Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-3-176 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-63/1320-496
Karar Tarihi : 7.10.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Reşit
GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Zeynep MADAN, Erdem AKTEKİN
C. ŞİKAYET
EDEN : Akyüz Gıda ve Temizlik Maddeleri Dağıtım Paz. ve San. Tic.
Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. Sultan ÇİZERKAL 20
Zafer Mah. Şevletiye Cad. No:1/11 Samsun
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR:
- Reckitt Benckiser A.Ş.
Hakkı Yeten Caddesi Süleyman Seba Kompleksi Selenium
Plaza 10C Beşiktaş/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Calgonit ürünlerinin sağlayıcısı Reckitt Benckiser A.Ş.’nin
mal vermeyi reddederek rekabeti ihlal ettiği iddiası.
30
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle; Calgonit ürünlerinin sağlayıcısı
Reckitt Benckiser A.Ş.’nin Bim Birleşik Mağazacılık (BİM) için ürettiği standart
ambalajlarda düşük gramajlı ürünleri, talep ettiği halde Akyüz Gıda ve Temizlik
Maddeleri Dağıtım Paz. ve San. Tic. Ltd. Şti. (Akyüz)’ne sağlamamak suretiyle 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u ihlal ettiği iddia edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 30.7.2010 tarih ve 6040 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 27.8.2010 tarih ve 2010-3-176/İİ-10-393.EA sayılı İlk
İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 2.9.2010 tarih ve 10-57/1158-M sayılı
toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun 40
çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla,
Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili
karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 27.9.2010 tarih ve 2010-3-
176/ÖA-10-364.ZM sayılı Önaraştırma Raporu 1.10.2010 tarih ve REK.0.07.00.00-
110/438 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-63 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda; Reckitt Benckiser A.Ş.’nin mal
vermeyi reddetme şeklindeki tek taraflı eyleminin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi
10-63/1320-496
2
kapsamında ihlal teşkil etmediği, anılan teşebbüs hakkında soruşturma açılmasına 50
gerek olmadığı, şikâyetin reddinin gerektiği sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade
edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Önaraştırma Konusu
Akyüz tarafından yapılan başvuruda;
Reckitt Benckiser A.Ş.’nin sağlayıcısı olduğu Calgonit ürünlerinin standart
ambalajında düşük gramajlı tiplerini üreterek sadece BİM’e sattığı, 60
Perakende mağazacılık sektöründe faaliyet gösteren Akyüz’ün bu tip
ürünlerden talep etmesine rağmen Reckitt Benkiser A.Ş.’nin Akyüz’e mal vermeyi
reddettiği ve uygulamalarının sadece BİM’e özel olduğunu belirttiği,
Sağlayıcı firmanın bu uygulamasının pazarda haksız rekabete neden olduğu
ifade edilerek, haksız rekabetin önlenmesi ve konu hakkında gerekli işlemlerin
yapılması talep edilmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Şikâyete konu edilen mal vermeyi reddetme eylemine ilişkin olarak öncelikle 70
belirtilmesi gereken husus, piyasa ekonomisi modelinde aslolanın teşebbüslerin
kendi iradeleri ile davranma özgürlüğü olduğudur. Bu nedenle bir teşebbüsün
ürünlerini kime satıp satmayacağı konusunda serbest iradesi ile karar verme hakkına
sahip olduğu kural olarak kabul edilmektedir.
4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddelerinde iki farklı ana rekabet ihlali biçimi
düzenlenmiştir. 4. maddede birden fazla sayıda teşebbüsün aralarında anlaşma,
uyumlu eylem veya teşebbüs birliği kararı neticesinde rekabet ihlali gerçekleştirmeleri
yasaklanmıştır. Teşebbüslerin tek taraflı olarak gerçekleştirdikleri uygulamaları 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında ihlal olarak değerlendirmek mümkün 80
değildir. Başvuruda mal vermeyi reddetme uygulamasının teşebbüsler arası bir
anlaşmaya dayanılarak gerçekleştirildiğine ilişkin bir iddia mevcut değildir. Dolayısıyla
bu dosya bakımından 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında bir
değerlendirme yapılmasına gerek yoktur.
Diğer yandan, teşebbüslerin tek taraflı olarak gerçekleştirdikleri mal vermeyi
reddetme uygulamaları, 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında ele
alınmaktadır. 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi hâkim durumdaki bir teşebbüsün bu
durumunu kötüye kullanmasını yasaklamakta olup teşebbüslerce gerçekleştirilen mal
vermeyi reddetme şeklindeki uygulamaları bazı durumlarda kötüye kullanma olarak 90
değerlendirilebilmektedir. Ancak, bu tür bir değerlendirme yapabilmek için öncelikle
söz konusu teşebbüsün ilgili pazarda hâkim durumda olması gerekmektedir. Hâkim
durumda olmayan teşebbüslerin gerçekleştirecekleri bu tip uygulamaları, 4054 sayılı
Kanun kapsamında kötüye kullanma olarak değerlendirmek mümkün değildir. Ayrıca,
teşebbüs hâkim durumda olsa dahi her mal temin edilmemesi halinin doğrudan
kötüye kullanma olduğundan söz edilemez. Teşebbüslerin mal vermeyi reddetme
eylemlerinin 4054 sayılı Kanun kapsamında ihlal olarak değerlendirilebilmesi için
belirli ekonomik ve hukuki koşulların varlığı gerekmektedir. Bu koşullar;
10-63/1320-496
3
Mal vermeyi reddeden teşebbüsün ilgili ürün pazarında hâkim durumda
bulunması, 100
Sözleşme konusu mal veya hakkın vazgeçilmez nitelikte olması,
Ret eyleminin alt pazarda rekabeti önemli ölçüde olumsuz etkilemesi,
Hâkim durumdaki firma tarafından gerçekleştirilen eylem için objektif bir
gerekçesinin olmamasıdır.
Öncelikle şikâyete konu eylemin bir kötüye kullanma hali içerip içermediğine
bakıldığında üzerinde durulması gereken ilk nokta, şikâyete konu olan teşebbüsün
eyleminde alt pazardaki teşebbüsleri piyasadan çıkarma niyeti olup olmadığıdır.
Niyetin belirlenmesinde ise üst pazarda faaliyet gösteren teşebbüsün alt pazarda da
faaliyetinin olup olmadığı belirleyici bir unsurdur. Hâkim ya da tekel konumda bulunan 110
üst pazardaki dikey olarak bütünleşmiş bir sağlayıcı, rekabeti kısıtlayan eylemleri
nedeniyle alt pazardaki rakiplerinin piyasa dışına çıkmasından yararlanacağı için bu
eylemlerinde rakiplerini piyasadan dışlama niyeti taşıyabilecektir. Şöyle ki, üst
pazarda hâkim durumda olan sağlayıcı, alt pazarda faaliyet gösteren rakiplerine daha
yüksek fiyattan mal veya hizmet sağlayarak ya da tamamen mal veya hizmet
vermeyerek rakiplerinin alt pazardaki faaliyetlerini zorlaştırır ve maliyetlerini artırırsa,
dikey olarak bütünleştiği alt pazardaki teşebbüsü üzerindeki rekabetçi baskı
azalacaktır. Azalan rekabetçi baskı sonucu, alt pazardaki faaliyetleri için rekabetçi
fiyatın üstünde fiyat belirleyebilecek, hatta bu durum üst pazardaki hâkim durumun alt
pazara genişletilebilmesini sağlayacaktır. Bu nedenle hâkim ya da tekel konumda 120
bulunan dikey olarak bütünleşmemiş bir sağlayıcının, alt pazardaki rekabeti bozma
veya bir alıcıyı diğerine göre avantajlı konuma getirme niyetine sahip olması,
ekonomik açıdan bir rasyonalite barındırmaması dolayısıyla pek de olası değildir.
Şikâyete konu olayda Calgonit’in üreticisi Reckitt Benkiser A.Ş. dikey olarak
bütünleşmiş bir teşebbüs olmayıp, alt pazardaki rekabetin ortadan kalkmasından
herhangi bir yarar elde etmeyecek, aksine rekabetin sınırlı olduğu bir alt pazar söz
konusu teşebbüsün pazarlık gücünü olumsuz etkileyecektir. Bu sebeple şikâyete
konu olayda bu teşebbüsün şikâyetçiyi piyasadan dışlama amacının olmadığı
kanaatine varılmıştır.
130
Sözleşme konusu mal veya hakkın vazgeçilmez nitelikte olup olmadığına, bir diğer
deyişle alıcı teşebbüsün iktisadi faaliyetine bu mal veya haktan yoksun olarak devam
edip edemeyeceğine bakıldığında ise öncelikle Akyüz’ün perakende mağazacılık
pazarında faaliyet gösteren ve birçok değişik ürün satan bir firma olduğu
söylenmelidir. Dosya mevcudu bilgi ve belgeden, otomatik bulaşık makineleri için
üretilen deterjanlar kategorisinde yer alan Calgonit deterjanların mağazanın toplam
cirosu içerisindeki payının yüksek olmadığı anlaşılmıştır. Kaldı ki dosya kapsamında
Reckitt Benckiser tarafından Akyüz’e verilmeyen ürün tüm Calgonit ürünleri değil bu
ürünlerin sadece belirli gramaj ve ambalaj formatında üretilmiş çeşidini içermektedir.
Bu bağlamda Reckitt Benckiser A.Ş. tarafından arzı reddedilen Calgonit’in Akyüz için 140
vazgeçilmez niteliği bulunmamaktadır. Bu nedenle dosya konusu eylemin mal
vermenin reddi kapsamında ihlal olarak nitelendirilmesi için kümülatif olarak aranan
koşullardan birinin daha sağlanmadığı görülmektedir.
Reckitt Benckiser A.Ş.’nin şikâyetçiye bazı Calgonit markalı ürünleri temin
etmemesinde söz konusu şikâyetçiyi piyasadan dışlama niyetinin olmadığı, bu
sebeple şikâyete konu olayın bir kötüye kullanma hali olmadığı ve dolayısıyla hâkim
10-63/1320-496
4
durum analizine gerek görülmeksizin, eylemin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi
kapsamında olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
150
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy