Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-1-122 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-58/1399-365
Karar Tarihi : 9.12.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Harun ULU, Tuğçe KOYUNCU
C. ŞİKAYET EDEN : Miranlı Tanrıverdi Petrol Otomotiv İnş. Nak.Gıda ve Tic. Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. Hatip MERCAN
Abide-i Hürriyet Cad. No:137 K:3 Şişli/İstanbul 20
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILAN : B.P. Petrolleri A.Ş.
K 2 Plaza Sarı Kanarya Sk. No:14 Şişli/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: BP Petrolleri A.Ş.’nin, eşit durumdaki alıcıları arasında aynı
ve eşit hak, yükümlülük ve edimler için farklı şartlar ileri sürerek hakim
durumunu kötüye kullandığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçesinde özetle, 30
- Miranlı Tanrıverdi Petrol Otomotiv İnş. Nak.Gıda ve Tic. Ltd. Şti. (Miranlı) ile
B.P. Petrolleri A.Ş. (BP) arasında 27.4.2004 tarihinde 5 yıl süreli İşleticilik/Bayilik
Sözleşmesi imzalandığı,
- Bu sözleşme uyarınca, Miranlı’nın her yıl çeşitli miktarlarda satış miktarını
gerçekleştirmesi gerektiği, gerçekleştirememesi halinde eksik kalan yıllık satış
miktarı üzerinden sözleşmede belirlenen tutarı kar mahrumiyeti olarak BP’ye
ödemeyi kabul ettiğini,
- BP’nin, aynı durumdaki diğer bayilerine, belirli bir satış kotasını aştıkları takdirde
ton başına prim ödemesinde bulunduğu, ancak aynı satış kotasını geçmesine
rağmen başvuru sahibine söz konusu prim ödemesinden yararlandırılmadığı, 40
birikmiş prim ödemelerinin yapılacağının belirtilmesine rağmen herhangi bir
ödemede bulunulmadığı,
- Bu nedenle BP’nin eşit durumdaki alıcıları arasında aynı ve eşit hak, yükümlülük
ve edimler için farklı şartlar ileri sürerek ayrımcılık yaptığı ve 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 6.b. maddesini ihlal ettiği,
belirtilerek ihlalin tespiti ve gerekli yaptırımların uygulanması talep edilmiştir.
09-58/1399-365
2
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 28.9.2009 tarih ve 6933 sayı ile giren 50
şikâyet üzerine hazırlanan 27.10.2009 tarih ve 2009-1-122/İİ-09-İAY sayılı ilk inceleme
raporu Rekabet Kurulunun 4.11.2009 tarihli toplantısında görüşülmüş ve anılan
iddialara ilişkin olarak önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Bunun üzerine yapılan
incelemeler sonucunda düzenlenen 2.12.2009 tarih ve 2009-1-122/ÖA-09-HU sayılı
Önaraştırma Raporu, 7.12.2009, REK.0.05.00.00-110/272 sayılı Başkanlık Önergesi
ile 09-58 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, şikâyet konusu eylemin 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesi uyarınca bir ihlal olarak nitelendirilemeyeceği, bu nedenle BP
hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı ve şikayetin reddedilmesinin uygun 60
olacağı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
4054 sayılı Kanun'un “Hakim Durumun Kötüye Kullanılması” başlıklı 6. maddesi, bir
veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya
hizmet piyasasındaki hakim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı
anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanmasını yasaklamaktadır. Anılan
maddenin (b) bendinde, "Eşit durumdaki alıcılara aynı eşit hak, yükümlülük ve edimler
için farklı şartlar ileri sürerek, doğrudan veya dolaylı olarak ayrımcılık yapılması..." 70
hakim durumun kötüye kullanılması hallerinden biri olarak sayılmıştır. Her ne kadar
5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun 4. maddesinin (k) bendinde; bu kanuna göre
faaliyette bulunanların, “eşit durumdaki alıcılara (kategorilere), eşit hak ve yükümlülük
tanımak, farklı şartlar sürmemek” ile yükümlü oldukları belirtilmekte ise de “bayiler
arasında ayrımcılık yapıldığı” iddiasının 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin (b) bendi
açısından değerlendirilmesi gerekmektedir.
Rekabet hukuku uygulamalarında bir teşebbüsün ayrımcılık şeklindeki davranışının
rekabet ihlali olarak kabul edilebilmesi ancak söz konusu teşebbüsün hakim durumda
bulunduğunun tespit edilmesi ile mümkün olabilmektedir. Ancak Rekabet Kurulunun 80
24.7.2008 tarih ve 08-47/653-250 sayılı kararında, şikayet konusu ilgili ürün pazarında
4054 sayılı Kanun’un 3. maddesi anlamında hakim durumda olan herhangi bir
teşebbüsün bulunmadığı belirtilmiştir. Rekabet Kurulunun geçmiş tarihli kararlarına
benzer şekilde işbu dosya kapsamında da ilgili ürün pazarı, “siyah ve beyaz ürünlerden
oluşan (jet yakıtı hariç) akaryakıt ürünleri dağıtımı pazarı” ve ilgili coğrafi pazar ise
“Türkiye” olarak belirlenmiştir. Bu çerçevede, yeniden bir hakim durum değerlendirmesi
yapmak gerekirse, her ne kadar pazar payı bilgisi hakim durumun belirlenmesinde tek
gösterge olmasa dahi bu konuda öncelikli olarak dikkate alınması gereken bir
unsurdur. Dosyada yer alan EPDK’nın 2008 Petrol Piyasası Sektör Raporundaki
bilgilere göre, pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin tahmini pazar payları 90
dağılımından görüleceği üzere, BP’nin pazar payı yaklaşık %13 civarında olmakla
birlikte, pazarda çok sayıda dağıtım şirketi faaliyet göstermektedir ve bunlar arasında
BP’ye yakın pazar payına sahip olan teşebbüsler de yer almaktadır. Dolayısıyla BP’nin
ilgili ürün pazarında hakim durumda bulunması mümkün görünmemektedir. BP’nin
şikayetçinin sahip olduğu istasyon bakımından hakim durumda olduğunun kabulü için
ise, ilgili coğrafi pazarın yalnızca istasyon ve/veya çok yakın çevresi ile
sınırlandırılması gerekir ki, ne sektöre yönelik tesis edilen geçmiş tarihli Kurul kararları
ne de konuya ilişkin mehaz mevzuat uygulamaları, bu tür bir değerlendirmeye imkan
tanımaktadır.
100
09-58/1399-365
3
Bununla birlikte BP’nin bayiler arasında ayrımcılık yaptığı iddiasının 6. madde
anlamında ihlal olarak nitelenebilmesi için bu eylemin kötüye kullanma hali içermesi
gerekmektedir. Bu değerlendirme yapılırken de öncelikle üzerinde durulması gereken
unsur, alıcıların eşit durumda olup olmadığıdır. Bayiler bulundukları bölge,
gerçekleştirdikleri satış tonajı, sahip oldukları müşteri potansiyeli, sözleşme koşulları
gibi çeşitli yönlerden birbirinden farklı özelliklere sahip olabilir ve bu nedenle eşit
koşullarda değerlendirilmeyebilirler. Bu durumda da eylem kötüye kullanma olarak
nitelendirilmeyebilir. Ancak BP, ilgili ürün pazarında hakim durumda olmadığından bu
analize gerek görülmemiştir. Kaldı ki, prim ödemelerinde bulunulmadığı iddiası taraflar
arasındaki sözleşmesel ilişkiden kaynaklanmakta olup, bu hususun özel hukuk 110
hükümlerince çözülmesi gerekmektedir.
Yukarıda yer verilen gerekçelerle, şikâyet konusu eylemin 4054 sayılı Kanun uyarınca
bir ihlal olarak nitelendirilemeyeceği ve bu nedenle BP hakkında 4054 sayılı Kanun
çerçevesinde bir soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı ve şikâyetin
reddedilmesinin uygun olacağı kanaatine ulaşılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara ilişkin olarak
B.P. Petrolleri A.Ş. hakkında 4054 sayılı Kanun'un 41. maddesi uyarınca soruşturma 120
açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy