemektedir.
Yukarıda yer verilen bilgi ve belgeler çerçevesinde; söz konusu akaryakıt istasyonunun
üzerinde yer aldığı taşınmazın maliki ile Batınak Petrol arasında bağlantı bulunduğuna
dair herhangi bir bulguya rastlanmadığından anılan dikey ilişkinin 2002/2 sayılı
Tebliğ’de yer alan istisna hükmü kapsamında olduğu ve anılan şikayetin reddedilmesi
gerektiği kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
- Göl İnşaat Petrol Elektronik Otomotiv San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından yapılan
başvuru ile ilgili olarak, taraflar arasındaki dikey anlaşmaların 18.09.2010 tarihinin 210
geçmesi nedeniyle 2002/2 sayılı Tebliğ ile sağlanan grup muafiyeti kapsamı dışında
kaldığına, bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
taraflara gerekçeli kararın tebliği tarihinden itibaren 30 gün içinde söz konusu
anlaşmaları 4054 sayılı Kanun’a uygun hale getirmeleri gerektiği, aksi takdirde
haklarında 4054 sayılı Kanun çerçevesinde işlem başlatılacağı yönünde görüş
bildirilmesi hususunda Başkanlığın görevlendirilmesine
- Batınak Transit Taşımacılık Petrol ve Turizm Tic. Ltd. Şti. tarafından yapılan
başvuru ile ilgili olarak, söz konusu dikey ilişkinin 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde
yer alan istisna hükmünden yararlandığına, şikayetin reddine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 220
Full & Egal Universal Law Academy