Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2003-3-57 (Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 04-22/235-51
Karar Tarihi : 25.3.2004
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A.Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Murat GENCER, Prof.Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖRLER: Orçun SENYÜCEL, Bedia Sanem ŞİMŞEK
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : BBA Beymen Boğaziçi Alboy Mağazacılık Tekstil Sanayi
ve Ticaret A.Ş.
Temsilcisi: Prof. Dr. Arif ESİN
Akaretler Sıraevleri S. Seba Caddesi No: 35 Beşiktaş
İstanbul
D. TARAFLAR : Çarşı Büyük Mağazacılık A.Ş.
Büyükdere Cad. Noramin İş Merkezi No: 55 Maslak
İstanbul
Tutka Eğitim Turizm ve Tüketim Malları Tic. A.Ş.
Urfa Yolu Üzeri Emek Caddesi Kavşağı Diyarbakır
E. DOSYA KONUSU: Çarşı Büyük Mağazacılık A.Ş. ile Tutka Eğitim Turizm
ve Tüketim Malları Ticaret A.Ş. arasında akdedilen “Konsinye Satış
Sözleşmesi”ne menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması
talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 30.4.2003 tarih, 1836 sayı ile giren ve
en son 2.6.2003 tarih, 2438 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine, 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 5. ve 8. maddeleri ile 1997/2
sayılı Anlaşmaların, Uyumlu Eylemler ve Teşebbüs Birliği Kararlarının Kanun’un
10. Maddesine Göre Bildirimin Usul ve Esasları Hakkında Rekabet Kurulu
Tebliği’nin ilgili hükümleri kapsamında yapılan inceleme sonucu düzenlenen
19.3.2004 tarih ve 2003-3-57/MM-04-OS sayılı Menfi Tespit Ön İnceleme Raporu
19.3.2004 tarih ve REK.0.07.00.00/67 sayılı Başkanlık Önergesi ile 04-22 sayılı
Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
04-22/235-51
2
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ :İlgili raporda;
- Tutka Eğitim Turizm ve Tüketim Malları Ticaret A.Ş.’nin bildirime konu olan
sözleşme ile belirli bir düzeyde ekonomik risk üstlenmesi sebebiyle, adı geçen
teşebbüs ile Çarşı Büyük Mağazacılık A.Ş. arasında imzalanan Konsinye
Satış Sözleşmesi’nin Kanun’un 4. maddesi kapsamında
değerlendirilebileceği,
- münhasırlık içeren hükümleri sebebiyle, anılan sözleşmeye menfi tespit
belgesi verilemeyeceği ve sözleşmenin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği,
- Konsinye Satış Sözleşmesi’nin, 2002/2 sayılı Tebliğ bağlamında
değerlendirilmesinin mümkün olmadığı, bu nedenle bireysel muafiyet
açısından incelenmesi gerektiği,
- sözleşme ile getirilen düzenlemelerin 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde
belirtilen koşulları sağladığı ve bu nedenle başvuru konusu sözleşmenin beş
yıl süreyle bireysel muafiyetten yararlanabileceği,
- 5.2.2003 tarihinde imzalanan sözleşmenin 4054 sayılı Kanun’un 10. maddesi
ve 1997/2 sayılı Tebliğ’in 3. maddesi ile öngörülen bildirim yükümlülüğünü
yerine getirmeyerek zamanında bildirilmemesi nedeniyle, Çarşı Büyük
Mağazacılık A.Ş.’ye aynı Kanun’un 16. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi
uyarınca, para cezası uygulanması gerektiği,
- 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bildirim
yükümlülüğünü yerine getirmemekten dolayı ilgili teşebbüse verilecek cezanın
yüzde onuna kadar anlaşmanın imzalandığı tarihten itibaren söz konusu
teşebbüsün yönetim organlarında görev alan Hasan Cem Boyner, Lerzan
Boyner, Nazlı Ümit Boyner, Nur Mehmet İnal, Tuncay Toros, Esel Yıldız
Çekin, Remziye Aslı Karadeniz, Hakan Önce, Neylan Dinler, Zahide Leman
Halulu ve Serdar Sunay’a da para cezası verilmesi gerektiği,
ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Bildirime konu olan sözleşme, Bayi’ye verilecek olan ürünlerin mağazada
perakende olarak satışına yönelik hükümleri düzenlemektedir. Söz konusu
04-22/235-51
3
ürünler ise kozmetik, kadın giyim ve aksesuar, erkek giyim ve aksesuar,
ayakkabı, spor malzemeleri, ev tekstili ve küçük ev aletleri gibi geniş bir yelpazeyi
kapsamaktadır. Bu ürünler tüketici nezdinde gerek nitelikleri gerekse kullanım
amaçları ve fiyatları bakımından ayrı pazarlarda yer almaları sonucunu
doğuracak farklılıklar arz etmektedir.
Bununla birlikte sözleşmeye taraf olan teşebbüsler aslen bu ürünlerin tamamının
her bir ürün grubu için ayrı departmanlara ayrılan tek bir mağazada tüketicilere
perakende olarak satışı ile iştigal etmektedirler. Ayrıca sözleşme, ürünlerin
tamamının mağazada konsinye olarak satılmak üzere firmaya teslimine ve firma
tarafından müşterilere perakende satılmasına ilişkindir. Dolayısıyla, ilgili ürün
pazarı tanımında bu unsurun özellikle göz önünde bulundurulması
gerekmektedir. Menfi tespit başvurusu, sözleşmenin amacına uygun olarak, her
bir ürün grubu bazında değil, bu ürünlerin toplu olarak perakende satışı bazında
değerlendirilmelidir. Bu bağlamda, Çarşı Büyük Mağazacılık A.Ş.’nin faaliyetinin
ve incelenmekte olan sözleşmenin konusunun bölümlü mağazacılık olması
nedeniyle ilgili pazar “bölümlü mağazacılık pazarı” olarak tespit edilmiştir.
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Bildirime konu sözleşme, Tutka Eğitim Turizm ve Tüketim Malları Tic. A.Ş.’nin
Diyarbakır ilinde “Çarşı” hizmet markası altında mağaza işletmesini olanaklı
kılmaktadır. Bölümlü mağazacılık ve bu perakende formatında sunulan ürün
grupları açısından pazara giriş, arz kaynaklarına ulaşma, üretim, dağıtım,
pazarlama ve satış şartlarının bölgesel bir farklılık göstermediği ve bununla
beraber benzer sözleşmelerin diğer bölgelerdeki bayiler ile de imzalanabilecek
nitelikte olması göz önüne alındığında, ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti
sınırları” olarak belirlenmiştir.
H.2. Taraflar
H.2.1. Çarşı Büyük Mağazacılık A.Ş. (Çarşı Mağazacılık)
Halihazırda Çarşı Mağazacılık tarafından işletilmekte olan ve “Çarşı” hizmet
markası altında faaliyet gösteren 23 adet mağaza bulunmaktadır. Bildirime konu
olan sözleşme ile Çarşı Mağazacılık, ilk defa ürünlerin bir başka teşebbüs
aracılığı ile tüketiciye ulaştırılmasını amaçlamaktadır.
H.2.2. Tutka Eğitim Turizm ve Tüketim Malları Tic. A.Ş. (Tutka / Bayi)
Sözleşmenin diğer tarafını Çarşı Mağazacılık tarafından üretimi yahut dağıtımı
gerçekleştirilen ürünlerin nihai tüketicilere satışını yapmak üzere görevlendirilen
Tutka oluşturmaktadır.
04-22/235-51
4
H.3.Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. Konsinye Satış Sözleşmeleri
Konsinye satış sözleşmesi, Borçlar Kanunu’nda tanımlanmadığı gibi özel olarak
da düzenlenmemiş, sadece doktrinde yapılan tartışmalar çerçevesinde
değerlendirilmesi mümkün olan bir sözleşme türüdür. Hukuk sözlüğünde
konsinye satış, “bir malın satması için satıcıya bırakılması, satması için
emaneten bırakılan şey satımı; satıcı bu malı satınca mal sahibi ücret (komisyon)
anlaşmasına göre belirlenen miktarı alıkoyar, geri kalanı mal sahibine geri verir;
satılamayan mal geri verilir” şeklinde tanımlanmıştır. Buna göre konsinye satış
sözleşmesini, bir malın sahibi tarafından satılmak amacıyla bir başka kişiye
bırakılmasını konu alan sözleşme olarak tanımlamak mümkündür.
H.3.2. Rekabet Hukuku Açısından Konsinye Satış Sözleşmeleri
Konsinye satış sözleşmelerinin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında
değerlendirilip değerlendirilmeyeceğinde başlangıç noktası, satış için bırakılan
kişinin teşebbüs olma niteliğini haiz olup olmadığının belirlenmesidir. Bu noktada
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği Uygulama
Kılavuzu, acentelerin bağımsız birer tacir olup olmadıklarına ilişkin
değerlendirmede yol göstericidir.
Uygulama Kılavuzu’na göre, teşebbüsler arasındaki ilişkinin Kanun’un 4. maddesi
kapsamında olup olmadığını belirleyen faktör, acentenin müvekkili tarafından
atandığı faaliyetlerle ilgili olarak ekonomik (ticari veya mali) bir risk alıp
almadığıdır. Konsinye satış sözleşmesi de acente perspektifinden
değerlendiğinde şu sonuca ulaşılmaktadır: Şayet satış için bırakılan kişi,
satışların ekonomik riskini taşıyor ise bağımsız bir teşebbüs olarak
değerlendirilebilecek, inceleme konusu sözleşmeye Kanun’un 4. maddesi
uygulanabilecektir. Aksi durumda, satış için bırakılan kişi herhangi bir ekonomik
risk taşımıyor ise, gerçek bir acentelik ilişkisinde olduğu gibi, satış için bırakanın
bir departmanı gibi değerlendirilebilecektir.
H.3.3. Bildirime Konu Konsinye Satış Sözleşmesi
Çarşı Mağazacılık ile Tutka arasında imzalanan Konsinye Satış Sözleşmesi
kapsam olarak, sözleşme konusu mağazanın hizmet markası (ÇARŞI markası)
altında işletilmesine, Çarşı Mağazacılık’a ait ürünlerin mağazada satılmak üzere
Bayi’ye konsinye olarak teslimine, Bayi tarafından mağazada müşterilere
perakende olarak satılmasına ve bunun karşılığında Çarşı Mağazacılık’ın
sözleşmeye ekli Mali Protokol’de kararlaştırılan ücreti firmaya ödemesine ilişkin
hükümler içermektedir.
04-22/235-51
5
İlgili sözleşmenin; 2.6. maddesi Çarşı Mağazacılık’ın bayiye satış geliştirme
faaliyetlerine yönelik düzenlenecek tanıtım ve reklam giderlerini
yükleyebileceğini, 4.4. maddesi nakliye giderlerini bayiye ödetebileceğini içermesi
ve 9.1. maddesinin ise yalnızca ilgili ürün pazarında kullanılabilecek yatırımları
kapsaması nedeniyle bayiye sorumluluk yüklemektedir. Dolayısıyla, Tutka’nın
belirli bir düzeyde ekonomik risk üstlendiği anlaşılmış ve Tutka ile Çarşı
Mağazacılık arasında imzalanan Konsinye Satış Sözleşmesi 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi kapsamında değerlendirilmiştir.
Sözleşmenin 8.4. maddesinin münhasırlık içermesi sebebiyle, anılan sözleşmeye
Menfi Tespit belgesi verilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır.
H.3.4. Muafiyet Değerlendirmesi
Çarşı Mağazacılık ile Tutka arasında akdedilen sözleşme nitelik itibarıyla bir
konsinye satış sözleşmesidir. Konsinye satışta, satış için bırakılan taraf malların
mülkiyetini üzerine almamakta, mülkiyet ancak üçüncü kişilere satışın
gerçekleştiği anda el değiştirmektedir.
“2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği” üretim veya
dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla
teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı
amacıyla yapılan anlaşmaları içermektedir. Ancak başvuruya konu sözleşme;
alım, satım veya yeniden satım kapsamında değerlendirilebilecek nitelikte
değildir. Dolayısıyla başvuru konusu sözleşmenin, 2002/2 sayılı Tebliğ
bağlamında değerlendirilmesi mümkün değildir. Bu nedenle söz konusu
sözleşme bireysel muafiyet açısından değerlendirilmiştir.
Çarşı Mağazacılık ilk defa dosya konusu sözleşme ile farklı bir dağıtım ağı
kurmayı amaçlamıştır. Bundan önce teşebbüs sadece kendi mağazaları ile
faaliyetini sürdürmüştür. Çarşı Mağazacılık’ın yurt çapında mağaza sayısını
artırma stratejisinin bir parçası olarak kurmayı planladığı ve özünde konsinye
satışı içeren sistem, işletmeciler açısından en etkili ve verimli dağıtım yolu olarak
ortaya çıkmaktadır. Bildirimde bulunan taraf da, bu dağıtım sistemi ile pazardaki
talebin optimal düzeyde karşılanabileceğini, eksik ürünlerin Çarşı Mağazacılık
tarafından derhal tedarik edilerek, fazla ürünlerin de dağıtım sistemi içerisindeki
mağazalar arasında dağıtılarak satış faaliyetinin daha verimli şekilde
gerçekleştirilebileceğini ifade etmiştir.
Buna ek olarak, çeşitli ürün gruplarının bir arada bulunabildiği ve promosyon
uygulamalarının yaygın olarak kullanıldığı bölümlü mağazaların yaygınlaşmasının
tüketiciler açısından bir ölçüde fayda sağlayacağı da anlaşılmaktadır. Bu
mağazaların çok sayıda markayı ve ürünü barındırabilmeleri, tüketicilerin
karşılaştıkları ürünlerin çeşitliliğini artırabilecek ve promosyon aktiviteleri
vasıtasıyla daha uygun koşullarda alışveriş imkanı sağlayabilecektir.
04-22/235-51
6
Sonuç olarak, bildirime konu olan sözleşmenin, 4054 sayılı Kanun’un, muafiyet
koşullarını belirleyen 5. maddesinin, malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin
sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik ve teknik gelişmenin
sağlanması şartına ilişkin (a) ve tüketicinin bundan yarar sağlaması koşulunu
arayan (b) bentleri doğrultusunda, söz konusu koşulları karşıladığı kanaatine
varılmıştır.
Bununla beraber konsinye satış, özü itibarıyla, satış için bırakılan tarafın
komisyonunun belirlenmesi açısından, perakende satış fiyatının tavsiye
edilmesini gerekli kılmaktadır. Nitekim, sözleşmenin 5.2. maddesi de Çarşı
Mağazacılık’ın ürünler için perakende satış fiyatı veya azami perakende satış
fiyatı önermesini mümkün kılacak şekilde düzenlenmiştir. Bayi, ürünleri bu fiyatın
altında satması halinde zarara katlanmayı kabul etmektedir. İlgili ürün pazarı ve
bu pazarda sunulan malların (özellikle bölümlü mağazaların en önemli
departmanı konumundaki hazır giyim ürünlerinin) üretim ve dağıtım
aşamalarındaki rekabet koşulları dikkate alındığında, fiyata ilişkin düzenleme,
Kanun’un 5. maddesinin (c) bendi bağlamında, ilgili piyasanın önemli bir
bölümünde rekabetin ortadan kalkması sonucunu doğurmayacaktır. Sözleşmenin
gerek münhasırlık gerekse fiyata ilişkin düzenlemeleri ile, 5. maddenin (d)
bendinde belirtilen rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için
zorunlu olandan fazla sınırlanmaması koşulunun da, pazarın rekabetçi yapısı göz
önünde bulundurulduğunda, sağlandığı anlaşılmaktadır.
Yukarıda yer verilen bilgiler çerçevesinde; Çarşı Mağazacılık’ın Tutka ile akdettiği
Konsinye satış sözleşmesinin, işletmeciler ve tüketiciler açısından faydalar
sağladığı, üstelik ilgili ürün pazarındaki rekabeti kısıtlamadığı dikkate alındığında
başvuru konusu sözleşmenin beş yıl süreyle bireysel muafiyetten
yararlanabileceği kanaatine varılmıştır.
H.3.5. Sözleşmenin Zamanında Bildirilmemesi
Dosya konusu Konsinye Satış Sözleşmesinin, taraflar arasında 5.2.2003
tarihinde imzalandığı ve aynı tarihte yürürlüğe girdiği dosya mevcudu bilgi ve
belgelerden anlaşılmıştır. Buna karşılık sözleşme, Rekabet Kurulu’na 30.4.2003
tarihinde bildirilmiştir. 4054 sayılı Kanun’un 10. maddesi ve 1997/2 sayılı Tebliğ’in
3. maddesi uyarınca, aynı Kanun’un 4. madde kapsamına giren anlaşma, uyumlu
eylem ve kararların yapıldıkları tarihten itibaren bir ay içinde Rekabet Kurulu’na
bildirilmesi gerekmektedir. Ancak, mezkur bildirim açısından, söz konusu
hükümlerde belirtilen sürenin aşıldığı anlaşılmaktadır.
İ. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1- Tutka Eğitim Turizm ve Tüketim Malları Tic. A.Ş.’nin bildirime konu olan
sözleşme ile belirli bir düzeyde ekonomik risk üstlenmesi sebebiyle, adı geçen
04-22/235-51
7
teşebbüs ile Çarşı Büyük Mağazacılık A.Ş. arasında imzalanan Konsinye
Satış Sözleşmesi’nin Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğuna,
2- münhasırlık içeren hükümleri sebebiyle, anılan sözleşmeye menfi tespit
belgesi verilemeyeceğine, sözleşmenin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup
muafiyetinden de yararlanamadığına,
3- sözleşme ile getirilen düzenlemeler 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde
belirtilen koşulları sağladığından, başvuru konusu sözleşmeye, 4054 sayılı
Kanun’un 10.maddesi uyarınca bildirim tarihinden itibaren beş yıl süreyle
bireysel muafiyet tanınmasına,
4- a) 5.2.2003 tarihinde imzalanan sözleşmenin 4054 sayılı Kanun’un 10.
maddesi ve 1997/2 sayılı Tebliğ’in 3. maddesi ile öngörülen bildirim
yükümlülüğünü zamanında yerine getirmemesi nedeniyle, Çarşı Büyük
Mağazacılık A.Ş.’ye aynı Kanun’un 16. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi
uyarınca 2.970.794.000.TL. idari para cezası uygulanmasına,
b) 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, teşebbüse
verilen bu cezanın yüzde beşi oranında olmak üzere anlaşmanın imzalandığı
tarihten itibaren söz konusu teşebbüsün yönetim organlarında görev alan
Hasan Cem Boyner, Lerzan Boyner, Nazlı Ümit Boyner, Nur Mehmet İnal,
Tuncay Toros, Esel Yıldız Çekin, Remziye Aslı Karadeniz, Hakan Önce,
Neylan Dinler, Zahide Leman Halulu ve Serdar Sunay’a da ayrı ayrı
148.539.700’er TL. idari para cezası verilmesine,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy