Çanakkale Boğazında yolcu ve araç taşımacılığı yapan firmaların, alternatif ulaşımın olmadığı bölgede tekelleştikleri ve fahiş fiyat uyguladıkları iddiası - Karar Sayı 10-60/1256-470

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-4-165 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-60/1256-470
Karar Tarihi : 23.9.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, 10
Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Serpil YANIK, Recep GÜNDÜZ, Burcu CAN
C. BAŞVURAN : Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Dört Kardeşler Deniz Nakliyat Turizm Tic. Ltd. Şti.
İskele Meydanı Çardak Lapseki/Çanakkale
- Erdemler Nakliyat Turizm Petrol Ürünleri Liman İşletmeciliği
Tersanecilik İnş. San. Tic. Ltd. Şti.
Kore Kahramanlar Cd. No:12/A Gelibolu/Çanakkale
- Gelba Gelibolu Bal.San. ve Paz. Ltd. Şti. 20
Fener Ovası Mevkii Sütlüce Köyü Gelibolu/Çanakkale
- Gelibolu Denizcilik ve Liman İşletmeleri San. ve Tic. A.Ş.
Hoca Hamza Mh. Miralay Şefik Aker Cd. Aksoy Apt. No:4/4
Gelibolu/Çanakkale
- Gestaş Deniz Ulaşım Turizm Ticaret A.Ş.
Cevatpaşa Mh. Ziveriye Sk. No:18 Çanakkale
- Karagözler Deniz Nak. Ltd. Şti.
Alaaddin Mh. Kaptanlar Sk. No:6 Gelibolu/Çanakkale
- Kerem Denizcilik Nakliyat Turizm Petrol Ür. Liman İşl. İthalat
İhracat ve Tic. Ltd. Şti. 30
Belediye İş Merkezi K:3 No:7 Gelibolu/Çanakkale
- Kilitbahir Deniz Nakliyat Turizm Ticaret Ltd. Şti.
Kilitbahir Köyü Eceabat/Çanakkale
- Kilitbahir Köyü Tüzel Kişiliği
Kilitbahir Köyü Eceabat/Çanakkale
- Kara Hasan Deniz Nakliyat Ltd. Şti.
Hoca Hamza Mh. Tuğsavul Cd. No:14 K:3 17500
Gelibolu/Çanakkale
- NG Deniz Taş. Ltd. Şti.
Rumeli Cd. Rumeli Palas Apt. No:63/5 Osmanbey/İstanbul 40
E. DOSYA KONUSU : Çanakkale Boğazında yolcu ve araç taşımacılığı yapan
firmaların, alternatif ulaşımın olmadığı bölgede tekelleştikleri ve fahiş fiyat
uyguladıkları iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Önaraştırma konusu iddialar, genel itibarıyla, Çanakkale
Boğazı bölgesinde deniz yoluyla yolcu ve araç taşımacılığı yapan teşebbüslerin
10-60/1256-470
2
rekabete aykırı eylemlerde bulunduklarına ilişkin olup, söz konusu iddialar iki başlık
altında değerlendirilmiştir:
- Çanakkale Boğazı hatlarında faaliyet gösteren teşebbüslerin sağladıkları hizmete
yönelik olarak birlikte fiyat tespit ettikleri iddiası.
- Alternatifi bulunmayan hatlarda tekel konumuna gelen söz konusu teşebbüslerin, bu 50
pazar gücünü kötüye kullandıkları iddiası.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 29.6.2010 tarih ve 5050 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 5.7.2010 tarih ve 2010-4-165/İİ-10-187.SY sayılı İlk
İnceleme Raporu, 8.7.2010 tarih ve 10-49 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline
ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla,
Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 10-49/927-M sayı ile karar
verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 14.9.2010 tarih ve 2010-4-165/ÖA-10-187.SY sayılı
Önaraştırma Raporu 17.9.2010 tarih ve REK.0.08.00.00-110/379 sayılı Başkanlık 60
önergesi ile 10-60 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da;
- Çanakkale Boğazı’ndaki hatlarda faaliyet göstermek isteyen firmalarla iskele
kullanımına ilişkin olarak imzalanan sözleşmelerde getirilen ve bu firmaların Boğaz’daki
bazı hatlarda faaliyet göstermelerini yasaklayan hükümler, hizmet pazarlarının
paylaşılması pratik sonucunu doğurduğundan, sözleşmelerin 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesine aykırı olduğu ve 5. madde çerçevesinde muafiyet alamayacakları, söz
konusu hükümlerin hukuken geçersiz olduğu, bu yöndeki maddelerin varsa yürürlükteki
sözleşmelerden derhal çıkarılarak gerekli değişikliklerin yapılması ve bundan sonraki
sözleşmelere bu yönde bir hüküm konulmaması yönünde Kanun’un 9/3. maddesi 70
uyarınca görüş gönderilmesi gerektiği,
- Çanakkale Boğazı’nın kuzeyindeki Gelibolu-Çardak hattında yapılmış olan havuz
niteliğindeki işbirliğinin Kanun’un 4. maddesine aykırı olup 5. madde çerçevesinde
muafiyet alamayacağı, bu nedenle derhal sona erdirilmesi ve hatta düzen ve istikrarı
sağlama gibi amaçlara Kanun çerçevesinde rekabeti daha az sınırlayıcı yöntemlerle
ulaşılması yönünde Kanun’un 9/3. maddesi kapsamında görüş gönderilmesi gerektiği,
- Çanakkale Boğazı’nın güneyindeki Kilitbahir hattında Erdemler Nakliyat Turizm Petrol
Ürünleri Liman İşletmeciliği Tersanecilik İnş. San. Tic. Ltd. Şti. (Erdemler) ve Kilitbahir
Deniz Nakliyat Tur. Tic. Ltd. Şti. (Kilitbahir Ltd.) arasında geçmişte yapılan havuz
anlaşmasının da benzer şekilde 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine açık şekilde aykırı 80
olduğu ve muafiyet alamayacağı, pazara yeni girecek teşebbüslerle bu türden
işbirliklerine gidilmemesi yönünde Kanun’un 9/3. maddesi uyarınca görüş gönderilmesi
gerektiği,
- Önaraştırma konusu anlaşma veya uyumlu eylem iddiasına ilişkin olarak, mevcut
durumda piyasadaki fiyat paralelliklerinin pazarın özelliklerinden kaynaklandığı ve ilgili
pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin Kanun’un 4. maddesi anlamında aralarında
fiyat belirlemeye yönelik bir anlaşma veya uyumlu eylem içerisinde olduklarına dair
yeterli belge ve bulgu olmadığı,
- Gestaş Deniz Ulaşım Turizm Ticaret A.Ş. (Gestaş)’ın ilgili pazarda bağımsız biçimde
davranmasını sağlayacak ekonomik güce sahip hâkim durumda bir teşebbüs olduğu, 90
- Ancak şikâyet konusu aşırı fiyata ilişkin olarak yapılan incelemeler sonucunda
Çanakkale Boğazı’nda uygulanan fiyatların aşırı olduğuna dair yeterli bulgu olmadığı
10-60/1256-470
3
görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Çanakkale Boğazı’nda, boğazın iki yakası arasında karayolu bağlantısı olmaması ve
yolcu, araç ve yük taşımacılığının araba vapuru ve feribotlarla sağlanıyor olmasının
yanı sıra, önaraştırma konusunun da bu hatlardaki rekabet koşullarının bozulmasına
yönelik şikâyetlerin incelenmesi ile ilgili olması sebebiyle, bu dosya bakımından, ilgili 100
ürün pazarı, “deniz yoluyla yolcu ve araç taşımacılığı hizmeti pazarı” olarak
belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Önaraştırma konusu faaliyetlerin yürütüldüğü hatlar Kilitbahir-Çanakkale ve Eceabat-
Çanakkale hatları olmakla beraber Çanakkale Boğazı’nda yer alan hatların birbirlerine
ikame olması nedeniyle, ilgili coğrafi pazar “Çanakkale Boğazı Bölgesi” olarak
belirlenmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller
I.2.1. Teşebbüslerin Yetkilileri ile yapılan Görüşmeler
- Gestaş Deniz Ulaşım Ticaret A.Ş. 110
Gestaş yetkilisi konuya ilişkin olarak aşağıdaki bilgileri vermiştir:
- Gestaş Ağustos 2006’da Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş. (TDİ)’den devraldığı feribot
ve iskele kullanım hakları ile arabalı vapur taşımacılığı faaliyetine başlamıştır. Gestaş’ın
%99 oranındaki hisse Çanakkale Valiliği İl Özel İdaresi’ne ait olmak üzere Çanakkale
Belediyesi, Çanakkale Sanayi ve Ticaret Odası, Ayvacık Belediyesi ve Süleyman Bey
Kooperatifi’nden ibaret olan beş ortağı bulunmaktadır. Gestaş’ın faaliyet gösterdiği
hatlarda adalar iskeleleri TDİ, diğer iskeleler ise Milli Emlak’a ait olup Gestaş bu
iskelelerin kullanım hakkını haizdir. Gestaş’ın kullanım hakkına sahip olduğu Çanakkale
iskelesi rakip Kilitbahir teşebbüsü tarafından para karşılığında kullandırılmakta olup,
Gelibolu iskelesi de rakipler ile ortak kullanılmaktadır. 120
- TDİ, Gestaş’ın feribot ve iskele kullanım haklarını kendisinden devralmasından önceki
5 yıl fiyatlarda artış yapmamıştır. Şirketimiz devirden sonra mevcut fiyatlarla kar
edemeyeceğinden, ücret artışına gitmiştir. 2 sene önce de petrol fiyatlarındaki yükseliş
nedeniyle zam yapılmıştır.
- Boğaz hatlarında doluluk oranı daha yüksek olmakla birlikte, adalar hattındaki yolcu
ve araç sayısında da son dönemde artış olmuştur. Çanakkale Boğazı’nda en yüksek
fiyatı filomuzun eski olması ve maliyetlerimizin daha yüksek olması nedeniyle firmamız
uygulamaktadır. Gestaş daha ağır gemilerle daha yüksek mesafeye gitmekteyken diğer
firmalar motorlarla daha düşük maliyetli çalışabilmektedirler. Fiyat belirlerken, başka
karşılaştırma imkânı bulunmadığından, İDO’nun Eskihisar Topçular hattıyla kıyaslama 130
yapılmaktadır. O hattaki fiyatları uygulayamasak da takip ediyoruz. Boğaz hatlarında
Gestaş’ın pazar payı yaklaşık %...’dir. Adalar hattında yalnızca biz çalışıyoruz, …
- Kilitbahir Deniz Nakliyat Turizm Tic. Ltd. Şti.
Kilitbahir Ltd. yetkilisinden konu hakkında elde edilen bilgiler şu şekildedir:
- Kilitbahir Ltd. 1960’lardan bu yana yalnızca Kilitbahir-Çanakkale hattında faaliyet
göstermektedir. Kilitbahir iskelesi Milli Emlak’a aittir ve Kilitbahir Köyü muhtarlığı
tarafından kullanım hakkı tahsis edilmektedir. Şu anda bu hatta yalnız biz taşıma
yapmaktayız, ancak Erdemler 2003 yılından başlayarak üç-dört yıl süreyle Kilitbahir’de
10-60/1256-470
4
bizimle havuz sistemi kapsamında çalıştı. Bu sistemde maliyetler her şirketin kendisine
ait olmakla birlikte, günlük hâsılatın beşte biri Erdemler’e verilmekteydi ve iki şirketin 140
gemileri sıraya konulmuştu. Daha sonra Erdemler, iskele kullanım hakkı sözleşmesi
hükümlerine aykırı olarak Kepez-Çanakkale hattında faaliyet göstermeye başlayınca,
Kilitbahir-Çanakkale hattındaki sözleşmesi feshedildi. Havuz sistemi Gelibolu’da faaliyet
gösteren teşebbüsler arasında da uygulanmaktadır. Günlük hâsılat şirketler arasında
eşit olarak paylaşılmaktadır. Bu sistemin sebebi, teşebbüslerin gemilerinin boş sefer
yapmasının ve bu sebeple zarar etmesinin önüne geçilmesidir.
Yetkili, şirket yöneticisi Nurdan ÇOKTİN’in bilgisayarından alınan 1.3.2007 tarihli
belgeye ilişkin olarak, belirtilen tarihte Belediye Kilitbahir tarafından kullanılan yolu
kapatma kararı almıştı, bu durumda bize Gestaş’ın rampalarına yanaşmamız önerildi.
Ancak bu rampalar bizim gemilerimize uygun değildi, aynı zamanda Gestaş, bu 150
rampaların kullanılabilmesi için havuz sistemi uygulanması şartını getirdi. Belirtilen
sistemde gerek kendi gerekse bizim sefer saatlerimizi Gestaş belirleyecekti ve gelir
havuzda toplanarak paylaşılacaktı. Ancak şikâyetlerimiz sonucu Belediye belirtilen yolu
kapatma kararını uygulamaya koymayınca söz konusu uygulama yapılamadı.
- Mevcut durumda Çanakkale-Kilitbahir arası, Gestaş’ın faaliyet gösterdiği Çanakkale-
Eceabat hattından daha kısa mesafe olmakla birlikte fiyatlarımız birbirine yakındır;
bizim uyguladığımız fiyat … TL, Gestaş’ın fiyatı ise … TL’dir. Mesafe sebebiyle
maliyetimiz Gestaş’tan daha düşük olduğundan, fiyatı … TL’nin altına indirebilecek
durumdayız, ancak iskele kullanım hakkı Gestaş’a ait ve bu şirket fiyatı düşürmemize
karşı çıkabilir. Sorun yaşamak istemediğimiz için Gestaş ile fiyat rekabeti yapmayı 160
tercih etmiyoruz. Söz konusu şirketin hâlihazırda sahip olduğu gemiler eski ve büyük
olduğundan, bu kadar kısa mesafede faaliyet göstermek için fazla maliyetlidir. Bu
nedenle Gestaş Kilitbahir-Çanakkale hattında şu anda faaliyet göstermemektedir.
- Erdemler Nakliyat Turizm Petrol Ürünleri Liman İşletmeciliği Tersanecilik İnş.
San. Tic. Ltd. Şti.
Erdemler yetkilisince dile getirilen konu hakkındaki hususlara aşağıda yer verilmiştir:
- Çanakkale Boğazı etrafında yolcu ve araç taşımacılığı yapılan hatlar Çanakkale-
Kilitbahir, Çanakkale-Eceabat, Gelibolu-Lapseki ve Gelibolu-Çardak’tır. Söz konusu
hatlardan Çanakkale-Eceabat ve Çanakkale-Lapseki arasında sadece Gestaş faaliyet
göstermektedir. Erdemler’in faaliyet gösterdiği tek hat olan Gelibolu-Çardak hattında 5 170
firma daha faaliyette bulunmaktadır. Söz konusu firmalar NG Deniz Taşımacılık, MEM
Deniz Taşımacılık, Gelba, Karahasan ve Doğanaslan firmalarıdır. Bu hatta Erdemler’in
uyguladığı fiyatlar; taksiler için … TL, minibüsler için … TL, kamyonlar için … TL, tırlar
için … TL ve yolcular için … TL’dir.
- Anılan hatların bulunduğu bölge Trakya ve Marmara’dan gelen araçlar için Anadolu’ya
geçiş anlamında bir dağıtım noktasıdır. Bu nedenle, söz konusu hatlar birbirlerini tam
olarak ikame etmektedir. Yani karşıya geçmek isteyen müşteriler bu hatlardan herhangi
birini tercih etmekte serbesttirler. Dolayısıyla bu hatlarda rekabet düzeyinin yüksek
olduğunu belirtmek mümkündür.
- Gestaş’ın faaliyet gösterdiği hatlarda özel firmaların faaliyet göstermesi söz konusu 180
olamamaktadır. Zaten, hatlar birbirlerine ikame oldukları için özel teşebbüslerin faaliyet
gösterdiği hatlara Gestaş’ın; Gestaş’ın faaliyet gösterdiği hatlara ise özel firmaların
girmesi söz konusu olmamaktadır.
- Faaliyet gösterdiğimiz Gelibolu-Çardak hattında faaliyet gösteren firmaların hareket
saatleri teknik nedenlerden dolayı Liman Müdürlüğü tarafından belirlenmektedir.
Liman’da tek bir rampa olduğu için birden fazla geminin aynı anda limandan hareket
etmesi mümkün değildir.
10-60/1256-470
5
Bu hatlarda faaliyet gösteren firmaların fiyat düzeyleri ise aynıdır.
- Dört Kardeşler Deniz Nakliyat Turizm Tic. Ltd. Şti.
Teşebbüs yetkilisinin önaraştırma konusuna ilişkin olarak belirttiği hususlara aşağıda 190
yer verilmiştir:
- Şirketimiz Gelibolu Çardak hattında faaliyet göstermektedir. Bu hatta bizden başka 5
firma daha faaliyette bulunmaktadır. Bu hatta gerçekleştirdiğimiz taşımacılık saat ve
ücret düzenlemesi bakımından Liman Başkanlığı’na bağlıdır.
- Gestaş’ın 2006 yılındaki özelleştirmeden sonra faaliyet göstermeye başlaması,
piyasadaki faaliyet düzeyini önemli ölçüde etkiledi. Gestaş’tan önce faaliyet gösteren
TDİ zamanında oldukça ciddi rekabet vardı ve bu düzende bizler ciddi zararlar ettik.
Gestaş’tan sonra rekabet yine ciddi düzeyde olmasına karşın eski dönemdeki gibi zarar
ettiğimizi söylemek söz konusu değildir. Bizim faaliyet gösterdiğimiz Gelibolu-Çardak
hattında faaliyet gösteren tüm firmalar aynı fiyatları uygulamakta ve Liman 200
Başkanlığından alınan izin çerçevesinde yarım saatte bir hareket etmektedirler.
- Bizler diğer altı firma ile birlikte Gelibolu Denizcilik ve Liman İşletmeleri A.Ş. (Gelibolu
Denizcilik)’nin kurucu ortakları arasında yer almaktayız. Söz konusu firmanın tek
kuruluş amacı özellikle alt yapı bakımından alınması gereken kararları almaktır. Kuruluş
Sözleşmesi’nde feribot taşımacılığı bulunmasına rağmen mevcut durumda Gelibolu
Denizcilik şu anda aktif değildir.
- Gelibolu Denizcilik ve Liman İşletmeleri San. ve Tic. A.Ş.
Şirket yetkilisinin konuya ilişkin olarak belirttiği hususlar aşağıdaki gibidir:
- Gelibolu Denizcilik 2006 yılından bu yana faaliyet göstermektedir. Gelibolu ile Çardak
arasında faaliyet gösteren 6 firmanın kurucu ortakları arasında bulunduğu şirketimizin 210
esas kuruluş amacı, Gelibolu iskelesinde faaliyetimizi önemli ölçüde etkileyen alt yapı
eksikliklerini gidermektir. Bu amaçla başlıca hedefimiz Belediye Başkanlığı ile de
uzlaşmamızın sonucu olarak belediyenin bize tesis ettiği yere bir adet iskeleye
yaptırmak olup, gerekli makamlardan izin alma çalışmalarımız devam etmektedir.
- Gelibolu Denizcilik’in de çabalarının temelinde faaliyet gösterdiğimiz hatta daha önce
var olan bir takım düzensizliklerin giderilmesi bulunmaktadır. Bu anlamda belediye
başkanlığının da önderliğinde zaman tarifelerini belirledik. Böylece, gemilerin kalkış
saatleri önemli ölçüde düzenlilik kazanmış ve önemli sorunlardan birisi de ortadan
kaldırılmıştır. Bu piyasada faaliyet gösteren firmalar küçük bir yerde faaliyet gösteren
teşebbüsler oldukları ve fiyat göstergeleri piyasada oldukça şeffaf olduğu için firmalar 220
tarafından uygulanan fiyatlar paralellik arz etmektedir.
- Bize göre Çanakkale Boğazı’nda yapılan feribot taşımacılığında en önemli sorun
önceden TDİ işletmesinde olan feribot hatlarındaki özelleştirmenin sağlıklı biçimde
gerçekleştirilmemiş olmasıdır. Zira feribot işletmesi muayyen bedelin çok altındaki
fiyatlar ile İl Özel İdaresine devredilmiş ve kamunun bütün imtiyazlarını
kullanabilmesinin önü açılmıştır. Bu amaçla özelleştirme pazarda rekabet düzeyinin
iyileştirilmesi anlamında herhangi bir katkı sağlamamıştır. Kamu kaynaklarından ve
imtiyazından faydalanma imkânı olan bir teşebbüs ile bizlerin bu hatta rekabet etmesi
söz konusu değildir. Zira Gestaş, İl Özel İdaresinin desteğini arkasına alarak,
belediyeye ait bazı iskelelerin mülkiyetini devralmıştır. Bununda ötesinde, Gestaş yine 230
kamu imtiyazını kullanarak, araçlardan alınması gereken park ücretlerini almama gibi
bir imtiyaz kullanarak, rakiplerine karşı önemli bir rekabet avantajı kazanmaktadır.
I.2.2. Yerinde İncelemede Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
10-60/1256-470
6
1- Kilitbahir-Çanakkale hattında faaliyet gösteren Kilitbahir Ltd, Kilitbahir İskelesi’nin
kullanım hakkı için Kilitbahir Muhtarlığı, Çanakkale İskelesi’nin kullanım hakkı için ise
söz konusu iskelenin işletim hakkını haiz olan Gestaş ile sözleme akdetmiştir.
Gestaş ile Kilitbahir Deniz Nakliyat arasında bir yıl süreli olarak imzalanan “Çanakkale
Koltuk Barınağı’ndan Yolcu ve Araç Taşıma Protokolü”nün “Sefer Yapılacak Mevki”ye
ilişkin 7. maddesi hükmünü şu şekildedir:
“Firma seferlerini Kilitbahir mevkiine yapacak olup, Eceabat’tan kesinlikle sefer 240
yapmayacaktır. Böyle bir durumun tespiti halinde hiçbir ihtar ve ihbara gerek
kalmaksızın protokol münfesih sayılacaktır. Bu hususta firma hiçbir gerekçe ileri
sürmeyeceğini kabul ve taahhüt eder.”
Söz konusu hüküm, Gestaş ile Kilitbahir Ltd. arasında imzalanan 15.6.2008, 15.6.2009,
1.8.2010 tarihlerinde akdedilen sözleşmelerin tamamında yer almaktadır.
Aynı hüküm Kilitbahir Köy Tüzel Kişiliği ile Kilitbahir Ltd. arasında yapılan devletin
hüküm ve tasarrufu altında kayıtlı ancak Kilitbahir Köy Tüzel Kişiliğine kiralanmış
bulunan Kilitbahir’deki Motor Basen Sahası’ndan istifade edilmesine ilişkin olarak 2002-
2010 yılları arasında yıllık imzalanan sözleşmelerin tamamında yer almaktadır.
Benzer nitelikteki bir hüküm 2002-2009 arasında Kilitbahir-Çanakkale ve Kepez-250
Kilitbahir hatlarında çalışan Erdemler’in Kilitbahir Motor Basen Sahası’ndan
yararlanmak için Kilitbahir Köy Tüzel Kişiliği ile yaptığı tüm sözleşmelerde de
düzenlenmiştir.
2- Gelibolu Denizcilik bünyesinde yapılan yerinde incelemelerde kurucu ortak olan
teşebbüs temsilcilerinin imzaları ile alınmış bir takım karar metinlerine ulaşılmıştır. Söz
konusu belgelerden dosya kapsamında önem arz edenlere aşağıda yer verilmiştir:
- Herhangi bir tarih belirtilmeyen fakat altında kurucu ortakların (Erdoğan Aziz Erdem,
Mehmet Yükseliyor, Mustafa Rüçhan Özer, Tuncay Karagöz, Erhan Gündüz) imzası
bulunan “Karar” başlıklı metin aşağıdaki şekildedir:
“Karar 260
1. Dışarıda para toplamak kesinlikle yasak. Gemiler süratle araçları alıp parayı içerde
toplayacaklar.
2. Rampada araç olan teknenin yanındaki rampaya Çardak’tan gelen gemi araç
indirdikten sonra, araç yoğunluğu varsa ya da hava lodossa (bu kararı yazıcı verecek)
yerinden çıkmayıp hemen araç alıp yola çıkacak. Yoğunluk tamamlanınca tekneler
sırayı düzeltecek.
3. Para toplayan kişi araç sayısını kaptan bildirecek ve kaptan yazacak. Gerekli
görüldüğünde kaptan kontrol yapacak veya yaptırılacak. Minibüsler, kamyonetler
cinslerine göre belirlenecek. (Ruhsat)
4. Kaptanlar eğitime alınacak yetkiler görüşülecek. 270
5. Tüm güverteciler ayrı ayrı yazım yapacaklar ve fişleri kaptana verecekler.
6. İskelenin iç kısmına yatmak için kimse rampa yapmayacak.
7. Gece için bir meydancı alınacak.
8. Saman mevsiminde kamyonlara zam yapılacak. Kamyon 80 YTL Tır 100 YTL olacak.
9. Ortak teknelerden herhangi birine Liman başkanlığınca ceza kesildiğinde bu ceza
havuzdan ortak ödenecek.
10. Rampadan araç alan tekneleri Çardaktan gelen tekne sıkıştırmayacak tekne
çıkıncaya kadar açıkta bekleyecektir.
10-60/1256-470
7
11. Yukarıda alınan kararların uygulanmasından Tuncay SARI ve Recep YÜZÜAK
sorumlu olacaklar. Gemi kaptanları ve personeli Tuncay SARI ve Recep YÜZÜAK’ın 280
verecekleri talimatları aynen uygulamak zorundadırlar. Her iki yetkili de personelin
hatasından dolayı personelin işine son verme yetkisine sahiptirler.”
- 24.03.2007 Tarihli Toplantı Gündem Maddeleri başlıklı belge:
“1. Tehlikeli madde izni çıkması sonucunda Gestaş ile anlaşmanın bozulup
bozulmayacağı
2. Gemilere alınacak güvenlik görevlileri
3. Olağanüstü durumlarda Gestaş rampalarının kiralanması
4. Bazı özel yapılı araçların tarifeye ücretlerinin konulması
5. Yazlık kıyafetler
6. İskele ve rıhtımlardaki yıkık ve hasarlı yerlerin onarılması 290
7. Belediyenin alacağı Hazine yerleri hakkında görüşme
8. Çardak iskelesinde eleman görevlendirilmesi
9. Çardak iskelesi çalışma pozisyonu
10. Yazıcıların zam talepleri
11. Ücretsiz geçecek resmi kurum araçları
12. Gelba İşletmesinin Gelibolu Denizcilik A.Ş. giderlerine ortak olması”
- 24.03. 2007 tarihli “Toplantı Kararları” başlıklı belge;
“1. Yanıcılar gece ve gündüz taşınacak Gestaş’a bilgi aktarılmayacak. Yanıcı firmaları
ile şifai temas kurulacak. Fiyatlarda değişiklik yapılmayacak., Gestaş fiyat indirimine
giderse tekrar karar alınacak. 300
…
3. Olağanüstü vasıta yoğunluğunda Gestaş’ın rampalarının kiralanması ve kira
ücretlerinin karşılıklı belirlenmesi, kiralanma esaslarının en yakın bir sonraki toplantıda
kararlaştırılmasına.
4. Konteynır ve herhangi bir iş makinesi taşıyan tır türü araçların geçirilmesi 100 YTL
olarak tarifeye eklenecek, motosikletler için bisiklet yazılacak ve bu konuda yazıcılar ve
personel uyarılacak.
…
7. Belediyenin alacağı hazine yerleri ile ilgili yazışmalar takip edilecek ve yardımcı
olunacak. 310
…
12. Gelba İşletmesinin Gelibolu Denizcilik İşletmeleri A.Ş.’nin bir takım ortak giderlerine
katılması uygun görülmüştür.”
- 9 Haziran 2009 tarih ve “Karar” başlıklı belge;
“…
3. Gemilerin kalkışlarını, yanaşmalarını tayin etmekle yazıcılar yetkili kılınmıştır.
İskeledeki duruma göre inisiyatif kullanacaklardır.
…
10-60/1256-470
8
7. Fiyatlarda bazı küçük araçlar ve benzer araçlar için belirtilen fiyatlar uygulanacak
(örneğin kango, doblo gibi küçük kamyonetlerde) otomobil fiyatlarından işlem 320
görülecektir.
…
10. İskele üzerine gelen araçlar özellikle Çardak iskelesindeki bugüne kadar yapıldığı
gibi bekletilmeden boşalan gemiye alınacak, iskele üzerinde araç bekletilmeyecektir.
…
13. Her gemi saman kamyonu alacak “ben almıyorum” diyen geminin o seferi iptal
edilecek ve sefere girmediği kadar noksan pay alacaktır.”
- Bağlı İşletmelere gönderilen 10.1.2008 tarihli yazı;
“1. Veresiye geçen LNG tankerlerinin hâsılat ve KDV paylaşımı hesaplamalarında
aksaklıklar yaşandığı görülmüştür. 330
Bu itibarla feribotu veresiye LNG tankeri taşıyan işlemeler feribottan gelen veresiye
fişini 566 29 00 numaraya fakslayacaktır.
2. Hâsılat ve KDV paylaşım hesapları her hafta Salı günü öğleden sonra yapılacaktır.
Salı günü tatil günlerine rastladığında müteakip işgünü yapılacaktır.
3. Hâsılat ve KDV paylaşımına tüm işletmelerin görevlileri katılacaktır.
4. İşletmeler yanıcı havaleleri için banka hesaplarını ayıracak paylaşım günü cüzdanlar
güncelleştirilmiş olarak getirilecektir.
5. Paylaşım hesapları Salı gününden önce gelen Cuma günü mesai sonuna kadar
yapılmış havaleleri kapsayacaktır.”
I.3. Değerlendirme 340
Önaraştırmanın konusunu, Çanakkale Boğazı’nda yolcu ve araç taşımacılığı yapan
firmaların birlikte ve fahiş fiyat uyguladıkları; alternatif ulaşım imkânı olmayan hatlarda
tekelleştikleri ve söz konusu pazar gücünü kötüye kullandıkları iddiaları
oluşturmaktadır. Başvuruya konu teşebbüslerin uygulamalarının değerlendirilmesinden
önce pazarın yapısı ve pazarın yapısını etkileyen hukuki süreçler hakkında bilgi
verilmesinde yarar görülmektedir.
Çanakkale İl Özel İdaresi kontrolünde olan Gestaş’ın faaliyet göstermekte olduğu hatlar
ve iskelelerde sözü edilen şirketin deniz taşımacılığı hizmeti sunmaya başladığı
15.8.2006 tarihinden önce TDİ faaliyet göstermiştir. 10.10.1983 tarih ve 117 sayılı
Kanun Hükmünde Kararname ile bir Kamu İktisadi Kuruluşu olarak kurulan TDİ’nin 350
başlıca faaliyet konusunu iç ve dış sularda araba, yolcu beraberi yük taşıma işleri,
acentelik, temsilcilik, gemi alım-satım ve kiralanması, brokerlik, kılavuzluk,
römorkörcülük ve palamar işleri ile diğer liman hizmetleri oluşturmuştur. TDİ, 10.8.1993
tarih ve 93/4693 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile özelleştirme kapsamına alınmış
olduğundan, faal olduğu dönemde teşebbüsün tüm hisseleri T.C. Başbakanlık
Özelleştirme İdaresi’nin mülkiyetinde olmuştur.
Bununla birlikte TDİ’nin faaliyet kapsamında yer alan Çanakkale ili ve çevresindeki
şehir hatları hizmetleri, Özelleştirme Yüksek Kurulunun 24.7.2006 tarih ve 2006/60
sayılı Kararı çerçevesinde 15.8.2006 tarihinde Çanakkale İl Özel İdaresine
devredilmiştir. Söz konusu karar uyarınca TDİ ile Çanakkale İl Özel İdaresi arasında bir 360
devir protokolü imzalanarak aşağıdaki hususlar kararlaştırılmıştır:
 TDİ’nin Şehirhatları İşletmesi Çanakkale bölgesi Çanakkale, Eceabat, Lapseki,
Gelibolu, Geyikli-Yükyeri, Bozcada, Gökçeada ve Kabatepe hatlarındaki yolcu ve araç
10-60/1256-470
9
taşıma hizmetlerinden Protokolde belirtilen gemi ve iskeleleri Çanakkale İl Özel
İdaresi’ne devrederek çekilmesi,
 TDİ’ye ait yolcu ve araç taşıyan (dokuz adet) gemiler ile yüzer vasıtaların yedekleri ve
demirbaşların 95.000 TL üzerinden Çanakkale İl Özel İdaresine devredilmesi,
 Belirli sayıda personelin Çanakkale İl Özel İdaresine devri,
 Yukarıda adı geçen hatlarda kullanılan iskelelere ilişkin;
- Mülkiyeti TDİ adına kayıtlı bulunan taşınmazların Çanakkale İl Özel İdaresine devri, 370
- TDİ’ye tahsisli yelerin Çanakkale İl Özel İdaresi’ne tahsisinin sağlanması,
- TDİ’nin kullanımında ve/veya tasarrufunda bulunan Maliye Hazinesi adına kayıtlı
ve/veya tasarrufunda bulunan Maliye Hazinesi adına kayıtlı ve/veya Devletin hüküm ve
tasarrufu altındaki yerlerin Hazine tarafından Çanakkale İl Özel İdaresine tahsisinin
sağlanması yönünde girişimlerde bulunması.
Söz konusu Protokolü müteakip, Gestaş ile Çanakkale İl Özel İdaresi arasında,
16.8.2006 tarihinde yürürlüğe giren “Gemi, İskele ve Terminaller ile Hatların İşletme
Hakkı Sözleşmesi” akdedilmiştir. Belirtilen sözleşme uyarınca, Çanakkale İl Özel
İdaresi’ne devredilen dokuz adet gemi ile bunlara ait yedek parça ve demirbaşlar ve
Çanakkale-Eceabat, Gelibolu-Lapseki, Yükyeri-Bozcaada, Kabatepe-Gökçeada ve 380
Çanakkale-Gökçeada hatlarının işletim hakkı ve Çanakkale İl Özel İdaresi’nin kullanım
hakkını haiz olduğu iskele ve terminallerin işletim hakkı Gestaş’a verilmiştir.
I.3.1. İskele Kullanımına İlişkin Sözleşmeler
Kilitbahir Ltd.’nin gerek Gestaş ile Koltuk Barınağı iskelesinin, gerekse Kilitbahir Köy
Tüzel Kişiliği ile Motor Basen Sahası’ndaki iskelenin kullanımına ilişkin kira
sözleşmelerinde ve Erdemler Denizcilik’in Kilitbahir Köy Tüzel Kişiliği ile Motor Basen
Sahası’ndaki iskelenin kullanımına ilişkin kira sözleşmelerinde “Sefer Yapılacak Mevkii”
başlıklı maddede Kilitbahir Ltd’nin Eceabat’tan sefer düzenlenmesi yasaklanmış ve
buna aykırı hareketin sözleşmenin feshine neden olacağı kesin hükümlerle ifade
edilmiştir. 390
Kilitbahir Ltd., bugüne kadar Eceabat’tan sefer düzenlemediği için söz konusu
sözleşme maddeleri uyarınca sözleşme feshi açısından bir sorun yaşamamış, ancak
Erdemler Denizcilik 2008 yılında Kepez-Eceabat hattında sefer düzenlemeye
başladığında, söz konusu rekabet yasağı hükmü Kilitbahir Köy Tüzel Kişiliği ile akdettiği
sözleşmenin feshedilmesine neden olmuştur.
Erdemler, 7.9.2010 tarih ve 7030 sayı ile Kurum kayıtlarına giren yazısında, Çanakkale-
Kilitbahir hattında taşımacılık yapmaya bölgede TDİ’nin faal durumda olduğu Mart 2002
döneminde başladıklarını, TDİ’nin faaliyetlerinin İl Özel İdaresinin kontrolünde bulunan
Gestaş’a devredilmesi üzerine 2006 yılından sonra Gestaş ile varılan anlaşma
çerçevesinde (iskele kullanımı) faaliyetlerine devam ettiklerini belirtmiştir. Bununla 400
birlikte 2008 yılında Çanakkale-Kilitbahir hattında Kilitbahir İskelesi’nin kullanımı için
yapılan sözleşmenin Kilitbahir Köy Tüzel Kişiliği tarafından feshedilmesinin ardından bu
hattaki faaliyetleri son bulmuştur.
Denizcilik Müsteşarlığından alınan izne ve Kilitbahir Köy Tüzel Kişiliği ile Kilitbahir
İskelesi’nin kullanımına ilişkin imzalanan Sözleşme’ye bağlı olarak 21.6.2008 tarihinde
Kepez-Kilitbahir hattında yolcu ve araç taşımacılığı faaliyetlerine başlandığı, ancak
ekonomik ve idari nedenlerle 23.11.2008 tarihinde söz konusu hattan ayrılmak
durumunda kalındığı da Erdemler tarafından ifade edilen hususlar arasındadır. Bunun
üzerine, yeniden Çanakkale-Kilitbahir hattında faaliyet göstermek isteyen Erdemler, İl
Özel İdaresi ile iskele kullanımında mutabakata varmış olmasına rağmen, Kilitbahir 410
10-60/1256-470
10
Muhtarlığının işlettiği Kilitbahir İskelesi’nin kullanımına izin vermemesi üzerine bu hatta
faaliyet gösterememiştir. Erdemler, altı yıl faaliyet gösterdikleri hattan objektif nitelikte
herhangi bir gerekçeye dayanmaksızın dışlanmalarına yol açan nitelikteki davranışları
rekabeti kısıtlayan ve 4054 sayılı Kanun’a aykırılık teşkil eden davranışlar olduğunu
iddia etmektedir.
Aynı konuya ilişkin olarak Kilitbahir Muhtarlığının açıklamaları farklı yöndedir. Muhtarlık,
Erdemler’in;
- Çanakkale Kilitbahir arasındaki faaliyetlerine 28.6.2002 tarihinde başladığını ve 2002 -
2007 yılları arasında bu hatta faaliyet gösteren diğer firma olan Kilitbahir Ltd ile birlikte
havuz sisteminde ortak olarak çalıştığını, 420
- 2007 yılı sonundan 2008 yılının ilk aylarında bu hattaki faaliyetlerini bırakıp İzmir’de
başka bir hatta faaliyet göstermeye başladığını ve süreçte Muhtarlığın iyi niyet
çerçevesinde sözleşmeyi feshetmediğini,
- 2008 yılı başlarında yeniden faaliyet göstermek için Kilitbahir’e geldiğini fakat bu defa
Kilitbahir Ltd. ile havuz anlaşmasına yanaşmadığını, bunun sonucunda ciddi fiyat
rekabetinin baş gösterdiğini, bu süreçte Erdemler’in fiyatları 4 TL düzeyine kadar
indirdiğini ve bu durumun yörede çeşitli başka sorunlarla beraber Muhtarlığın en önemli
gelir kaynağı olan İskele kiralarını temin edememesine yol açtığını,
- Bir süre sonra Kilitbahir-Kepez hattında faaliyet göstermek için Muhtarlığa başvuruda
bulunduklarını, iyi niyet kaideleri çerçevesinde Muhtarlığın bu talebe Kilitbahir Deniz 430
Nakliyat ile eşit koşullarda (binek oto ve kamyonet taşımacılığı ile sınırlı olacak biçimde)
izin verdiklerini,
- Aynı hatta ağır vasıta taşımacılığı yapmak yönündeki başvurularının, iskele
altyapısının güvenliğini tehdit ettiği ve sit alanı niteliğindeki Kilitbahir-Eceabat yolunun
bu tür vasıtaların geçişine uygun olmadığı gibi sebeplerden ötürü reddedildiğini,
- Ardından Erdemler’in Muhtarlığın bilgisi dışında Kepez’den Eceabat’a taş kamyonları
taşımaya başladığını, bu durumun sözleşmenin Erdemler’in Çanakkale-Eceabat
arasında faaliyet göstermeyeceğine ilişkin maddesinin ihlali anlamında geldiğini,
- Bu süreçte aynı zamanda Erdemler’in Kepez Kilitbahir hat izninin Denizcilik
Müsteşarlığı tarafından iptal edildiğinin anlaşıldığını, 440
- Erdemler’in gerekli ödemelerini aksatması nedeniyle icra takibi başlatıldığını ve bu
gelişmeler üzerine Eceabat Asliye Hukuk Mahkemesinin 18.2.2009 tarihli sözleşmenin
feshine hükmeden kararı da göz önüne alınarak sözleşmenin feshedildiğini
belirtmiştir.
Çanakkale-Kilitbahir hattında yolcu ve araç taşımacılığına dair ilk sözleşme 2002
yılında imzalanmıştır. Çanakkale-Kilitbahir hattında yapılacak seferlerde Kilitbahir
iskelesinin kullanımına ilişkin sözleşmelerin “Sefer Yapılacak Mevki” başlıklı maddesi
aşağıda yer verildiği gibidir:
“SEFER YAPILACAK MEVKİ
Firma seferlerini Çanakkale mevkiinde yapacak olup, Eceabat’tan kesinlikle sefer 450
yapmayacaktır. Böyle bir durumun tespiti halinde hiçbir ihtara gerek kalmaksızın
protokol münfesih sayılacaktır. Bu hususta firma hiçbir gerekçe ileri süremeyeceğini
açıkça kabul ve taahhüt eder.”
Erdemler, Kepez-Kilitbahir hattında taşımacılık yapmak üzere 2007 yılı sonunda
Kilitbahir Köy Tüzel Kişiliğinden Kilitbahir iskelesinin kullanımına ilişkin talepte
bulunmuştur. Bunun üzerine Erdemler ile Kilitbahir Köyü Tüzel Kişiliği arasında
Kilitbahir Kepez hattındaki seferlerde Kilitbahir iskelesinin kullanımına ilişkin 21.8.2008
10-60/1256-470
11
tarihinde bir yıllık bir sözleşmenin imzalanmıştır. İmzalanan bu Sözleşme’de de
Erdemler’in Eceabat hattındaki faaliyetlerine ilişkin yasaklamanın varlığını koruduğu
görülmektedir. Bahse konu sözleşme maddesi; 460
“Madde 7 SEFER YAPILACAK MEVKİ
Firma seferlerini Kilitbahir Kepez hattında yapacak olup, Çanakkale koltuk barınağı ve
Eceabat’tan kesinlikle sefer yapmayacaktır. Firma oto ve kamyonet (4500 kg) haricinde
ağır vasıta taşımacılığı kesinlikle yapmayacaktır. Böyle bir durumun tespiti halinde
hiçbir ihtara gerek kalmaksızın protokol münfesih sayılacaktır. Bu hususta firma hiçbir
gerekçe ileri süremeyeceğini açıkça kabul ve taahhüt eder.”
ifadelerini içermektedir.
Erdemler’in sözleşme imzaladığı hatlardan ilki olan Çanakkale-Kilitbahir hattında
Kilitbahir iskelesinin kullanımına ilişkin Sözleşme 21.5.2008 tarihinde bitimine bir ay
kala Kilitbahir tüzel kişiliğinin gönderdiği bir ihtarname ile feshedilmiştir. Her ne kadar 470
Erdemler, ihtarnameye cevaben gönderdiği yazıda söz konusu feshin haklı
gerekçelerinin oluşmadığı ve bu nedenle de haksız fesih olduğunu savunsa da
Sözleşme’nin yenilenmesi anlamında herhangi bir sonuca ulaşamamıştır. Erdemler’in
gönderdiği bilgilerden, bu fesihten sonra aynı hatta yeniden faaliyet gösterebilmek için
Çanakkale İl Özel İdaresi ile Çanakkale İskelesi’nin kullanımına ilişkin olarak
mutabakata varılmasına rağmen, Kilitbahir Köyü Tüzel Kişiliğinin onay vermemesi
nedeniyle bu hatta yeniden faaliyet gösteremediği anlaşılmaktadır.
Kilitbahir Muhtarlığı tarafından gönderilen belgelerden, Çanakkale Kilitbahir hattındaki
Sözleşme’nin iptalinde, Erdemler’in Kilitbahir Ltd ile oluşturulan havuzdan ayrılmasının
ardından başlayan fiyat rekabetinin ve bunun sonucunda yaşanan başka bir takım 480
olumsuzluklarla beraber Muhtarlığın iskele gelirlerinin düşmesinin de etkili olduğu
anlaşılmaktadır.
Bu iptalin ardından 21.8.2008 tarihinde Erdemler ile Kilitbahir Köyü Tüzel Kişiliği
arasında bu defa Kepez-Kilitbahir hattında gerçekleştirilecek seferlerde Kilitbahir
iskelesinin kullanımına ilişkin Sözleşme imzalanmıştır. Erdemler, Kepez-Kilitbahir
hattından da Sözleşme’nin imzalanmasından yaklaşık üç ay sonra 23.11.2008 tarihinde
ekonomik ve idari nedenlerle çekilmek durumunda kaldığını belirtmiştir. Öte yandan
yine Kilitbahir Köyü tüzel kişiliği tarafından gönderilen belgelerden, Erdemler’in
Erdemler 5 isimli gemisi için Denizcilik Müsteşarlığı tarafından verilen Kepez-Kilitbahir
hat izninin sefer saatlerine riayet edilmediği gerekçesi ile 5.2.2009 tarihinde iptal edildiği 490
görülmektedir.
Bununla beraber, Muhtarlık ve Erdemler tarafından gönderilen belgeler birlikte
değerlendirildiğinde, Erdemler’in Sözleşme’nin devam ettiği dönemde Kepez ile
Eceabat arasında ağır vasıta taşımacılığı gerçekleştirildiği, bu hususun da imzalanan
sözleşme hükümlerine aykırılık teşkil ettiği gerekçesiyle Kilitbahir muhtarlığı tarafından
sözleşmenin iptal edilmek istendiği anlaşılmaktadır. Bu amaçla Kilitbahir Muhtarlığı
tarafından 19.9.2008 tarihinde Eceabat Sulh Hukuk Mahkemesi Hakimliğine Erdemler
firmasına ait teknelerin Eceabat limanına kamyon ve araç taşıyıp taşımadığının tespiti
amacıyla başvuruda bulunulmuştur. Mahkeme tarafından taşınıldığı yönünde karara
varılmasının ardından bu karara dayanarak Sözleşme’nin feshi istemi ile Kilitbahir tüzel 500
kişiliği tarafından 31.12.2008 tarihinde Eceabat Asliye Hukuk Mahkemesine başvuruda
bulunulmuştur. Söz konusu Mahkemenin E.2009/1 ve K.2009/11 sayılı kararında,
Erdemler tarafından Kepez’den Eceabat Limanı’na araç taşımacılığı yapıldığı ve bu
durumun Sözleşme hükümlerine açık biçimde aykırılık teşkil ettiği gerekçesiyle davaya
konu olan Kepez-Kilitbahir hattına ilişkin sözleşmenin feshine hükmolunmuştur.
10-60/1256-470
12
Bu incelemeler çerçevesinde, liman ve iskele işletmeciliği şeklinde ticari faaliyetler
yürüten Kilitbahir Köyü Tüzel Kişiliği’nin 4054 sayılı Kanun anlamında bu faaliyetleri
itibariyle teşebbüs olarak kabul edilmesi gerektiği ve iskelelerin kiralanmasına ilişkin
olarak arabalı vapur ve feribot taşımacılığı yapan teşebbüslerle yaptığı sözleşmelerin
Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde rekabeti sınırlayıcı teşebbüsler arası anlaşma 510
niteliğinde olduğu değerlendirilmektedir. Benzer şekilde, işletme hakkı Gestaş’ta
bulunan Koltuk Barınağı İskelesi’nin kiralanmasına ilişkin olarak Gestaş ile Kilitbahir
Ltd. arasında imzalanan Sözleşme de “sefer yapılacak mevkii” başlıklı maddesi
nedeniyle Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde rekabeti sınırlayıcı bir anlaşma
niteliğindedir.
İskele kullanımına ilişkin teşebbüslerle imzalanan sözleşmelerde önemli rekabet
yasaklarının getiriliyor olması Çanakkale Boğazı’ndaki taşımacılık hatlarındaki rekabeti
engelleyen unsurlardan biridir. Hem Çanakkale İskelesi’nin kullanımına ilişkin olarak
Gestaş tarafından hem de Kilitbahir İskelesi’nin kullanımına ilişkin olarak Kilitbahir
Muhtarlığı tarafından Çanakkale-Eceabat hattında faaliyet gösterilmemesi yönünde 520
şartlar ileri sürülmüştür. Deniz yolu taşımacılığının altyapısı konumunda olan iskelelerin
kullanımının başka bazı hatlarda faaliyet göstermeme şartına bağlanmasının rekabeti
açık biçimde sınırladığı ve hizmet piyasalarının paylaşılması sonucunu doğurduğu
açıktır.
Rekabet yasağı içeren mezkûr sözleşme maddelerinin Kanun’un 5. maddesi
çerçevesinde muafiyet de alamayacağı anlaşılmıştır. Çünkü Kilitbahir Muhtarı ile
yapılan görüşmelerden bu maddenin konuluş amacının yalnızca Çanakkale-Eceabat
hattında faaliyet gösteren Gestaş ve sahibi İl Özel İdaresi ile rekabete girmemek olduğu
anlaşılmıştır. Aynı zamanda Gestaş Yönetim Kurulu Başkanlığını yapan Çanakkale
Valisi ile yapılan görüşmede de Gestaş’ın Çanakkale Koltuk Barınağı İskelesi’nin 530
Kilitbahir Ltd.’ye kullandırılmasına ilişkin protokoldeki benzer hükmün makul bir
gerekçesi olmadığı belirtilmiştir. Bu çerçevede, söz konusu hükümlere Kanun’un 5.
maddesi çerçevesinde muafiyet verilebilmesi için gerekli olan koşulların sağlanmadığı
değerlendirilmektedir. Bu itibarla, Kilitbahir motor basen sahasının kullanımına ilişkin
sözleşmenin feshine neden olan ve iskeleyi kullanan tarafın bir başka hatta çalışmasını
yasaklayan maddesi 4054 sayılı Kanun’a aykırılık teşkil ettiğinden hukuken geçersizdir.
I.3.2. Çanakkale Boğazının Kuzeyindeki Hatlarda Faaliyet Gösteren Firmalar
Arasındaki İşbirliğinin Değerlendirilmesi
I.3.2.1. Gelibolu Denizcilik ve Liman İşletmeleri A.Ş.’nin Kuruluşu
Dosya mevcudu bilgilere göre, Gelibolu-Çardak hattında faaliyet gösteren beş 540
teşebbüs, kendilerinin kurucu ortağı oldukları Gelibolu Denizcilik bünyesinde bir araya
gelerek belirli alanlarda işbirliğine gitmişlerdir. Raportörlerin gerek sektördeki diğer
oyuncular ve kamu temsilcileri ile yaptıkları görüşmeler ve gerekse yerinde
incelemelerde elde edilen bilgi ve belgeler bu teşebbüsler arasında “havuz” niteliğinde
bir anlaşmanın varlığına işaret etmektedir.
Dosya mevcudu bilgilere göre, Gelibolu-Çardak hattında faaliyet gösteren Erdemler,
Dört Kardeşler, Karagözler, Kerem Denizcilik ve NG Denizcilik ile bu firmalar tarafından
kurulan Gelibolu Denizcilik yetkilisi tarafından sıklıkla dile getirilen ve yapılan diğer
görüşmelerde de doğrulanan bir husus, bahse konu işbirliği öncesi dönemde Gelibolu-
Çardak hattında hizmet arzında ciddi sıkıntıların yaşandığıdır. Bu durumun başlıca 550
sebebi, Gelibolu İskelesi’nin alt yapısı itibariyle çok sayıda teşebbüsün faaliyet
göstermesine müsait olmamasıdır. Gestaş’a devredilmeden önce TDİ’nin, mevcut
durumda ise Gestaş’ın mülkiyetinde bulunan Gelibolu İskelesi’nde Gelibolu
Belediyesine ait rampalardan hareket eden firmalar arasında yoğun rekabetin olduğu
dönemlerde güvenliği tehdit edecek boyutta paylaşım kavgalarının yaşandığı
10-60/1256-470
13
kaydedilen hususlardandır. Öte yandan mevcut altyapının yeni iskelelerin yapımı ile
iyileştirilmesi oldukça uzun bürokratik süreçler nedeniyle kısa vadede mümkün
olmamaktadır. Bu nedenle mevcut durumda yetersiz olan altyapının daha etkin
kullanılması, bundan kaynaklanan hizmet arzındaki sorunların ortadan kaldırılması ve
yeni bir iskelenin yapılması konusunda adımların atılması amaçlarının, teşebbüsleri bu 560
alanda işbirliği yapmaya ittiği anlaşılmaktadır.
Ayrıca, sahip olduğu gemi sayısı, taşıdığı yolcu ve araç adedi ve iskelelerin kullanım
hakkı olmak üzere birçok bakımdan Çanakkale Boğazı’nın en önemli oyuncusu
konumunda bulunan Gestaş karşısında, bölgedeki diğer firmaların çekingen
davranmaları bu işbirliğini tetikleyen bir başka unsurdur. Pazarın önemli bir bölümünü
elinde bulunduran Gestaş’ın, bölgedeki önemli iskelelerin kullanım hakkına sahip
olmasının yanı sıra, başkanlığını Çanakkale Valisi’nin yaptığı İl Özel İdaresi’nin
kontrolünde olması nedeniyle diğer firmaların rekabet etmekten kaçındıkları bir firma
konumundandır. Öyle ki, Kilitbahir örneğinde olduğu gibi, bazı hatlarda iskele
mülkiyetini elinde bulunduran taraflar, iskelelerin kullanım hakkına ilişkin düzenledikleri 570
sözleşmelerde Gestaş’ın faaliyet gösterdiği hatlara girmeme şartını getirmektedir.
Özellikle Gelibolu Çardak hattındaki firmalar, bu durumu Gestaş’ın bir anlamda kamu
gücünü elinde bulunduran bir firma olmasına bağlamakta ve bu nedenle özelleştirme
sürecinde TDİ hatlarının aktifleri ile Çanakkale İl Özel İdaresi’ne aktarılmasını pazardaki
rekabeti sakatladığı gerekçesiyle eleştirmektedirler.
Kuruluşunda bu nedenlerin etkili olduğu düşünülen Gelibolu Denizcilik’in Kuruluş
Sözleşmesi’ne bakıldığında, kurucu ortakların Erdemler, Dört Kardeşler, Karagözler,
Kerem Denizcilik, NG Denizcilik olduğu görülmektedir. Gelibolu Denizcilik’in Kuruluş
Sözleşmesi’nde yer verilen amaç ve konusu ise;
“AMAÇ ve KONU 580
MADDE 3
Şirketin amaç ve konusu başlıca şunlardır:
Liman, iskele ve rıhtımlar arasında arabalı vapurları, yük ve yolcu taşıma gemileri her
türlü feribot, deniz otobüsü gibi deniz araçlarının işletmeciliğini yapmak; yük ve yolcu
taşımak ve acentelik hizmetlerini vermek.
Şirket bu amaçlara ulaşmak için;
A- Denizcilik Konusunda;
- Yanaşma rampası işletmeciliği yapmak
- Arabalı vapurları, feribot, deniz otobüsü, yük ve yolcu taşıma araçları
işletmeciliği yapmak 590
- Deniz araçları işletmeciliği ile ilgili acentelikler kurmak, devir almak,
devretmek ve bu acentelikleri işletmek
- Deniz araçları ile ilgili müşavirlikler yapmak, etüd ve fizibiliteler
hazırlamak, sörvey hizmetleri vermek
…
B- Liman Konusunda;
- Yanaşma rampası yapmak için Milli Emlak’tan yer kiralayabilir, satın
alabilir.
C- Sanayi ve Ticaret konusunda
- Kara deniz hava gemi dahil nakil vasıtaları, gayrimenkuller alabilir, inşa edebilir, 600
satabilir ve kiralayabilir.
10-60/1256-470
14
- İskele rıhtım ve rampaları kiralayabilir kiraya verebilir
… “
ifadeleri ile belirlenmiştir.
I.3.2.2. Gelibolu Denizcilik’in ve Ana Teşebbüsler Arasındaki İşbirliğinin 4054
Sayılı Kanun’un 7. maddesi Çerçevesinde Değerlendirilmesi
Gelibolu Denizcilik’in Kuruluş Sözleşmesi’nde yer alan amaç ve konular, öncelikle bu
şirketin bir ortak girişim olup olmadığı yönünde bir değerlendirme yapmayı gerekli
kılmaktadır. Rekabet hukuku kapsamında bir ortak girişimden bahsedebilmek için üç
önemli koşulun sağlanması gerekmektedir: Ortak kontrolün sağlanması, bağımsız 610
iktisadi varlığın tesisi ve taraflar arası rekabeti sınırlayıcı etkinin olmaması. Mezkûr
şirkette kurucu ortaklar eşit hisseye sahiptir ve yönetim kurulu da her bir ortak
tarafından birer üyenin atanması ile toplam beş üyeden oluşmaktadır. Şirketin stratejik
ticari kararları yönetim kurulunca belirlenmekte olup yönetim kurulu da oyçokluğu ile
karar almaktadır. Bu durumda hiçbir ortak tek başına kontrole sahip bulunmamakta,
belirli iki veya daha fazla ortağın ortak kontrolünden de söz edilememektedir. Zira her
defasında farklı ortaklar arasında kurulacak ittifakla karar alınabilmektedir. Bu durum
yoğunlaşmalarda kontrol yapısını belirlerken söz konusu olabilen “değişen ittifaklar”
durumuna yol açmaktadır. Esasen, herhangi bir ortaklıkta, karar nisabına değişik
ortakların farklı ittifaklarıyla ulaşılabiliyorsa, teşebbüste ortak kontrolün varlığı ileri 620
sürülemez. Ancak teşebbüsler arasında ciddi bir gaye ve çıkar birlikteliği varsa de facto
ortak kontrol de söz konusu olabilmektedir. Ortak girişim taraflarının önemli miktarda
malvarlığını ve diğer unsurları ortak girişim şirketine aktarmaları şirkette önemli oranda
çıkar birlikteliklerinin göstergesi olabilmektedir. İnceleme konusu olayda ise ortak
girişimin faaliyet alanıyla ilgili olarak ana teşebbüsler tarafından ortak girişime önemli
bir malvarlığı aktarımı söz konusu değildir. Nitekim ortak girişimin faaliyet konusu olan
denizyolu taşımacılığı bakımından kullanılan feribotların mülkiyeti yine ana
teşebbüslerde bulunmakta olup ortak girişimle ana teşebbüsler arasında kira
sözleşmesi dahi bulunmamaktadır. Bu durum ortak girişimin aynı zamanda bağımsız
iktisadi varlık olarak nitelendirilmesini de engellemektedir. Dolayısıyla ana teşebbüslerin 630
ortak kontrolü olsa dahi inceleme konusu ortak girişimin piyasada bağımsız iktisadi bir
varlık olarak faaliyet gösterebilmesi için gerekli unsurlara sahip olmadığı ve rekabet
hukuku çerçevesinde tam fonksiyonel bir ortak girişim niteliğinde
değerlendirilemeyeceği, bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve 1997/1 sayılı
Tebliğ’in 2. maddesi anlamında bir ortak girişimden bahsedilemeyeceği kanaatine
varılmıştır.
Bununla beraber, ana teşebbüslerin Gelibolu Denizcilik’in kurulduğu 2006 yılından
bugüne değin pazarda adeta tek bir teşebbüs gibi faaliyet gösterdikleri, müşterilerin
gözünde, birleşerek tek bir şirket olarak faaliyet gösterdikleri izlenimi yarattıkları
(şirketin internet sitesinde de bu açıkça gözlenmektedir) ve dolayısıyla fiili durumda 640
teşebbüsler arasında ortak yönetim ve ortak hareketin söz konusu olduğu
görülmektedir. Esasen hukuki bir birleşme veya devralmanın olmadığı durumda, daha
önce bağımsız olan teşebbüslerin faaliyetlerini tek bir ekonomik bütünlük halinde
birleştirmeleri durumunda da Kanun’un 7. maddesi anlamında bir birleşme veya
devralma söz konusu olabilir. Bu durum, mehaz AB rekabet hukukunda birleşmelerin
kontrolüne ilişkin duyuruya göre, özellikle iki veya daha fazla teşebbüsün kendi tüzel
kişiliklerini korumakla beraber sözleşme ile ortak ekonomik bir yönetim kurmaları
halinde söz konusu olmaktadır. Bu işlem, de facto olarak ilgili teşebbüslerin gerçek bir
ekonomik birime dönüşmelerine yol açıyorsa bir yoğunlaşma olarak kabul
edilebilmektedir. Söz konusu ekonomik birimin ön şartı ise kalıcı tek bir ekonomik 650
yönetimin varlığıdır. Diğer faktörler grup içindeki teşebbüsler arasında içsel kar/zarar
tazmini ve üçüncü kişilere karşı ortak sorumluluk gibi unsurlardır.
10-60/1256-470
15
Ne var ki Gelibolu Denizcilik bakımından her ne kadar işlem fiili bir yoğunlaşma
yaratıyor gözükse de tarafların kalıcı bir şekilde ortak yönetim altında olduklarına dair
bir sözleşme bulunamadığı gibi taraflar da söz konusu durumu kabul etmemektedir. Bu
nedenle söz konusu fiili durumun da Kanun’un 7. maddesi çerçevesinde bir
birleşme/devralma olarak değerlendirilemeyeceği anlaşılmıştır.
Bu çerçevede, Kanun’un 7. maddesi çerçevesinde bir ortak girişim veya fiili bir birleşme
olarak değerlendirilemeyen durum Kanun’un 4. maddesi kapsamına girmektedir.
I.3.2.3. Gelibolu Denizcilik’in ve Ana Teşebbüsler Arasındaki İşbirliğinin 4054 660
sayılı Kanun’un 4. maddesi Kapsamında Değerlendirilmesi
Gelibolu Denizcilik’in 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi anlamında
değerlendirilememesi, bu işbirliğinin aynı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde taraflar
arasında rekabeti sınırlayıcı bir etki yaratıp yaratmadığı bakımından değerlendirilmesini
gerektirmektedir.
Raporun önceki bölümlerinde “Yerinde İncelemelerde Elde Edilen Belgeler” başlığı
altında detaylarına yer verilen ve Gelibolu Denizcilik’te yapılan yerinde incelemelerde
elde edilen Karar metinleri yakından incelendiğinde, kurucu ortakların bazı alanlarda
ortak kararlar aldıkları görülmektedir. Bu kararlardan bazıları gemilerin rampaya
yanaşması, araçların gemiye alımındaki düzen, hareket saatlerine özen gösterilmesi ve 670
çalışanların müşterilere yönelik hal ve tavırları gibi hizmet arzındaki kaliteyi arttırmaya
yönelik kararlardır. Alınan kararlar, hatta faaliyet gösteren tüm firma temsilcileri
tarafından imza altına alınan dolayısıyla hepsi bakımından geçerli olan kararlardır.
Dolayısıyla başta kalkış saatleri olmak üzere hizmet arzına ilişkin bu yönde kararlar
alınması, firmaların daha önce yaşadıkları sorunları çözmek amacıyla bir araya
geldikleri argümanını doğrular niteliktedir.
Bununla birlikte, yine tüm teşebbüs temsilcilerinin imzası ile alınmış bir takım başka
kararlarda ise, başta fiyat olmak üzere teşebbüsler arasındaki bazı hassas bilgilerin
paylaşıldığı, bu konuda ortak kararlar alındığı izlenimini oluşturmaktadır. Bu anlamda
yukarıda detaylarına da yer verilen belgelerde, araç tiplerine uygulanacak fiyatlar ile 680
saman mevsiminde kamyonlara zam yapılması gibi dönemsel uygulamalarda
yeknesaklığı sağlamaya yönelik kararlar bulunmaktadır.
Dahası, yine bu metinlerde yer alan “havuz” ve “paylaşım hesapları” gibi ifadeler,
teşebbüsler arasında fiyat tespitinin ötesinde bir işbirliği gerçekleştirildiği, bir havuz
anlaşmasının var olduğu izlenimi uyandırmaktadır. Belgelerde yer alan ve bu izlenimi
uyandıran bazı ifadeler şöyledir:
“- Ortak teknelerden herhangi birine Liman başkanlığınca ceza kesildiğinde bu ceza
havuzdan ortak ödenecek.”
- “Her gemi saman kamyonu alacak “ben almıyorum” diyen geminin o seferi iptal
edilecek ve sefere girmediği kadar noksan pay alacaktır.” 690
- “Hasılat ve KDV paylaşım hesapları her hafta Salı günü öğleden sonra yapılacaktır.
Salı günü tatil günlerine rastladığında müteakip işgünü yapılacaktır.”
Bu ifadeler açık biçimde, kurucu ortaklar arasında ortak teknelerin işletilmesi ile
oluşturulan bir havuzun olduğuna ve bu havuzdan tüm ortakların hâsılat ve paylaşım
hesapları aracılığıyla ortak pay aldıklarına işaret etmektedir.
Konuya ilişkin olarak, karar metinlerinde yer alan ifadelerin ne anlama geldiği Gelibolu
Denizcilik’e sorulmuştur. Gelibolu Denizcilik tarafından gönderilen cevap yazısında, bu
ifadelerin uygulaması olmayan ve sadece ileride faaliyetlere başlanması halinde
Gelibolu Denizcilik tarafından uygulanacak politikalara ilişkin ilke kararları olduğu
değerlendirilmiştir. Fiyatlara ilişkin ifadelerinde benzer şekilde yürürlüğü olmayan, 700
10-60/1256-470
16
şirketin yolcu ve araç taşımacılığı alanında faaliyet göstermesi halinde uygulanması
düşünülen fiyatlara ilişkin kararlar olduğu belirtilmiştir. Bu duruma delil olarak firmaların
uyguladıkları fiyatların söz konusu kararlarda geçen fiyatlardan farklı olması
gösterilmiştir. Bu ifadelerin müteakibinde Gelibolu Denizcilik tarafından yapılan
açıklamaya aşağıda yer verilmiştir:
“… Şirketimiz Gelibolu’da iskele yapma amacına yönelik olarak kurulmuş olup, iskele
yapım işi tamamlandıktan sonra yolcu ve araç taşımacılığı faaliyetine başlanmasına
yönelik bir amacımız bulunmaktadır. Bu amacımıza yönelik olarak alınan Yönetim
Kurulu kararlarıdır. Bu kararların şirketimiz hissedarlarının kendi faaliyetlerinde
bağlayıcılık unsurları bulunmamaktadır. Bu yönde bir yaptırım gücü hukuken yoktur. Bu 710
kararlar hiçbir zaman hissedar şirketlerin kendi yapmış oldukları şirket faaliyetlerinde
belirleyici olmamış, uygulamaya geçilmemiş, uygulamaya geçileceğine yönelik herhangi
bir ifade de içermemektedir. Tamamen şirketimizin ileriye yönelik yolcu ve araç taşıma
faaliyetleri ile ilgili ilke kararlarıdır. Hissedarlar şirketimize para aktarmaktadırlar.
Ekonomik geleceği görülmeyen bir şirkete kimse para yatırmaz.”
Yukarıda yer verilen açıklamalar, uygulamasının olmadığı savunulmakla beraber, söz
konusu kararların varlığının teşebbüsler tarafından kabul edildiğini göstermektedir. Öte
yandan yapılan açıklamalar, iskele yapımının tamamlanmasının ardından Gelibolu
Denizcilik’in tam fonksiyonel bir ortak girişime dönüştürülmesine ya da bu alanda
birleşmeye gidilmesine yönelik bir iradenin varlığına da işaret etmektedir. 720
- Konuya İlişkin Önceki Kurul Kararı
Gelibolu Denizcilik’in ortakları arasındaki işbirliği 2006 yılında şikâyete konu olmuş ve
Kurulumuz 2.11.2006 tarih ve 06-79/1032-298 sayılı kararında, Gelibolu-Çardak
hattında feribotla araç ve yolcu taşımacılığı yapan teşebbüslerin havuz oluşturmak
suretiyle fiyat ve maliyet yapılarını birlikte belirledikleri iddiasını değerlendirmiştir. Söz
konusu Karar’daki iddia, yukarıda yer verilen bulgularla uyum içindedir.
Bu iddia kapsamında kararda yer alan değerlendirmede, iç sularda gerçekleştirilen
düzenli hat taşımacılığı ile uluslararası deniz taşımacılığında çeşitli konferansların
oluşturulması arasında bir benzerlik kurmuştur. Her iki taşımacılık türü bakımından da
aynı iskelelerin kullanılmasının zorunlu olduğu durumlarda, iskele kullanımı ve 730
kullandırılmasının rekabet hukuku kapsamında zorunlu unsur sayılabildiği; aynı hat
üzerinde farklı teşebbüslerin faaliyet göstermesinin rakip teşebbüslerin ortak hareket
etmesi zorunluluğunu ortaya çıkardığı; teşebbüslerin günün belirli zaman dilimlerinde
tarife düzenleyerek, talep olsun olmasın faaliyette bulunmalarının ancak ortak karar
alınması ile mümkün olabileceği tespitlerinde bulunulmuştur. Büyükşehir belediyelerinin
konuya ilişkin yetkileri ve o dönemde Avrupa’da yürürlükte bulunan deniz taşımacılığına
ilişkin 4056/86 sayılı Tüzük de göz önünde bulundurularak; Çanakkale Boğazı
bölgesinde “feribot ve arabalı vapurlarıyla yolcu ve araç taşımacılığı hizmeti” sunan
teşebbüslerin şikâyet konusu davranışlarının vaki olduğu sabit olsa dahi, bu
davranışların rekabet hukuku kapsamında muafiyet alabilecek nitelikte olduğu 740
değerlendirilmiş ve soruşturma açılmasına gerek görülmemiştir.
Öncelikle belirtmek gerekir ki, konuya ilişkin mezkûr kararda bir havuz anlaşmasının
varlığını kabul edilmiştir. Ancak, AB’de o dönemde yürürlükte bulunan düzenlemelerle
birlikte pazarın ekonomik rasyonalitelerini göz önünde bulunduran Kurulumuz, özellikle
ortak kullanılan ve çoğu hallerde zorunlu unsur olarak kabul edilen alt yapı tesislerinin
daha etkin kullanımını temin eden işbirliklerine muafiyet tanınabileceğini
değerlendirmiştir.
Bu karardaki, altyapının birden fazla firma tarafından birlikte kullanımının bazı alanlarda
ortak karar alınmasını gerektirdiği yönündeki tespit mevcut inceleme bakımından da
geçerliliğini korumaktadır. Gelibolu-Çardak hattında faaliyet gösteren firmalar Gelibolu 750
10-60/1256-470
17
Belediyesi’ne ait tek bir rampayı kullanmak durumundadırlar. İskeledeki diğer rampa ise
Gestaş’ın kullanımındadır. Hal böyle olunca, hareket saatlerinde yaşanan
anlaşmazlıklar tüketicilere yönelik hizmet kalitesini düşüren bir takım sorunlara yol
açmaktadır.
Ne var ki, yukarıda detaylarına yer verildiği üzere, Gelibolu-Çardak hattında faaliyet
gösteren teşebbüsler arasında işbirliğinin boyutu sadece zaman tarifelerine ilişkin ortak
karar almanın ötesine geçmektedir. Bulgular, bu hatta faaliyet gösteren teşebbüslerin
bağımsız karar alma mekanizmalarının tamamen ortadan kalktığını, başta fiyat olmak
üzere piyasa unsurlarının önemli bir bölümünün ortak kurulan Gelibolu Denizcilik
bünyesinde alınan kararlarla tayin edildiğini göstermektedir. 760
Düzenli hat konferanslarına geçmişte muafiyet tanıyan 4056/86 sayılı Tüzük
çerçevesinde düzenli hat konferansı “deniz taşımacılığında, uluslararası düzenli hat
taşımacılığı sektöründe faaliyet gösteren, belirli coğrafi sınırlar içerisindeki belirli
hatlarda yük tasıma hizmeti veren, iki veya daha fazla taşıyıcıdan oluşan ve üyeleri
arasındaki anlaşma gereği ortak veya sabit fiyat tarifesi ve diğer başka kurallar
çerçevesinde faaliyet gösteren birlik” olarak tanımlanmaktadır. Dolayısıyla yolcu veya
araç taşımacılığı ve kabotaj hizmetleri 4056/86 sayılı Tüzük kapsamı dışında
bırakılmıştır. Aslında Tüzük’ün muafiyet gerekçesi, konferansların ihracatçılara rekabeti
daha az sınırlayıcı bir şekilde elde edilemeyen güvenilir ve istikrarlı hizmet sunumu
sağlamalarıdır. Ancak AB Komisyonu tarafından sektörde yapılan gözden geçirmelerde 770
düzenli hat taşımacılığı sektörünün iktisadi özellikleri itibariyle, özel bir niteliğe sahip
olmadığının, diğer başka sektörlerden büyük farklılıklar göstermediğinin ve dolayısıyla
sektörün rekabetten korunmaya ihtiyacı olmadığının ortaya çıkması sonucu 1419/2006
sayılı Konsey Tüzüğü ile düzenli hat konferanslarına muafiyet tanıyan 4056/86 sayılı
Tüzük yürürlükten kaldırılmış ve Ekim 2008’den itibaren fiyat belirlemeyi de içeren bu
tür işbirlikleri de rekabet kurallarına tabi olmaya başlamıştır.
Öte yandan, ana teşebbüslerin Kanun’un 7. maddesi çerçevesinde birleşme/devralma
yapmak ya da fiyat belirleme dışında teknik işbirliği yapmak yerine, söz konusu hatta
düzen ve istikrar sağlamak amacıyla havuz sistemi veya benzer bir rekabete aykırı
işbirliğine gitmeleri muafiyet bakımından rekabeti hedeflenen faydaların sağlanması için 780
gerekli olandan daha fazla kısıtlamaktadır. Mevcut durumda kararların herhangi bir
şekilde uygulamasının olmadığı öne sürülse de gerek sektör temsilcileri ile yapılan
görüşmelerden gerekse ortak uygulanan tarifelerden, anlaşma ve alınan kararların fiilen
yürürlükte olduğu anlaşılmaktadır. Firmalar, bu işbirliklerini ileri tarihte
gerçekleştirecekleri bir birleşme ve/veya ortak girişim ile de gerekçelendirmeye
çalışmaktadırlar. Bu gerekçenin Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde rekabeti sınırlayıcı
mahiyette bir işbirliğini haklı kılmayacağı açık olup, aralarındaki yoğunlaşma işlemine
ilişkin böyle bir başvurunun yapılması halinde, konu Kanun’un 7. maddesi çerçevesinde
ele alınacak ve hâkim durum yaratmadığı ve güçlendirmediği sürece işleme izin
verilecektir. 790
Tüm bu değerlendirmelerden hareketle, Gelibolu-Çardak hattında faaliyet gösteren
teşebbüslerin, Gelibolu Denizcilik çatısı altında, pazar unsurlarının, özellikle fiyatların
tespitine yönelik ortak kararlar almalarının 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine açık
şekilde aykırılık teşkil ettiği; ancak söz konusu teşebbüslerin pazar paylarının düşük
olması, piyasada pazarın önemli bir bölümünü elinde tutan hâkim durumdaki başka bir
firmanın varlığı nedeniyle alınan kararların etkisinin sınırlı olacağının anlaşılması ve
yukarıda yer verilen, söz konusu havuz sisteminin muafiyet alabilecek nitelikte olduğu
değerlendirmesi ile şikâyetin reddi yönünde alınan önceki karar da göz önünde
bulundurularak soruşturma açılmasına gerek olmadığı, fakat bu teşebbüslerin aynı
Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında bu işbirliğine son vermeleri 800
yönünde uyarılmaları gerektiği kanaatine varılmıştır.
10-60/1256-470
18
I.3.3. Çanakkale Boğazının Güneyindeki Hatlarda Yapılan Havuz Anlaşmasının
Değerlendirilmesi
Çanakkale Boğazı’nın güneyindeki önemli hatlardan biri de Kilitbahir ile Çanakkale ve
Kepez arasındaki hatlardır. Mevcut durumda Kilitbahir-Çanakkale hattında Kilitbahir
Ltd. faaliyet göstermektedir. Bu hatlarda geçmişte Erdemler de faaliyet göstermiş
bununla birlikte Kilitbahir iskelesinin kullanımına ilişkin sözleşmelerinin feshedilmesinin
ardından bu hatlardan çıkmak durumunda kalmıştır.
Raportörlerin Kilitbahir Ltd. yetkilileri ile yaptıkları görüşmede, Kilitbahir-Çanakkale
hattında Erdemler ile ortaklaşa havuz sistemi altında çalışıldığı yetkililer tarafından 810
açıkça dile getirilmiştir. Kilitbahir Muhtarlığı tarafından da söz konusu teşebbüsler
arasında havuz anlaşması yapıldığı ifade edilmiştir.
Bu bağlamda, Boğaz’ın kuzeyinde olduğu gibi güneyinde de firmaların gerek alt yapı
imkânlarını daha etkin kullanmak ve gerekse hizmet arzında sürdürülebilir bir istikrar
yaratmak gibi gerekçelerle bir araya gelerek ortak kararlar aldıkları ya da havuz
anlaşması yoluna gittikleri anlaşılmaktadır. Erdemler’in hatlardan çekilmesinin ardından
son bulan, piyasa unsurlarının tamamının rakip teşebbüsler tarafından belirlenmesi
anlamına gelen, havuz anlaşmaları, piyasadaki rekabeti zorunlu olandan daha fazla
kısıtladığı için Kanun’un 5. maddesi ile sağlanan muafiyetten yararlanamazlar. Ancak
söz konusu teşebbüslerin pazar güçlerinin düşük olması ve 2006 yılında Gelibolu-820
Çardak hattında benzer nitelikteki bir anlaşmaya ilişkin alınan bir Kurul kararı olması
dikkate alınarak, Gelibolu Çardak hattı ile benzer şekilde, bu işbirliğine ilişkin olarak da
soruşturma açılmasına gerek olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
I.3.4. İlgili Pazardaki Rakip Teşebbüsler Arasında Anlaşma veya Uyumlu Eylem
Olduğu İddiasına İlişkin Şikâyetin Değerlendirilmesi
Şikâyet dilekçesinde Çanakkale-Kilitbahir ve Çanakkale-Eceabat hatlarında faaliyet
gösteren firmaların ortak bir şekilde yüksek fiyat uyguladıkları iddia edilmektedir. 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesi, teşebbüsler arasındaki rekabeti sınırlayıcı anlaşma,
uyumlu eylem ve kararların Kanun’u ihlal eder nitelikte olduğunu belirtmiştir. Bu
çerçevede ilgili maddenin (a) bendi “mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, 830
fiyatı oluşturan maliyet, kâr gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satış şartlarının tespit
edilmesi”ni hukuka aykırı olarak nitelendirmiştir.
Rekabet hukukunda, bir anlaşmanın varlığı için sekil şartlarına bakılmamakta sözlü
olarak yapılan anlaşmalar dahi Kanun anlamında anlaşma olarak
değerlendirilebilmektedir. Anlaşmanın hukuken geçerli olması ya da bağlayıcı olması
da Kanun bakımından yapılacak değerlendirmede önemli değildir. Taraflar arasında
hukuken hiçbir bağlayıcılığı olmayan centilmenlik anlaşmaları da 4. madde kapsamında
değerlendirilebilmektedir. Rekabet hukuku bakımından önemli olan teşebbüslerin
pazarda belli bir şekilde davranmak yolundaki ortak ve karşılıklı iradelerini
açıklamalarıdır. 840
Ayrıca Kanun’un 4. maddesinde, “Bir anlaşmanın varlığının ispatlanamadığı
durumlarda piyasadaki fiyat değişmelerinin veya arz ve talep dengesinin ya da
teşebbüslerin faaliyet bölgelerinin, rekabetin engellendiği, bozulduğu veya kısıtlandığı
piyasalardakine benzerlik göstermesi, teşebbüslerin uyumlu eylem içinde olduklarına
karine teşkil eder” denilmektedir. Yani, teşebbüsler arasında bir anlaşmanın varlığı
tespit edilemese bile teşebbüsler arasında kendi bağımsız davranışları yerine geçen bir
koordinasyon veya pratik işbirliği sağlayan doğrudan veya dolaylı ilişkiler de, eğer aynı
amacı taşıyor veya aynı sonucu doğuruyorsa yasaklanmıştır.
Çanakkale Boğazı’ndaki birbirine ikame olan beş hatta toplam sekiz firma faaliyet
göstermektedir. Yapılan yerinde incelemelerde Gelibolu-Çardak hattında ve Çanakkale-850
10-60/1256-470
19
Kilitbahir hattında faaliyet gösteren firmaların faaliyet gösterdikleri hatlarda kendi
aralarında yaptıkları anlaşmalar dışında, ilgili pazarda farklı hatlarda faaliyet gösteren
firmalar arasında rekabeti sınırlayıcı herhangi bir anlaşma bulunamamıştır.
Bununla beraber şirketlerin rekabeti sınırlayıcı bir uyumlu eylem içerisinde olup
olmadığını değerlendirmek üzere uyguladıkları fiyatlar incelenmiştir.
Tablo-1: Gestaş’ın Çanakkale-Eceabat Hattı Fiyat Tarifeleri
Çanakkale-Eceabat 27.11.2005 16.01.20071 11.12.2007 24.11.20092
yolcu … … … …
motorsiklet … … … …
otomobil … … … …
2-4 ton kamyonet … … … …
4-6 ton kamyon … … … …
karavan … … … …
minibüs … … … …
otobüs … … … …
tır … … … …
römork … … … …

Tablo-2: Gestaş’ın Gelibolu-Lapseki Hattı Fiyat Tarifeleri (TL)
Gelibolu-Lapseki 27.11.2005 16.1.2007 11.12.2007 16.5.2008 1.7.20103
yolcu … … … … …
motorsiklet … … … … …
otomobil … … … … …
2-4 ton kamyonet … … … … …
4-6 ton kamyon … … … … …
karavan … … … … …
minibüs … … … … …
treyler 3 aks … … … … …
otobüs … … … … …
tır … … … … …
römork … … … … …

860

1 Bu tarihten itibaren araç içi yolculardan ücret alınmamaya başlanmıştır.
2 Çanakkale-Eceabat hattında ilgili belediyeler tarafından geçiş yapan araçlardan tahsil edilen otopark ücretleri bilet
fiyatlarına ilave edilmiş, otopark ücretinin yıllık işgaliye ücreti olarak Gestaş tarafından ilgili belediyelere ödenmesi
hususunda 23.11.2009 tarihinde anlaşma yapılmıştır. Buna göre araç başına işgaliye ücreti … TL olarak
hesaplanmaktadır.
3 Temmuz 2010 tarihinde Gelibolu ve Lapseki Belediyelerinin iskeleden geçiş yapan araçlardan aldığı otopark
ücreti kaldırılmış, iskele önündeki sahanın Gestaş tarafından istif sahası olarak kullanılması nedeniyle belediyeler
tarafından aylık işgaliye bedeli tahsil edilmesine başlanmıştır. Bu nedenle bilet fiyatları da artmıştır. Gelibolu
Belediyesi’ne araç geçişlerinin KDV hariç tutarları üzerinden %14,75, Lapseki Belediyesi’ne ise araç geçişlerinin
KDV hariç tutarları üzerinden %15,41 oranında işgaliye bedeli ödenmektedir. Buna göre Gelibolu İskelesi’nde …
TL; Lapseki Belediyesi’nde … TL işgaliye ödenmektedir.
10-60/1256-470
20

Tablo-3: Kilitbahir Ltd. Tarafından Uygulanan Fiyat Tarifeleri (TL)
Ç.Kale-Kilitbahir 19.6.05 1.2.06 1.2.07 1.1.08 1.6.08 1.7.08 1.12.08 1.1.10
yolcu … … … … … … … …
motorsiklet … … … … … … … …
otomobil … … … … … … … …
kamyonet … … … … … … … …
15'lik minibüs … … … … … … … …
25'lik minibüs … … … … … … … …
35'lik minibüs … … … … … … … …
20'lik minibüs … … … … … … … …
30'luk minibüs … … … … … … … …
Tablo-4: Gelibolu Denizcilik Ortaklarınca Uygulanan Fiyat Tarifeleri
Gelibolu-Çardak Haziran
2005
Aralık
2005
Şubat
2007
Aralık
2007
Haziran
2008
Temmuz
2009
Temmuz
2010
yolcu … … … … … … …
otomobil … … … … … … …
kamyonet … … … … … … …
kamyon … … … … … … …
minibüs … … … … … … …
otobüs … … … … … … …
tır (4 dingil) … … … …
tır (5 dingil) … … … …
tır (6 dingil) … … … … … … …
Yukarıdaki tablolara bakıldığında diğer teşebbüslerin Gestaş’ın uyguladığı tarifeleri
birebir uygulamasalar da tarife değişikliklerini takip ettikleri görülmektedir.
Örneğin Kilitbahir-Çanakkale hattında en çok taşınan araç türü (Gestaş %..., Kilitbahir
Ltd. bu hatta %… oranında otomobil taşımaktadır) olan otomobil fiyatlarına bakıldığında
Gestaş’ın Ocak 2007’de otomobil tarifesini … TL’den … TL’ye yükseltmesinin ardından
Kilitbahir Ltd.’nin Şubat 2007’de otomobil tarifesini … TL’den … TL’ye çıkardığı, yine
Gestaş’ın Aralık 2007’de bilet fiyatını … TL’ye yükseltmesinin ardından Kilitbahir 870
Ltd.’nin Ocak 2008’de bilet fiyatını … TL’ye çıkardığı görülmektedir. Ancak Gestaş
fiyatları Kasım 2009’a dek değişmezken Kilitbahir Ltd.’nin 1.6.2008 tarihinde fiyatını
önce … TL’ye çıkardığı daha sonra 1.7.2008 tarihinde … TL’ye kadar düşürdüğü
gözlenmektedir. Bilet fiyatının … TL’ye düşmesinin ardındaki neden o tarihlerde
Erdemler’in yıkıcı rekabete girerek fiyatlarını … TL’ye hatta daha altına dek düşürmesi
olduğu anlaşılmaktadır. Nitekim bu dönemde Kilitbahir Ltd. zarar etmektedir.
Erdemler’in pazardan çıkması sonucunda Kilitbahir Ltd.’nin fiyatları 1.12.2008’de tekrar
… TL’ye yükselmiş, Gestaş’ın Kasım 2009’da fiyatlarını … TL’ye çıkarmasının ardından
ise Kilitbahir Ltd’nin fiyatları Ocak 2010’da … TL’ye yükselmiştir.
Benzer durum Gelibolu-Lapseki ve Gelibolu-Çardak hatlarında da söz konusudur. 880
Örneğin Gestaş’ın Ocak 2007’de otomobil tarifesini … TL’den … TL’ye yükseltmesinin
ardından Gelibolu-Çardak hattında çalışan firmaların Şubat 2007’de fiyatlarını …
TL’den … TL’ye çıkardıkları, yine Gestaş’ın Aralık 2007’de bilet fiyatını … TL’ye
10-60/1256-470
21
yükseltmesinin ardından bu firmaların Aralık 2007’de bilet fiyatını … TL’ye çıkardığı
görülmektedir. Gestaş Mayıs 2008’de fiyatlarını … TL’ye çıkarınca söz konusu firmalar
da Haziran ayında fiyatlarını … TL’ye yükseltmiştir. Yine, Gestaş fiyatlarını Temmuz
2010’da … TL’ye çıkarınca özel sektör firmaları da … TL’ye yükseltmişlerdir.
Öte yandan, hat mesafeleri birbirinden çok farklı olmasına rağmen bu hatlarda
uygulanan bilet fiyatları da birbirine çok yakındır. Çanakkale-Eceabat arası … deniz
mili, Kilitbahir-Çanakkale arası ise 1 deniz mili olmasına rağmen Çanakkale-Eceabat 890
hattında Gestaş’ın bilet fiyatı belediyenin aldığı işgaliye ücreti hariç yaklaşık … TL iken
Kilitbahir-Çanakkale hattında Kilitbahir Ltd.’nin uyguladığı fiyat … TL’dir. Yine … deniz
mili mesafedeki Gelibolu-Lapseki hattında Gestaş’ın fiyatı işgaliye ücreti hariç yaklaşık
… TL iken diğer firmalar … deniz mili mesafedeki Gelibolu-Çardak hattında … TL fiyat
uygulamaktadırlar.
İlk bakışta rakip teşebbüslerin bilet fiyatlarındaki ve tarife değişiklik tarihlerindeki önemli
paralellik göze çarpmaktadır. Ancak bilindiği üzere her fiyat paralelliği rakipler arasında
uyumlu eylem olduğu anlamına gelmemektedir. Paralel davranışların tek mantıklı
açıklamasının uyumlu eylem olduğunun gösterilmesi gerekmektedir.
Önaraştırma konusu anlaşma veya uyumlu eylem iddiasına ilişkin olarak, fiyat 900
paralelliği mevcut olsa da teşebbüsler arasında ileriye dönük fiyat açıklamaları, bilgi
değişimi, toplantılar gibi iletişimin varlığına dair deliller mevcut değildir. İlgili pazar,
hakim durumda bir firmanın bulunduğu yoğunlaşmış oligopol pazarıdır. Piyasadaki tüm
firmalar kendi faaliyetlerini rakiplerinin hareketlerini dikkate alarak düzenlemektedirler.
Pazarın oligopol özelliği olan şeffaf bir pazar olması dolayısıyla teşebbüsler birbirlerinin
hareketlerini sürekli olarak gözlemlemekte ve herhangi bir teşebbüsün fiyat
değişikliğinden kısa zamanda haberdar olmaktadırlar. Bu durum genellikle lider
firmanın takip edilmesine ve diğerlerinin ona uygun davranmasına yol açmaktadır.
Ayrıca Gestaş’ın Çanakkale İl Özel İdaresi’nin kontrolünde bir teşebbüs olması ve
önemli ayrıcalıklara sahip olması sağlıklı ve serbest bir piyasa ortamının oluşmasına 910
engel olabilmektedir. Rakip teşebbüslerin kamunun sahip olduğu ve aynı zamanda
kullandıkları iskelelerin işleticisi konumunda olan bir teşebbüse karşı rekabet etmekte
hem zorlandıkları hem de çekindikleri gözlenmektedir. Pazarın oligopolistik yapısı
haricinde rakip teşebbüslerin bu nedenden ötürü de Gestaş’ın fiyat hareketlerini
yakından takip ettikleri anlaşılmaktadır.
Bu nedenlerle şikâyet dilekçesindeki iddialara ilişkin olarak ilgili pazarda faaliyet
gösteren teşebbüslerin Kanun’un 4. maddesi anlamında aralarında fiyat belirlemeye
yönelik bir anlaşma veya uyumlu eylem içerisinde olduklarına dair yeterli belge ve
bulguya ulaşılamamıştır.
I.3.5. Aşırı Fiyat Uygulandığı İddiasına İlişkin Yapılan Değerlendirme 920
Şikâyet dilekçesinde rakip taşımacılar arasında ortak bir şekilde fahiş fiyatlar
uygulandığı iddia edildiği için aşırı fiyatla ilgili olarak Kanun’un 6. maddesi çerçevesinde
bir değerlendirme yapılması gerekmektedir. Bunun için öncelikle ilgili pazarda hâkim
durum olup olmadığı incelenecektir.
I.3.5.1. Hâkim Durum Değerlendirmesi
Bilindiği üzere, 4054 sayılı Kanun’un “Tanımlar” başlıklı 3. maddesinde hâkim durum
“belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden
bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik
parametreleri belirleyebilme gücü” olarak tanımlanmıştır. Hâkim durum analizlerinde,
tek olmasa bile, en önemli göstergelerden birisi pazar payı verilerdir. Mutlak pazar 930
paylarının yanı sıra nispi pazar payları, pazara giriş engelleri, teknolojik üstünlük ve
dikey bütünleşme gibi unsurlar da hâkim durum analizlerinde dikkate alınan unsurlardır.
10-60/1256-470
22
Çanakkale boğazının iki yakası arasında yolcu ve araç taşıma olarak sunulan ulaşım
hizmetleri sadece arabalı vapur ve feribotlarla yapılmaktadır. İlgili coğrafi hatta ulaşım
için başka bir alternatif bulunmamaktadır. Bu sebeple müşteriler, mutlak surette deniz
yolunu kullanmak durumundadırlar. Deniz yolunda ise en büyük hizmet sunumu
Ağustos 2006 tarihinde daha önce TDİ’ye ait olan gemileri ve iskeleleri devralan İl Özel
İdaresi’nin %99’una sahip olduğu Gestaş tarafından gerçekleştirilmektedir. Bu pazarda
faaliyet gösteren teşebbüslerin pazar payları aşağıdaki tabloda gösterilmektedir:
Tablo-5: Çanakkale Boğazı Hatlarında Rakiplerin Pazar Payları (2009) 940
Firma Hat Yolcu
(Adet)
Pazar
payı
(%)
Araç
(Adet)
Pazar
payı
(%)
NG Deniz Taş. Ltd.Şti. … … … …
Kara Hasan Den. Nak. … … … …
Kerem Den. Ltd. Şti. … … … …
Gelba Gelibolu Bal. San ve Paz … … … …
Dört Kardeşler Ltd.Şti. … … … …
G
el
ib
ol
u-
Ç
ar
da
k
(2
,5
m
il)

Erdemler Den. Ltd Şti. … … … …
G
el
ib
ol
u
D
en
iz
ci
lik
O
rt
ak
la
rı

Toplam … … … …
Kepez-Eceabat (5,5) … … … …
Gelibolu-Lapseki (3,7 mil) … … … …
Çanakkale-Eceabat (2,7 mil) … … … …
G
es
ta
ş
Toplam … … … …
K
ili
tb
ah
ir
Lt
d.

Çanakkale-Kilitbahir (1 mil) … … … …
Toplam … … … …
Elde edilen 2009 yılı pazar payı verileri Gestaş tarafından hesaplanan pazar payı
verileri ile de büyük ölçüde örtüşmektedir. Gestaş yolcuda yaklaşık %..., araç taşımada
ise %... pazar payına sahip bulunmaktadır. Buna göre, Gestaş, en yakın rakibi
Kilitbahir Ltd’nin iki katı, en küçük rakibinin ise yaklaşık onyedi katı pazar payına
sahiptir. Gestaş’ın gemileri rakiplerine kıyasla daha üstün özelliklere sahiptir4. Diğer
rakiplerle kıyaslandığında kapasite ve iskele kullanımları bakımından da Gestaş’ın
önemli avantajları bulunmaktadır. Çanakkale Boğazı’ndaki liman/iskelelerden
Çanakkale, Lapseki, Gelibolu iskeleleri Gestaş’ın kontrolünü elinde tutan Çanakkale İl
Özel İdaresi’ne tahsislidir. Eceabat İskelesi de 30.10.2009 tarihli Bakanlar Kurulu Kararı
ile İl Özel İdaresi’ne devredilmiştir. Gestaş’ın bir diğer önemli avantajı da kamu 950
teşebbüsü olmasından kaynaklanan geniş bütçe ve finansman imkânlarıdır. Nitekim
gemi alımı için Gestaş’a devletten yaklaşık … milyon TL kaynak aktarımı yapılmıştır.
Gestaş’ın kamu mülkiyetinde olmasının bir diğer avantajı da Akbaş-Özbek altı
mevkiinde yeni liman kurulması projesinde görülmektedir, çünkü liman kurmak için
gerekli kamulaştırma işlemleri Çanakkale İl Özel İdaresi’nce gerçekleştirilmektedir.

4 …
10-60/1256-470
23
İlgili piyasaya yeni girişler açısından bakıldığında, deniz taşımacılığında hizmet
sunabilmek için gerekli bir unsur olan liman ve iskele imkânları itibarıyla piyasaya
girişler mevcut koşullarda zor görünmektedir. Maddi maliyetleri dışında yeni liman ve
iskele yapımı önündeki en büyük zorluk birçok kamu kurum ve kuruluşundan alınması
gereken izinlerin yaklaşık 3 yıl gibi bir zaman alması olarak görülmektedir. Ayrıca özel 960
teşebbüsler arabalı vapur ve feribotlarını kolayca elden çıkaramadıklarını öne
sürmekte, bu da onlar açısından girişleri caydırıcı nitelikte bir batık maliyete neden
olmaktadır. Bu tür ekonomik ve fiziki zorluklar olmasına rağmen denizyolu taşımacılığı
pazarına girişlerde yasal bir engel bulunmamaktadır. Esasen teşebbüslerin Denizcilik
Müsteşarlığı’ndan düzenli sefer yapmak üzere hat izni almalarına dahi gerek
bulunmamakta, ancak “Kabotaj Hattında Yapılacak Seferlere İlişkin Esaslar” uyarınca
sağlayacağı birtakım muafiyetlerden ötürü genelde teşebbüslerce hat izni alınmaktadır.
Bu değerlendirmeler çerçevesinde, Gestaş’ın bağımsız biçimde davranmasını
sağlayacak ekonomik güce sahip hâkim durumda bir teşebbüs olduğu neticesine
varılmıştır. 970
I.3.5.2. Aşırı Fiyat Değerlendirmesi
Hâkim durumdaki teşebbüslerin sömürücü nitelikteki davranışları arasında sayılabilecek
olan aşırı fiyat uygulaması, tüketici refahında doğrudan bir kayba ve dağılım
etkinsizliğine yol açan bir eylem olarak rekabet politikaları bakımından temel ilgi
alanlarından biridir. Aşırı fiyat değerlendirmelerinde ekonomik değer testi
kullanılmaktadır. Ekonomik Değer Testinde öncelikle ilgili ürünün maliyeti ve fiyatı
kıyaslanarak yüksek bir kar marjının olup olmadığı incelenmekte, bu tespitin ardından
ise ürünün fiyatının kendi içinde ya da rakip ürünlerin/hizmetlerin fiyatlarına kıyasla
haksız olup olmadığını tespit etmeye yönelik fiyat kıyaslamasını içermektedir. Ancak bu
tespitlerin yapılmasında fiyat/maliyet kıyaslaması yaparken maliyet ölçütünün 980
belirlenmesi, maliyetin hesaplanması ve makul kar marjının ne olduğunun belirlenmesi
ile ilgili zorluklar ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle de Ekonomik Değer Testinin birinci
aşamasından sonra ikinci aşamaya geçilerek fiyat kıyaslaması yapılmaktadır. Bu
kıyaslamada teşebbüsün kendi fiyatlarıyla yapılan karşılaştırmalar (teşebbüsün farklı
zamanlarda, farklı ürünlere, farklı müşteri gruplarına veya farklı coğrafi pazarlarına
uyguladığı fiyatların kıyaslanması) kullanılabileceği gibi, teşebbüsün rakiplerinin
uyguladığı fiyatlandırmalar da kullanılabilmektedir.
Aşırı fiyata ilişkin söz konusu tespit zorlukları ve müdahalenin pazara girişleri caydırıcı
etkide bulunması veya teşebbüslerin yatırım ve yenilik yapma güdüsünü azaltması gibi
olası olumsuzluklar karşısında, ancak pazara giriş engellerinin yüksek olduğu, rekabet 990
otoriteleri ve diğer ilgili otoriteler tarafından söz konusu giriş engellerinin kaldırılarak
pazarın rekabet açılmasının mümkün olmadığı ve ilgili sektörel düzenleyici kuruluşların
aşırı fiyatlamaya ilişkin düzenleme ve denetimlerinin olmadığı durumlarda aşırı fiyata
rekabet hukuku çerçevesinde müdahale edilmesi yerinde olacaktır.
İnceleme konusu dosyada sahip olduğu avantajlar nedeniyle Gestaş’ın ciddi bir pazar
gücüne sahip olduğu ve ayrıca bu sektörü düzenleyen bağımsız bir otorite olmadığı gibi
fiyatlandırma gibi ticari hususlara ilişkin düzenlemelerin de bulunmadığı göz önüne
alındığında, Gestaş tarafından aşırı fiyat uygulanıp uygulanmadığının rekabet hukuku
kapsamında değerlendirilmesi gerektiği anlaşılmıştır.
Öncelikle Gestaş’ın tüm faaliyetlerinden elde edilen ciro ve maliyetlerini gösteren gelir 1000
tablolarına göre 2006 yılında %... zarar, 2007 yılında %... kar, 2008 ve 2009 yıllarında
ise %... oranında kar ettiği görülmektedir. Ancak aşırı fiyat olup olmadığının tüm
faaliyetler bakımından değil ilgili hatlar bakımından değerlendirilmesi yerinde olacağı
için aşağıda Gestaş’ın hat bazında karlılığı incelenmektedir.
Tablo-6: 2007 yılı Gelirler, Giderler ve Karlılık
10-60/1256-470
24
Hatlar Giderler Gelirler Kar/zarar Kar/zarar oranı (%)
Çanakkale-Eceabat … … … …
Lapseki-Gelibolu … … … …
Çanakkale-Gökçeada … … … …
Kabatepe Gökçeada … … … …
Yükyeri-Bozcaada … … … …
Tablo-7: 2008 yılı Gelirler, Giderler ve Karlılık
Hatlar Giderler Gelirler Kar/zarar Kar/zarar oranı (%)
Çanakkale-Eceabat … … … …
Lapseki-Gelibolu … … … …
Çanakkale-Gökçeada … … … …
Kabatepe Gökçeada … … … …
Yükyeri-Bozcaada … … … …
Tablo-8: 2009 Yılı Gelirler, Giderler ve Karlılık
Hatlar Giderler Gelirler Kar/zarar Kar/zarar oranı (%)
Çanakkale-Eceabat … … … …
Lapseki-Gelibolu … … … …
Çanakkale-Gökçeada … … … …
Kabatepe Gökçeada … … … …
Yükyeri-Bozcaada … … … …
Çanakkale-Bozcaada … … … …
Avşa-Marmara-Erdek … … … …
Kepez-Eceabat … … … …
Yukarıdaki tablolara bakıldığında Gestaş’ın, Çanakkale Boğazı hatlarından Çanakkale-
Eceabat hattında yaklaşık %... ve Gelibolu-Lapseki hattında ise yaklaşık %... oranında
kar elde ettiği görülmektedir. Esasen bu kar marjları, Kanun’un 6. maddesi kapsamında 1010
bir aşırı fiyat uygulandığına dair ciddi bulgu teşkil edecek düzeyde yüksek değildir. Öte
yandan, kar oranlarının aşırı fiyat değerlendirmesinde tek başına yeterli olmayacağı
dikkate alınarak fiyatların da benzer pazarlara göre aşırı olup olmadığının incelenmesi
gerekmektedir.
Gestaş’ın uyguladığı fiyatların aşırı olup olmadığını değerlendirmek için Gestaş’ın diğer
hatlarda sunduğu hizmet fiyatları da incelenmiştir. Aşağıda Gestaş’ın Çanakkale
Boğazı’ndaki Çanakkale-Eceabat ve Gelibolu-Lapseki hatlarındaki fiyatları ile diğer
hatlardaki fiyatlarını karşılaştırmak için hat bazında mil başına fiyatları gösterilmektedir:
Tablo-9: Mil Başına Fiyatlar (TL) 5
Hat Yolcu Otomobil Minibüs Otobüs
Çanakkale-Eceabat (2,7 mil) … … … …
Gelibolu-Lapseki (3,7 mil) … … … …
Eceabat-Kepez (6 mil) … … … …
Çanakkale-Gökçeada (33 mil) … … … …
Gökçeada-Kabatepe (14,1 mil) … … … …

5 Söz konusu fiyatlardan belediyelere ödenen işgaliye ücretleri çıkarıldığında fiyatlar daha düşük olacaktır.
10-60/1256-470
25
Yükyeri-Bozcaada (4,1 mil) … … … …
Gestaş’ın uyguladığı fiyat tarifelerine bakıldığında Çanakkale-Eceabat ve Gelibolu-1020
Lapseki hatlarında, Yükyeri-Bozcaada dışındaki diğer hatlara nazaran mil başına daha
yüksek fiyatlar uyguladığı görülmektedir. Söz konusu diğer hatlar hem daha uzun
mesafeli hem de talebi görece az hatlardır. Nitekim özellikle Çanakkale-Gökçeada ve
Çanakkale-Bozcaada hatlarında zarar edilmektedir. Bu nedenle Gestaş‘ın bu hatları
ticari olarak değil kamu hizmeti6 için işlettiği anlaşılmaktadır. Ancak Gestaş bu zararını
büyük ölçüde evrensel fon kullanımı7 ile karşılamaktadır. Evrensel fon kullanımı için
Gestaş ile Ulaştırma Bakanlığı arasında Çanakkale’den Gökçeada ve Bozcaada’ya
yapılan seferler için 31.5.2007 tarihinde sözleşme yapılmıştır.
Söz konusu ilgili pazarda faaliyet gösteren diğer teşebbüslerin fiyatları ise yukarıda da
değinildiği üzere pazarın özellikleri gereği Gestaş’a yakındır, bu nedenle rakiplerin 1030
fiyatlarına göre sağlıklı bir değerlendirme de yapılamamaktadır.
Aşırı fiyata ilişkin olarak yapılan tüm bu incelemeler sonucunda Çanakkale Boğazı’nda
uygulanan fiyatların aşırı olduğuna dair yeterli bulgu olmadığı kanaatine varılmıştır.
K. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- a) Çanakkale Boğazındaki hatlarda faaliyet göstermek isteyen firmalarla iskele
kullanımına ilişkin olarak imzalanan sözleşmelerde getirilen ve bu firmaların Boğazdaki
bazı hatlarda faaliyet göstermelerini yasaklayan sözleşme maddelerinin hizmet
pazarlarının paylaşılması sonucunu doğurduğundan bahse konu sözleşmelerin 4054
sayılı Kanun'un 4. maddesine aykırı olduğuna, 1040
b) anılan sözleşmelere aynı Kanun'un 5. maddesi çerçevesinde muafiyet
tanınamayacağına,
c) bu nedenle Kanun'un 9/3. maddesi uyarınca söz konusu hükümlerin geçersiz olduğu,
bu yöndeki maddelerin varsa yürürlükte bulunan sözleşmelerden derhal çıkarılarak
gerekli değişikliklerin yapılması ve bundan sonraki sözleşmelere bu yönde bir hükme
yer verilmemesi yönünde Kilitbahir Köyü Tüzel Kişiliği ve Gestaş Deniz Ulaşım Turizm
Ticaret A.Ş.’ye görüş bildirilmesi hususunda Başkanlığın görevlendirilmesine,
2- a) Çanakkale Boğazının kuzeyindeki Gelibolu-Çardak hattında yapılmış olan havuz
niteliğindeki işbirliğinin Kanun'un 4. maddesine aykırı olduğuna,
b) bahse konu işbirliğine aynı Kanun'un 5. maddesi çerçevesinde muafiyet 1050
tanınamayacağına,
c) bu nedenle Kanun'un 9/3. maddesi uyarınca bu işbirliğine derhal son verilmesi, hatta
düzen ve istikrarı sağlama gibi amaçlara Kanun çerçevesinde rekabeti daha az
sınırlayıcı yöntemlerle ulaşılması yönünde Dört Kardeşler Deniz Nakliyat Turizm Tic.
Ltd. Şti., Erdemler Nakliyat Turizm Petrol Ürünleri Liman İşletmeciliği Tersanecilik İnş.
San. Tic. Ltd. Şti., Karagözler Deniz Nak. Ltd. Şti., Kerem Denizcilik Nakliyat Turizm
Petrol Ür. Liman İşl. İthalat İhracat ve Tic. Ltd. Şti., NG Deniz Taş. Ltd. Şti., Gelibolu
Denizcilik ve Liman İşletmeleri San. ve Tic. A.Ş.'ne görüş bildirilmesi hususunda
Başkanlığın görevlendirilmesine,

6 Firmalarının kendi ticari çıkarlarına göre hareket etselerdi gerçekleştirmeyecekleri veya aynı ölçüde veya aynı
koşullarda gerçekleştirmeyeceği yükümlülükler anlamında kullanılmıştır.
7 Ulaşımı yalnız deniz yolu ile sağlanabilen yerleşim alanlarına yapılan yolcu taşıma hizmetlerinin net maliyeti,
yani bu hizmetin evrensel hizmet kapsamında karşılanmadığı zaman ile hizmet yükümlüsü olarak karşılandığı
zaman arasındaki fark 5369 sayılı Evrensel Hizmetin Sağlanması ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması
Hakkında Kanun uyarınca Ulaştırma Bakanlığı bütçesine konulan ödenekten ödenmektedir.
10-60/1256-470
26
3- a) Çanakkale Boğazının güneyindeki Kilitbahir hattında Erdemler Nakliyat Turizm 1060
Petrol Ürünleri Liman İşletmeciliği Tersanecilik İnş. San. Tic. Ltd. Şti. ve Kilitbahir Deniz
Nakliyat Tur. Tic. Ltd. Şti. arasında geçmişte yapılan havuz anlaşmasının da benzer
şekilde 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesine aykırı olduğuna,
b) bahse konu anlaşmaya aynı Kanun'un 5. maddesi çerçevesinde muafiyet
tanınamayacağına,
c) bu nedenle Kanun'un 9/3. maddesi uyarınca pazara yeni girecek teşebbüslerle bu
türden işbirliklerine gidilmemesi yönünde anılan şirketlere görüş bildirilmesi hususunda
Başkanlığın görevlendirilmesine, .
4- a) ilgili pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin ortak bir şekilde yüksek fiyat
uyguladıkları iddiasına ilişkin olarak pazardaki fiyat paralelliklerinin pazarın 1070
özelliklerinden kaynaklandığına, anılan teşebbüslerin Kanun'un 4. maddesi
kapsamında aralarında fiyat belirlemeye yönelik bir anlaşma veya uyumlu eylem içinde
olduklarına dair yeterli belge ve bilgi bulunmadığına,
b) Gestaş Deniz Ulaşım Turizm Ticaret A.Ş.'nin ilgili pazarda hâkim durumda
bulunduğuna ancak yapılan incelemeler sonucunda Çanakkale Boğazında uygulanan
fiyatların aşırı olduğuna dair yeterli bulgu olmadığına,
c) bu nedenle yukarıda belirtilen başvuru konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı
Kanun'un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına şikâyetin
reddine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 1080







Full & Egal Universal Law Academy