AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KABUL EDİLEBİLİRLİK HAKKINDA KARAR
Başvuru no. 14524/05
Hafize ÇALIŞKAN / Türkiye
ve diğer 5 başvuru
(ekteki listeye bakınız)
Başkan
Paul Lemmens,
Hâkimler
Ksenija Turković,
Jon Fridrik Kjølbro,
ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Hasan Bakırcı’nın katılımıyla 25 Nisan 2017 tarihinde Komite olarak toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm),
Ekteki listede gösterilen çeşitli tarihlerde yapılan yukarıdaki başvuruları göz önüne alarak,
Hükümet tarafından ibraz edilen görüşleri ve bu görüşlere karşılık olarak başvuranlar tarafından ibraz edilen görüşleri dikkate alarak,
Gerçekleştirilen müzakerelerin sonucunda aşağıdaki kararı vermiştir:
OLAYLAR
1. Başvuranlar Türk vatandaşlarıdır. Başvuranların isimleri, doğum tarihleri ve temsilcilerinin isimleri ekte yer almaktadır. 9180/08 No.lu başvuruda, başvuran Şakir Kırıştıoğlu 4 Temmuz 2013 tarihinde vefat etmiş ve mirasçıları Melahat Kırıştıoğlu, Huriye Yahyaoğlu ve Şükran Yanık 13 Ocak 2015 tarihinde başvuruyu sürdürmek istediklerini belirtmişlerdir.
2. Türk Hükümeti (“Hükümet”) ise kendi görevlisi tarafından temsil edilmiştir.
A. Davanın Koşulları
3. Davaların konusu, taraflarca ifade edildiği şekliyle aşağıdaki gibi özetlenebilir:
4. Başvuranların hepsi arazi sahipleridir. Yerel imar planının ardından başvuranların arazileri kamu kullanımı için tahsis edilmiştir. Daha sonra, başvuranlar arazilerinin piyasa değerinin düştüğünden ve arazilerinin akıbetlerinin uzun süre zarfında belirsiz olmasından şikâyet ederek yerel mahkemeler önünde tazminat talep etmiş ve / veya yerel imar planlarının iptal edilmesini için dava açmışlardır. Başvuranların davaları reddedilmiş ve sonuç olarak yetkililerden hiçbir tazmin alamamışlardır.
5. Başvuruların ayrıntıları, ekteki tabloda yer almaktadır.
B. İlgili iç hukuk ve uygulama
6. Tazminat Komisyonuna ilişkin iç hukuk ve uygulama ile ilgili açıklamalar (bk. aşağıda 13-14. paragraflar), Paksoy ve Diğerleri/Türkiye ((k.k.), no. 19474/10, 7 Haziran 2016) kararında yer almaktadır.
ŞİKÂYETLER
7. Başvuranlar Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokolün 1. maddesi uyarınca, arazilerine getirilen kısıtlamalar sonucu mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesi haklarının ihlal edildiğinden şikâyetçi olmuşlardır. Bu bağlamda kısıtlamaların, arazilerinin piyasa değerini önemli ölçüde azalttığını, belirsizliğe neden olduğunu ve mülklerinin kullanımını kısıtladığını iddia etmişlerdir. Bununla beraber, başvuranlar söz konusu müdahale sonucu oluşan zararı yetkililerin tazmin etmemesinden dolayı aşırı bir yüke maruz kaldıklarını belirtmişlerdir.
8. 14524/05 ve 13984/06 no.lu başvurularda, başvuranlar ayrıca Sözleşme’nin 6 § 1 maddesine dayanarak yargılamaların adilliği konusunda şikâyette bulunmuşlardır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME
9. Mahkeme İçtüzüğü’nün 42 § 1 maddesi uyarınca, Mahkeme, başvuruların benzer maddi ve hukuki arka planları dikkate alındığında birleştirilmesi gerektiği kanaatindedir.
A. Şakir Kırıştıoğlu’nun miraşçılarının duruşmaya katılma hakkı
10. 9180/08 no.lu başvuruda başvuranlardan Şakir Kırıştıoğlu, dava Mahkeme önünde halen derdest bulunmaktayken 4 Temmuz 2013 tarihinde vefat etmiş ve mirasçıları Melahat Kırıştıoğlu, Huriye Yahyaoğlu ve Şükran Yanık başvuruyu onun yerine sürdürmek istediklerini belirtmişlerdir (bk. yukarıda 1. paragraf).
11. Mahkeme mirasçıların başvuruya devam etme hakkına sahip olduğu ve Şakir Kırıştıoğlu’nun başvurusunun ilke olarak kendilerine devredilebilen maddi bir hak ile ilgili olduğuna itiraz edilmediğini kaydetmektedir. Bu koşullar altında, Mahkeme mirasçıların bu talebini kabul etmemek için herhangi bir gerekçe görmemektedir (bk. Horváthová/Slovakya, no. 74456/01, §§ 25-27, 17 Mayıs 2005; Donka Stefanova/Bulgaristan, no. 19256/03, § 11, 1 Ekim 2009 ve Ilieva ve Diğerleri/Bulgaristan, no. 17705/05, § 24, 3 Şubat 2015).
B. Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 1. Maddesi Hakkında
12. Başvuranlar, imar planı sonucunda arazilerine konulan kısıtlamanın kendilerine orantısız yük yüklediği ve Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesinde belirtilen mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkının ihlal edildiği hususunda şikâyetçi olmuşlardır.
13. Hükümet, 9 Ocak 2013 tarihli 6384 sayılı Kanun uyarınca, Türkiye’de yargılamaların uzunluğuna, kararların geç icra edilmesine ve icra edilmemesine ilişkin başvuruların ele alınması amacıyla yeni bir Tazminat Komisyonu’nun kurulduğunu belirtmiştir. Hükümet ayrıca, Tazminat Komisyonu’nun yargı yetkisinin daha sonra 16 Mart 2014 ve 9 Mart 2016 tarihlerinde kabul edilen kararnameler aracılığıyla, diğer hususların yanı sıra, yerel imar planları kapsamında başvuranların arazilerine getirilen kısıtlama nedeniyle arazilerini kullanamamaları sebebiyle mal ve mülk dokunulmazlığı hakkı ihlallerine ilişkin iddiaları da kapsayacak şekilde genişletildiğini ifade etmiştir. Hükümet, dolayısıyla, başvuranların Tazminat Komisyonu’na herhangi bir başvuru yapmamış olmaları nedeniyle, iç hukuk yollarını tüketmemiş olduklarını ileri sürmüştür.
14. Mahkeme, Hükümet tarafından da ortaya konulduğu üzere, Ümmühan Kaplan/Türkiye (no. 24240/07, 20 Mart 2012) davasında pilot karar usulünün uygulanmasını müteakip Türkiye’de yeni bir iç hukuk yolunun oluşturulduğunu gözlemlemiştir. Mahkeme yukarıda anılan Paksoy ve Diğerleri ((k.k, no. 19474/10, 7 Haziran 2016) davasındaki kararında, başvuranların iç hukuk yollarını, yani yeni hukuk yolunu tüketmedikleri gerekçesiyle bu başvuruyu kabul edilemez bulmuştur. Mahkeme, bu kararı verirken, özellikle, söz konusu yeni hukuk yolunun, yerel imar planları kapsamında başvuranların arazilerinin kamu kullanımına tahsis edilmesi sebebiyle arazilerine getirilen kısıtlamalara ilişkin şikâyetler bakımından, ilk bakışta erişilebilir ve makul bir çözüm sunacak nitelikte olduğu kanısına varmıştır.
15. Mahkeme, yukarıda anılan Ümmühan Kaplan (§ 77) davasındaki kararında, Hükümete önceden bildirilmiş olan bu tür başvuruları, yine de normal usul uyarınca inceleyebileceğini vurguladığını belirtmiştir.
16. Ancak, Mahkeme, Hükümetin başvuranların 6384 sayılı Kanun ile tesis edilmiş olan yeni iç hukuk yoluna başvurmamış olmalarına ilişkin ilk itirazını göz önünde bulundurarak yukarıda anılan Paksoy ve Diğerleri davasında varmış olduğu sonucu yinelemektedir.
17. Mahkeme, yukarıdaki nedenlerle, başvuranların şikâyetlerinin, Sözleşme’nin 35 §§ 1 ve 4. maddesi uyarınca, iç hukuk yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle reddedilmesi gerektiği kanaatine varmıştır.
C. Sözleşme’nin 6 § 1 maddesi hakkında
18. 14524/05 ve 13984/06 no.lu başvurularda, başvuranlar Sözleşme’nin 6 § 1 maddesine dayanarak yargılamaların adilliği konusunda şikâyette bulunmuşlardır. Mahkeme, elinde bulunan tüm bilgi ve belgeler ışığında ve şikâyette bulunulan hususların yetkisi kapsamına girdiği ölçüde, söz konusu şikâyetlerin Sözleşme’nin 6 § 1 maddesinde belirtilen hak ve özgürlüklerin ihlaline işaret etmediği sonucuna varmıştır. Dolayısıyla Mahkeme, söz konusu şikâyetleri, Sözleşme’nin 35 §§ 3 (a) ve 4 maddesi uyarınca açıkça dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle reddetmektedir.
Bu gerekçelerle, Mahkeme, oy birliğiyle,
Başvuruların birleştirilmesine;
Başvuruların kabul edilemez olduğuna karar vermiştir.
İşbu karar, İngilizce olarak tanzim edilmiş olup 18 Mayıs 2017 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.
Hasan BakırcıPaul Lemmens
Yazı İşleri Müdür YardımcısıBaşkan
EK
Başvuru no. ve dava adı
Açıldığı tarih
Başvuranların adı, soyadı ve doğum tarihi
Temsilcinin adı
İhtilafa konu olan arazi detayları ve araziye konulan kısıtlamanın tarihi
Başvuranın talebini reddeden birinci derece mahkemesinin kararının tarihi ve karar no.
Nihai kararın tarihi ve karar no.
14524/05
Çalışkan
16.04.2005
Hafize Çalışkan
1930
Suat Sert, İzmir
İzmir, Çamdibi,
Çamkule Mahallesi
Pafta no. 16
Parsel no. 10880
18.02.1991
21.04.2004
İzmir Hukuk Mahkemesi,
E. 2003/1495
K. 2004/196
23.09.2004
Yargıtay
E.2004/8006 K.2004/8836
13984/06
Koçoğulları
08.04.2006
Oğuzhan Koçoğulları
1960
Ali Yavuz
Koçoğulları 1959
Suat Sert, İzmir
İzmir, Konak,
Güzelyalı Mahallesi
Pafta No. 22L-4C,
Ada No. 31464,
Parsel no. 15
30.07.1996
25.11.2004
İzmir Hukuk Mahkemesi,
E. 2004/451
K. 2004/635
23.09.2005
Yargıtay
E.2005/9614
K. 2005/9808
15770/07
Hamat Ertuğrul
16.01.2007
Faika Hamat (Ertuğrul)
1930
Yaşar Demirci,
İstanbul
İstanbul, Avcılar,
Firuzköy Mahallesi
Pafta no. 7
Parsel no. 2678
07.06.1979
27.04.2005
Küçükçekmece Hukuk Mahkemesi,
E. 2004/744
K. 2005/220
04.07.2006
Yargıtay
E.2006/5067 K.2006/8368
55035/07
Öztürk
05.12.2007
Cemile Öztürk
1924
Haluk Çelikel,
Ordu
Ordu, Şahincili, Akyazı Mahallesi
Pafta no. 4
Parsel no. 188
1992
30.12.2003
Ordu İdare Mahkemesi
E. 2003/234
K. 2003/902
15.06.2007
Danıştay
E.2006/5419 K.2007/3649
9180/08
Kırıştıoğlu
15.02.2008
Murat Kırıştıoğlu 1952
Hüseyin Çetin
Kırıştıoğlu
1961
Melahat Kırıştıoğlu 1946
Huriye Yahyaoğlu
1955
Şükran Yanık
1977
Adnan Yıldız,
İstanbul
İstanbul, Fatih,
Veledi Karabaş Mahallesi
Pafta no. 356
Ada No. 1398
Parsel no.19
21.05.2005
30.11.2006
Fatih Hukuk Mahkemesi,
E. 2006/147
K. 2006/323
26.11.2007
Yargıtay
E.2007/12552 K.2007/13747
58633/09
Altıntaş ve Diğerleri
26.10.2009
Mükremin Altıntaş
1942
Belgin Taçyıldız
1965
Tülin Salıcı
1960
Betül Solak
1964
Tülay Birtane
1958
Adil Aktay,
Mersin
Mersin, Silifke,
Taşucu Mahallesi
Parsel no. 5923
1990
11.09.2008
Silifke Hukuk Mahkemesi,
E. 2004/340
K. 2008/235
30.04.2009
Yargıtay
E. 2009/3390 K. 2009/6667
Full & Egal Universal Law Academy