TÜRK MİLLETİ ADINA
T.C.
BURSA
1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
GEREKÇELİ KARAR
ESAS NO: 2025/
KARAR NO: 2025/
HAKİM: ... ...
KATİP: ... ...
DAVACI :
VEKİLİ: Av.
DAVA: Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali)
DAVA TARİHİ: 09/09/2025
KARAR TARİHİ: 11/09/2025
GEREKÇELİ KARARIN
YAZILDIĞI TARİH : 05/11/2025
Mahkememizde görülmekte olan Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili dava dilekçesinde ; ... Bankası ... Şubesi'nin ... numaralı çek yaprakları davacı şirket uhdesinde iken kaybolduğunu, çek yaraklarının kötüniyetli üçüncü kişilerin eline geçmesi ve gerçeğe aykırı doldurularak vadesi geldiğinde muhatap banka tarafından karşılığının ödenmesi veyahut karşılığının bulunmaması durumunda davacının mağduriyetine neden olacağı ve şirketin bu durumdan olumsuz etkileneceğinden çek numaraları verilmiş bulunan çeklerle ilgili olarak ilgili bankaya müzekkere yazılmasına ve çek yapraklarının iptaline karar verilmesini talep etmiştir.
DELİLLER:
Dava dilekçesi ve tüm dosya kapsamı.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE HUKUKİ SONUÇ:
6100 sayılı HMK'nın 114/h maddesi uyarınca dava açmakta hukuki yararın bulunması dava şartları arasındadır. HMK'nın 115. maddesi uyarınca mahkeme dava şartlarının mevcut olup olmadığını davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır. HMK'nın 320. maddesi uyarınca mahkeme mümkün olan hallerde tarafları duruşmaya davet etmeden dosya üzerinden karar verilebilir. Belirtilen hükümler dikkate alındığında, yargılamanın basit yargılama usulüne tabi olması, dosya üzerinden karar verilmesi imkanının bulunması (HMK'nın md. 138, md. 320 vs.), yargılamanın gereksiz yere uzamaması, gereksiz masraf ve zaman kaybına sebebiyet verilmemesi ile usul ekonomisi ilkesi de gözetilerek dosya üzerinden değerlendirme yapılmıştır. Dava, ...'ne ait çek karnesi hakkında TTK'nın 82. maddesi uyarınca zayi belgesi verilmesi istemlidir. ... Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesi'nin 2022/ esas, 2023/ karar sayılı ilamında belirtildiği üzere, "davacı tarafça çek defteri hakkında TTK'nın 82. maddesi uyarınca zayi belgesi verilmesi istenilmiştir. Her ne kadar çek defteri TTK'nın 82. maddesi kapsamında ticari defter ve belge olmadığından bu madde kapsamında zayi belgesi verilmesi mümkün olmasa da; HMK' nın 33. maddesinde düzenlenen "uygulanacak normun hakim tarafından re'sen tespit edilmesi ve uygulanması" ilkesi gereğince hakim, uygulanacak normu kendisi tespit eder ve hukuki nitelendirme bakımından taleple bağlı değildir. Bu kapsamda, davaya konu talebin TTK'nın 818/1-s maddesi atfıyla "kıymetli evrakın zıyası/ çek iptali" olarak değerlendirilmesi gerekir. " Kıymetli evrak iptali davalarında amaç; kıymetli evrakı ibraz mecburiyetinde olan ve çekin zilyetliğini kaybetmesi nedeniyle bu zorunluluğu yerine getiremeyen lehtar veya hamile, hakkının mevcudiyetini kanıtlamak bakımından bir imkan sunmak ve çeki ibraz edememekten dolayı alacak hakkını kullanmaktan mahrum kalmasını önlemektir.6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 757. madde hükmünde kıymetli evrakın iptali ve önleyici önlemler konusunda düzenleme yapılmıştır. Yapılan düzenlemede iradesi dışında poliçe elinden çıkan kişi ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki Asliye Ticaret Mahkemesi'nden muhatabın poliçeyi ödemekten men edilmesini isteyebilir. Mahkeme, ödemeyi men eden kararında ayrıca muhataba vadenin gelmesi üzerine poliçe bedelini tevdi etmeye izin verir ve tevdi yerini gösterir. Türk Ticaret Kanunu'nun 758. madde hükmünde yapılan düzenleme uyarınca poliçeyi eline geçiren kişinin bilinmesi durumunda mahkeme dilekçe sahibine iade davası için uygun bir süre verir. Verilen süre içinde dava açılmazsa mahkeme muhatap hakkındaki ödeme yasağını kaldırır. Türk Ticaret Kanunu'nun 759. madde hükmünde yapılan düzenleme uyarınca poliçeyi eline geçiren kişinin bilinmemesi halinde poliçenin iptaline karar verilmesi istenebilir. Kıymetli evrakın iptali isteminde bulunan kişi poliçe elindeyken zayi olduğunu inandırıcı delillerle ispatlamak ve senedin bir suretini ibraz etmek veya senedin esas içeriği hakkında bilgi vermekle yükümlüdür. Poliçe ile ilgili yapılan bu düzenlemeler Türk Ticaret Kanunu'nun 818/1.fıkra (s) bendinde yapılan düzenleme uyarınca çek hakkında da uygulanır.Türk Ticaret Kanunu'nun 651/2.maddesi gereğince çek iptal davası açma hakkı, hamiline tanınmış bir hak olup, 6100 sayılı HMK'nın 114.maddesine göre; tarafların, taraf ve dava ehliyetine sahip olmaları dava şartları arasında sayılmıştır. Somut dosya kapsamında dava, muhatap banka tarafından açılmış olup, boş çek yaprakları kapsamında bankanın hamil olduğunun kabulü de mümkün değildir. Ayrıca keşideci-hesap sahibinin kaybettiği, çaldırdığı ya da benzer şekilde elinde çıkan çek veya çek yaprağı ile ilgili olarak kendisinden talepte bulunulması halinde, hak iddia edene karşı menfi tespit davası açması mümkündür. (... Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi'nin 2022/ esas, 2022/ karar sayılı ilamında; bankanın hamil sıfatının bulunmadığına kabul edilmiştir.)
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 780/1. maddesinde çekin şekli unsurları sırası ile belirtilmiş olup, kanun metninde;" Çek;a) Senet metninde “çek” kelimesini ve eğer senet Türkçe’den başka bir dille yazılmış ise o dilde “çek” karşılığı olarak kullanılan kelimeyi,b) Kayıtsız ve şartsız belirli bir bedelin ödenmesi için havaleyi,c) Ödeyecek kişinin, “muhatabın” ticaret unvanını,d) Ödeme yerini,e) Düzenlenme tarihini ve yerini,f) Düzenleyenin imzasını, g) Banka tarafından verilen seri numarasını, h) Karekodu içerir" şeklinde çekin yasal unsurları belirtilmiştir. Aynı kanunun 781/1. maddesinde ise belirtilen unsurlardan birini içermeyen bir senedin çek sayılamayacağı belirtilmiştir.Yukarıda yapılan açıklamalar kapsamında; Dava, ...nin ... Bankası ... Şubesine ait ... numaralı çek yaprakları zayi nedeni ile iptalinin istenildiği, belirtilen çek yapraklarının kıymetli evrak vasfında olmadığı, zayi nedeni ile iptal kararı verilebilmesi için iptali istenen evrakın kıymetli evrak niteliğinde olması gerektiği ve kıymetli evrak niteliğinde olmayan boş çek yaprağının iptalinin istenilmesinde hukuki yarar bulunmadığı sonuç ve kanaatine varıldığından, davanın reddine karar verilerek, aşağıdaki şekilde hüküm kurmak gerekmiştir. (Emsal mahiyette ... BAM 5 HD'nin 2025/ Esas 2025/ Karar sayılı ilamı dikkate alınarak)
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Açılan davanın REDDİNE,
2-Harç peşin alındığından yeniden harç alınmasına yer olmadığına,
3-Dava niteliği gereği yargılama giderlerinin talep eden üzerinde bırakılmasına,
4-Talep eden tarafça yatırılan ve kullanılmayan bakiye gider avansının karar kesinleştiğinde talep eden iadesine
Dair, dosya üzerinden yapılan inceleme neticesinde verilen kararın tebliğinden itibaren 2 hafta içerisinde Mahkememize veya bir başka yer Mahkemesine verilecek bir dilekçeyle ... Bölge Adliye Mahkemesinde ... açık olmak üzere karar verildi. 11/09/2025
Katip ...
e-imzalıdır
Hakim ...
e-imzalıdır