Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2014-2-60 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 15-08/107-44
Karar Tarihi : 19.02.2015
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR,
Fevzi ÖZKAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ
B. RAPORTÖRLER: Nilgün KOCADAĞ, Tuba YEŞİL, Mustafa Özgür GÜLTEKİN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Yunus Emre Bucak
Kenan Evren Bulvarı Çağla Sitesi A Blok Altı No:44/B
Çukurova/Adana
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - BSH Ev Aletleri San. ve Tic. A.Ş.
Fatih Sultan Mehmet Mah. Balkan Cad. No:51
34771 Ümraniye/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: BSH Ev Aletleri San. ve Tic. A.Ş.’nin Siemens markalı
ürünlerin dağıtımını yapan ve yüklenilen hak ve yükümlülükler merkezinde eşit
statüde bulunan bayiler arasında ayrımcılık yaptığı iddiası.
(2) F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 17.11.2014 tarihinde giren başvuru üzerine
hazırlanan 16.12.2014 tarih ve 2014-2-60/İİ İlk İnceleme Raporu, 18.12.2014 tarihli Kurul
toplantısında görüşülmüş ve 14-53/911-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar
verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 10.02.2015 tarih ve 2014-2-60/ÖA sayılı
Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) G. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
- 28 Ocak 2004 tarihi itibarıyla BSH Ev Aletleri San. ve Tic. A.Ş.’nin (BSH1) Siemens2
markası yetkili bayii olarak Adana ilinde Emre Ticaret adı altında beyaz eşya
ticaretine başlandığı, aynı yıl içerisinde Siemens markalı ürünlerin satışının yapıldığı
Metro Grossmarket adlı marketler zincirinde iki programlı çamaşır makinesi ve bin
devirli çamaşır makinesinin anılan bayii ile eşit nihai fiyattan satılmasının yanı sıra
taksitlendirme de yapıldığı, söz konusu fiyat politikasının adı geçen market tarafından
yayınlanan insörtlerde mevcut olduğu,
- 2007-2008 döneminde Siemens Güney ve Doğu Anadolu Bölge Müdürü ile Adacan
Dayanıklı Tüketim Malları Pazarlama Ltd. Şti. arasında paravan inşaat şirketleri
1 BSH’nin yurtiçi ayağını oluşturduğu ve Robert Bosch GmbH (Bosch) ile Siemens AG’nin(Siemens) ortak
kontrolünde bulunan Almanya merkezli BSH Bosch und Siemens Hausgerate Gmbh’nin (BSH) tam
kontrolü, Rekabet Kurulunun 04.11.2014 tarih ve 14-43/786-349 sayılı kararıyla Bosch’a devredilmiştir.
2 Şikayet dilekçesine dayanıklı tüketim malları alanındaki yurt içi eylemleri konu olan Siemens markası, atıf
yapılan Kurul kararı uyarıca tek başına Bosch tarafından kontrol edilmekte olan BSH’nin ve onun
Türkiye’deki kolu olan BSH’nin bünyesindeki ana markalar Bosch ve Siemens, özel markası Gaggenau ve
yerel markası Profilo ile faaliyet göstermektedir. Bu bağlamda başvuru dilekçesine konu firma olarak
gösterilen BSH ve adı geçen markalar nihai düzeyde Bosch’un tasarrufunda bulunmaktadır.
15-08/107-44
2/8
oluşturularak iskontolar tanımlandığı; ancak ilgili ürünlerin inşaat şirketlerine satılmak
yerine adı geçen mağaza tarafından nihai tüketiciye satıldığı,
- OH 21100, DE1821415, DE1821515 kodlu şofbenlerin Gizerler Dayanıklı Tüketim
MaIları A.Ş.’ye 400-500 adet (Adana), Dörtler Beyaz Eşya San. Tic. Ltd. Şti’ye 100-
300 adet (Adana), Derya Klima’ya 100-200 adet (Mersin), Aygün Alışveriş Merkezi’ne
100-200 adet (Kahramanmaraş) satılmasına ilişkin projeler doğrultusunda teslimat
yerine nihai müşterilere satışın gerçekleştirildiği,
- Ankastre ürünlerde Dörtler Beyaz Eşya ve Derya Klima’nın proje adetinin iki katı ürün
teslim almak suretiyle sözü edilen ürünlerin nihai müşteriye satışını yaptıkları,
- M/S İstanbul (Media Markt) adlı şirkete direkt olarak %20 iskonto ile ürün satışı
yapıldığı, anılan satışların faturalarda mevcut olduğu,
- 2012 yılında Hatay Kurnazlar Ticaret adlı firmaya Siemens Satış Direktörü Haluk
ÇELEBİOĞLU ve Siemens Güney ve Doğu Anadolu Bölge Müdürü Gökhan KOÇ
tarafından KG57NS50Ne kodlu buzdolabının adet başı 800 TL gibi bir iskonto
üzerinden satışının gerçekleştirildiği, bahse konu durumun çevre illeri de etkilediği,
- Bazı firmalara her yıl teşhir yenileme ve ek stant yapma adı altında teşhir iskontoları
verildiği, bunula birlikte on yıllık Siemens bayii olan başvuru sahibi Emre Ticaret’in
mağaza açılışı haricinde bir kez dahi teşhir yenileme almadığı,
- Yukarda aktarılan vakaların sadece başvuru sahibi tarafından bilinenler olduğu,
bununla birlikte gerekli incelemeler yapıldığında benzeri birçok vaka ile
karşılaşabileceği
belirtilerek; statü olarak eşit çalışma koşullarının sağlanması, adil olunması, hak ve
hukukun firma tarafından gözetilmesi gerekirken, Siemens bayii sıfatıyla geçen on yıllık
süreçte gerek direktör, gerekse bölge müdürlerinin keyfiyetçiliği nedeniyle teşebbüs
sermayesinin zarara uğratılarak erimiş olduğu iddia edilmiştir.
(4) Ayrıca raportörlerin başvuru sahibi ile yaptığı telefon görüşmesi kapsamında şikâyete
konu iddialara ve Siemens ile olan bayilik sözleşmesinin rekabet hukuku bağlamındaki
içerik ve niteliğine ilişkin yöneltilen sorulara cevaben özetle;
- Emre Ticaret’in BSH’nin yurt içindeki dağıtım ağı teşkilatı bünyesinde Güney Anadolu
ve Güneydoğu Anadolu bölge müdürlüğüne bağlı münhasır Siemens yetkili bayii
olarak faaliyet gösterdiği, bahsi geçen münhasırlığın BSH ve/veya Siemens
tarafından gelen herhangi bir baskı veya dayatma söz konusu olmaksızın teşebbüs
iradesi ile ve 2004 yılında adı geçen taraflarca akdedilen dağıtım sözleşmesi
çerçevesinde yüklenildiği,
- Anılan bayilik sözleşmesinin Siemens marka dayanıklı tüketim mallarının Emre
Ticaret tarafından satışı konusunda kendi satış fiyatını belirlemesine engel teşkil
edecek şekilde asgari veya sabit fiyat tayin eden herhangi bir hüküm ihtiva etmediği
gibi bu yönde bir neticeye sebebiyet verecek nitelikte şifahi veya fiili bir dayatmaya
maruz kalınmadığı, bir diğer deyişle alıcı olarak satış fiyatı tespitinin bireysel tasarruf
ve inisiyatif dairesinde cereyan ettiği,
- Bunun yanında bahse konu sözleşmede sağlayıcı firmanın ürünlerinin satışının
yapılabileceği bölge ve/veya müşteri grubunu belirleyen yahut ilgili rekabet hukuku
mevzuatına aykırı biçimde rekabet etmeme yükümlülüğü getiren herhangi bir hükme
de yer verilmediği, ayrıca yine sözleşme harici metotlarla bu paralelde kısıtlamaların
şikâyet sahibi açısından gündeme gelmediği,
15-08/107-44
3/8
- Başvuru sahibinin şikâyet dilekçesinde yakındığı ayrımcı uygulamaların ilgili bölgede
dağıtım yapan öteki bayilerce de bilindiği; diğer yandan söz konusu farkındalığın
sağlayıcı şirket ve anılan bayiler arasında rekabeti kısıtlayıcı bir koordinasyona işaret
etmekten açıkça uzak olacak şekilde yalnızca somut bir vakanın bilinmesinden ibaret
olduğu,
- Yukarıda dile getirilen tabloya rağmen Siemens tarafından makul veya haksız hiçbir
sebep göstermeksizin şikâyetçiyle aynı ve eşit hak yükümlülük ve edimleri üstlenmiş
diğer Siemens bayileri karşısında Emre Ticaret aleyhine ısrarla ve doğrudan ayrımcı
ve dışlayıcı bir politika güdüldüğü,
- Sözü edilen politikanın doğurduğu olumsuz etkinin alım yapılan ürün grupları içindeki
dağılıma da bağlı olarak ekseriyetle ankastre mutfak ve şofben ürünlerinde ortaya
çıktığı, öte taraftan aynı sıklıkta olmasa da bulaşık makinesi, çamaşır makinesi,
buzdolabı ve klima satışlarında da anılan mağdur edici vaziyetin yaşandığı
beyan edilerek; 2014 yılı Ocak ayı civarında resmen olmasa da ürün alımlarını
durdurmak suretiyle fiilen Siemens bayiliği faaliyetinin sona erdirildiği belirtilmiş; ayrıca
Siemens tarafından icra edilen söz konusu uygulamalar nedeniyle maddi zararının
bulunduğu öne sürülmüştür.
(5) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; BSH hakkında 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 41. maddesi uyarınca soruşturma
açılmasına gerek olmadığı belirtilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
(6) BSH’nin ürün porföyünü; fırın, bulaşık makinesi, çamaşır makinesi, kurutma makinesi,
buzdolabı, derin dondurucu, klima, ütü, elektrikli süpürge, mutfak robotu, ani su ısıtıcısı
ve termosifon, ev konfor ürünleri ve elektronik cihazlar gibi küçük ve büyük ev aletleri
oluşturmaktadır. Diğer taraftan, BSH tarafından sağlanan pazar payına ilişkin bilgilerde;
Siemens marka dayanıklı tüketim ürünleri olarak fırın, buzdolabı, çamaşır makinesi,
bulaşık makinesi, derin dondurucu, kurutma makinesi, elektrikli süpürge, anı su ısıtıcısı
ve termosifon ürün grupları bazında bir sınıflandırmanın temel alındığı görülmüştür. Bu
bağlamda; Siemens ürünlerine yönelik ilgili ürün pazarının tanımlamasına ilişkin
değerlendirmede bir üst pazar olarak “dayanıklı tüketim malları” veya müstakil olarak her
bir alt ürün segmenti özelinde ve ayrı ayrı pazar tanımlarına gidilip gidilemeyeceği
konusunun belirlenmesi önem taşımaktadır.
(7) İlgili ürün pazarı belirlenirken, ürünlerin nihai tüketici gözünde nitelikleri, kullanım
amaçları ve fiyatları açısından benzer olmaları ve birbirleriyle ikame edilebilmeleri önem
taşımaktadır. Tüketici gözünden bakıldığında buzdolabı, çamaşır makinesi gibi ürünlerin
nitelik ve kullanım amacı bakımından ikame edilemez olduğu ve ürünler arası fiyat
farklılığı bulunduğu açıktır. Pazarın daha geniş (dayanıklı tüketim malları pazarı olarak)
belirlenip belirlenemeyeceği tespit edilirken, bir ürün çeşidi dışında tüm ürünlerinin fiyatını
arttıran bir bayinin müşterilerinin bütünüyle diğer bayiye ya da bayilerin rakibi olabilecek
büyük elektronik perakendecilerine geçip geçmeyeceği değerlendirilmelidir.
(8) Dayanıklı tüketim malları, içeriğinde çok sayıda ve çeşitli ürün grubunu barındıran farklı
alt segmentlerden teşekkül etmektedir. Sektörde genel olarak üreticiler tüketiciye
doğrudan satış yapmamakta, münhasır ve münhasır olmayan bayiler aracılığıyla satış
yapmaktadır.
15-08/107-44
4/8
(9) Tüketicilerin dayanıklı ürün alım sıklığı düşüktür. Bu itibarla tüketiciler, ürünler arası fiyat
ve kalite farklılıklarına dikkat etmekte, satın almadan önce çeşitli mağazaları
araştırmaktadır. Dolayısıyla, tüketici bu nitelikte bir ürün alırken sadece marka imajıyla
yetinmeyecek, yapacağı alımı parasal değer olarak yüksek bulduğu ve ürünün kullanım
süresi uzun olduğu için bütün özelliklerine dikkat edecek, ürünler arası farklılıklar
konusunda daha fazla bilgi edinmeye çalışacak ve bunun için de daha yüksek arama
maliyetine katlanmayı kabul edecektir. Bu çerçevede, göreli olarak buzdolabı dışındaki
tüm ürünlerinin fiyatını yükselten bir elektronik perakendecisi, buzdolabı fiyatı nedeniyle
tüketici tarafından tercih edilebilecektir.
(10) Konuyla ilgili geçmiş tarihli Rekabet Kurulu kararlarında pazar tanımı somut vakalar
bazında yapılmıştır. Örneğin; 25.09.2008 tarih ve 08-56/892-353 sayılı Kurul kararında
sektör ve pazar ayrıntıları ile incelenerek, dayanıklı ev içi tüketim mallarının perakende
satış hizmetleri pazarı olarak tanımlanan üst pazarda buzdolabı, çamaşır makinesi,
bulaşık makinesi, fırın, klima, elektrik süpürgesi tüplü televizyon, panel televizyon gibi
birçok ürünün özellikle kullanım amaçları ve nitelikleri bakımından tüketiciler gözünde
farklılaşması nedeniyle farklı birer ilgili ürün pazarı oluşturduğu dile getirilmiştir.
12.06.2012 tarih ve 12-32/916-275 sayılı kararda ise “ilgili ürün pazarları ürün bazında ve
ayrı ayrı olmak üzere buzdolabı (soğutucular), bulaşık makinesi, elektrikli süpürge,
çamaşır makinesi, çamaşır kurutma makinesi, mikrodalga fırın, panel televizyon, fırın,
ocak, küçük ev aletleri perakende satış pazarları ve dosya kapsamında ayrıca bir ayrıma
gidilmesi gereği bulunmadığından diğer elektronik eşya perakende satış pazarı olarak
belirlenmiştir.” denilmek suretiyle pazar tanımında bütüncül yorum tercih edilmiştir.
(11) Yukarıda yer verilen açıklamalar ve Kurul kararları, pazara ilişkin veriler ve ilgili ürünlerin
özellikle kullanım amaçları ile nitelikleri bakımından tüketiciler gözünde farklılaşması
dikkate alındığında, mevcut dosya kapsamında yapılacak pazar tanımı bakımından ürün
bazında ve ayrı ayrı olmak üzere; “fırın, buzdolabı, çamaşır makinesi, bulaşık makinesi,
derin dondurucu, kurutma makinesi, elektrikli süpürge, ani su ısıtıcısı ve termosifon” ürün
gruplarının birbirinden bağımsız birer ilgili ürün pazarı teşkil ettiği sonucuna ulaşılmıştır.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
(12) Teşebbüslerin faaliyet gösterdikleri alana ilişkin rekabet koşullarının yeterli derecede
homojen ve özellikle komşu bölgelerden hissedilir derecede farklı olması, ilgili coğrafi
pazarın tespitinde belirleyici olmaktadır. Bu bağlamda, BSH’nin faaliyetleri bakımından
ülke genelinde bu tip bir ayrımdan söz etmenin mümkün olmamasından hareketle,
mevcut dosya bakımından ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
I.2. Önaraştırma Kapsamında Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
(13) Önaraştırma kapsamında BSH’den Siemens ürünlerinin dağıtımının nasıl yapıldığına,
bayilere ve (varsa) diğer satış kanallarına uygulanan indirimlerin ne şekilde
gerçekleştirildiğine, Siemens ve diğer BSH markalarının ve rakiplerinin faaliyet
gösterdikleri sektörlerdeki 2008 yılından bu yana gerçekleşen pazar paylarına ilişkin bilgi
ve belgeler talep edilmiş, teşebbüsün cevabi yazıları 27.01.2015 ve 05.02.2015
tarihlerinde Kurum kayıtlarına girmiştir.
(14) Teşebbüsten elde edilen bilgilere göre, BSH bünyesinde satışı yapılan Profilo, Siemens,
Bosch, Gaggenau markalarından her biri için farklı bayilik ve dağıtım yapısı
bulunmaktadır. Siemens markalı ürünlerin dağıtımı, (…..).
(15) Siemens ürünlerinin bayilere ve diğer satış kanallarına satışı, ürün talep eden bayiler
veya diğer satış kanallarının taleplerini doğrudan BSH’ye iletmesi neticesinde
gerçekleştirilmektedir. BSH bünyesinde kurulmuş olan bölge müdürlüklerinin, Siemens
ürünlerinin bayilere veya diğer satış kanallarına satışı konusunda herhangi bir yetkisinin
15-08/107-44
5/8
bulunmadığı, bölge müdürlüklerinde görevli olan personelin temel görevinin satış
kanallarının denetlenmesi olduğu, BSH yetkilileri tarafından beyan edilmiştir.
(16) …..(TİCARİ SIR)…..
(17) BSH’nin cevabi yazılarında değinilen bir diğer konu, bayilere ve satış kanallarına
indirimlerin ne şekilde yapıldığıdır. İlgili yazılardan edinilen bilgilere göre, BSH’nin prim
uygulaması üç ana başlıktan oluşmaktadır:
…..(TİCARİ SIR)…..
(18) …..(TİCARİ SIR)…..
(19) …..(TİCARİ SIR)…..
(20) …..(TİCARİ SIR)…..
(21) …..(TİCARİ SIR)…..
I.3. Değerlendirme
(22) İnceleme konusu başvuruda yer alan iddialar temel olarak BSH’nin Siemens yetkili
bayileri arasında ayrımcılık yaptığına, diğer bayilere tanıdığı indirim imkânlarını başvuru
sahibine tanımadığına ilişkindir. Söz konusu iddialar 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6.
maddeleri kapsamında incelenmiştir.
I.3.1. Kanun’un 4. Maddesi Kapsamında Değerlendirme
(23) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin 1. fıkrası, “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan
veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar,
uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve
yasaktır.” hükmünü haizdir. İlgili fıkranın (a) bendinde “Mal veya hizmetleri alım ya da
satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım
şartlarının tespit edilmesi”, (e) bendinde “münhasır bayilik hariç olmak üzere, eşit hak,
yükümlülük ve edimler için eşit durumdaki kişilere farklı şartların uygulanması” örnek ihlal
türleri arasında sayılmıştır. Önaraştırma kapsamında öncelikle bazı Siemens bayilerine
indirimli satış yapıldığı iddiaları, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (e) bendi
kapsamında değerlendirilmiştir.3
3 BSH’nin 2004 yılından itibaren muhtelif indirimli satışlarla bazı bayilerine avantaj sağlarken başvuru
sahibine aynı avantajları sağlamadığı iddialarının doğruluğunu araştırmak için söz konusu iddiaların
detaylandırılmasına ihtiyaç duyulmuş, bu amaçla önaraştırma süresi içinde ikinci defa başvuru sahibinden
bilgi alınmak istenmiş, ancak kendisine ulaşılamamıştır.
15-08/107-44
6/8
(24) Bu çerçevede, BSH’nin bayilerine uyguladığı indirim politikaları incelenmiş, (…..) adları
altında üç çeşit prim sistemi olduğu tespit edilmiştir. Her üç sistem bir arada
değerlendirildiğinde BSH’nin Siemens bayilerine uyguladığı indirimlerin, bayilerin satış
hedeflerine, satış performanslarına ve markanın imajı ile pazardaki konumuna katkıda
bulunacak harcamalarına göre farklılaştığı anlaşılmaktadır.
(25) Ayrıca başvuruda yer alan 2008 yılında MS İstanbul İç ve Dış Ticaret Ltd. Şti.’ye (MS)
%20 oranında indirimli satış yapıldığı iddiası hakkında BSH’den bilgi talep edilmiş, buna
mukabil BSH tarafından gönderilen cevabi yazıda, bahse konu indirimin BSH ile MS
arasında (…..) akdedilen sözleşmede (…..) kapsamında yapıldığı beyan edilmiştir. Bu
noktada belirtmek gerekir ki Kanun’un 4. maddesi kapsamında bir ayrımcılık
uygulamasından söz edebilmek için eşit durumda alıcıların mevcut bulunması
gerekmektedir. Türkiye genelinde faaliyet gösteren bir zincir teknoloji mağazası
niteliğinde olan MS’nin satın alma potansiyeli, satın aldığı ürünlerin çeşitliliği, satış ağı
dikkate alındığında bayiler ile eşit konumda bir alıcı olmadığı anlaşılmıştır.
(26) Yapılan incelemede, BSH’nin bayileri arasında ayrımcı uygulamalar yaptığını gösterir
nitelikte herhangi bir teşebbüsler arası anlaşma elde edilmemiştir. Dolayısıyla, başvuruda
yer alan ayrımcılık iddialarının Kanun’un 4. maddesinin (e) kapsamında ihlal olarak
nitelendirilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır.
(27) Diğer taraftan, BSH’nin Siemens markalı ürünlere yönelik olarak bayileri ve diğer satış
kanalları arasındaki dikey ilişki Kanun’un 4. maddesi kapsamında değerlendirilmiştir. Bu
bağlamda BSH’nin yetkili bayileriyle imzaladığı “Siemens Münhasır Bayilik Sözleşmesi”
ve “Siemens Özel Teşhir Yeri ve Showroom Sözleşmesi” ile Teknosa, Media Satürn gibi
zincir elektronik mağazalarıyla imzaladığı sözleşmeler incelenmiştir. BSH’nin yetkili
bayileri ile yaptığı sözleşmeler münhasır niteliklerinden dolayı Kanun’un 4. maddesi
kapsamına girmektedir. Dolayısıyla, BSH’nin anılan sözleşmeleri, dikey anlaşmaların
Kanun’un 4. maddesi hükümlerinin uygulanmasından grup olarak muaf tutulmasının
koşullarının belirleyen 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
(Grup Muafiyeti Tebliği) kapsamında değerlendirilmiştir.
(28) Bir dikey anlaşmanın Grup Muafiyeti Tebliği’nde tanınan muafiyetten faydalanabilmesi
için öncelikle sağlayıcının dikey anlaşma konusu mal veya hizmeti sağladığı ilgili
pazar(lar)daki payının %40’ın altında olması gerekmektedir. Dosya kapsamında
tanımlanmış olan pazarların tamamında BSH’nin pazar payı %40’ın altında kalmaktadır.
Öte yandan, incelenen sözleşmeleri Grup Muafiyeti Tebliği kapsamının dışına çıkaracak
herhangi bir kısıtlama bulunmamaktadır. Dolayısıyla, ilgili münhasır bayilik
sözleşmelerinin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında tanınan muafiyetten faydalandığı
sonucuna ulaşılmıştır. Diğer taraftan, zincir teknoloji mağazaları ile imzalanmış olan BSH
sözleşmeleri münhasır nitelikte olmayıp, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında
ihlal olarak nitelendirilebilecek herhangi bir düzenleme içermemektedir. Buna ek olarak
başvuru sahibi, ilk inceleme safhasında yapılan görüşmede, BSH’nin Siemens ürünleri
açısından nihai satış fiyatlarının tespiti aşamasında bayilerine herhangi bir müdahalesinin
olmadığını beyan etmiştir.
(29) Önaraştırma kapsamında elde edilen bilgi ve belgeler çerçevesinde, BSH’nin bayileri ve
zincir elektronik mağazaları ile olan dikey ilişkilerinde 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında ihlal olarak nitelendirebilecek bir unsur tespit edilmemiştir.
I.3.2. Kanun’un 6. Maddesi Kapsamında Değerlendirme
(30) 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinde bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde
ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek başına
yahut başkalarıyla yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanılması
15-08/107-44
7/8
yasaklanmaktadır. Anılan maddenin 2. fıkrasının (b) bendinde “eşit durumdaki alıcılara
aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler için farklı şartlar ileri sürerek, doğrudan veya
dolaylı olarak ayrımcılık yapılması” kötüye kullanma halleri arasında sayılmıştır.
(31) Kanun’un 6. maddesi kapsamında bir ihlalden söz edebilmek için iki unsurun bir arada
bulunması gerekmektedir. Bunlardan ilki davranışı incelenen teşebbüsün hâkim durumda
bulunmasıyken, ikincisi incelenen davranışın kötüye kullanma niteliğinde olmasıdır. Bu
kapsamda öncelikle BSH Siemens’in faaliyet gösterdiği pazarlarda hâkim durumda
bulunup bulunmadığı incelenmiştir.
(32) Hâkim Durumdaki Teşebbüslerin Dışlayıcı Kötüye Kullanma Niteliğindeki Davranışlarının
Değerlendirilmesine İlişkin Kılavuz’un (Kılavuz) 10. paragrafında da belirtildiği üzere,
hâkim durum değerlendirmesinde göz önünde bulundurulan temel unsurlardan ilki
incelenen teşebbüsün ve rakiplerinin ilgili pazardaki konumudur. Teşebbüsün ilgili
pazardaki konumunun öncelikli göstergesi, ilgili pazarlar bakımından sahip olduğu pazar
payıdır. Bu bağlamda, bir teşebbüsün hâkim durumda bulunduğuna dair delil teşkil eden
belirli bir pazar payı eşiği bulunmamakla birlikte, aksini gösterecek bir durum söz konusu
değilse, %40’ın altında pazar payına sahip olan teşebbüslerin hâkim durumda olması
ihtimalinin düşük olduğu kabul edilmektedir.
(33) BSH, ağırlıklı olarak beyaz eşya sektöründe faaliyet göstermektedir. BSH’nin pazardaki
konumunu değerlendirebilmek için dosya kapsamında BSH çatısı altında faaliyet
gösteren Bosch, Siemens, Profilo ve Gaggenau markalarının toplam pazar payları
dikkate alınmıştır. Bu doğrultuda, hem başvuruda yer alan iddiaların başlangıç tarihi olan
2008 yılına ait pazar payları hem de son üç yıla ilişkin pazar payları değerlendirilmiştir.
Dosya mevcudunda ayrıntılarına yer verilen, BSH ve rakiplerinin Ocak-Kasım 2014
dönemine ilişkin pazar payı rakamlarına göre, BSH çamaşır makinesi pazarında %(…..);
buzdolabı pazarında %(…..); fırın pazarında %(…..); bulaşık makinesi pazarında %(…..);
derin dondurucu pazarında %(…..); kurutma makinesi pazarında %(…..); elektrikli
süpürge pazarında %(…..); ani su ısıtıcısı ve termosifon pazarında ise %(…..).
Dolayısıyla, BSH’nin ilgili pazarlardaki payının, gerek Ocak-Kasım 2014 gerekse daha
önceki yıllar açısından %40’ın altında kaldığı anlaşılmıştır.
(34) Öte yandan, ilgili pazarlardan buzdolabı, fırın, bulaşık makinesi, derin dondurucu,
kurutucu, elektrik süpürgesi, ani su ısıtıcısı ve termosifon pazarlarında BSH, pazar lideri
(…..). Ayrıca, her bir pazarda BSH’nin önemli rakipleri bulunmaktadır. Dolayısıyla,
BSH’nin ilgili pazarların herhangi birinde hâkim durumda bulunmadığı sonucuna
ulaşılmıştır.
(35) Kılavuz’un 7. paragrafında da ifade edildiği üzere, Kanun’un 6. maddesi kapsamında
incelenen bir davranışın ihlal teşkil edebilmesi için davranışı gerçekleştiren teşebbüsün
ilgili pazarda hâkim durumda olması ve davranışın bir kötüye kullanma niteliği taşıması
gerekmektedir. Bu iki temel unsurdan birinin bulunmadığının açıkça gösterilebildiği
durumlarda diğer unsura ilişkin analize yer verilmemesi mümkündür. BSH’nin bayilerine
farklı oranlarda indirimler uygulamasının altında, bayilerin münhasır olup olmaması,
performansları, satış hedefleri ve ihtiyaç duyulan gider desteklerine göre farklılaşmasının
yattığı kanısı bulunmakla birlikte, dosya kapsamında davranışın kötüye kullanma niteliği
taşıyıp taşımadığı değerlendirilmemiş, BSH’nin ilgili pazarlarda hâkim durumda
bulunmadığının tespit edilmesi yeterli görülmüştür.
(36) Bu çerçevede, ilgili pazarlarda hâkim durumda bulunmadığı belirlenen BSH’nin bayilerine
olan satışlarındaki uygulamalarının Kanun’un 6. maddesi kapsamında ihlal olarak
nitelendirilemeyeceği kanaatine varılmıştır.
15-08/107-44
8/8
J. SONUÇ
(37) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir
Full & Egal Universal Law Academy