Rekabet Kurumu Başkanlığından;
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2013-5-23 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 13-49/697-295
Karar Tarihi : 29.08.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK, Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN
B. RAPORTÖRLER: Kerem TOMUR, Mücteba ALTUN, Hasan ADIYAMAN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Enver Bayramoğlu Yapı Malzemeleri İnş. San. Müh. ve Tic. Ltd. Şti.
İzmir Yolu 20.Km No:47 Görükle/Bursa
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Kutlucan Beton İnşaat Peyzaj Taahhüt Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
İzmir Yolu 12.Km. Ürünlü Köyü Merkez/Bursa
- Sinta San. İnş. Taah. ve Tic. A.Ş.
Organize Sanayi Bölgesi Gri Cadde No:8 Bursa
- Alanlı Hazır Beton San. ve Tic. A.Ş.
A.Hamdi Tanpınar Cad. Öndül İşhanı K.4 No:51-52
Osmangazi/Bursa
- Kibsaş Karadeniz İnş. ve Beton San. ve Tic. A.Ş.
İzmir Yolu Üzeri K. Sanayi Girişi Yanı Beşevler/Bursa
- Yaşar Cihan Hazır Beton İnş. Hafr. Nak. San. Tic. Ltd. Şti.
Alaattin Bey Mah. Asker Sok. İzmir Yolu Kilercik Mevkii
Bila Nilüfer/Bursa
- Karataş Hazır Beton ve Mıcır Üretim Tesisleri Madencilik İnş.
Taah. ve Tic. Ltd. Şti.
Derekızık Köyü Dokuz Gözler Mevkii Kestel/Bursa
- Bursa Beton Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Ulubatlıhasan Bulvarı No:106 Osmangazi/Bursa
- Limak Batı Çimento San. ve Tic. A.Ş.
Marmara Mah. Liman Cad. No:54/A Beylikdüzü/İstanbul
- Sançim Bilecik Çimento Madencilik Beton San. Tic. A.Ş.
Taşçılar Köyü 2651 Parsel Pafta No:2 Bilecik
- Bursa Çimento Fabrikası A.Ş.
Yeni Mahalle Uludağ Cad. No:170 Kestel/Bursa
- Akçansa Çimento San. ve Tic. A.Ş.
Kısıklı Caddesi No:38 Altunizade Üsküdar/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Bursa ilinde hazır beton alanında faaliyet gösteren
teşebbüslerin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; Akçansa Çimento San. ve Tic. A.Ş.
(AKÇANSA), Bursa Beton San. ve Tic. A.Ş. (BURSA BETON), Sançim Bilecik
Çimento Madencilik Beton San. Tic. A.Ş. (SANÇİM), Limak Batı Çimento San. ve Tic.
A.Ş. (LİMAK)’nin müşterileri paylaştığı, rakip firmaların müşterilerine fiyat vermediği,
13-49/697-295
2/7
fiyat verse bile rakip firmadan daha yüksek fiyat vermek suretiyle işi yokuşa sürdüğü,
birbirleriyle telefonla iletişim içerisinde olup, herhangi birisi zam yaptığında
diğerlerinin de onu takiben zam yaptığı ve Bursa yöresinde faaliyet gösteren diğer
bağımsız firmaları da bu oluşumun içine kattığı iddialarına yer verilmektedir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 06.06.2013 tarih ve 3539 sayı ile intikal
eden başvuru üzerine hazırlanan 24.06.2013 tarih ve 2013-5-23/İİ sayılı İlk İnceleme
Raporu 11.07.2013 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, yukarıda adı geçen
teşebbüslerin yanı sıra Bursa bölgesinde hazır beton sektöründe faaliyet gösteren
diğer tüm teşebbüsler hakkında 13-44/571-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar
verilmiştir. Yapılan inceleme üzerine hazırlanan 14.08.2013 tarih ve 2013-5-23/ÖA
sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; anılan teşebbüsler hakkında 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (4054 sayılı Kanun)’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
(5) Hazır beton; belirli oranlarda çimento, doğal veya yapay agrega, su ve belli katkı
malzemelerinin mikserle karıştırılması yöntemiyle üretilen bir inşaat malzemesidir.
Hazır beton ürünleri, kullanım amaçları bakımından C14, C16, C18, C20, C25 ve
C25+ gibi alt kategorilere ayrılabilse de, bu ürün grupları arasında yüksek arz ikamesi
bulunmaktadır. Bu çerçevede, önceki Kurul kararları da dikkate alınarak, anılan
ürünlere ilişkin alt ürün pazarları tanımlanmamış, ilgili ürün pazarı “hazır beton
pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
(6) Önaraştırma konusu teşebbüsler Bursa il merkezi ve çevresinde faaliyet göstermekle
birlikte, değerlendirilmeyi etkilememesi nedeniyle dosya kapsamında kesin bir ilgili
coğrafi pazar tanımı yapılmasına gerek duyulmamıştır.
I.2. Değerlendirme
(7) Önaraştırmanın konusunu, Bursa ilinde faaliyet gösteren hazır beton üreticilerinin
rekabeti kısıtlayıcı anlaşma ya da uyumlu eylem içerisinde olup olmadıkları hususu
oluşturmaktadır. Bu kapsamda, Karataş Hazır Beton ve Mıcır Üretim Tesisleri
Madencilik İnş. Taah. ve Tic. Ltd. Şti. (KARATAŞ BETON), Bursa Çimento Fabrikası
A.Ş. (BURSA ÇİMENTO), SANÇİM, Alanlı Hazır Beton San. ve Tic. A.Ş. (ALANLI
BETON), BURSA BETON, AKÇANSA, LİMAK, Kibsaş Karadeniz İnş. ve Beton San.
ve Tic. A.Ş. (KAR BETON), Yaşar Cihan Hazır Beton İnş. Hafr. Nak. San. Tic. Ltd.
Şti. (CİHAN BETON), AKÇANSA Bursa Hazır Beton Tesisi, Sinta San. İnş. Taah. ve
Tic. A.Ş. (SİNTA BETON) ve Kutlucan Beton İnşaat Peyzaj Taahhüt Sanayi ve
Ticaret Ltd. Şti. (KUTLUCAN BETON)’nde incelemeler yapılmış ve ilgili
teşebbüslerden bazı bilgi ve belgeler talep edilmiştir.
(8) Bu çerçevede, ALANLI BETON’dan alınan ve 26.10.2010 tarihli ajanda notu
şeklindeki belgede, rakip teşebbüslere ait birtakım fiyat bilgilerinin bulunduğu
görülmüştür. Rekabet Hukuku açısından rakipler arası bilgi değişimi rekabeti
kısıtlayıcı bir anlaşmanın ya da uyumlu eylemin gerçekleştirilmesini kolaylaştırmakta,
bir kartel anlaşmasının varlığı halinde ise kartel üyelerinin davranışlarının
13-49/697-295
3/7
koordinasyonuna hizmet edebilmektedir. Bilgi değişimi temel olarak piyasada rakipler
arasındaki şeffaflığı artırmaktadır. Bu durum ise, öncelikle rekabetçi piyasalardaki
rakip davranışların bilinememesi halindeki belirsizliğin ortadan kaldırılması ve
böylelikle, rakipler arası koordinasyonun kolaylaştırılmasına neden olmaktadır. Bu
açıdan elde edilen belgenin bahsedildiği üzere rekabeti kısıtlayıcı niteliğe sahip olup
olmadığının belirlenmesi önem taşımaktadır.
(9) Dosya mevcudu bilgilerden; yapılan inceleme çerçevesinde, anılan ajanda notlarında
yer alan fiyat bilgilerinin rakiplerden geldiğine yönelik herhangi bir bilgi veya belgeye
ulaşılamadığı ve bu bilgilerin sonradan rakip teşebbüsler arasında paylaşıldığının da
tespit edilemediği, dolayısıyla söz konusu ajanda notlarının rakipler arasında bilgi
değişimi olarak nitelendirilemeyeceği anlaşılmıştır.
(10) Başvuru dilekçesinde öne sürülen bir diğer iddia da, haklarında önaraştırma yapılan
teşebbüslerin aralarında müşteri ve bölge paylaşarak rekabeti kısıtladıkları
hususudur. Yapılan yerinde incelemelerde, söz konusu iddiayı doğrulayacak
herhangi bir bilgi ve/veya belgeye ulaşılmamıştır. Ayrıca, teşebbüslerden edinilen
satış ve müşteri bilgileri incelenmiş ve verilerin bölge ve müşteri paylaşımına işaret
eder mahiyette olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
(11) Öte yandan, 4054 sayılı Kanun kapsamında teşebbüsler arasında bir anlaşmanın
varlığının ispatlanamadığı durumlarda uyumlu eylem karinesinin işletilmesi
mümkündür. Nitekim 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin üçüncü fıkrasında, “Bir
anlaşmanın varlığının ispatlanamadığı durumlarda piyasadaki fiyat değişmelerinin
veya arz ve talep dengesinin ya da teşebbüslerin faaliyet bölgelerinin, rekabetin
engellendiği, bozulduğu veya kısıtlandığı piyasalardakine benzerlik göstermesi,
teşebbüslerin uyumlu eylem içinde olduklarına karine teşkil eder.”; dördüncü
fıkrasında ise, “Ekonomik ve rasyonel gerçeklere dayanmak koşuluyla taraflardan her
biri uyumlu eylemde bulunmadığını ispatlayarak sorumluluktan kurtulabilir.”
denilmektedir.
(12) Dolayısıyla, teşebbüsler pazardaki değişik parametrelerin belirlenmesi ya da belirli
şekilde hareket edilmesi konusunda doğrudan anlaşmasalar dahi, pazardaki
belirsizliğin ortadan kaldırılması ve rakiplerin davranışlarının etkilenmesi amacıyla
koordinasyon içinde olunması ya da işbirliği yapılması Rekabet Hukuku kapsamında
ihlal olarak değerlendirilmektedir. Belirsizliğin ortadan kaldırılması; rakipler arasında
toplantı yapılması ya da iletişim kurulması, fiyat, üretim miktarı ve satış koşulları gibi
konularda teşebbüsler arası bilgi değişiminde bulunulması veya ileriye dönük fiyat
açıklamaları ile pazarın yapay olarak şeffaf hale getirilmesi gibi eylemler yoluyla söz
konusu olabilecektir.
(13) Mevcut dosya özelinde ise, yapılan incelemelerde söz konusu teşebbüslerin
pazardaki belirsizliğin ortadan kaldırılmasını amaçlayan bir koordinasyon ya da
işbirliği içinde olduklarını gösteren herhangi bir bilgi ya da belgeye ulaşılamamıştır.
13-49/697-295
4/7
J. SONUÇ
(14) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına OYÇOKLUĞU ile
karar verilmiştir.
KARŞI OY GEREKÇESİ
(29/08/2013 tarihli ve 13-49/697-295 sayılı Kurul Kararı)
Kurulun 29/08/2013 Tarih ve 13-49 Sayılı Toplantısında görüşülen “Bursa ilinde hazır
beton alanında faaliyet gösteren teşebbüslerin 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesini
ihlal ettiği iddiası”na yönelik olarak düzenlenen rapor ve incelenen dosya kapsamı
göz önünde bulundurularak; ön araştırma yapılan teşebbüsler hakkında 4054 sayılı
Kanun’un 41. Maddesi uyarınca şikayetin reddine ve soruşturma açılmaması
kararına aşağıda yazılı gerekçeler nedeniyle karşıyım;
1. Ön araştırmaya konu Bursa’da faaliyet gösteren çimento ve hazır beton sektöründe
teşebbüslerinin ve özellikle kurumsal firmalar olan Betonsa, Sangçim, Bursa Beton
ve Limak teşebbüslerinin müşterileri paylaştıkları, teşebbüslerin diğer teşebbüs
müşterisine mal vermedikleri ya da daha önce çalıştığı teşebbüs ne fiyat veriyorsa
daha yükseğini teklif ettiklerini, telefon konuşmalarını gizli kodlarla yaptıkları, fiyat
artışlarını birbirlerinin peşi sıra yaptıkları iddia edilmiştir.
2. Yapılan inceleme sonucunda fiyatların birlikte belirlendiğine yönelik olarak
teşebbüslerde herhangi bir belge bulunamadığı, Alanlı Beton’da bulunan 26.10.2010
tarihli ajanda notunda yer alan bilgilerle ilgili olarak ajandanın sahibinden alınan
beyan yeterli görülerek o notta yer alan bilgilerin ne anlama geldiği konusunda detaylı
bir inceleme yapılmadığı anlaşılmıştır.
3. Bursa’da faaliyet gösteren teşebbüslerin Ocak 2012-Haziran 2013 dönemi hazır
beton fiyatları incelenmiş ve 66-78.-TL bandında işlem gören hazır beton fiyatlarının
13-49/697-295
5/7
2013 Haziran itibariyle 74-86.-TL bandına yükseltildiği tespiti yapılmış, ancak, bu
artışın nedenleri konusunda teşebbüslerden herhangi bir açıklama alınmamış,
sadece anılan artışın normal olduğu değerlendirmesine yer verilmiştir.
4. Raporda ayrıca anılan paralel fiyat artışlarının teşebbüsler arasında koordinasyonu
ortaya koyacak belge bulunamadığı için kurulun geçmiş kararları doğrultusunda
uyumlu eylem olarak da nitelendirilemeyeceği gerekçesiyle herhangi bir işlem
yapılamayacağı sonucuna ulaşılmıştır.
5. Bilindiği üzere, doktrinde;1
uyumlu eyleme vücut veren davranışların rekabeti sınırlandırmaya yönelik
teşebbüslerin aralarında giriştikleri paralel uygulamalar olduğu paralel
davranışların uyumlu eylemin varlığını güçlendiren delil başlangıcı olarak
değerlendirilebileceği,
rekabetin sınırlandıran davranışların piyasa şartlarından kaynaklandığı
veya tarafların serbest iradelerine dayandığı iddiasına, ekonomik
gerekçeler dışında sağlam bir zemine oturtabilmenin hayli güç olacağı;
Uyumlu eyleme taraf teşebbüslerin paralele davranışların sebeplerini
makul gerekçelerle ispat edemedikleri takdirde bu davranışların
neticelerine mahkum olacakları,
Kanunun 59/1 hükmüne göre Kanunun 59/1 hükmüne göre taraflar
arasında ki temas (tarafların toplantı tertip etmeleri, uyumlu
hareketlere yön veren plan, belge, tutanak düzenlemeleri) doğrudan
ispat edilemiyor fakat piyasada rekabetin bozulduğu izlenimi veren
emarelere (eş zamanlı ve aynı miktarlarda fiyat artışı, belirli satıcıların
boykot edilmesi gibi) dayanılarak uyumlu eylemin varlığı iddia ediliyor
ve bu olguları destekleyen deliller ibraz edilebiliyorsa, ilgili
teşebbüsler paralel davranışların uyumlu eylem olarak
nitelendirilemeyeceğini ispat etmekle yükümlü oldukları,
Uyumlu eylemin ispatında, iddia edilen olayla ilgili olarak en azından
şu iki hususun olmasının zaruri olduğu, bunlardan ilkinin, taraf
teşebbüslerin birbirine uyumlu hareket etmeleri ve uyumlu hareketin
ekonomik koşullardan veya piyasa yapısından kaynaklanmamış
olması gerektiği, diğerinin ise, taraflar arasında vaki olan benzer veya
aynı olan davranışların bu kimseler arasındaki işbirliği veya yakın
temastan kaynaklandığı inancının sabit olması gerektiği, bu çerçevede
ilgililer (başta uyumlu eylemden zarar gören kimseler, Rekabet Kurumu ve
diğerleri), Rekabetin bozulduğu izlenimi veren emareleri, paralel
davranışları göstermekle yetinecekleri, bu kimselerin uyumlu
davranışların teşebbüslerin aralarındaki işbirliğine dayandığını ayrıca
1 Yrd. Doç. Dr. Metin TOPÇUOĞLU Rekabeti Kısıtlayan Teşebbüsler Arası İşbirliği Davranışları ve Hukuki
Sonuçları, Rekabet Kurumu Lisansüstü Tez Serisi No:7, sayfa 190-211
13-49/697-295
6/7
söz konusu işbirliğinin Rekabet Kanununa aykırı olduğunu ispat
etmek yükümlülüklerinin bulunmadığı,
Anlaşma ve sözleşme gibi irade uyuşmasının şart olduğu hallerde bilinçli
paralellik gibi hallerinde uyumlu eylem ve 4. Madde kapsamında
değerlendirilmesinin mümkün olacağı,
2Teşebbüsler arasındaki böyle bir temasın ispatlanmasının güçlüğü
karşısında tarafların içinde bulunduğu hal ve şartlar içerisinde özellikle
ekonomik koşulların gösterdiği özellikler uyumlu eylemin varlığı yönünde
güçlü bir delil olarak da kabul edilmekte ve sadece somut olay
çerçevesinde ekonomik koşulların analizine dayanarak ispat
yükümlülüğünün yerine getirildiğinin (sınırlı da olsa) kabul edilmekte
olduğu,
3İster oligopolistik pazarlarda pazarın koşulu icabı olsun, isterse rekabetçi
piyasalarda işletmeler arası bağlantılarla olsun rakip işletmelerin
davranışları bilinçli olarak paralel ve uygun hale geliyorsa orada uyumlu bir
davranış var olduğu,
Oligopol teorisi açısından bakıldığında oligopolislerden birisinin fiyat
arttırması halinde diğerlerinin de fiyat arttırması gibi bir zorunluluğun
bulunmadığı,
kabul edilmektedir.
6. Kurulun Uyumlu eylemle ilgili olarak verdiği Maya kararlarının (27.06.2000
tarih 00-24/255-18 sayılı 23.09.2005 tarih ve 05-60/896-241 sayılı) yargı
sürecinden de geçerek kesinleştiği hususunun bilinmesinde yarar
bulunmaktadır.
7. Bu dosyada göz önünde tutulması gereken diğer bir hususunda, Danıştay’ın
ön araştırma sürecinde elde edilen bilgi ve delillerin hiçbir kuşkuya yer
bırakmayacak şekilde soruşturma açılmamasını gerektiriyorsa soruşturma
açılmayacağı, ancak bu sonuca ulaşmaya engel olacak bir kuşku varsa
soruşturma açılması gerektiği yolunda aldığı çok sayıda kararın dikkate
alınması gerekliliğidir.
8. Kanunun 40.maddesinde geçen “Kurul resen veya kendisine intikal eden
başvurular üzerine doğrudan soruşturma açılmasına ya da soruşturma çoğu
kere açılmasına gerek olup olmadığının tespiti için ön araştırma yapılmasına
karar verir” hükmü ile 41. maddesinde geçen” ön araştırma raporunun Kurula
teslimini takip eden 10 gün içinde, Kurul elde edilmiş olan bilgileri
2 Yrd. Doç. Dr. Kerem Cem SANLI, Rekabetin Korunması Hakkındaki Kanunda Öngörülen Yasaklayıcı
Hükümler ve Bu Hükümlere Aykırı Sözleşme ve Teşebbüs Birliği Kararlarının Geçersizliği, sayfa 78-83
3 Prof. Dr. Yılmaz Aslan, Rekabet Hukuku Teori-Uygulama-Mevzuat, sayfa 155-176
13-49/697-295
7/7
değerlendirerek karar vermek üzere toplanır ve soruşturma açılmasına veya
açılmamasına karar verir” hükmünün Danıştay kararları çerçevesinde
değerlendirilmesi neticesinde aslolanın rekabet ihlali şüphesi olduğu, bu
varsa ön araştırmaya bile gerek olmadan doğrudan soruşturma
açılabileceği gerçeğidir.
9. Polonya’da yapılan 12. ICN Konferansının 23-26/5/2013 tarihlerinde İkinci
günü Otorite Etkinliği Çalışma Grubunun inceleme süreçleri başlıklı ana
oturumunda konuşan Alman Rekabet Otoritesi Başkanı Andreas MUNDT;
otoritelerin kimi durumlarda pro-aktif olmaları gerektiğini belirtirken kendi
ülkelerinden bir örnek vermiştir. MUNDT; net olarak ihlal ortaya
koyamadıkları bir dosyada, pazardaki verilerin de kartele işaret etmesi
nedeniyle, son anda ek bir inceleme yaptıklarını bu incelemenin
teşebbüslerde ellerinde bilgi var izlenimi yarattığını ve o gün yedi
pişmanlık başvurusu aldıklarını anlatarak deneyimlerini
paylaşmıştır.4Mundt’un söylediklerini bize uygularsak; eğer açık ihlal şüphesi
varsa soruşturma açılması gerektiği, soruşturma sürecinde de çok sayıda
pişmanlık başvurusu alabileceğidir.
Sonuç olarak, Bursa ilinde faaliyet gösteren hazır beton firmalarının 2013
haziran yılında başlayarak devam eden paralel fiyat artışlarının yukarıda yer
verilen görüşler ve açıklamalar çerçevesinde uyumlu eylem olarak takibi
gerektiği ve soruşturma açılması gerektiği görüşüyle anılan karara katılmam
mümkün olmamıştır.
Fevzi ÖZKAN
Kurul Üyesi
4 ICN tarafından 23 Nisan 2013 tarihinde düzenlenen “Uluslararası Rekabet Ağı Yıllık
Konferansı Öncesi Forum (Pre-ICN Forum) ve Polonya Rekabet ve Tüketicinin Korunması
Komisyonu tarafından 24-26 Nisan 2013 tarihleri arasında düzenlenen “Uluslararası Rekabet
Ağı’nın (ICN) 12. Yıllık Konferansı”na ilişkin hazırlanan bilgi notu.
Full & Egal Universal Law Academy