TÜRK MİLLETİ ADINA
T.C.
BURSA
2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
GEREKÇELİ KARAR
ESAS NO: 2023/
KARAR NO: 2024/
HAKİM:
KATİP:
DAVACI : ...
VEKİLLERİ: Av.
Av.
DAVALI : 1-
VEKİLİ: Av.
DAVALI : 2-
DAVA: Alacak (Acentelik Sözleşmesinden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ: 31/01/2017
KARAR TARİHİ: 23/09/2024
KARAR YAZIM TARİHİ : 09/10/2024
Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Acentelik Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle: Davacının davalı ... Kargo AŞ ile evvelce Şube Müdürü sıfatı ile iş ilişkisi içinde çalışmakta iken işten çıkartıldığı, bu döneme ilişkin tazminatı da ödendiği, kısa süre geçtikten sonra 17.01.2011 tarihinde kendisine Şube Müdürlüğü önerilerek davalı firmanın davalı firmanın çalışma prensibi olduğu söylenmek suretiyle acentelik sözleşmesi ile alt kira sözleşmesi akdettiği, davalı ... A.Ş.nin talebi ile diğer davalının acentesinde yine davalı şirketin verdiği talimat gereği şube müdürü sıfatı ile sigortalı olarak gösterildiğini, aynı tarihte davacı ve eşinden 25.000TL bedelli tarihsiz teminat senedi alındığını, bu senedin halen davalı ... AŞ uhdesinde bulunduğunu, aynı şekilde kayden işveren görünen davalı ... da acentelik sözleşmesi ve alt kira sözleşmesi yapmış olmasına rağmen bir başka acentede sigortalı gösterilmek suretiyle, aslında olmayan bir acentelik sistemi muvazaalı olarak kurularak işveren sıfatında olan davalı ... A.Ş.nin bir takım masraf ve vergi yükümlülüğünden kurtulmasının hedeflendiğini, davalı firma tarafından yasaya aykırı işlemlerin şirket müfettişleri tarafından da tespit edildiğini, uğranan zararın bilirkişi tarafından hesaplanacağını, firma bölge müdürlüğünden verilecek cari hesaba göre borçlu göründüğü miktardaki borca karşılık firma tarafından dayatma ile satılmış gösterilen ve fatura edilen barkod okuma cihazları ile cep telefonlarının halen şubede bulunduğunu, keşideciye teslim edilen alet ve araçların dayanılarak teslim alınmasını talep ettiklerini, Davacıya Ocak 2017 maaşının ödenmediğini 1.432TL ücret, 10.000TL şirket adına yapılan ödemelerden alacak, 3.500TL kıdem tazminatının dava tarihinden itibaren işleyecek banka mevduatına uygulanacak en yüksek faizi ile birlikle tahsili ile teminat senedi olarak alınan 25.000TL'lik senet ile ilgili borçlu olmadıklarının tespitine karar verilmesi talep edilmiştir.
Davalı ... Kargo A.Ş. Vekili cevap dilekçesinde özetle; Yargılamada 10.000TL alacak ve teminat senedi vc menfi tespit davasına ilişkin olarak mahkemenin görevsiz ve yetkisiz olduğunu dava dilekçesinin usulüne uygun olarak tebliğ edilmediğini, davacının müvekkil şirkette işçi olarak hiç çalışmadığını, davacı ile müvekkil şirket arasında 17.01.2011 tarilıli abonelik sözleşmesine göre müvekkil şirketin ... ilinde bulunan ... şubesini acente olarak işletmek üzere acentelik sözleşmesi yapıldığını, davacı müvekkil şirketin ... acentesini işlettiğini, ...'ın ise müvekkil şirketin ... acentesini işlettiğini, davacının diğer davalı ...'ın işçisi olduğu dava dilekçesi ile anlaşıldığını, muhatabın hiçbir zaman ... acentesi olan ...'ın yanında çalışmadığını, diğer davalı ...'ın beyanlarından da anlaşılacağını, muhatabın muvazaalı işleminin suç olduğunu, davacının müvekkil şirkette 09.08.2010 tarihinde işe başladığını, daha sonra 28.05.2010 tarihinde acente işletmek için müvekkil şirkete başvurduğunu ve acentelik formu doldurduğunu, sözleşme imzaladığını, bu sebeple davacının müvekkil şirketten herhangi bir kıdem tazminatı talep edemeyeceğini, davacı ile müvekkil şirket arasındaki ticari ilişki olduğu müvekkil şirketin ticari defterleri ile davacının defterleri de incelendiğinde açık şekilde anlaşılacağı, davacının müvekkil şirkete 2016 yılında 300.000TL'den fazla fatura kestiğini, bunun yanında muvazaayı kabul etmemek kaydıyla muvazaa taraflarından birinin davacının kendisi olduğunu, talep edilen 10.000 TL alacağın İş Mahkemesinin konusu olmadığını, davacının müvekkil şirket ile yapılan acentelik söyleşmesine göre, vergi ve sosyal sigorta mevzuatına göre acenteliğini yaptığı işyerine ilişkin işçi ücret vergi vc sgk paylarının müvekkil şirketin ödeme yapacağına ilişkin herhangi bir taahhüdü bulunmadığını, belirtilen nedenlerle taraflar arasında ticari ilişki olduğundan görevsizlik kararı verilmesini, acentelik sözleşmesinin 41.maddesine göre yetkisizlik verilmesini, davanın reddine karar verilmesi talep edilmiştir.Davalı ...' a usulüne uygun dava dilekçesi tebliğ edilmiş ancak davalı tarafından savunmada bulunulmamıştır.
DELİLLER:Dava dilekçesi, cevap dilekçesi, tarafların karşılıklı beyan dilekçeleri, ticari defterler, faturalar, bilirkişi raporları, yazılan müzekkere cevapları ve tüm dosya kapsamı.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE HUKUKİ SONUÇ:
Dava, acentelik sözleşmesinden kaynaklı alacak istemine ilişkindir.Mahkememiz dosyasının yargılaması sırasında mali müşavir bilirkişi tarafından davalı tarafa ait ticari defter ve bağlı kayıtları üzerinde inceleme yapılarak rapor düzenlenmesine karar verilmiştir.Mali müşavir bilirkişi ...' ın 28/08/2018 tarihli raporunda özetle; Davalı şirketin kayıtları üzerinden yapılan inceleme değerlendirmeler sonucu, davacının davalı şirket nezdinde herhangi bir alacağının tespit edilemediği, buna karşılık davacının davalı şirkete dava tarihinde toplam 122.134,45TL borçlu olduğu, mütalaa edilmiştir.Mahkememiz dosyasının yargılaması sırasında dosyanın bilirkişiler ...' a tevdi edilerek rapor düzenlenmesine karar verilmiştir.Bilirkişiler ...' un 06/06/2023 tarihli raporlarında özetle; Dava dosyasına sunulan kayıt, defter, bilgi, belgeler, daha önce alınan bilirkişi raporu ve ek rapordaki tespitler birlikte değerlendirildiğinde; dava konusu olayda davacı ile davalı şirket arasındaki hukuki ilişkinin acentelik olarak nitelendirilmesinin gerek sözleşme hükümleri gerek fiili uygulama çerçevesinde makul olacağı, talep edilen bilgi ve belgeler tam olarak teslim edilmediğinden mali konular ve taraflar arasındaki alacak-borç ilişkisi konusunda dosyaya mübrez rapordan istifade edilebileceği, mütalaa edilmiştir.Mahkememiz dosyasının yargılaması sırasında dosyanın önceki bilirkişiler ...' a tevdi edilerek ek rapor düzenlenmesine karar verilmiştir.Bilirkişiler ...' un 29/05/2024 tarihli ek raporlarında özetle; Dava dosyasına kök rapor sonrası sunulan kayıt, defter, bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde arz edilen mali konulardaki tespit ve değerlendirmeler haricinde özellikle taraflar arasındaki hukuki ilişkinin niteliği vs. konularda kök raporda ulaşılan tespit ve değerlendirmelerin geçerliliğini muhafaza ettiği sonucuna ulaşılmış olduğu, mütalaa edilmiştir.Mahkememiz dosyasının ... 4. İş Mahkemesinin 27/07/2023 tarihli, 2022/ Esas, 2023/ Karar sayılı görevsizlik kararı ile mahkememiz esasına kaydedilmiş olduğu anlaşılmıştır.
Toplanan tüm deliller ve dosya kapsamı bir bütün olarak değerlendirildiğinde açılan dava; davacının 2017 yılı ocak ayı maaşının ödenmemesi iddiasına dayalı olarak 1.432,00 TL ücret,(fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak kaydıyla) davacı tarafça şirket adına yapılan ödemelere ilişkin 10.000,00 TL alacak, 3.500,00 TL kıdem tazminatının tahsiline karar verilmesine ilişkindir.Davacı ve davalı şirket arasında acentelik ilişkisi olup olmadığının, davacının davalılardan alacaklı olup olmadığı alacaklı ise alacak miktarının tespiti amacıyla, (ilgili BAM ilamında belirtilen hususlar da tamamlanarak) dosya bilirkişilere tevdi edilmiş, bilirkişi heyeti tarafından tanzim edilen raporda özetle; davacı ile davalı şirket arasındaki hukuki ilişkinin acentelik olarak nitelendirilmesinin gerek sözleşme hükümleri gerek fiili uygulama çerçevesinde makul olacağının belirtildiği anlaşılmıştır.Davacının kıdem tazminatı talebi yönünden, davacı taraf iş akdinin davalı işveren tarafından tek taraflı olarak feshedildiğini beyan etmiştir. Davalı taraf ise iş akdinin davacı tarafından acentelik almak için feshedildiğini bildirmiştir. Davacının 09.08.2010-17.01.2011 tarihleri arasında davalı şirketin şube müdürü olarak çalıştığı, bu arada davacının davalı şirkete sunduğu 27.05.2010 tarihinde ... Bölge Müdürlüğü'ne bağlı Kükürtlü şubesi için Acentelik talebi için dilekçe sunduğu anlaşılmıştır. Davacının imzaladığı 28.05.2010 tarihli Acentelik Başvuru Formu ile acente işi yapmak üzere davalı şirkete başvurduğu tespit edilmiştir. Davalı şirket ile 17.01.2011 tarihinde acentelik sözleşmesi imzaladığı, dosya kapsamı ve mevcut acentelik sözleşmesi içeriğinden de davacının 18.01.2011-01.05.2012 tarihleri arasında 1479 sayılı yasa kapsamında prim ödemeye başladığı ve davacının ... V.D. ... vergi numarası ile vergi mükellefi olduğu, 01.05.2012- 07.02.2017 tarihine kadar ... A.Ş'nin acentesi olan davalı ...'ın yanında sigortalı olarak göründüğü anlaşılmıştır.Dosyada bulunan tanıklar davacının şirket bünyesinde önce şube müdürü olarak çalıştığı ardından acente olarak devam ettiğini beyan etmişlerdir. Dosya içerisinde 2013-2014-2015-2016 yıllarına ait ... acente ... adı altında fatura kesildiği, ... Acente ... hakediş ödemesi altında ödemeler yapıldığı görülmüştür.Emsal mahiyette ... 9.H.D.'nin 06.02.2014 gün 2013/ E., 2014/ K. sayılı ilamında ''Davacının iş akdi çalıştığı şubenin acente sıfatıyla kendisine devredilmesi üzerine sona ermiştir. Davacı, çalıştığı işyerini kendisi bağımsız işveren olarak devralmıştır. Davacının işçilik sıfatının sona eriş şekli itibariyla kıdem ve ihbar tazminatı alamaz, mahkemece davacının hizmet akdinin bu şekilde sona erdiğinin kabulüne rağmen yerinde olmayan gerekçe ile kıdem ve ihbar tazminatının kabulü hatalıdır.'' şeklindedir.Davacının iş akdi çalıştığı kargo şubesinin acente olarak kendisine devredilmesi neticesinde sona erdiği, davacının kargo şubesinin acenteliğini bağımsız işveren olarak devraldığı bu hali ile davacının hizmet sözleşmesinin kıdem ve ihbar tazminatı gerektirmeyecek şekilde sona erdiğinden işbu talep yönünden reddine dair karar verilmiştir.
Davalı ... yönünden kıdem tazminatı ve ocak 2017 ücret alacağı sorumluluğu açısından ise; tanık beyanları, dosyada bulunan diğer bilgi ve belgeler, dava dilekçesinde davacının kabul ettiği üzere davalı olarak gösterilen ...'ın da muvazaalı olarak davalının acentesi olarak gösterildiği, davalı ...'ın yanında davacının resmiyette sigortalı olarak çalışmış gibi gösterildiği, aslında ücret karşılığı veya gerçekte sigortalı işçi konumunda çalışmadığı tüm dosyada davacı tarafından ikrar edilmiştir.Davalı şirket tarafından, davacının bir çok kez davalı şirkete irsaliyeli fatura düzenlediği, banka kayıtlarından da davalı şirketin acente hakediş başlığı adı altında ödemeler yaptığı ve bu ödemelerin yapıldığı dönemin, davalı ...'ın yanında çalışmış olarak göründüğü yıllara denk geldiği görülmüştür. Dava dilekçesinde davacı taraf muvazaaalı acentelik sözleşmesinin çekilmez hale geldiğini ve bu nedenle ... 10.Noterliği 30.01.2017 tarih yevmiye numaralı ihtarnameyi bu nedenle tanzim ettiğini beyan etmiştir.Kişi kendi muvazaasına dayanamaz. Söz konusu kıdem tazminatı ve ocak 2017 ücret alacağı talepleri yönünden davacının fiilen çalışması olmadığı, taraflar arasında muvazaalı çalışmalı döneme denk geldiği görülmekle davalı ... için talep edilen alacak taleplerinin reddine dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.Her iki davalı açısından dosya bir bütün olarak değerlendirildiğinde ve dava dilekçesinde de ikrar edildiği üzere davalıların her ikisi ile olan ilişkinin muvazaalı olduğu, gerçek bir işçilik ilişkisinin olmadığı ve işçilik sıfatının sona eriş şekli itibariyla mahkememizce davacının kıdem tazminatı ve ocak 2017 ücret alacağı olmadığı kanaatine varılmıştır.Taraflar arasında akdedilen acentelik sözleşmesi uyarınca teminat olarak verildiği iddia edilen senedin icra takibine konulması nedeniyle bu senetten dolayı borçlu bulunmadığının tespiti istemine ilişkin talep açısından, Taraflar arasında acentelik sözleşmesinde "çıkacak ihtilaflarda davalının defter ve kayıtlarının geçerli ve kesin delil teşkil edeceği" yazılıdır.Dosyamızda bulunan bilirkişi raporunda, davalı şirketin ticari defterleri üzerinde inceleme yapılmıştır.Davalı Şirketin ticari defterlerinin süresi içinde açılış ve kapanış noter onaylarının yapıldığı, söz konusu defterlerin sahibi lehine kesin delil niteliği taşıdığı görülmüştür.Davalı şirketin 2015 yılından itibaren e-defter uygulamasına geçtiği, dolayısıyla Envanter Defteri dışındaki defterlerin noter onay zorunluluğunun bulunmadığı, söz konusu Yevmiye ve defteri kebirlerin Ocak ayı açılış ve Aralık ayı kapanış E-Defter Beratlarının sunulduğu, Envanter defterlerinin ise onayları gösterilmiştir. Davacı yan, davalı yanın defterlerinin aksini kanıtlar karşı defter, kayıt ve belge sunmadığı, yine defterlerin aksini ispat eder senet ve diğer kesin bir delil de bildirilmediğinden davalı sahibi lehine delil olan ticari defter, kayıt ve belge içeriğinin aksinin ispatlanamadığı görülmüştür.Davacı ile davalı şirket arasında 17.01.2011 tarihinde Acentelik sözleşmesi ile sözleşmeye ek olarak Cari Hesap Sözleşmesi imzalanmıştır. Sözleşmenin 39. maddesinde teminat hükümlerinin düzenlendiği ve davalı şirkete acentenin 25.000,00 TL tutarlı sözleşmenin ilk takvim yılının son günü vadeli bir teminat bonosu düzenleyerek vereceği, söz konusu bononun ... Kargo tarafından kabul edilecek bir şahsın kefaletini içereceği kabul edilmiştir. Vade sonunda ... kargo tarafından enflasyon verileri göz önüne alınarak belirlenecek yeni teminat bonosunun verilmesi halinde eski bononun acenteye iade edileceği kabul edilmiştir. ... Kargo Acenteye karşı doğacak herhangi bir hak ve alacağını acentelik ücretinden keserek tahsil edemediği durumlarda, bahse konu teminat bonosunu icraya koyarak tahsil hakkına sahip olduğu da kabul edilmiştir. Hukuk sistemimizde sözleşme serbestisi ilkesi benimsenmiştir. Davalı şirket ile davacı arasında akdedilen sözleşmenin her hangi bir maddesinin kanuna aykırılık içermediği görülmüştür.Davacının bedelsizliğini iddia ettiği, kendisinin borçlu olarak göründüğü ... 14.İcra Müdürlüğü 2017/ esas dosyasında 30.000 TL tutarlı bir senet üzerinden Kambiyo Senetlerine Mahsus bir takip yapıldığı anlaşılmakla davacının davalı şirket kayıtlarında borcu olduğu görülmüştür.... 12. Hukuk Dairesi’nin 2014/ E. 2014/ K. sayılı ilamında da belirtildiği üzere; bir senedin teminat senedi vasfını taşıyabilmesi için; ya senet metninde açık olarak teminatın hangi hususta verildiğinin belirtilmelisi gerektiği ya da ayrı bir sözleşmeyle söz konusu teminat senedine atıf yapılarak senedin teminat senedi olduğunun belirlenebilir olmasının sağlanması gerektiği, senet üzerine yazılacak olan "teminattır" ibaresinin tek başına senede teminat senedi olma hüviyetini kazandırmayacağı, "teminat senedidir," "devredilemez", "ciro edilemez", ibarelerinin tek başına geçersiz olduğu ve hiç yazılmamış kabul edileceği,davaya-icra takibine konu senedin teminat senedi niteliğinde olduğunu ispat külfetinin davacı üzerinde olduğu,senet üzerinde teminat senedi olduğuna dair ibare bulunmadığı, davalının incelenen ticari defter ve bağlı kayıtlarında da senetle ilgili herhangi bir kaydın tespit edilemediği, senedin teminat senedi olduğu hususu davacı tarafça ispatlanamadığından icra takibinin davalı şirket tarafından başlatıldığı hususu gözetilerek davalı ... Kargo Yurtiçi ve Yurtdışı Taşımacılık A.Ş. yönünden esastan reddine, diğer davalı ... yönünden pasif husumet nedeniyle reddine dair karar verilmiştir.Acentelik ilişkisinden doğan alacak talebi açısından, davalı şirketin ticari defter ve bağlı kayıtlarının incelenmesi neticesinde ; davalı şirketin davacıdan 40.227, 84 TL alacaklı olduğu tespit edilmekle birlikte,davacının fiilen 17.01.2011-07.02.2017 yılları arasında acentelik işlettiği dönemde ücret alarak çalışmadığı, davalı şirket ile imzalamış olduğu acentelik sözleşmesi gereğince ticari işletmenin cirosuna göre kazanç sağlayacağı düşünülerek işçi işveren ilişkisinin sona erdirildiği ve kazanç sağlaması durumunda para kazanacağı riskini kabul ederek muvazaalı ilişkiye girdiği, kişinin kendi muvazaasından yararlanamayacağı hususu gözetilerek davacının acentelik ilişkisinden kaynaklanan alacak talebinin reddine dair karar verilmiştir.
Davalı ... yönünden ise; her ne kadar davacı tarafça davalı ... yönünden de acentelik ilişkisine dayalı olarak alacak talebinde bulunulmuş ise de davanın basit yargılamaya tabi bir dava olduğu,sunulan evraklardan davacının, davalı ... ile acentelik ilişkisi olduğunu ispatlayamadığı, davalı ...'ın yanında muvazaalı olarak çalışan sıfatıyla yer aldığı hususu gözetilerek, davalı ... yönünden de acentelik alacak talebinin reddine dair karar verilmiştir.
H Ü K Ü M : Yukarıda açıklanan nedenlere,
1-Davacının, 1.432,00 TL ücret alacağı, 10.000,00 alacak, 3.500,00 TL kıdem alacağı taleplerinin her iki davalı yönünden REDDİNE,
2-03/03/2017 tanzim tarihli 03/04/2017 vade tarihli 30.000,00 TL bedelli bonoya istinaden borçlu olunmadığının tespiti talebinin davalı ... Kargo Yurtiçi ve Yurtdışı Taşımacılık A.Ş. yönünden ESASTAN REDDİNE, diğer davalı ... yönünden PASİF HUSUMET NEDENİYLE REDDİNE,
3-Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 427,60 TL nispi karar ve ilam harcının peşin alınan 699,02 TL'den mahsubu ile artan 271,42 TL harcın karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacıya iadesine,
4-Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin üzerine bırakılmasına,
5-Davalı ... Kargo Yurtiçi ve Yurtdışı Taşımacılık A.Ş. tarafından yapılan bilirkişi ücreti, posta tebligat-talimat masrafı olan 4.700,00 TL yargılama giderinin davacıdan alınarak işbu davalıya verilmesine,
6-Davalı ... Kargo Yurtiçi ve Yurtdışı Taşımacılık A.Ş. vekil ile temsil edildiğinden AAÜT'ye göre belirlenen 17.900,00 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı ... Kargo Yurtiçi ve Yurtdışı Taşımacılık A.Ş.' ne verilmesine,
7-HMK'nın 333. Maddesi gereğince kullanılmayan gider avansının hükmün kesinleşmesinden sonra ilgilisine iadesine,
Dair , davacı vekilinin, davalı ... vekilinin yüzüne karşı , diğer tarafların yokluğunda gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren 2 haftalık yasal süre içinde mahkememize veya mahkememize iletilmek üzere verilecek dilekçe ile ... Bölge Adliye Mahkemesi’nde istinaf kanun yoluna başvurma hakkı açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı.23/09/2024
Katip
¸E-imzalıdır.
Hakim
¸E-imzalıdır.