Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2004-1-35 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 04-52/696-178
Karar Tarihi : 12.8.2004
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler :Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, Murat GENCER,
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M.Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖR : Harun ULU
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - BP Petrolleri A.Ş.
Temsilcisi: Av.Dr.Ateş AKINCI
Valikonağı Cad. No: 169/21
34363 Nişantaşı-İstanbul
D. TARAFLAR : - BP Petrolleri A.Ş.
Sarı Kanarya Sok. No.14 K2 Plaza
81090 Kozyatağı- İstanbul
- BP Petrolleri A.Ş.’nin Distribütörleri
E. DOSYA KONUSU: BP Petrolleri A.Ş.’nin madeni yağ pazarındaki
distribütörlük anlaşmalarına muafiyet verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 18.3.2004 tarih ve 1380 sayı ile
giren başvuru üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un
4., 5. ve 8. maddeleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen
27.7.2004 tarih, 2004-1-35/MM-04-HU sayılı Muafiyet Raporu, 6.8.2004 tarih
ve REK.0.05.00.00/147 sayılı Başkanlık önergesi ile 04-52 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; BP Petrolleri A.Ş.’nin
Distribütörlük Anlaşması’nın 2003/3 sayılı Tebliğ ile değişik 2002/2 sayılı
Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup
muafiyetinden yararlanabileceği ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Pazara İlişkin Bilgiler
04-52/696-178
2
Bildirilen anlaşmanın konusunu, otomotiv yağları ve müstahzarları (benzinli ve
dizel motor yağları, transmisyon yağları, gresleri, fren hidrolikleri, antifiriz)
oluşturmaktadır.
Türkiye’deki madeni yağ piyasasında büyük firmaların yanında çok sayıda
küçük firma faaliyet göstermekte olup, bu piyasada yaklaşık 110 yerli ve
yabancı firma bulunmaktadır.
2003 yılı itibarıyla piyasadaki büyük teşebbüsler ile bunların pazar paylarına
aşağıda yer verilmiştir.
Tablo 1- Büyük Teşebbüslerin Pazar Payları
Firma İsmi Pazar Payı (%)
Petrol Ofisi A.ş. 27
BP Petrolleri A.Ş. 25
Exxon Mobil Oil Türk Oil A.Ş. 15
The Shell Company of Turkey Ltd 18
Diğerleri 15
H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Başvuruda bulunan BP Petrolleri A.Ş. (BP) BP Amoco PLC’nin bağlı
ortaklığıdır. BP akaryakıt dağıtım firması olup, aynı zamanda madeni yağ
üretimi, pazarlaması ve satışı ile de iştigal etmektedir.
BP, Rekabet Kurulu’nun 3.8.2000 tarih ve 00-29/329-185 sayılı kararında
verilen izin çerçevesinde tasfiyesiz infisah yoluyla Castrol Madeni Yağlar San.
ve Tic. A.Ş. ile birleşmiştir. Bu birleşme sonucu BP, Castrol ve Alfa marka
madeni yağ ürünlerinin üretimi, pazarlaması ve satışı konusunda hak sahibi
olmuştur.
BP, yukarıda belirtilen ürünlerin dağıtımı ve pazarlanmasına yönelik olarak
Türkiye’yi 22 bölgeye ayırarak her bölge için “tek elden satıcı” konumunda
olan bir distribütör tayin etmiştir.
Başvuruda, BP’nin Süper Petrol ve Otomotiv Ürünleri Pazarlama Lojistik San.
Tic. Ltd. Şti. (Bayi) ile 2.1.2004 tarihinde imzaladığı Distribütörlük Anlaşması
yer almaktadır.
Distribütörlük Anlaşması 29 maddeden oluşmakta olup, rekabet kuralları
bakımından önem taşıyan maddeleri ile bunların 4054 sayılı Kanun ve 2002/2
sayılı Tebliğ karşısındaki değerlendirmelerine aşağıda yer verilmiştir.
H.2.1. Anlaşma’nın Konusu ve Bölge/ Müşteri Kısıtlaması
Distribütörlük Anlaşması’nın I. maddesine göre Anlaşma’nın konusu, BP’nin
maliki olduğu BP, Castrol veya Alfa markası altında piyasaya arz edilen
madeni ve sentetik yağlar ile diğer mühtahzarları belirlenen hüküm ve şartlarla
bayiye temin etmesine ve bayinin de bunların yeniden satışını
gerçekleştirmesine ilişkindir.
04-52/696-178
3
Distribütörlük Anlaşması’nın IV/9. maddesinde; bayinin anlaşmadan doğan
hak ve yükümlülüklerini yerine getirirken her türlü risk ve sorumluluk sadece
kendisine ait olmak üzere kendi ad, nam ve hesabına hareket edeceği
belirtilmiştir.
Distribütörlük Anlaşması’nın I/3. maddesinde; distribütörün belirlenen bölgede
satış yapacağı, I/5. maddesinde ise distribütörün belirlenen bölge dışında
anlaşma konusu mallarla ilgili olarak müşteri aramayacağı, şube açmayacağı
ve dağıtım deposu kurmayacağı hususlarına yer verilmiştir.
Öte yandan Anlaşma’nın II/2. maddesinde; belirlenen bölgede yer alan,
dökme ürün ikmali yapılan baraj ve otoyol şantiyesi gibi tesisler ile teknik
gereklilikler nedeniyle doğrudan ikmalin zorunlu olduğu otomotiv üreticileri,
enerji santralleri, endüstriyel tesisler, oto bakım servisleri, akaryakıt
istasyonları, inşaat şirketleri ve taşımacılık şirketlerine ürün satışının BP
tarafından yapılacağı belirtilmiştir.
Başvuruda, tüm Türkiye’nin bölgelere ayrılarak her bir bölge için tek elden
dağıtıcı konumunda bir distribütör tayin edildiği belirtilerek, belirlenen bölgeler
ile tek elden satıcılara ilişkin bilgilere yer verilmiştir. Distribütörlük
Anlaşması’nda bayinin bölgesi Edirne, Kırklareli, Tekirdağ İlleri, Çanakkale’nin
Gelibolu ilçesi, İstanbul’un Avcılar, Büyük Çekmece, Küçük Çekmece, Çatalca
ve Silivri ilçeleri olarak belirlenmiştir. Bu bakımdan distribütörlerin faaliyet
göstereceği bir münhasır bölge tanımlandığı görülmektedir.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde “…sağlayıcı tarafından kendisine veya
bir alıcıya tahsis edilmiş münhasır bir bölgeye ya da münhasır müşteri
grubuna yapılacak aktif satışların kısıtlanması”na yönelik hükümlerin ilgili
Anlaşma’yı tebliğ kapsamı dışına çıkarmayacağına yer verilmiştir. Bildirilen
örnek Anlaşma’nın münhasırlık taşıdığı dikkate alındığında, distribütörlere
yönelik bölge ve müşteri sınırlaması getirilmesinin önünde bir engel
bulunmamaktadır.
H.2.2. Fiyata İlişkin Madde
Distribütörlük Anlaşması’nın V.1 maddesinde;
- bayinin kendi müşterilerine uygulayacağı fiyat listesinin tavan değerlerini
tespit ederken ürünlerin pazar payının artırımını sağlayacak fiyat
politikalarını oluşturacağı,
- BP'nin bayiye pazar koşullarına uyum sağlaması, ürünlerin piyasadaki
rekabet gücünün ve pazar payının artırımının temin edilmesi, yeterli stok
tutulması ve satış stratejilerinin geliştirilmesine destek olabilecek
önerilerde bulunabileceği
belirtilmiştir.
04-52/696-178
4
İlgili maddelerde BP’nin bayinin yeniden satış fiyatlarını belirleyebileceği veya
bu konuda tavsiyede bulunacağına ilişkin açık bir hüküm bulunmamaktadır.
Ancak BP, bayiye işletme verimliliğini artıracak tavsiyelerde bulunabilecektir.
Nitekim, Distribütörlük Anlaşması’nın III. maddesinde, BP’nin bayinin
personeline temel satış, müzakere teknikleri, satış yöntemleri, bilgisayar ve
insan kaynakları gibi çeşitli konularda eğitim vermesi öngörülmüştür.
BP’nin işletmenin verimliliğini artırmaya yönelik yapacağı tavsiyelerin çok
genel ifade edildiği, bunun yeniden satış fiyatı hakkındaki tavsiyeleri de
kapsayabileceği görülmektedir.
2003/3 sayılı Tebliğ ile değişik 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde
“tarafların herhangi birinin baskısı veya teşvik etmesi sonucu sabit veya asgari
satış fiyatına dönüşmemesi koşuluyla sağlayıcının azami satış fiyatını
belirlemesi veya satış fiyatını tavsiye etmesi”nin mümkün olduğu belirtilmiştir.
Bu doğrultuda, BP’nin bayiye işletme verimliliğini artırmaya yönelik temel
işletme kuralları hakkında, yeniden satış fiyatını da içerse dahi, tavsiyelerde
bulunması rekabet kuralları ile çelişmeyecektir.
H.2.3. Rekabet Etme Yasağına ve Anlaşmanın Süresine İlişkin Hükümler
Distribütörlük Anlaşması’nın;
- I/3a. maddesinde, bayinin yönetiminde yer alan kişiler ve/veya bayi
ortaklarının Anlaşma kapsamındaki işlere rakip olacak konularla iştigal
etmeyeceği,
- II/3. maddesinde, bayinin BP’nin yazılı onayı olmaksızın hangi şekil altında
olursa olsun, doğrudan ya da dolaylı olarak Anlaşma konusu ürünler
haricindeki herhangi bir madeni yağ ürününü bulundurmayacağı ve
satmayacağı,
- IV. maddesinde bayinin hiçbir şekilde Anlaşma konusu ürünler ve
markaları dışında madeni yağ ürünü satmayacağı
belirtilmiştir.
2003/3 sayılı Tebliğ ile değişik 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde, bayiye
belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüğü
getirilemeyeceğine yer verilmiştir. Rekabet yasağının süresini tespit
edebilmek için Anlaşma’nın geçerlilik süresinin incelenmesi gerekmektedir.
Distribütörlük Anlaşması’nın;
- II/4. maddesinde, bayinin Anlaşma’nın imzalandığı tarih başlangıç alınarak
5 yıl süre ile münhasıran BP’den ürün alacağı,
- XII. maddesinde ise Anlaşma’nın süresinin imza tarihinden itibaren 5 yıl
olacağı
04-52/696-178
5
belirtilmiştir.
Bu maddelerden, Distribütörlük Anlaşması’nın belirli süreli olduğu ve 5 yıl
sonunda yürürlükten kalkacağı anlaşılmaktadır. Bu doğrultuda, bayiye
getirilen ve Anlaşma süresine bağlanan rekabet yasağının 5 yılı aşmadığı
görülmektedir.
Sözleşme’de, yukarıda yer verilen hükümler dışında rekabet kuralları ile
doğrudan ilgili bir hüküm bulunmamaktadır.
Bu doğrultuda BP’nin Distribütörlük Anlaşması’nın kapsam, fiyat, rekabet
yasağı ve süreye ilişkin hükümleri bakımından 2003/3 sayılı Tebliğ ile değişik
2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlandığı kanaatine
varılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
BP Petrolleri A.Ş’nin Distribütörlük Anlaşması’nın 2003/3 sayılı Tebliğ ile
değişik 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir
Full & Egal Universal Law Academy