Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2004-3-137 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 05-40/560-139
Karar Tarihi : 17.6.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER: Meltem BAĞIŞ AKKAYA, Ali İhsan ÇAĞLAYAN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - BSH Ev Aletleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. 20
Temsilcisi: Prof. Dr. Arif ESİN
Akaretler Sıraevleri S. Seba Caddesi No: 35
Beşiktaş 34357İstanbul
D. TARAFLAR :- BSH Ev Aletleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Cemal Sahir Sokak No: 26/28
Mecidiyeköy İstanbul
- Dekor Ahşap Ürünleri Sanayi A.Ş.
Tem Otoyolu Yan Yol Üzeri Samandıra Mevkii 30
Çınar Sok. Samandıra Kartal İstanbul
E. DOSYA KONUSU: BSH Ev Aletleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile Dekor
Ahşap Ürünleri Sanayi A.Ş. arasında imzalanan satış sözleşmesine
menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 22.11.2004 tarih ve 6438 sayı ile
giren ve en son 13.6 2005 tarih ve 4013 sayı ile eksiklikleri tamamlanan
başvuru üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4., 5.
ve 8. maddeleri ile 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti 40
Tebiği’nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen
15.6.2005 tarih ve 2004-3-137/MM-05-MBA sayılı Muafiyet Ön İnceleme
Raporu, 15.6.2005 tarih ve REK.0.07.00.00-130/115 sayılı Başkanlık
Önergesi ile 05-40 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
05-40/560-139
2
BSH Ev Aletleri San. ve Tic. A.Ş. ile Dekor Ahşap Ürünleri A.Ş. arasında
imzalanan Siemens markalı ankastre ürünlerin teşhir ve satışına ilişkin
sözleşmenin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olduğu, Tebliğ hükümlerine 50
uygun bir biçimde düzenlenmiş bu sözleşmenin Tebliğ’in sağladığı grup
muafiyetinden yararlandığı
ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
Bildirime konu anlaşma Siemens markalı ankastre ürünlerinin Lineadecor
bayilerinde teşhir ve satışına ilişkindir. Ankastre ürünler beyaz eşya pazarının 60
bir alt pazarıdır. Fransızca "encastre" sözcüğünden gelen "ankastre" kelimesi
Türk Dil Kurumu sözlüğünde "Bir oyuğa, yuvaya yerleştirilmiş (tesisat)" olarak
tanımlanmaktadır. Ankastre ürünler kullanıldıkları yer ile entegre olmuş
sistemlerdir. Bir mutfakta kullanılan ankastre ürünler gömme konumlamadan
ziyade mutfağın bütünü içinde yer almaktadırlar.
Genel olarak ankastre ürünler denildiğinde bulunduğu ortamla uyumlu mutfak
beyaz eşyaları anlaşılmaktadır; özellikle ilk akla gelenler set üstü fırınlar,
bulaşık makineleri, buzdolaplar ve aspiratörlerdir. Ankastre ürünler Avrupa ve
ABD’de yaygın olarak kullanılmakta; evin demirbaşı olarak düşünülmektedir. 70
Bir çok kullanıcı tarafından yer kazanmak ve entegre görünüm elde etmek
amacıyla tercih edilen ankastre ürünler kullanılan teknolojiler açısından da
standart ürünlerin önünde yer aldığı ve A grubu tüketicileri tercihlerini
ankastre ürünlerden yana kullanmakta olduğu belirtilmektedir. Dosya
mevcudu bilgi ve belgeden Türkiye ankastre pazarının yaklaşık % 5 civarında
olduğu, pazarın % 95’ini ise solo beyaz ürünlerin oluşturduğu
anlaşılmaktadır.
Beyaz eşya pazarı oldukça rekabetçi bir yapıya sahiptir. Bu pazarda başlıca 80
markalar ise Arçelik/Beko, Vestel, Ariston, Electrolux, LG, Samsung, Franke
gibi markalardır. Arçelik Avrupa’nın beşinci büyük beyaz eşya üreticisi olup,
Türkiye pazarının %50’sinden fazlasını tek başına kontrol etmektedir .
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
İncelenen sözleşmenin esas konusu Siemens markalı ankastre ürünlerin
teşhir ve satışıdır. Dolayısyla ilgili ürün pazarı mutfak beyaz eşya üst
pazarının alt segmenti olan "ankastre mutfak ürünleri pazarı" olarak
belirlenmiştir. 90
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Bildirim konusu sözleşme; BSH Ev Aletleri San. ve Tic. A.Ş. (Siemens)
tarafından üretimi yapılan Siemens markalı mutfak beyaz eşya ürünlerinin
Dekor Ahşap Ürünleri A.Ş 'ye (Lineadecor) ait Lineadecor bayilerince
05-40/560-139
3
satılmasını düzenlemektedir. Lineadecor bayilik ağının Türkiye geneline
dağılmış olmasından hareketle, ilgili coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti
sınırları olarak tanımlanmıştır.
100
H.2. Taraflar
H.2.1 BSH Ev Aletleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Siemens))
Anlaşmanın taraflarından BSH Ev Aletleri Sanayi ve Ticaret A.Ş., Almanya'da
mukim BSH Bosch und Siemens Hausgerate GmbH adlı teşebbüse bağlı
olarak faaliyet göstermektedir. Robert Bosch GmbH ile Siemens AG arasında
ortak girişim olarak 1967'de kurulan BSH Grubu dünya beyaz eşya pazarına
büyük ev gereçleri, küçük ev aletleri ve ev teknolojisi ürünleri sunmaktadır.
Grubun üç ülkede 13 üretim tesisi ile başlayan faaliyet alanı sürekli gelişerek 110
günümüzde Avrupa, ABD, Latin Amerika ve Asya'da 15 ülke 43 fabrikaya
ulaşmıştır.
Siemens'in Türkiye'deki başlıca faaliyet konusunu beyaz eşya üretimi
oluşturmaktadır. Siemens'in bağlı olduğu grup, 1995 yılında Türkiye'de bir
başka beyaz eşya üreticisi olan Profilo şirketi hisselerinin çoğunluğunu satın
almıştır. Bosch, Siemens ve Gaggenau markaları ile yerel marka olan Profilo
Türkiye'de yaklaşık 5.000 bayi kanalı ile satılmaktadır.
Siemens'in cirosu 2001, 2002 ve 2003 yılları için sırasıyla (……………..), 120
(………………) ve (………………) YTL olarak gerçekleşmiştir.
H.2.2. Dekor Ahşap Ürünleri Sanayi A.Ş. (Lineadecor)
Mutfak ürünleri, tezgahlar, masa ve sandalyeler, mutfak aksesuarları üretimi
ve satışı alanlarında faaliyetini sürdüren Lineadecor, 1991'de üretime
başlamıştır. 1996'da Lineadecor markası ile Türkiye modüler mutfak
pazarındaki yerini almıştır.
Türkiye genelinde 23 ilde toplam 45 showroomla tüketicisine hizmet 130
sunmaktadır. Ayrıca 4 ülkede toplam 6 showroom ile yurtdışında yetkili
satıcıları bulunmaktadır. Üretim kapasitesi 10.000'in üzerinde olan
Lineadecor; 2003 yılında 6.000'i perakende, 2.000 toptan satış olmak üzere
8.000 mutfak üretip satmıştır. Bu rakamlar 2004 yılında 45 bayi, 10 ihracat
kanalıyla 7.000'i perakende, 3.000'i toptan satış olmak üzere, 10.000 mutfağa
yükselmiştir.
Lineadecor'un 2001 yılı cirosu (……………) YTL, 2002 yılı cirosu
(……….…..) YTL ve 2003 yılı cirosu (……………) YTL olarak gerçekleşmiştir.
140
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Bildirimin konusu, Siemens ve Lineadecor arasında imzalanan ve Lineadecor
mutfak mağazalarında Siemens markalı ürünlerin teşhir ve satışını konu alan
anlaşmaya menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması talebinden
05-40/560-139
4
ibarettir. Söz konusu anlaşma, 22.10.2004 tarihinde imzalanmış olup; süresi
içinde Kurum kayıtlarına intikal ettiği tespit edilmiştir.
İnceleme konusu anlaşmanın ilgili pazarlardaki rekabetçi yapı üzerindeki
etkileri değerlendirilmeden önce anlaşmanın niteliğini belirleyebilmek 150
amacıyla, taraf olan teşebbüslerin pazarın hangi aşamasında faaliyet
gösterdiklerinin tespit edilmesi gerekmektedir. Lineadecor modüler mutfak
ürünleri, tezgahlar, masa ve sandalyeler, muftak aksesuarları üretimi ve satışı
alanında faaliyet gösterirken, Siemens’in başlıca faaliyet alanı beyaz eşya
üretimidir. Dolayısıyla taraflar yatay olarak aynı pazarlarda faaliyet
göstermemektedirler. Bu yönüyle anlaşma bir bayilik sözleşmesi niteliği arz
etmektedir.
Belirli şartları sağlayan dağıtım anlaşmalarını Kanun’un 4. maddesinin
yasaklamasından muaf tutan 2002/2 sayılı Tebliğ’in “Kapsam” başlıklı 2. 160
maddesinde grup muafiyeti kapsamında değerlendirilebilecek olan dikey
anlaşmaların tanımı “üretim veya dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde
faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya
hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar”
şeklinde yapılmıştır. Bu açıdan Siemens ürünlerinin Lineadecor tarafından
alım ve satım koşullarının düzenlendiği sözleşme, Tebliğ’in 2. maddesi
bağlamında kapsamda yer almaktadır.
Lineadecor’un mevcut ve bundan sonra açılacak mutfak satış mağazalarında
Siemens ankastre mutfak ürünlerinin teşhir ve satışına ilişkin olan 170
anlaşmanın ikinci maddesi uyarınca, Lineadecor satış noktaları aynı
zamanda Siemens Ankastre ürünler satış noktaları/bayileri olacaktır.
Anlaşma, genel olarak söz konusu ürünlerin teşhiri, reklamı, siparişi ve
satışına ilişkin koşulları düzenlemektedir.
Anlaşmanın 3. maddesi, teşhir edilen beyaz eşyanın en az yarısının
Siemens’ten alınması zorunluluğunu getirmektedir. Bu maddenin ilk fıkrası
aşağıdaki şekildedir:
“Lineadecor yurt genelinde tüm bayilerini Siemens ürünlerinin teşhirine 180
açmıştır. Siemens teşhir edilen ürünleri Lineadecor’un tesbiti ve Siemens’in
önerileri doğrultusunda seçilecek ve adetsel olarak her bir bayide teşhir edilen
beyaz eşyanın en az %50’si Siemens markalı ürünlerden oluşacaktır.”
Söz konusu hüküm her ne kadar Siemens ürünlerine rakip olan malların alım,
satım ya da yeniden satımını doğrudan engellemese de fiiliyatta rakip
malların teşhir edilememesi ve bu suretle rakip malların satımının
kısıtlanması suretiyle “rekabet etmeme yükümlülüğü” şekline dönüşebilecek
türden bir sınırlamadır. Zira teşhirin amacı malın satılmasını sağlamaktır.
Teşhir edilecek ürünler için alt sınır tesbit edilmiş ancak bir üst sınır 190
konmamıştır. Dolayısıyla fiiliyatta teşhir edilen beyaz eşyanın %50 ila
%100’ünün Siemens markalı ürünlerden oluşması mümkündür. 2002 sayılı
Tebliğ’in 3. maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğü şu şekilde
tanımlanmıştır:
05-40/560-139
5
“Rekabet Etmeme Yükümlülüğü : Alıcının anlaşma konusu mal veya
hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini, satın almasını,
satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı her
türlü yükümlülüktür. Ayrıca alıcının bir önceki takvim yılındaki alımları esas
alınarak, ilgili pazardaki anlaşma konusu mal veya hizmetlerin ya da onları 200
ikame eden mal veya hizmetlerin %80’inden fazlasının sağlayıcıdan veya
sağlayıcının göstereceği başka bir teşebbüsten satın alınmasına yönelik
olarak alıcıya doğrudan veya dolaylı biçimde getirilen herhangi bir yükümlülük
de rekabet etmeme yükümlülüğü olarak kabul edilir.”
Diğer taraftan rekabet etmeme yükümlülüğünde önemli olan bu hükmün
süresidir. 2002 sayılı Tebliğ esas olarak beş yıla kadar olan rekabet etmeme
yükümlülüğüne izin vermiştir. Bunun dışında alıcıya getirilen rekabet etmeme
yükümlülüğünün süresi belirsiz ya da beş yıldan uzun ise grup muafiyeti
uygulanmamaktadır. İlgili anlaşmada dolaylı da olsa rekabet etmeme 210
yükümlülüğü sonucu doğurabilecek olan teşhir alanı hükmüne özel olarak
herhangi bir süre belirtilmemiştir. Bu açıdan sözleşmenin süresi aynı
zamanda rekabet etmeme yükümlülüğünün süresinin de belirleyicisi olacaktır.
“Sözleşmenin Süresi” başlıklı 10. maddesinde sözleşme süresinin 5 yılı
geçemeyeceği, sözleşmenin her halukarda beşinci yılın sonunda
kendiliğinden sona ereceği hüküm altına alınmıştır. Rekabet etmeme
yükümlülüğünün süresinin beş yılla sınırlı olması ya da süresinin beş yıla
kadar zımnen uzatılabilmesi Tebliğ tarafından kabul edilen bir uygulamadır.
Bu açıdan değerlendirildiğinde, sözleşmenin süreye ilişkin hükmü, 2002/2
sayılı Tebliğ tarafından izin verilen sınırlar içerisindedir. 220
İnceleme konusu anlaşmanın “Satış, Fiyat ve Kredilendirme” başlıklı 5.
maddesinde, “Siemens, Lineadecor bayilerine ... perakende satış liste fiyatı
ile satış yapmasını tavsiye edecektir. Siemens bu fiyat seviyesini tüm markalı
ürünler mutfak satış noktalarında ve Siemens mağazalarında tavsiye
edecektir.” ifadesi yer almaktadır. 2002 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde sayılan
ağır sınırlamalardan (a) bendi, alıcı teşebbüsün kendi satış fiyatını belirleme
serbestisinin engellenmesini konu almaktadır. Ancak, sabit veya asgari satış
fiyatına dönüşmemesi koşuluyla sağlayıcının, alıcının azami satış fiyatını
belirlemesi veya alıcıya satış fiyatını tavsiye etmesi mümkündür. Bu 230
bağlamda tavsiye satış fiyatı uygulaması 2002 sayılı Tebliğ kapsamında izin
verilen bir sınırlamadır.
Bildirime konu olan anlaşmanın diğer maddeleri incelendiğinde; teslimat ve
ödemelerin ne şekilde yapılacağına, ürünlerin sunum ve pazarlamasına ilişin
birtakım operasyonel amaçlı düzenlemelere ve standart hükümlere yer
verildiği görülmüştür. Söz konusu maddelerin 2002/2 sayılı Tebliğ
kapsamında yapılacak bir incelemeye konu olmadığı kanaatine varılmıştır.
İlgili anlaşmayla Siemens ürünlerinin, mevcut Siemens dağıtım ağına ek 240
olarak Lineadecor satış noktalarında da satılması, marka içi rekabetin
artmasına neden olmaktadır. Dolayısıyla ürünlerin dağıtımında yeni bir
gelişme sağlanırken, tüketici bundan yarar sağlamaktadır.
05-40/560-139
6
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
BSH Ev Aletleri San. ve Tic. A.Ş. ile Dekor Ahşap Ürünleri A.Ş. arasında
imzalanan Siemens markalı ankastre ürünlerin teşhir ve satışına ilişkin 250
sözleşmenin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy