Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-1-18 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 06-49/653-182
Karar Tarihi : 11.7.2006
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR , Prof. Dr. Nurettin
KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif
ERSİN.
B. RAPORTÖRLER : M. Ömür PAŞAOĞLU, M. Selim ÜNAL
C. ŞİKAYET EDEN : Re’sen
D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILANLAR:
- Baştaş Başkent Çimento San. ve Tic. A.Ş.
Temsilcisi: Av. Dr. Erden Kuntalp
Av.Dr. A. Sabih Arkan
Reşit Galip Cad. Hirfanlı Sk. 7 / 3-4
Gaziosmanpaşa / Ankara
- Afyon Çimento Sanayii T.A.Ş.
Güvenevler Mah. Otogar Arkası Afyon
- Çimsa Çimento San. ve Tic. A.Ş.
Temsilcisi: Av. Nurkut İNAN
Çoban Yıldızı Sk. 8/12
Çankaya / Ankara
- Lafarge Beton A.Ş.
Temsilcisi: Av. Mehtap Yıldırım Öztürk
Av. Zeynep İnce
Piyade Sk. Portakal Çiçeği Apt.
No:18 C Blok Kat:3
Çankaya / Ankara
06-49/653-182
2
- Yibitaş Lafarge Hazır Beton San. ve Tic. A.Ş.
Eski İstanbul Yolu 7. km
Toprak Mahsulleri Ofisi Arkası
Macunköy / Ankara
- Betontaş Yapı Elemanları San. Tic. Ltd. Şti.
Köprübaşı Mevkii Cezaevi Yanı
Bafra / Samsun
E. DOSYA KONUSU : İç Anadolu Bölgesi çimento ve hazır beton ile
Karadeniz Bölgesi hazır beton pazarlarında faaliyet gösteren
teşebbüslerin 4054 sayılı Kanun’u ihlal edip etmediklerinin belirlenmesi.
F. DOSYA EVRELERİ : Rekabet Kurulu’nun 23.12.2004 tarih, 04-
81/1155-M sayılı Kararı uyarınca, Marmara, Batı Karadeniz, İç Anadolu ve
Akdeniz bölgeleri çimento ve hazır beton pazarlarında faaliyet gösteren
teşebbüslerin 4054 sayılı Kanun’un ihlal edip etmediklerinin tespitine ilişkin
olarak hazırlanan 2.3.2005 tarih ve 2005-1-18/ÖA-05-MÖP sayılı Önaraştırma
Raporu Kurul’da görüşülmüş ve Kurul’un 24.3.2005 tarih ve 05-18/197-M
sayılı kararı ile Baştaş Başkent Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.(Baştaş),
Afyon Çimento Sanayi T.A.Ş. (Afyon Çimento), Çimsa Çimento Sanayi ve
Ticaret A.Ş. (Çimsa), Lafarge Beton A.Ş. (Lafarge), Yibitaş Lafarge Hazır
Beton Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Yibitaş Lafarge) ve Betontaş Yapı Elemanları
Sanayi Ticaret Ltd. Şti. (Betontaş) hakkında 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un 4. maddesi uyarınca soruşturma açılmıştır.
Soruşturma kararı üzerine, 8.4.2005 tarihinde Kanun’un 43/2. maddesi
uyarınca taraflara soruşturma açıldığına dair bildirimde bulunularak 30 gün
içinde ilk yazılı savunmalarını göndermeleri istenmiştir. Tarafların ilk yazılı
savunmaları süresinde Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
Soruşturma sonucunda hazırlanan 23.3.2006 tarih ve SR/06-10 sayılı
Soruşturma Raporu taraflara 24.3.2006 tarihinde tebliğ edilmiş, Betontaş
haricindeki teşebbüslerin ikinci yazılı savunmaları süresinde Kurum kayıtlarına
intikal etmiştir. Soruşturma Heyetince hazırlanan Ek Görüşler 12.5.2006
tarihinde ilgili taraflara tebliğ edilmiş, söz konusu tarafların son yazılı
savunmaları süresinde Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
13.7.2005 tarih, 25874 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 5388 sayılı
“Rekabetin Korunması Hakkında Kanunun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine
Dair Kanun”un 5. maddesinde yer alan “…Soruşturma yapılmasına karar
verildiği takdirde Kurul ilgili daire başkanının gözetiminde soruşturmayı
yürütecek raportör veya raportörleri belirler.” hükmü uyarınca alınan 13.7.2005
tarih, 05-46/667 sayılı Kurul kararı doğrultusunda, mevcut soruşturmanın
Heyet Başkanlığını yürüten Kurul Üyesi M. Sıraç ASLAN nihai karar
toplantısına katılmamıştır.
Tarafların talepte bulunmaması da dikkate alınarak, soruşturma ile ilgili bir
sözlü savunma toplantısı düzenlenmesine gerek görülmemiş, soruşturma
06-49/653-182
3
konusu Rekabet Kurulu’nun 11.7.2006 tarih ve 06-49/653-182 sayılı kararı ile
mevcut dosya üzerinden nihai karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Soruşturma Raporu’nda;
- Soruşturma kapsamındaki teşebbüslerin Kanun’un 4. maddesi anlamında
rekabeti sınırlayıcı bir anlaşma içinde olduğuna ilişkin yeterli delillerin
bulunmaması,
- Afyon Çimento ve Baştaş’ın aynı çimento türü için farklı renkte torba
satışlarına ilişkin şikayet konusu uygulamalarına son vermiş olması
nedenleriyle,
Söz konusu teşebbüsler hakkında idari para cezası verilmesine veya başkaca
bir işlem yapılmasına yer olmadığı ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.I. Yapılan İncelemelerde Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
Soruşturma açılmasına dayanak teşkil eden ve 2003 yılında Ege Bölgesine
yönelik önaraştırma kapsamında Lafarge Beton A.Ş.'de elde edilen ve Lafarge
yetkilisi Jean Pierre Le Boulicaut’ya, aynı teşebbüsten Seyfettin Baş’ın
gönderdiği “Temmuz Ayının Temel Verileri” başlıklı belgede şu ifadeler yer
almaktadır.
“Ankara:
Pazarda fiyatlar aynı kaldı ama müşterilerimize, onlarla görüşerek artış yaptık.
Böylece Temmuz’da ortalama fiyatlar 1.3 MTL/m3 arttı. Metro satış rakamı
Temmuz’da, aylık olarak yaklaşık 5000 m3’e; kümülatif olarak ise 20.000 m3’e
ulaştı.
Kırşehir: Fiyat konusunu Mustafa ve tesis sorumlusu ile görüştüm. Fiyat artışı
için müşterilerle görüşmeye başladılar; hedef 45 MTL/m3. Çimento fiyatları
için Çimsa ve Kadir Bey’i aradım ve Mayıs sonunda yapmış olduğumuz
toplantıda kararlaştırdığımız şartları hatırlattım. Ödeme dönemi 60 gün ve
başlangıç fiyatı da 60 MTL. Fiyat artışı için, dökme çimento fiyatı taban
olacak. Çimento Birimimizden, bölgede dökme çimento fiyatlarının
Temmuz’un 21’inde 63 MTL’ye çıktığını öğrendik. Bu yüzden bütün artışı 21
Temmuz öncesine fatura etmeye karar verdik.
Karadeniz ve Kapadokya:
Fiyatlar Kayseri’de, Haziran’a göre Temmuz’da 1.3 MTL/ton arttı; Nevşehir’de
ise aynı kaldı.
Çimsa Genel Müdür Yardımcısı, Musa ile Nevşehir’deki pazar payı ile ilgili
olarak görüşmüştü. Çimsa Nevşehir’de %60 pazar payı istiyor ama gerçek
bunun tam tersi. Musa ile durumu değerlendirdikten sonra Çimsa Genel
06-49/653-182
4
Müdür Yardımcısını aradım ve ona iyi niyet göstergesi olarak Kırşehir için
çimento almaya başladığımızı; bu yüzden %60 pazar payı istemenin mantıklı
olmadığını ve patronumun burada olmadığını söyledim. Bunun üzerine,
Ağustos’un ikinci yarısından sonra Nevşehir ve Kayseri pazar payları için
görüşmeye karar verdik. Diğer taraftan ona, Ağustos’un ilk haftasında
Nevşehir’deki fiyatları artırmamız gerektiğini söyledim. Genel Müdürü ile
görüştükten sonra, gelecek hafta beni ya da Musa’yı arayacak.
Samsun:
Samsun ve Bafra’da fiyatlar artmadı. 19 Mayıs ve Betontaş satış miktarı için
çok agresif. Samsun’da düşük maliyeti koruyarak ve satış miktarını artırarak,
başa baş mücadele edebiliriz. Ayrıca biz, Betontaş ve YLHB, iki şirket fiyat
konusunu sürekli görüşüyoruz fakat Betontaş alınan karara uymuyor ve düşük
fiyatlarla yüksek miktarda satış yapıyor. Sabit maliyetimiz Sinop ve Nevşehir’in
iki katı fakat satış miktarımız Sinop’un yarısı; Nevşehir’in ise üçte ikisi. Bunu
göz önünde bulundurarak; Bafra, Sinop, Nevşehir ve Kırşehir’i gelir tabloları
ve sabit masraf kalemleri bakımından kıstas olarak almaya başladık. Özlem
Pazartesi günü bunu bitirecek. Bu konuyu ayrıca Musa’yla görüşüyorum,
Betontaş’a karşı daha dikkatli olmalıyız çünkü bizi kandırıyorlar.”
Baştaş’ta bulunan ve soruşturma açılmasına dayanak teşkil eden 03.11.2003
tarihli belgede aşağıdaki ifadeler yer almaktadır.
“PAZAR ANALİZ FORMU
BÖLGE :Ayaş-Beypazarı-Güdül
…
Rapor:
Ayaş’da yapılan çalışmalarda, Gezerler ve Gül-Özü firmaları ziyaret edilmiştir.
Gül-Özü firmasında Baştaş (Siyah) ve Set Çimento vardır.
...Gezerler’de ise Baştaş (Yeşil) vardır.
...Beypazarı’nda ise Günaylar ve Ustaoğlu firmaları ziyaret edilmiştir. Günaylar
Set çimentonun dökme çimento bayisi olup, sürekli ardiyesinde Set
satmaktadır. Firma sahibi Set fiyatları yükseltmesi nedeniyle Set çimentonun
bölge malını direk bölgelerdeki alıcılardan Ş.T. 3750000 TL/torba fiyatlarla
aldığını belirtmiştir.
....Bölge bayimiz Akyıl İnşaat ise Ramazan ayının başlaması ve fiyatlarımızın
rakiplerimizden yüksek olması nedeniyle satış yapamadığını, A.R.O firmasının
yeniden bölgesinde yeşil torbalarla satış yaptığını belirterek, kendi fiyatının da
bölgede mevcut fiyatların seviyesine indirilmesini talep etmektedir.”
Afyon Çimento ile ilgili soruşturma açılmasına dayanak teşkil eden ve
şikayetçi ile yapılan 3.2.2005 tarihli görüşme tutanağında,
“....
Afyon Set Çimento’nun bir diğer uygulaması da her bölgeye bir bayi ataması
ve bizim bu bayilere bağımlı kalmamızdır. Zira, bölge bayisi dışında başka
bayilerden ürün temin etme imkanı verilmemektedir. Bunu kontrol etmek için,
06-49/653-182
5
çeşitli bölgelere göre farklı renkte torba kullanılmaktadır. Örneğin,
bölgemizdeki torbalar mavi, Afyon merkezdekiler kırmızı, Kütahya’daki
torbalar ise siyahtır. Bu uygulama sebebiyle bölgeler arasındaki fiyat
farklarından yararlanamıyoruz.”
şeklinde ifadeler yer almakta; 3.2.2005 tarihinde raportörlerce bir çimento
bayisi ile yapılan görüşme tutanağında ise,
“15 yıldır Afyon Set Çimento bayisiyiz. Yaklaşık dört yıldır renkli torba
uygulaması yapılmaktadır. Afyon bölgesinde kırmızı renkli torbalar
kullanılmakta idi. Ancak dört aydır bütün bölgelere mavi renkli torbalar
dağıtılmakta ve bu torbalar kullanılmaktadır.
İlgilinin deposunda yapılan incelemede Afyon Set Çimento torbalarında mavi
şeritler olduğu görülmüştür.”
ifadelerine yer verilmektedir.
Soruşturma aşamasında raportörlerce Afyon Çimento’nun paketleme
tesislerinde yapılan incelemelerde mavi şeritli PÇ 42.5 ve kırmızı şeritli 32.R
türü çimento torbalarına rastlanılmıştır. Afyon Çimento’nun bayilerinde yapılan
incelemelerde de aynı renk torbalar tespit edilmiştir. Söz konusu bayiler Afyon
Çimento’nun renkli torba uygulamasına yaklaşık bir yıl önce son verdiğini
ifade etmiştir.
Raportörlerce Baştaş yetkilileri ile yapılan görüşmelerde Baştaş’ın farklı
renkteki torba uygulamasına yaklaşık altı ay evvel son verildiği ifade edilmiştir.
Baştaş’ın paketleme tesislerinde yapılan incelemelerde farklı renkte boş
torbalara rastlanılmış, ancak Baştaş yetkilileri söz konusu torbaların bir
kısmının geçmiş dönemlerden arta kaldığını, halihazırda tek tip kırmızı renkte
torba kullanıldığını ifade etmişlerdir. Baştaş bayilerinde yapılan incelemelerde
kırmızı renkte torbalara rastlanılmıştır. Bu bayilerden bazıları Baştaş’ın farklı
renkte torba uygulamasına son verdiğini ifade etmiştir.
H.2. Teşebbüslerin Savunmaları ve Bu Savunmaların Değerlendirilmesi
İlk yazılı savunmalarda, taraflardan Betontaş, şirketleri bakımından 4054 sayılı
Kanun’un ihlalinin söz konusu olmadığını; Lafarge ve Yibitaş Lafarge,
soruşturma tebliğinde belirtilen iddiaların gerçeği yansıtmadığını ve
soruşturmaya devam edilmesi halinde Kanun’un 9. maddesi uyarınca ihlale ne
şekilde son vereceklerinin kendilerine bildirilmesini talep ettiklerini; Afyon
Çimento, anılan Kurul kararının kendileriyle ilgili kısmı hakkında 26.4.2005
tarihinde Danıştay 13. Dairesi nezdinde iptal davası açıldığını; Çimsa,
Rekabet Kurulu’nun soruşturma açıldığına dair yazısında, suçlamanın ne
olduğu hakkında hiçbir somut bilgi ya da belgenin bulunamadığı, bu durumun
da hehangi bir savunma yapılmasına olanak vermediğini dile getirmiştir.
Baştaş ise Kurum kayıtlarına 19.4.2005 tarihinde giren ve ilk yazılı savunma
süresinin başlayabilmesi için iddiaların türü ve niteliği hakkında yeterli bilginin
taraflarına iletilmesini talep etmiş, Kurum tarafından 27.4.2005 tarihinde
gönderilen yazıda yeterli bilginin gönderildiğini belirterek bu talebe olumsuz
06-49/653-182
6
karşılık verilmiş ve Baştaş 11.5.2005 tarihinde Kurum kayıtlarına intikal eden
yazısında söz konusu karara karşı Danıştay’da dava açılacağını beyan
etmiştir.
Taraflar, ikinci ve üçüncü yazılı savunmalarında, özetle, Soruşturma
Heyeti’nin “soruşturma kapsamındaki teşebbüslerin Kanun’un 4. maddesi
anlamında rekabeti sınırlayıcı bir anlaşma içinde olduğuna ilişkin yeterli
delillerin bulunmaması” yönündeki görüşlerine iştirak ettiklerini beyan etmiştir.
H.3. Hukuki Değerlendirme
Soruşturma aşamasında, Çimsa, Lafarge, Yibitaş Lafarge ve Betontaş’ın İç
Anadolu ve Karadeniz bölgelerindeki hazır beton faaliyetlerine yönelik olarak
yapılan soruşturma kapsamında, soruşturmaya dayanak teşkil eden belgeler
dışında, taraflar arasında rekabeti sınırlayıcı bir anlaşmanın varlığına ilişkin
ilave bir bilgi veya belgeye rastlanılmamıştır.
Soruşturma açılmasına dayanak teşkil eden belgede “Kırşehir: Fiyat konusunu
Mustafa ve tesis sorumlusu ile görüştüm. Fiyat artışı için müşterilerle
görüşmeye başladılar; hedef 45 MTL/m3. Çimento fiyatları için Çimsa ve Kadir
Bey’i aradım ve Mayıs sonunda yapmış olduğumuz toplantıda
kararlaştırdığımız şartları hatırlattım. Ödeme dönemi 60 gün ve başlangıç
fiyatı da 60 MTL. Fiyat artışı için, dökme çimento fiyatı taban olacak. Çimento
Birimimizden, bölgede dökme çimento fiyatlarının Temmuz’un 21’inde 63
MTL’ye çıktığını öğrendik. Bu yüzden bütün artışı 21 Temmuz öncesine fatura
etmeye karar verdik.” ifadelerine rastlanılmaktadır. Söz konusu ifadelerin,
belgenin tamamı ile birlikte değerlendirildiğinde, tarafların yatay nitelikte fiyat
tespitine yönelik çalışmalarına işaret etmediği, Lafarge’ın Çimsa’dan yaptığı
çimento alımları ile ilgili ticari bir işlemin detaylarının görüşüldüğü
anlaşılmaktadır.
Belgenin geri kalan bölümündeki ifadelerin ise taraflar arasında rekabeti
sınırlayıcı bir anlaşmayı ya da uzlaşmayı göstermek bakımından yeterli
olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Öte yandan yine aynı soruşturma kapsamında yapılan incelemelerde, Afyon
Çimento ve Baştaş’ın özellikle aynı tür çimento için farklı renkte torba
kullanarak bölgeler arası ticareti engellediğine ilişkin şikayet konusu
uygulamalarının da son bulduğu tespit edilmiştir. Bu nedenlerle söz konusu
teşebbüsler hakkında başkaca bir işlem yapılmasına gerek olmadığı
sonucuna varılmıştır.
J. SONUÇ
İç Anadolu Bölgesi çimento ve hazır beton ile Karadeniz Bölgesi hazır beton
pazarlarında faaliyet gösteren teşebbüslerin 4054 sayılı Kanun’u ihlal edip
etmediklerinin belirlenmesi amacıyla 24.3.2005, 05-18/197-M sayılı Kurul
kararı uyarınca yürütülen soruşturma ile ilgili olarak düzenlenen Rapora,
toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına göre; soruşturma
06-49/653-182
7
kapsamındaki teşebbüslerin Kanun’un 4. maddesi anlamında rekabeti
sınırlayıcı bir anlaşma içinde olduğuna ilişkin yeterli delillerin bulunmaması
nedeniyle, söz konusu teşebbüsler hakkında idari para cezası verilmesine
veya başkaca bir işlem yapılmasına yer olmadığına OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy