T.C. BURSA 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TÜRK MİLLETİ ADINA
T.C.
BURSA
1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİGEREKÇELİ KARAR
ESAS NO: 2020/381 Esas
KARAR NO: 2023/1320
HAKİM: ... ...
KATİP: ... ...
DAVACI : ... - ...
VEKİLİ: Av. ... - Bayar Cad. No:76/7-8 Çevikkan Apt. Kozyatağı Kadıköy/ İSTANBUL
DAVALI : ... - .... ...
VEKİLİ: Av. ... - Kıbrıs Şehitleri Cd.Şevki İpekten Plaza No:28 K:4 D:409-410 Osmangazi/ BURSA
DAVA: Menfi Tespit (Ticari Satımdan Kaynaklanan Semenin Tenzili)
DAVA TARİHİ: 25/05/2017
KARAR TARİHİ: 02/11/2023
KARAR YAZIM TARİHİ : 20/11/2023
Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Ticari Satımdan Kaynaklanan Semenin Tenzili) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili beyanlarında özetle ; davalı tarafa davacı tarafça teslim edilen iki adet çekin karşılığı olan iki adet iplik makinesinin teslim edilmesi gerekirken bir tanesenini teslim edilip diğerinin teslim edilmediğini , söz konusu çekin bu nedenle karşılıksız kaldığını bu çeke ilişkin olarak iplik makinesinin teslim edilememesi nedeniyle borçlarının bulunmadığını, çeklerin malın teslim edilmeden önce teslim edilmiş olduğunu bu nedenle ... numaralı çeke ilişkin olarak borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini talep etmişlerdir.
Davalı cevap dilekçesinde özetle ; söz konusu çeklerin iplik makinesi karşılığında verilmiş olduğunun ispat yükünün davacı tarafta olduğunu, çekin bi ödeme aracı olduğunu ve para borcu içerdiğini, bu çeklerin avans niteliğinde malların tesliminden önce verildiğini ispat yükünün de davacı tarafta olduğunu çekin teslim edilmesi gereken mal karşılığı verildiği iddiasının ticari defter ve belgelerin incelenmesi ile belirlenemeyceğini bu nedenle davanın reddi ile %20 oranında tazminata hükmolunmasını talep etmiştir.
Delillerin değerlendirilmesi ve gerekçe:
Dava 11.500 USD tutarlı 30/07/2017 tarihli ... numaralı çeke ilişkin menfi tespit davasıdır.
Davacı taraf söz konusu çekin ve dava dışı olan 5.500,00 USD'lik çeki davalıdan iki adet iplik makinesinin satın alınması maksadıyla verildiğini, 5.500,00 USD bedelli çeke konu iplik makinesinin davacıya teslim edildiği halde dava konusu çekin verilme sebebini teşkil eden iplik makinesinin davacıya teslim edilmediğini söz konusu çeklerin mal tesliminden önce avans olarak verildiğini ileri sürmüşledir. Davalı taraf söz konusu çekin kambiyo senedi olduğunu, çekin iplik makinesinin karşılığında verilmiş olduğunu ve yine malın tesliminden önce avans olarak verildiğini ispat yükünün davacı üzerinde olduğunu ileri sürmüştür.
Bilindiği üzere kambiyo senetlerinden olan çek bir ödeme aracıdır. Bu konuda ispat yükü davacı taraf üzerindedir. Yine BK'na göre satım sözleşmesinde aynen ifa kuralı geçerlidir yani taraflar edimlerini birlikte ifa ederler. Taraflardan biri diğer tarafın edimini daha sonra ifa edeceğini yahut satımın vadeli olduğunu ileri sürerse bi iddiasını da ispatla mükelleftir.
Bu bakımdan taraflar arasındaki ticari ilişkinin ve çekin hangi amaçla verildiğinin tespiti konusunda tarafların ticari defter ve belgelerinde inceleme yapılması uyuşmazlığın çözümünde etkili olacaktır.
Taraflara ticari defter ve belgelerini ibraz etmek üzere kesin süre verilmiş ve kesin süreye uymamanın müeyidesi olan ibrazdan kaçınmış sayılma ve hazır etmeyen tarafın diğer tarafın ticari defter ve belgelerindeki kayıtların doğru olduğunu kabul etmiş sayılacakları ihtar edilmiştir. İhtarat içeren ön inceleme duruşma zaptı da davalı tarafa tebliğ edilmiştir. Ancak buna rağmen davalı tarafça ticari defter ve belgeler incelenmek üzere sunulmamıştır.
Dolasıyla davalı taraf defter ibrazından kaçınmış ve verilen ihtar gereği de davacının ticari defter ve belgelerine göre değerlendirme yapılmıştır.
Davacı ticari defter ve belgelerinde dava konusu çekin sipariş avansı olarak verildiği anlaşılmıştır. Bilirkişi de söz konusu çekin sipariş avansı olarak defterlere kaydedildiğini belirlemiştir.
Netice olarak dava konusu çekin sipariş avansı olarak verildiği, çekin verilmesine dayanak olan iplik makinesinin de davalı tarafa teslim edilmemiş olduğu buna ilişkin davacı defterlerinde kayıt olmadığı gibi davalı tarafça da herhangi bir delil sunulmadığı anlaşılmıştır.
Yargılama devam ederken çek dolayasıyla davacının 53.976,00 TL'lik ödeme yaptığı anlaşılmıştır. Bu yönüyle de dava istirdat davasına dönüşmüş olup davacının Garanti Bankası A.Ş 'ye ait keşidecisi davacı olan ... çek numaralı 11.500,00 USD bedelli çek nedeniyle davalıya borçlu olmadığının tespiti ile 53.976,00 TL'nin istirdatına dair aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.
Mahkememiz kararının davalı vekili tarafından İstinaf edilmesi üzerine Bursa BAM 5.HD'nin 06/07/2020 tarih ve 2018/1423-2020/612 E/ K sayılı kararı ile; "Somut olayda, davacı tarafın, davalıdan makine satın aldığı, karşılığına çek verdiği, makinenin teslim edilmediğini iddia ettiği, davalının ise aslolanın peşin satış olduğu, davacının makinenin teslim edilmediğini ispatlaması gerektiğini belirttiği, mahkemece davacı defterlerinde çekin sipariş avansı olarak kaydedildiği, davalının defterlerini ibrazdan kaçındığı, davacının defterlerine göre değerlendirme yapıldığı gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir. Oysa, satışın çekle yapıldığı, TBK’nın 207/2. maddesine göre, satıcı ve alıcının borçlarını aynı anda ifa etmesi gerektiği, aslolanın peşin satış olup, mal ve bedelin aynı anda verildiğine dair yasal karine mevcut olduğu, davacının çeklerin avans için verildiğini yazılı belge ile ispatlaması gerektiği, ticari defterlerin dayanak belgelerle doğrulanmadığı sürece tek başına davacı yararına delil kabul edilemeyeceği, davacı tarafın münhasıran davalı defterlerine dayanmadığı, makinelerin teslim edilmediğine dair ispat yükünün davacı üzerinde olduğu, davacı tarafın yemin dahil tüm delillerinin değerlendirilmesi gerektiği anlaşıldığından, davalının istinaf başvurusunun kabulüne, mahkemenin kararının kaldırılmasına, dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir (Bkz. aynı yönde Yargıtay 19. Hukuk Dairesinin 2011/4634- 2011/14565 E. K.sayılı; 2017/2047- 2018/3039 E. K. sayılı ve 2016/10749-2017/4692 E. K. sayılı ilamları) HÜKÜM: Yukarıda açıklanan gerekçe ile; Davalının istinaf başvurusunun KABULÜ ile; Bursa 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin 12/04/2018 tarih, 2017/741 esas, 2018/514 sayılı kararının KALDIRILMASINA, HMK 353/1-a-6 maddesi gereğince davanın yeniden görülmesi için dosyanın ilk derece mahkemesine İADESİNE," gerekçesi ile mahkememize gönderilmiştir.
Mahkememizce dosya yeniden esasa kaydedilerek, ele alınmıştır.
Dava, 11.500 USD tutarlı 30/07/2017 tarihli ... numaralı çeke ilişkin menfi tespit davasıdır.
Taraflara usulüne uygun davetiye tebliğ edilerek, taraf teşkili sağlanmıştır.
Davalı tarafın ticari defterleri talep edilmiş davacı tarafça ibraz edilen ticari defteler bir mali müşavir bilirkişiye tevdi edilmiştir.
Mali müşavir bilirkişinin mahkememize sunmuş olduğu bilirkişi raporunda özetle: Davacının dava konusu çeki davalıya verdiği davalının bu çeki ... firmasına ciro ettiği davacı çeki kendi defterlerinde verilen avans olarak kaydederken davalının bu çeki alındığında ve ciro ettiğinde kayda almadığı ancak davacıdan almış olduğu bu çek karşılığında defter kayıtları ve dosyadaki evraklar içinde karşılığında bir makine teslim edildiğine dair fatura ve defter kaydı bulunmadığı tespit edilmiş olup davalının davacıdan alıp ciro yoluyla kullandığı çekin karşılığını ispatlamak zorunda olduğu mütalaa edilmiştir.
Taraflara şirketin demirbaşları olan makine ve techizatlarının tutulduğu envanter defterleri hazır etmek üzere süre verilmiş olup, dosya ve taraflarca hazır edilen defterler SMMM bilirkişiye tevdi edilmiştir.
SMMM bilirkişinin mahkememize sunmuş olduğu bilirkişi raporunda özetle: Davacı taraf ... Ltd.Şti'nin ve davalı taraf ...İpl. Ltd.Şti'nin inceleme gününde üzere sunduğu 2017 yılına ait Envanter defterlerinin tasdiklerinin zamanında yapıldığı, davacı taraf ... Ltd.Şti'nin ve davalı taraf ...İpl. Ltd.Şti'nin 2017 yılı envanter defterleri ve sabit kıymetler listelerinde yapılan incelemede davalı tarafından davacı tarafa fatura edilen 5.500,—USD karşılığı 24.03.2017 tarihinde A-345567 nolu 20.000,00 TL* KDV tutarındaki fatura ile makinenin davalı tarafın sabit kıymet listesinden satış işlemi yapılarak çıkışının yapıldığı davacı tarafın sabit kıymet listesinde satın alma işlemi ile girişinin yapıldığı, davalı taraf ...İplik Ltd.Şti.'nin 2017 yılı envanter defter bilgilerine ve sabit kıymetler listelerine göre başka bir makinesinin satışının yapıldığına veya sabit kıymetlerinden çıkış işlemi ve davacı taraf ... Ltd.Şti'nin 2017 yılı envanter defteri ve sabit kıymet listesine göre başka bir iplik Makinesinin alışı yapıldığına dair kayıt olmadığı mütalaa edilmiştir.
Mahkememiz yargılaması sırasında davalının sunmuş olduğu yemin metni kapsamında İstanbul Asliye Ticaret mahkemesine talimat yazılmış olup, davacı şirket yetkilisinin yemin beyanının aldırılması talep edilmiştir.
İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesince yemin metni davacı şirket yetkilisine tebliğ edilerek, yemin eda ed,ilmiş, buna ilişkin tutanak mahkememize gönderilmiştir.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) hükümlerine göre: Mahkeme, ticari davalarda tarafların ticari defterlerinin ibrazına kendiliğinden veya taraflardan birinin talebi üzerine karar verebilir. (HMK 222/1) Ticari defterlerin, ticari davalarda delil olarak kabul edilebilmesi için, kanuna göre eksiksiz ve usulüne uygun olarak tutulmuş, açılış ve kapanış onayları yaptırılmış ve defter kayıtlarının birbirini doğrulamış olması şarttır (HMK 222/2). Bu şartlara uygun olarak tutulan ticari defter kayıtlarının sahibi ve halefleri lehine delil olarak kabul edilebilmesi için, diğer tarafın aynı şartlara uygun olarak tutulmuş ticari defterlerindeki kayıtların bunlara aykırı olmaması ve defter kayıtlarının aksinin senet veya diğer kesin delillerle ispatlanmamış olması gerektiği ise üçüncü fıkrada düzenlenmiştir. Açılış veya kapanış onayları bulunmayan ve içerdiği kayıtlar birbirini doğrulamayan ticari defter kayıtları, sahibi aleyhine delil olur (HMK 222/4).
Ticari defter kayıtlarının sahibi ve halefleri lehine delil olarak kabul edilebilmesi için, diğer tarafın aynı şartlara uygun olarak tutulmuş ticari defterlerindeki kayıtların bunlara aykırı olmaması gerekir. Karşı taraf defterleri incelenmediği takdirde dayanan tarafın kendi defterindeki kayıtların lehe delil olması mümkün değildir. Karşı taraf ticari defterlerini sunmadığı takdirde ise bu davranışı ile kendi ticari defterlerinin davacı defterleri ile uyumlu olup olmadığının incelenmesine engel olduğundan, engel olduğu sonucun varlığını kabul etmiş sayılmalıdır. Tacir olup ticari defter tutmak zorunda olan davalı taraf, ticari defterleri bulunmadığını ileri süremeyeceğinden verilen kesin süreye rağmen ticari defterini ibraz etmediğinden HMK 220/3. madde gereğince sunmaktan kaçındığı belgelerdeki (ticari defterlerindeki) kayıtların, karşı taraf defterindeki kayıtlara uygunluğu kabul edilmiştir.
O halde yapılan yargılama ve toplanan delillerden, netice olarak dava konusu çekin sipariş avansı olarak verildiği, çekin verilmesine dayanak olan iplik makinesinin de davalı tarafa teslim edilmemiş olduğu, buna ilişkin davacı defterlerinde kayıt olmadığı gibi davalı tarafça sunulan ticari defter ve belgeler ile mahkememizce aldırılan bilirkişi raporunda; Davacı taraf ... Ltd.Şti'nin ve davalı taraf ...İpl. Ltd.Şti'nin inceleme gününde üzere sunduğu 2017 yılına ait Envanter defterlerinin tasdiklerinin zamanında yapıldığı, davacı taraf ... Ltd.Şti'nin ve davalı taraf ...İpl. Ltd.Şti'nin 2017 yılı envanter defterleri ve sabit kıymetler listelerinde yapılan incelemede davalı tarafından davacı tarafa fatura edilen 5.500, USD karşılığı 24.03.2017 tarihinde A-345567 nolu 20.000,00 TL* KDV tutarındaki fatura ile makinenin davalı tarafın sabit kıymet listesinden satış işlemi yapılarak çıkışının yapıldığı davacı tarafın sabit kıymet listesinde satın alma işlemi ile girişinin yapıldığı, davalı taraf ...İplik Ltd.Şti.'nin 2017 yılı envanter defter bilgilerine ve sabit kıymetler listelerine göre başka bir makinesinin satışının yapıldığına veya sabit kıymetlerinden çıkış işlemi ve davacı taraf ... Ltd.Şti'nin 2017 yılı envanter defteri ve sabit kıymet listesine göre başka bir iplik Makinesinin alışı yapıldığına dair kayıt olmadığı anlaşılmış olup, bu kapsamda, toplanan deliller ve davacının yemini edası karşısında, Garanti Bankası A.Ş 'ye ait keşidecisi davacı olan . çek numaralı 11.500,00 USD bedelli çek nedeniyle davacının davalıya borçlu olmadığı, bu çek dolayısıyla davacının dava dışı ... San. Tic. Ltd Şti'ye yapmış olduğu 53.976,00 TL ödemenin istirdatına dair aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
H Ü K Ü M : Yukarıda açıklanan nedenlere,
1-Davacının davasının Kabulü ile; Garanti Bankası A.Ş 'ye ait keşidecisi davacı olan ... çek numaralı 11.500,00 USD bedelli çek nedeniyle Davacının Davalıya Borçlu Olmadığının Tespitine, bu çek dolayısıyla davacının dava dışı ... San. Tic. Ltd Şti'ye yapmış olduğu 53.976 alacağın 41.590,00 TL'sinin 14/08/2017; 11.600,00 TL'sinin 18/08/2017; 786,00 TL'sinin 21/08/2017 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine,
2-Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 3.687,10 TL nispi karar ve ilam harcından peşin alınan 714,32 TL'nin mahsubu ile bakiye 2.972,78 TL nispi karar ve ilam harcının davalıdan alınarak hazineye irad kaydına,
3-Davacı tarafından yapılan; bilirkişi gideri 1.600,00 TL, posta, talimat ve tebligat gideri 513,95 TL olmak üzere toplam 2.113,95 TL yargılama gideri ve 714,32 TL peşin harç olmak üzere toplam 2.828,27 TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
4-Davalı tarafından yapılan yargılama giderlerinin üzerinde bırakılmasına,
5-Davacı vekil ile temsil edildiğinden AAÜT'ye göre belirlenen 17.900,00 TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
6-HMK'nın 333. Maddesi gereğince kullanılmayan gider avansının hükmün kesinleşmesinden sonra ilgilisine iadesine,
Dair, davacı vekilinin yüzüne karşı, davalı tarafın yokluğuna gerekçeli kararın tebliğinden itibaren HMKnın 341. Ve 345. Maddeleri gereğince 2 haftalık yasal süre içinde Bursa Bölge Adliye Mahkemesine İstinaf kanun yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı.02/11/2023
Katip ...
¸e-imzalıdır.
Hakim ...
¸e-imzalıdır.
Güvenli elektronik imza ile onaylanmıştır.
Aslının aynı olduğu tasdik olunur.
Katip ...
¸E-imzalıdır.