AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KABUL EDİLEBİLİRLİK HAKKINDA KARAR
Başvuru no. 24000/07
Hüseyin BULUT ve Diğerleri / Türkiye
ve diğer 2 başvuru
(bk. ekli liste)
Başkan
Nebojša Vučinić
Yargıçlar
Valeriu Griţco,
Stéphanie Mourou-Vikström,
ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Hasan Bakırcı’nın katılımıyla 13 Eylül 2016 tarihinde Komite halinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm), yukarıda belirtilen ve ekli tabloda yer alan farklı tarihlerde yapılan başvuruları, davalı Hükümet tarafından sunulan görüşleri ve buna cevaben başvuranlar tarafından sunulan görüşleri göz önünde bulundurarak, yapılan müzakerelerin ardından aşağıdaki şekilde karar vermiştir:
OLAY VE OLGULAR
1. Ekte ayrıntıları yer alan başvuranlar Türk vatandaşlarıdırlar. Başvuranlar, Mahkeme önünde, Diyarbakır Barosuna kayıtlı Avukat Sedat Çınar tarafından temsil edilmişlerdir. Türk Hükümeti (“Hükümet”) ise kendi görevlisi tarafından temsil edilmiştir. Mahkeme, başvuranların talebi üzerine, esasa ilişkin duruşma gerçekleştirilmesine gerek olmadığına karar vermiştir (Mahkeme İçtüzüğü’nün 59 § 3 maddesi).
A. Dava koşulları
2. Davaya konu olaylar, taraflarca ibraz edildiği şekliyle, aşağıdaki gibi özetlenebilir.
3. Başvuranlar, 5 Mayıs 1999 tarihinde, Diyarbakır Sur Belediyesi (“Belediye”) tarafından işten çıkarılmışlardır. Başvuranlar bunun üzerine, ödenmemiş maaşlar, işten çıkarma tazminatları, kıdem tazminatı ve diğer maddi haklara ilişkin iddialar kapsamında, Diyarbakır İş Mahkemesinde Belediye hakkında ayrı davalar açmışlardır. Mahkeme, başvuranların taleplerini kabul etmiş ve temyiz başvurusu yapılmadığından, kararlar kesinleşmiştir. Başvuruların sunulduğu tarihte, ilamlı borçlar halen ödenmemişti. Daha sonra, bazı başvuranlar (Hüseyin Kumral, Kadri Ekici, Mahfuz Ok ve Orhan Görken) ve Belediye arasında, dostane çözüm anlaşmaları sağlanmış ve bu başvuranlara gereken ödemeler yapılmıştır. Hüseyin Bulut ve Belediye arasında herhangi bir dostane çözüm anlaşması sağlanmamış ve dava dosyasında yer alan bilgilere göre, bu borç halen ödenmemiştir.
4. Başvurulara ilişkin ayrıntılar ekli tabloda yer almaktadır.
B. İlgili İç Hukuk
1. 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamında ileri sürülen iddialar bakımından başvuranların “mağdur statüleri”
5. İç hukuka ve ülke içerisindeki çözümlerde “mağdur” kavramına ilişkin tüm bilgilere Çiçek ve Öztemel ve Diğerleri / Türkiye (no. 74069/01, 74703/01, 76380/01, 16809/02, 25710/02, 25714/02 ve 30383/02, §§ 18-39, 3 Mayıs 2007) kararından erişilebilir.
2. Tazminat Komisyonunun Yetkileri
6. İlgili iç hukuka ilişkin bilgilere Turgut ve Others / Türkiye ((k.k.), no. 4860/09, §§ 19-26, 26 Mart 2013) kararından erişilebilir.
ŞİKÂYETLER
7. Başvuranlar, Sözleşme’nin 6 ve 13. maddeleri ile 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi uyarınca, ulusal yetkililerin, Diyarbakır İş Mahkemesi tarafından verilen kararlara uzun süre riayet etmedikleri hususunda şikâyette bulunmuşlardır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME
8. Mahkeme, başvuruların olgusal ve hukuki yönden benzerliklerini göz önünde bulundurarak, başvuruların birleştirilmesinin uygun olduğu kanısına varmıştır.
9. Başvuranlar, Sözleşme’nin 6 ve 13. maddeleri ile 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi uyarınca, ulusal yetkililerin, İş Mahkemesi tarafından verilen kararlara uzun süre riayet etmedikleri hususunda şikâyette bulunmuşlardır.
A. Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 1. Maddesi
1. Hüseyin Kumral, Kadri Ekici, Mahfuz Ok ve Orhan Görken hakkında
10. Mahkeme öncelikle, Belediyenin, dört başvuran ile (Hüseyin Kumral, Kadri Ekici, Mahfuz Ok ve Orhan Görken) çözüm protokolleri imzaladığını gözlemlemektedir. Bu anlaşmalarda, belirli tutarda toptan ödeme karşılığında, başvuranların, ödenmemiş tazminat talepleri ve hakları ile masraf, harcamalar ve avukat masrafları da dahil olmak üzere diğer alacaklardan feragat etmeleri öngörülmüştür.
11. Mahkeme bu nedenle, söz konusu başvuranların mağdur statülerinin kısmen sona erdiği kanısındadır. Yerel çözüm anlaşmaları, başvuranların 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamındaki taleplerini kapsamaktadır; bu nedenle, çözüm protokolleri aracılığıyla ortadan kaldırılan “sorun” sadece “mülkiyetinden yoksun bırakma” sorunudur. Nitekim, ödenmemiş tutarların ödenmesi, mülkiyete ilişkin sorunların giderilmesi bakımından yeterlidir ancak başvuranların Sözleşme’nin 6 § 1 maddesi kapsamındaki şikayetleri bakımından tazmin sağlamamıştır. Mahkeme bu koşullar altında, içtihadı uyarınca, (bk. Çiçek ve Öztemel ve Diğerleri / Türkiye (no. 74069/01, 74703/01, 76380/01, 16809/02, 25710/02, 25714/02 ve 30383/02, §§ 23-25, 3 Mayıs 2007; Ekici ve Diğerleri / Türkiye, no. 28877/03, § 19, 23 Eylül 2008), bu başvuranların mağdur statülerinin, 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi bağlamında sona erdiğini ve bu kapsamda, başvurunun bu kısmının, açıkça dayanaktan yoksun olması sebebiyle, Sözleşme’nin 35 §§ 3 ve 4 hükümleri uyarınca reddedilmesi gerektiği kanısındadır. Buna karşın, başvuranların Sözleşme’nin 6 § 1 maddesi kapsamındaki şikâyetleri ayrıca incelenmelidir (bk. aşağıda 16. ve 17. paragraflar).
2. Hüseyin Bulut hakkında (24000/07 sayılı başvuruda birinci başvuran)
12. Mahkeme, Belediye ile Hüseyin Bulut arasında herhangi bir çözüm anlaşması düzenlenmediğini ve dava dosyasında yer alan bilgilere göre, Belediyenin, yerel mahkeme tarafından hükmedilen bedeli halen ödemediğini gözlemlemektedir.
13. Hükümet, 6384 sayılı Kanun uyarınca, uzun yargılamalar ve kararların icra edilmemesine ilişkin başvuruları ele almak üzere yeni bir Tazminat Komisyonu kurulduğunu kaydetmiştir. Hükümet bu kapsamda, başvuranın Tazminat Komisyonuna başvurmaması nedeniyle, iç hukuk yollarını tüketmediğini ileri sürmüştür.
14. Mahkeme, Hükümet tarafından işaret edildiği üzere, Ümmühan Kaplan/Türkiye (no. 24240/07, 20 Mart 2012) davasında pilot karar usulünün uygulanmasının ardından Türkiye’de yeni bir iç hukuk yolunun oluşturulduğunu gözlemlemektedir. Akabinde Mahkeme, Demiroğlu / Türkiye ((k.k.), no. 56125/10, 4 Haziran 2013) davasında verdiği kararında, başvuranların iç hukuk yollarını, yani yeni hukuk yolunu tüketmedikleri gerekçesiyle başvuruyu kabul edilemez bulmuştur. Bu şekilde Mahkeme, özellikle, söz konusu yeni hukuk yolunun öncelikli olarak erişebilir olduğu ve kararların icra edilmemesine ilişkin şikâyetler bakımından makul bir tazminat imkânı sağlamaya elverişli olduğu kanısına varmıştır.
15. Mahkeme, Hükümetin ilk itirazını dikkate alarak, başvurunun bu kısmının, iç hukuk yollarının tüketilmediği gerekçesiyle, Sözleşme’nin 35 § 1 ve 4 hükümleri uyarınca reddedilmesi gerektiği kanısına varmıştır.
B. Sözleşme’ni 6. maddesi
16. Hükümet, 6384 sayılı Kanun uyarınca, uzun yargılamalar ve kararların icra edilmemesine ilişkin başvuruları ele almak üzere yeni bir Tazminat Komisyonu kurulduğunu kaydetmiştir. Hükümet bu kapsamda, başvuranların Tazminat Komisyonuna başvurmamaları nedeniyle, 6. madde kapsamındaki şikâyetleri bakımından iç hukuk yollarını tüketmediklerini ileri sürmüştür.
17. Mahkeme, yukarıda vardığı sonuçları yineleyerek (bk. yukarıda §§ 14 ve 15), başvurunun bu kısmının da, iç hukuk yollarının tüketilmediği gerekçesiyle, Sözleşme’nin 35 § 1 ve 4 hükümleri uyarınca reddedilmesi gerektiği kanısına varmıştır.
C. Sözleşme’nin 13. maddesi
18. Başvuranlar ayrıca, Sözleşme’nin 13. maddesine dayanarak, Türk hukukunda, belediyeleri mahkeme kararlarıyla hükmedilen borçlarını ödemek zorunda bırakan etkin bir hukuk yolu bulunmaması hususunda şikâyette bulunmuşlardır.
19. Mahkeme, 6384 sayılı Kanun kapsamında kurulan Tazminat Komisyonunun; başvuranlara Sözleşme’nin 13. maddesi anlamında, 23 Eylül 2012 tarihinden önce sunulan ve Mahkeme önünde derdest olan bütün başvurularla ilgili olarak, Sözleşme’nin 6 § 1 maddesi ve Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi çerçevesinde yerel mahkemelerce verilen kararların icra edilmemesine ilişkin şikâyette bulunabilecekleri bir başvuru yolu sunduğunu yinelemiştir (bk. Turgut ve Diğerleri / Türkiye ((k.k.), no. 4860/09, §§ 19-26, 26 Mart 2013).
20. Dolayısıyla Mahkeme, başvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olduğuna ve Sözleşme’nin 35 §§ 3 (a) ve 4 hükümleri uyarınca reddedilmesi gerektiğine karar vermiştir.
Bu gerekçelerle, Mahkeme, oy birliğiyle,
Başvuruların birleştirilmesine;
Başvuruların kabul edilemez olduğuna karar vermiştir.
İşbu karar İngilizce dilinde tanzim edilmiş olup, 6 Ekim 2016 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.
Hasan BakırcıNebojša Vučinić
Yazı İşleri Müdür YardımcısıBaşkan
EK
Başvuru No
Başvuran
Doğum Tarihi
İkamet Yeri
Başvuru Tarihi ve İlk Derece Mahkemesi Tarafından Verilen Karar Sayıları
Kesin Karar Tarihi
Kararın İcra Tarihi
24000/07
Hüseyin BULUT
01/01/1972
Diyarbakır
Hüseyin KUMRAL
01/01/1964
Diyarbakır
Kadri EKİCİ
01/01/1972
Diyarbakır
23/12/1999 Diyarbakır İş Mahkemesi,
E: 1999/323 K: 1999/509
15/06/1999 Diyarbakır İş Mahkemesi,
E: 1999/350 K: 1999/385
17/11/1999 Diyarbakır İş Mahkemesi,
E: 1999/321 K: 1999/357
31/12/1999
19/11/1999
19/11/1999
-
26/09/2008
23/12/2008
24440/07
Mahfuz OK
10/03/1970
Diyarbakır
02/06/1999 Diyarbakır İş Mahkemesi,
E: 1999/238
K: 1999/337
19/11/1999
20/03/2008
25217/07
Orhan GÖRKEN
07/01/1973
Diyarbakır
15/06/1999 Diyarbakır İş Mahkemesi,
E: 1999/329
K: 1999/364
19/11/1999
31/07/2008
Full & Egal Universal Law Academy