1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2002-1-87 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 03-13/138-65
Karar Tarihi : 27.2.2003
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, Nejdet KARACEHENNEM, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER, Mustafa PARLAK,
Rıfkı ÜNAL, Tulez BARUTOĞLU
B- RAPORTÖRLER: Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Özgür BAL, Salim AYDEMİR,
M. Oğuzcan BÜLBÜL
C- BAŞVURUDA BULUNAN: - Camtaş Düzcam Pazarlama A.Ş.
D- TARAFLAR: - Camtaş Düzcam Pazarlama A.Ş.
İş Kuleleri Kule 3 80620 4. Levent İstanbul
- Anadolu Cam Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
Şehli Sanayi Cad. No: 224 Kurtköy-Pendik/İstanbul
- Isın Cam Sistemleri Sanayi Ticaret Ltd. Şti.
Fikirtepe Mandıra Cad. Şanlıtepe Sok.
No: 10 Kadıköy/İstanbul
E- DOSYA KONUSU: Camtaş Düzcam Pazarlama A.Ş. ile bayileri arasında
imzalanan Isıcam yetkili üreticilik sözleşmelerine menfi tespit belgesi verilmesi
veya muafiyet tanınması talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 8.8.2002 tarih ve 3522 sayı ile giren
başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 5. ve
8. maddeleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 24.2.2003 tarih
2002-1-87/MM-03-HHÜ sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Raporu, 24.2.2003 tarih,
REK.0.05.00.00/22 sayılı Başkanlık önergesi ile 03-13 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Camtaş Düzcam Pazarlama A.Ş.
(Trakya Cam Sanayii A.Ş.) ile bayileri arasında imzalanan "Çift veya Daha Fazla
Düzcam/Kaplamalı Cam Sistemli Yalıtım Camı Ünitelerinin Üretimi ve
Pazarlanmasına İlişkin Franchise Sözleşmesi (Standart)" ve "Çift veya Daha
Fazla Düzcam/Kaplamalı Cam Sistemli Yalıtım Camı Ünitelerinin Üretimi ve
Pazarlanmasına İlişkin Franchise Sözleşmesi (Kapsamlı)"ne,
- 4.2.5., 4.2.6. maddeleri ve bunlarla bağlantılı 4.13.3. maddesi ile yetkili üreticinin
üretimde kullanacağı ürünlere ilişkin kısıtlama getirilmesi,
- 4.11.1., 4.15.6. ve 4.15.9. (ve sadece kapsamlı sözleşmenin 4.15.11. maddesi)
maddeleri ile yetkili üreticilere rekabet yasağı getirilmesi,
2 REKABET KURUMU
- 4.15.8. maddesiyle IYÜ ve IYÜ+’ların, satışlarına sınırlama getirilmesi
nedeniyle,
Kanun’un 8. maddesinde öngörülen menfi tespit belgesinin verilemeyeceği, bildirime
konu sözleşmelerin, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
kapsamında bulundukları ifade edilmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Sektöre ve Ürüne İlişkin Genel Bilgiler
Isıcam, iki ya da çok sayıda cam plakanın, aralarında ortam basıncına uygun
hava ve/veya özel gazlar barındıracak şekilde ara boşluk çıtası, nem alıcı, sızdırmaz
ve birleştirici yalıtım malzemeleri yardımı ile bir araya getirilmesinden oluşur. Isıcam;
renkli ve renksiz float cam, buzlu cam, telli buzlu cam, kaplamalı camlar, temperli ve
laminasyonlu1 emniyet camları ile üretilir.
Çift camlar genellikle doğramacı, PVC kapı-pencere sistemi üreticileri, inşaat
firmaları vb. tarafından talep edilmektedir. Üretilecek olan çift camın ebatlarında
standart bir ölçünün bulunmaması, ürünün eni ve boyunun talebe göre belirlenmesi
nedeniyle çift cam üretiminde stoğa çalışılması mümkün olmayıp, talebe göre bir
üretim söz konusudur.
Başvuru konusu sözleşmelerde adı geçen Isıcam, Isıcam Serin, Isıcam S ve
Isıcam Konfor markaları aşağıda açıklanmıştır.
Isıcam (31.7.1995 tarih ve 08 73 88 tescil no.), TS 3539 ve pr EN 1279'a
uygun olarak, Camtaş Düzcam Pazarlama A.Ş. (Camtaş)'nin onayladığı, içinde nem
giderici malzemenin bulunduğu alüminyum veya plastik araboşluk çıtası ile cam
panoların, birincil sızdırmaz "polizobutilen", ikincil sızdırmaz "polisülfid" veya
"poliüretan" veya "özel üretim silikonu" yardımıyla birleştirilmesi suretiyle üretilir.
Isıcam üniteleri, iç ortamla dış ortam arasındaki ısı transferini geciktirerek yalıtım
sağlamaktadır. Yalıtım başarısını, cam panolar arasındaki araboşluk dolgusunun
niteliği ve genişliği ile varsa kaplamanın yayınım (emissivity) katsayısı
belirlemektedir.
Isıcam Serin (28.5.1997 tarih ve 189526 tescil no.), "magnetron vacuum
sputtering" yöntemiyle kaplanmış Serin Gümüş (ISS114) veya Serin Mavi (ITB 130)
kaplamaları içeren bir reflektif güneş kontrol ünitesidir. Bu camlar, içeri giren güneş
enerjisini denetleyerek iç mekanları daha konforlu hale getirmekte ve soğutma
giderlerinden tasarruf sağlamaktadır.
ILE 174 yumuşak Low-E2 ısı kontrol kaplamalı3 cam kullanılarak üretilen
Isıcam üniteleri için Isıcam S (17.10.1994 tarih ve 154746 tescil no.) markası
kullanılmaktadır. Low-E ısı kontrol kaplaması "magnetron vacuum sputtering"
yöntemiyle float hattı dışında yapılmaktadır. Isıcam S üretimi için, ölçüsünde kesilen
1 İki veya ikiden fazla cam plakanın aralarında şeffaf ve/veya renkli bağlayıcılar yardımıyla ısı ve
basınç altında birleştirilmesi işlemine denir.
2 Düşük yayınım manasına gelen, ısı kontrolü sağlayan, yumuşak kaplama adıdır.
3 Yumuşak kaplamalar, çizilme, aşınma ve rutubete karşı dayanıksız, ancak performans değerleri
daha yüksek olan hat dışı kaplamalı camlardır. Yumuşak kaplamalı camlar yapılarda ancak yalıtım
camı bünyesinde kullanılabilir.
3 REKABET KURUMU
Low-E kaplamalı cam, kenarları sıyırıldıktan sonra kaplamalı yüzü ünitenin ara
boşluğuna bakacak şekilde yerleştirilmektedir. Low-E kaplama sayesinde Isıcam S,
güneşin görünür ve görünmez kısa dalgalı ışınım enerjisinin büyük bir bölümünü içeri
geçirirken, iç sıcaklığın uzun dalga ışınım enerjisini pencerelerden dışarı kaçarken
tutmakta ve kaynağına geri yansıtmaktadır. Böylece camlardaki ısı kaybını Isıcam'a
göre %36 azaltmaktadır.
Isıcam S, bilinen Isıcam ünitelerine ek olarak 2. veya 3. yüzeyinde Low-E ısı
kontrol kaplaması bulunduran renksiz cama yakın görünüşlü bir yalıtım ünitesidir.
İşyerleri ve konutlarda kışın zor şartlarını minimize ederek, ısıtma enerjisi
giderlerinden tasarruf sağlamaktadır.
Isıcam Konfor 70/46 (9.10.1998 tarih ve 198733 tescil no.), güneş ve ısı
kontrol özelliklerini aynı kaplamada barındıran, ışık geçirgenliği yüksek, içten
renksiz, dıştan belirli açılardan uçuk mavi pırıltıları olan "magnetron vacuum
sputtering" yöntemiyle kaplanmış IMF4 kaplama içeren, çok amaçlı bir iklim kontrol
ünitesidir.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Başvuruya konu sözleşmelerde yer alan ürünlerden, Isıcam S ve Isıcam
Konfor ürünlerinin üretimi, Isıcam ve Isıcam Serin ürünlerinden farklı teknolojiler
gerektirmesine ve bu amaçla iki farklı sözleşme oluşturulmasına rağmen, tüketici
açısından birbirini ikame edilebilen ürünler olduklarından, söz konusu ürünler aynı
ürün pazarı içerisinde kabul edilmiştir. Bu çerçevede, ilgili ürün pazarı, “çift veya
daha fazla düzcam/kaplamalı cam sistemli yalıtım camı üniteleri (çift cam)” olarak
belirlenmiştir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Bildirime konu Isıcam markalı ürünlerin üretimi ve pazarlaması Camtaş’ın
tespit ettiği yetkili üreticiler aracılığı ile yapılmakta olup, bu yetkili üreticiler
Türkiye’nin birçok ilinde faaliyet göstermektedir. Herhangi bir yetkili üreticinin
bulunmadığı yerlerden gelen talepler ise diğerleri tarafından karşılanmaktadır. Bu
çerçevede, söz konusu ürünlerin arz imkanlarının Türkiye’nin her bölgesinden
gelecek talepleri karşılayabilecek nitelikte olması nedeniyle ilgili coğrafi pazar
Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak tespit edilmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Dosya mevcudu başvuru formunda, söz konusu sözleşmelerin 2002/2 sayılı
Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında olduğu ifade edilmekte,
ancak bu kapsamda değerlendirilemeyecek ise sözleşmelere bireysel muafiyet
tanınması talep edilmektedir. Bununla birlikte, söz konusu sözleşmelerin Kanun’un
4 ve 6. maddelerine aykırı olmadığının tespitine ilişkin menfi tespit belgesi verilmesi
başvurusunda da bulunulmuştur.
4 Açılımı "Interglass Multi Function" olan, ısı ve güneş kontrolü sağlayan, yumuşak kaplama adıdır.
4 REKABET KURUMU
Sözleşmelere konu Isıcam markası, Camtaş’ın ürettiği çift camlı pencere
ünitesinin ticari markası olup, bu marka Camtaş tarafından seçilerek, öngörülen
kurallara göre üretim yapmaya yetkili üreticilerce kullanılabilmektedir.
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerde, Isıcam ve Isıcam Serin markalarının
üretim teknolojisinden daha gelişmiş bir altyapı ve bilgi birikimi gerektiren Isıcam S
ve Isıcam Konfor üretimini gerçekleştirecek üreticilerin (IYÜ+), ürünün kalite
standardının yükseltilmesi ve müşteri memnuniyetinin artırılması amacını sağlamak
üzere diğerlerinden (IYÜ) ayrılmasının uygun bulunduğu belirtilmektedir.
Bu amaçla Isıcam ve Isıcam Serin markalarının üretimi için akdedilen "Çift
veya Daha Fazla Düzcam/Kaplamalı Cam Sistemli Yalıtım Camı Ünitelerinin Üretimi
ve Pazarlanmasına İlişkin Franchise Sözleşmesi (Standart)" (IYÜ sözleşmesi) ile bu
markalara ilaveten Isıcam S ve Isıcam Konfor markalarının üretimi için akdedilen
"Çift veya Daha Fazla Düzcam/Kaplamalı Cam Sistemli Yalıtım Camı Ünitelerinin
Üretimi ve Pazarlanmasına İlişkin Franchise Sözleşmesi (Kapsamlı)" (IYÜ+
sözleşmesi) düzenlenmiştir.
Anılan sözleşmede, Isıcam yetkili üreticilerince (IYÜ ve IYÜ+), Camtaş
tarafından belirlenen kalite ve standarda uygun çift cam üretiminin yapılmasının, bu
üretimde Türkiye Şişe ve Cam Fabrikaları A.Ş. (Şişecam) adına tescil edilip Camtaş
tarafından inhisari olmayan lisans sözleşmesi ile kullanılan Isıcam, Isıcam Serin,
Isıcam S ve Isıcam Konfor markalarının kullanım şartlarının, ürünlerin pazarlanması,
franchise ağının ortak kimliğinin ve ürünün imajının sürdürülebilmesi bakımından
kalitenin Camtaş tarafından kontrol edilebilmesi usullerinin, müşteri hizmetlerinin ve
müşteriye verilmesi gereken garantilerin, sözleşmenin konusunu oluşturduğu ifade
edilmektedir.
Halihazırda Camtaş’ın Türkiye genelinde 30 ilde Isıcam yetkili üreticisi
bulunmaktadır. IYÜ’ların amacının çift cam rekabeti iken, IYÜ+’ların amacının çift
cam rekabetinin yanında nitelikli Isıcam'ın piyasada yaygınlaşmasının sağlanması
olduğu belirtilmektedir.
Şişecam'ın ilgili pazarda proje bazlı çalışmalar dışında çift cam üretimi
bulunmamaktadır. Pazarda yaklaşık olarak 2000 kadar üreticinin bulunduğu ve
başvuru konusu anlaşma ile 60 üreticinin söz konusu üretim sisteminin üyesi olacağı
ifade edilmektedir.
İlgili piyasada, çift cam üretimi ve pazarlanması konusunda faaliyette bulunan
firmaların sayısının çokluğu dikkate alındığında, pazara giriş ve çıkışların kolay
olduğu görülmektedir. Ayrıca, Camtaş’ın yetkili üreticilik vermek için aradığı asgari
tesis koşullarının ve söz konusu ürünlerin üretimine yönelik teknik koşulların,
piyasaya girmeyi düşünen firmalar açısından önemli bir engel teşkil etmediği
anlaşılmaktadır.
Piyasadaki ilk beş rakip üretici ve yaklaşık pazar payları aşağıda
gösterilmiştir:
Çift Cam Üreticisi Pazar Payı (%)
Kutaş Dış Tic. Paz. A.Ş. ……
Karataş Cam Tic. ……
Çıraylar Isı Yalıtımlı Çift Cam San. ve Tic. A.Ş. ……
5 REKABET KURUMU
Güven Cam ve PVC Sist. San. Tic. Ltd. Şti. ……
Simbat Cam San. İnş. ve Yapı Malz. Ltd. Şti. ……
Söz konusu IYÜ ve IYÜ+ sözleşmelerinin hükümleri büyük ölçüde paralellik
arz etmektedir. Bu sebeple aşağıda iki sözleşme hükümleri birlikte değerlendirilmiş
ve farklı olan hususlar ayrıca belirtilmiştir.
H.3.1. Menfi Tespit Değerlendirmesi
Bir anlaşmaya Kanun’un 8. maddesinde öngörülen menfi tespit belgesi
verilebilmesi için, o anlaşmanın, Kanun’un 4, 6 ve 7. maddelerine aykırı olmaması
gerekmektedir. Bu çerçevede sözleşmeler değerlendirildiğinde,
- 4.2.5., 4.2.6. maddeler ve bunlarla bağlantılı 4.13.3. madde ile yetkili üreticinin
üretimde kullanacağı ürünlere ilişkin kısıtlama getirildiği,
- 4.11.1., 4.15.6. ve 4.15.9. (sadece kapsamlı sözleşmenin 4.15.11. maddesi)
maddeler ile yetkili üreticilere rekabet yasağı getirildiği,
- 4.15.8. madde IYÜ ve IYÜ+’ların, satışlarına sınırlama getirildiği,
anlaşılmış, dolayısıyla başvuruya konu sözleşmelere Kanun’un 8. maddesinde
öngörülen menfi tespit belgesinin verilemeyeceği kanaatine varılmıştır.
H.3.2. Muafiyet Değerlendirmesi
H.3.2.1. Anlaşmaların 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği Kapsamında Değerlendirilmesi
2002/2 sayılı Tebliğ’in “Kapsam” başlıklı ikinci maddesinde grup muafiyetinin,
“Üretim veya dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha
fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı
amacıyla yapılan anlaşmalar” olarak tanımlanan dikey anlaşmalara uygulanacağı
belirtilmektedir. Aynı maddenin ikinci fıkrasında; “Mal veya hizmetlerin alımı, satımı
veya yeniden satımına ilişkin düzenlemelerle birlikte fikri hakların alıcıya devri veya
alıcı tarafından kullanımıyla ilgili hükümler içeren dikey anlaşmalar da, söz konusu
fikri hakların anlaşmanın asli konusunu oluşturan mal veya hizmetlerin alıcı veya
alıcının müşterileri tarafından kullanımı, satımı veya yeniden satımı ile doğrudan ilgili
olması ve bu fikri hakların devri veya kullanımının anlaşmanın esas amacını
oluşturmaması kaydıyla bu Tebliğde öngörülen grup muafiyetinden yararlanır.”
ifadesi yer almaktadır.
Söz konusu sözleşmelerin bir mal veya hizmetin alımı, satımı ya da yeniden
satımı amacına yönelik olup olmadığının değerlendirilmesi bakımından ilk olarak bu
sözleşmelerin asli konusunu oluşturan mal veya hizmetlerin neler olduğu
belirlenmelidir. Gerek sözleşmelerin başlığı ve “Konu” başlıklı ikinci maddesinden,
gerekse içeriğinden sözleşmelerin, çift camın alımı ya da yeniden satımına değil,
üretimi ve/veya satışına yönelik olduğu anlaşılmaktadır.
Zira, çift camlar Camtaş’tan alınmamakta, IYÜ ya da IYÜ+'lar tarafından
üretilmektedir. Sözleşmelerle düzenlenen temel hususlar; sözleşmenin tarafı olan
IYÜ ve IYÜ+'lar tarafından çift cam üretilmesi ve üretilen bu çift camlarda Isıcam,
Isıcam Serin, Isıcam S ve Isıcam Konfor markalarının kullanım şartları ile bu
ürünlerin üretimi, montajı ve pazarlamasına ilişkindir. Dolayısıyla ilgili sözleşmeler,
çift cam satışına yönelik dikey anlaşmalar olarak değerlendirilmelidir.
6 REKABET KURUMU
Fikri haklar bakımından ise, bu sözleşmelerde Şişecam’ın sahibi olduğu ticari
markaların IYÜ ve IYÜ+’lar tarafından kullanımı söz konusu olduğundan, bunlarla
ilgili hükümlerin Tebliğ kapsamında değerlendirilebilmesi için, fikri hakların devri
veya kullanımının anlaşmanın esas amacını oluşturmaması gerekmektedir. İlgili
sözleşmelerde düzenlenen esas hususun belirtilen markaları taşıyan çift camların
üretimi ve satışı olduğu düşünüldüğünde, fikri haklara ilişkin hükümlerin, asıl amacı
gerçekleştirmeye yönelik yardımcı düzenleme niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır.
Anılan sözleşmelerde, Tebliğ’in 4. maddesinde belirtilen ve anlaşmaları grup
muafiyeti kapsamı dışına çıkaran sınırlamalardan herhangi birisi de
bulunmamaktadır. Her iki sözleşmenin süreye ilişkin 9. maddesinde, sözleşmelerin
5.8.2002 tarihinde imzalandığı ve 31.12.2003 tarihinde sona ereceği, tarafların
sözleşmenin hitamından 1 ay öncesine kadar aksini bildirmemeleri halinde aynı
şartlar altında sözleşmenin bir yıl daha uzayacağı ancak bu süre uzatımının
sözleşmenin imzalandığı tarihten itibaren 5 yılı aşamayacağı öngörülmüştür.
Dolayısıyla bu sözleşmeleri, rekabet hukuku bakımından 5 yıl süreli olarak kabul
etmek gerekmektedir. Sözleşmelerde yer alan rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin
hükümlerin de bu çerçevede, Tebliğ’in verdiği izin dahilinde 5 yıl olarak düzenlendiği
kabul edilmektedir.
Yukarıdaki değerlendirmeler ışığında, ilgili sözleşmelerin 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında olduğu anlaşılmıştır.
H.3.2.2. Şişecam’ın Düzcam Pazarındaki Konumu
Şişecam’ın, ilgili ürün pazarının bir üst pazarı olan düzcam pazarında sahip
olduğu pazar gücü nedeniyle gerek sözleşmeler vasıtasıyla gerekse tek taraflı olarak
yapacağı davranışlar önem arz etmektedir. Çift cam üretim maliyetinin yaklaşık
2/3’ünü düzcamın oluşturduğu, Şişecam'ın Türkiye’deki tek cam üreticisi olduğu ve
düz cam pazarında yaklaşık %….. pazar payına sahip bulunduğu göz önüne
alındığında, Şişecam’ın düz cam pazarındaki konumunun önemi daha da
artmaktadır.
Şişecam’ın düzcam pazarında sahip olduğu pazar gücü nedeniyle, Şişecam’la
çift cam üretim anlaşması akdetmeyen, sistem dışındaki diğer çift cam üreticilerinin
faaliyetlerinin zorlaştırılmasına ya da pazar dışına itilmesine, potansiyel çift cam
üreticilerinin de pazara girişlerinin zorlaştırılmasına yol açabilecek anlaşma ve
uygulamalar mümkün hale gelebilecektir. Dosya mevcudu bilgilerden, ilgili
sözleşmelerin bu çerçevede incelendiği, Şişecam’ın sözleşmenin tarafı olan Isıcam
üreticileri dışında kalan çift cam üreticilerine düz cam satmasını engelleyecek ya da
ayrımcılık yapılmasına yol açacak herhangi bir hükme rastlanılmadığı anlaşılmıştır.
I- SONUÇ
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında;
1. Camtaş Düzcam Pazarlama A.Ş. (Trakya Cam Sanayii A.Ş.) ile bayileri arasında
imzalanan "Çift veya Daha Fazla Düzcam/Kaplamalı Cam Sistemli Yalıtım Camı
Ünitelerinin Üretimi ve Pazarlanmasına İlişkin Franchise Sözleşmesi (Standart)"
ve "Çift veya Daha Fazla Düzcam/Kaplamalı Cam Sistemli Yalıtım Camı
Ünitelerinin Üretimi ve Pazarlanmasına İlişkin Franchise Sözleşmesi
(Kapsamlı)"nin;
7 REKABET KURUMU
- 4.2.5., 4.2.6. maddeleri ve bunlarla bağlantılı 4.13.3. maddesi ile yetkili üreticinin
üretimde kullanacağı ürünlere ilişkin kısıtlama getirilmesi,
- 4.11.1., 4.15.6. ve 4.15.9. (ve kapsamlı sözleşmenin 4.15.11. maddesi) maddeleri
ile yetkili üreticilere rekabet yasağı getirilmesi,
- 4.15.8. maddesiyle IYÜ ve IYÜ+’ların, satışlarına sınırlama getirilmesi,
nedeniyle, bildirime konu sözleşmelere Kanun’un 8. maddesinde öngörülen menfi
tespit belgesi verilemeyeceğine,
2. Bildirime konu sözleşmelerin, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği kapsamında bulunduklarına,
OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy