Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-3-240 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 12-01/8-5
Karar Tarihi : 12.01.2012
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER: Hüseyin COŞGUN, Nesrin SAĞLAM
C. BAŞVURUDA
BULUNAN :- Mehmet KILINÇ
Söğüt Kasabası Fatih Mh. Menderes Cd. Çavdır/Burdur
20
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
- Süleyman Tuğrul Tarım Ürünleri Nakliye Petrol San. ve
Tic. Ltd. Şti.
Halk Cd. No:90/A Denizli
- İbrahim AVCI
Çınar Mh. Mevlana Cd. No:11 Çavdır/Burdur
- Osman YILDIRAN
Çaylı Köyü No:185 Tefenni/Burdur 30
E. DOSYA KONUSU: Burdur ilinde anason alımı yapan aracı teşebbüslerin
aralarında anlaşarak çiftçiye düşük fiyat verdiği ve bu suretle 4054 sayılı Kanun’u
ihlal ettiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle; Burdur ilinde anason alımı yapan
tacirlerin aralarında anlaşarak çiftçiye düşük fiyat verdiği ifade edilmiş ve gereğinin
yapılması talep edilmiştir.
Ayrıca şikâyetçi ile yapılan telefon görüşmesinde, piyasadaki en büyük anason alıcısı Mey 40
İçki Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Mey İçki)’nin, üç yıl önce anason ekimini teşvik için çiftçiye bir
kereye mahsus avans dağıtmış olduğu, anason alımını aracısız doğrudan çiftçiden
yaparken son üç yıldır Süleyman Tuğrul, Osman Yıldıran ve İbrahim Avcı adlı aracılardan
alım yaptığı, bu aracıların da anlaşarak üreticiye tek fiyat vermekte olduğu ifade edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 3.10.2011 tarih ve 6859 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 01.11.2011 tarih ve 2011-3-240/İİ-11-393.EA sayılı İlk
İnceleme Raporu, 17.11.2011 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, 11-57/1485-M sayı ile
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda
hazırlanan 05.01.2012 tarih ve 2011-3-240/ÖA-12-382.HC sayılı Önaraştırma Raporu 50
görüşülerek karara bağlanmıştır.
12-01/8-5
2
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle; dosya konusu iddiaları destekler
nitelikte herhangi bir bulguya ulaşılamadığından, incelemeye taraf teşebbüsler hakkında
4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına yer olmadığı ve
şikayetin reddedilmesi gerektiği kanaat ve sonucuna ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Önaraştırmaya Konu Teşebbüsler
I.1.1. Süleyman Tuğrul Tarım Ürünleri Nakliye Petrol San. ve Tic. Ltd. Şti. (Süleyman 60
Tuğrul Tarım)
1996 yılından itibaren Denizli Ticaret Borsasına kayıtlı bulunan teşebbüsün faaliyet
konusu, şirket ana sözleşmesinde her tür tarım ürünü alım satımı ve pazarlanmasının yanı
sıra inşaat, nakliye ve akaryakıt şeklinde yer almaktadır.
I.1.2. Osman YILDIRAN
Burdur Ticaret Borsası’na kayıtlı, Burdur ili Tefenni ilçesi Çaylı köyünde bulunan gerçek
kişi teşebbüs 2009 yılından itibaren anason alım satımı işi ile iştigal etmektedir.
70
I.1.3. İbrahim AVCI
Burdur Ticaret Borsasına kayıtlı, Burdur ili Çavdır ilçesinde faaliyet gösteren gerçek kişi
teşebbüs, esasen çiftçilik ile uğraşmakta iken 2000 yılından itibaren anason ve diğer emtia
alım satımı işi ile iştigal etmektedir.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Anason piyasası, ürünün görece homojen olması, anason ticareti ile uğraşan teşebbüslerin 80
il ticaret borsalarına kayıtlı olması ve alım satıma ilişkin tescil beyannameleri yoluyla
fiyatların borsa bültenleri aracılığıyla takibinin mümkün olması, bunun yanı sıra internet
üzerinden güncel fiyatların takip edilebilmesi sebebiyle de oldukça şeffaf işleyişi olan bir
piyasadır. İnceleme konusu bakımından ilgili ürün pazarı, önaraştırma kapsamında
incelenen teşebbüslerin faaliyetleri dikkate alınarak “anason pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz’un 2.1.2. maddesi dikkate alınarak varılacak
sonuç açısından bir farklılık söz konusu olmayacağından, kesin bir coğrafi pazar tanımı 90
yapılmasına gerek olmadığı kanaatine varılmıştır.
I.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.3.1. Yerinde İncelemelerde Elde Edilen Belge ve Bilgiler
Şikâyet konusuna ilişkin olarak, Süleyman Tuğrul Tarım, Osman Yıldıran ve İbrahim
Avcı’nın adreslerinde yapılan yerinde incelemelerde taraflar arasında anason alım
fiyatlarının tespitine ilişkin bir anlaşmanın varlığına işaret edecek herhangi bir bulguya
rastlanmamıştır. Yerinde inceleme esnasında alınan ifadeler ile Mey İçki’den gelen cevabi
yazıda yer alan beyanlara aşağıda özetle yer verilmiştir. 100
Yapılan görüşmelerde, alımların %80’ine yakınının peşin gerçekleştiği, anasonda devlet
desteği bulunmadığı, çiftçinin anasonu kârlı bir ürün olarak görmesi halinde dilediğince
12-01/8-5
3
ekim yaptığı, anason fiyatının dalgalı olduğu, fiyatların ise piyasanın şeffaf olması ve
fiyatların kayıtlı bulunulan ticaret borsalarına tescil edilmesi sebebiyle takibinin mümkün
olduğu, çiftçinin verilen fiyatı düşük bulması halinde anasonu satmayarak stoklayabildiği,
nitekim anasonun uygun koşullarda 3-4 yıl stoklanmasının mümkün olduğu, güneş
almayan nemli ortamda belirtilen süre kadar stoklanmasının anasonda %3-4 civarında
esans kaybına neden olabileceği, anason fiyatının yüksek olduğu 2010 yılı hasat
döneminde çiftçinin kârlı bulması nedeniyle anason ekimine yöneldiği ve bu durumun 110
anason arzında bir artışa neden olduğu, dolayısıyla takip eden yılda fiyatta bir düşüş
yaşandığı, 2011 yılında ise 2010 yılı anason fazlasına bu yıl hasatının eklenmesi
nedeniyle fiyatta düşüş trendinin devam ettiği, Burdur ili çevresinde alım yapan yaklaşık on
beş anason toplayıcısı bulunduğu, fakat Süleyman Tuğrul Tarım’ın tek başına piyasadaki
en büyük anason alıcısı Mey İçki’nin tüm ihtiyacını karşılamaya yetecek kadar büyük bir
tüccar olduğu, bununla birlikte Mey İçki’nin de rekabetçi bir ortam olmasını istediği, tek bir
tedarikçi ile çalışmanın kendisi için risk olması sebebiyle irili ufaklı pek çok aracıdan alım
yapmayı ve bu arada daha düşük fiyata kaliteli ürün almayı tercih ettiği şeklinde
beyanlarda bulunulmuştur.
120
Mey İçki tarafından gönderilen cevabi yazıda ise, anılan teşebbüslerin Mey içki adına
hareket etme yetkisinin bulunmadığı, Mey İçki’nin 2009 yılında anason alımını ağırlıklı
olarak doğrudan müstahsilden yapmış olduğu, 2009 yılına kadar Burdur, Antalya, Denizli
ve Manisa illerinde bulunan 891 kadar anason üreticisi ile münferit sözleşmeler
akdedilmesi suretiyle çalışıldığı ve anason ekimini teşvik amacıyla avans dağıtıldığı, ancak
müstahsilin sözleşmeye aykırı bir biçimde anason temin etmekten imtina etmesi sebebiyle
firmanın ciddi maddi kayba uğradığı, bu nedenle 2009 yılı itibarıyla aracılarla çalışılarak
toplu alım yapılması yoluna gidildiği, bu bağlamda çalışılan aracılar arasında Süleyman
Tuğrul ve İbrahim Avcı’nın da bulunduğu belirtilmiştir.
130
I.3.2. Hukuki Değerlendirme
Teşebbüslerde yapılan yerinde incelemelerde teşebbüsler arasında bir anlaşmanın
varlığını ortaya koyacak bir delile rastlanılmamış olmakla birlikte aşağıda, diğer tarım
ürünleri piyasalarında olduğu gibi anason piyasasının kendine özgü dinamikleri içerisinde,
teşebbüslerin alım miktarı ve anason alış fiyatı hareketlerinden yola çıkılarak teşebbüsler
arası bir fiyat anlaşması olasılığı değerlendirilmiştir.
Tarım ürünlerinin arzı çok kısa dönemde hemen hiç değiştirilemez. Kısa dönemde tarımsal
ürün arzı esnekliği yaklaşık olarak sıfıra eşittir. Tarım ürünleri talebi ise düşük bir esnekliğe 140
sahiptir. Bu durumda arzdaki değişmeler, tarımsal ürün fiyatlarını ve tarımsal ürün
üreticilerinin gelirlerini geniş ölçüde etkiler. Tarımsal ürün arzı ve gelirler arasında varolan
bu ilişki İktisat literatüründe “Bolluk Paradoksu” veya “King Kanunu” olarak
adlandırılmaktadır. Tarım ürünlerinin arzı azalırsa, fiyatları ters yönde bir seyir izleyerek
yükselir. Fiyatlardaki değişim çoğunlukla ürün arzındaki değişimden çok daha fazla olur.
Bu durum üreticinin bol ürün yıllarında zarar gördüğünü ve ürünün kıt olduğu yıllarda ise
gelirinin arttığını göstermektedir.
Burdur ve Denizli İlleri Ticaret Borsalarından gelen 2009–2011 anason alış fiyatı verilerine
göre, 2010 yılındaki fiyat artışını müteakip, çiftçinin anason ekimine yönelmesi nedeniyle 150
2011 yılında anason arzındaki artışın, anason fiyatında düşüşe ve anason üreticisinin
toplam gelirinde azalışa neden olması, King Kanunu ile açıklanabilmektedir. Nitekim dosya
mevcudu bilgi ve belgelerden anlaşıldığı üzere, 2010 yılında gerçekleşen anason rekoltesi
9.000 ton, 2011 yılında gerçekleşen anason rekoltesi ise 16.000 tondur.
12-01/8-5
4
Teşebbüslerin ortalama aylık anason alım fiyatlarının (en az ikisinin eş zamanlı alım
yaptığı) aylara göre seyri incelenmiştir. Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, Süleyman
Tuğrul Tarım’ın, Ekim 2009-Ekim 2011 aralığında kalan dönemde düzenli anason alımı
bulunduğu halde, İbrahim Avcı ve Osman Yıldıran’ın anason alımı kesintilerle
gerçekleşmiş, alım yapılan aylarda ise 2010 yılı sonuna dek teşebbüslerin alım fiyatları 160
kesişmemiştir. 2011 yılı başından sonuna kadar teşebbüslerin ortalama alış fiyatları
birbirine yaklaşmakla birlikte yine alım fiyatlarında bir aynılık olmadığı, İbrahim Avcı’nın
alım fiyatlarının Süleyman Tuğrul Tarım’ın üzerinde olduğu, Osman Yıldıran’ın ise diğer iki
teşebbüsün fiyatlarının da altında bir düzeyden alım yaptığı anlaşılmaktadır. Bu noktada,
işaret edilen bu farklılığın yanı sıra, özellikle teşebbüslerin eş zamanlı alım yaptıkları
dönemlerin oldukça sınırlı olduğu ve bu durumun da taraflar arasında bir fiyat anlaşması
yapılmasını anlamsız hale getireceği kanaati oluşmuştur.
Burdur Ticaret Borsası’na kote ettirilen anason alım fiyatları ile incelemeye taraf
teşebbüslerin alım fiyatları incelendiğinde de teşebbüslerin (İbrahim Avcı ve Süleyman 170
Tuğrul Tarım) anason alış fiyatlarının, 2011 yılı içerisinde Nisan-Ağustos aylarında piyasa
fiyatının üzerinde seyrettiği görülmüştür. Nitekim anason hasadının iklim özelliklerine göre
Ege ve Akdeniz’de Temmuz ayında gerçekleşmesi, arzda bir artışın olmasına ve piyasa
fiyatının düşmesine neden olmalıdır. 2011 yılı Ağustos ayından itibaren giderek piyasa
fiyatı seviyesine yakınlık göstermekle birlikte hiçbir zaman tam olarak örtüşmemiştir. Bu
verilerden hareketle, üreticiden düşük fiyatla ürün almak gibi bir amaçla bir araya gelen
toplayıcıların arzın artmasının beklendiği dönemde dahi ortalama piyasa fiyatının üzerinde
bir fiyattan anlaşma yoluna gitmesi rasyonel değildir. Arzın artmasının beklendiği dönemde
dahi teşebbüslerin ortalama anason alış fiyatının piyasa fiyatının üzerinde olması ve bir
fiyat anlaşmasının ancak piyasa fiyatı altında belirlenmesi halinde teşebbüsler açısından 180
rasyonel olması bekleneceğinden, iddianın gerçekçi olmadığı kanaatine varılmıştır.
Yukarıda yer verilen değerlendirmelerin yanı sıra, teşebbüslerin satın aldığı miktarlar
dikkate alındığında, bunların yakın rakipler olmadığı anlaşılmaktadır. Nitekim bu durum,
İbrahim Avcı ve Osman Yıldıran’ın fiyatları ile kıyaslandığında diğerlerine nazaran dikkat
çekici miktarda yüklü alım yapan Süleyman Tuğrul Tarım’ın incelenen dönemde genel
olarak alış fiyatının düşük olmasını anlaşılır hale getirmekte; bu teşebbüs için diğer iki
teşebbüs ile fiyat anlaşması içerisinde olması olasılığını ise tümüyle ortadan kaldırmasa da
makul olmaktan çıkarmaktadır.
190
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy