© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, /en [Translation already published on the official website of the Polish Ministry of Foreign Affairs] - Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Foreign Affairs for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC
© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, [Tłumaczenie zostało już opublikowane na oficjalnej stronie Ministerstwa Spraw Zagranicznych] - Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA
Nota informacyjna nt. orzecznictwa Trybunału nr 211
Październik 2017 r.
Adyan i Inni p. Armenii – skarga nr 75604/11
Wyrok z 12.10.2017 r. [Pierwsza Sekcja]
Art. 9
Art. 9 ust. 1
Wolność sumienia
Wolność wyznania
Uzewnętrznianie wyznania lub przekonań
Skazanie osób powołujących się na przekonania za odmowę służby wojskowej lub służby zastępczej: naruszenie
Fakty – Czterej skarżący są Świadkami Jehowy oraz osobami, które odmówiły służby wojskowej ze względu na przekonania. W lipcu 2011 r. zostali skazani za unikanie poboru do wojska i do służby zastępczej i wymierzono im kary dwóch i pół roku pozbawienia wolności. Na swą obronę powoływali się na fakt, że służba zastępcza przewidziana prawem krajowym nie miała prawdziwie cywilnego charakteru, jako że była nadzorowana przez władze wojskowe i w swej istocie miała charakter represyjny, trwała bowiem 42 miesiące, podczas gdy służba wojskowa – 24 miesiące.
W postępowaniu prowadzonym na podstawie Konwencji [o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności] skarżący zarzucali naruszenie ich praw gwarantowanych przez art. 9 (wolność myśli, sumienia i wyznania).
Prawo – Art. 9: Odmowa skarżących powołania do wojska i służby zastępczej stanowiła uzewnętrznienie ich przekonań religijnych, a ich skazanie za unikanie poboru stanowiło zatem ingerencję w ich wolność uzewnętrzniania wyznania.
Odmiennie niż w sytuacji w sprawie Bayatyan, skarżący w obecnej sprawie mieli możliwość odmowy obowiązkowej służby wojskowej ze względów sumienia i wykonywania zamiast niej „zastępczej służby pracy”, zgodnie z art. 2 i 3 ustawy o służbie zastępczej, ponieważ służba taka została wprowadzona w Armenii od 2004 r. i była realizowana poza siłami zbrojnymi Armenii. Jednakże sama ta okoliczność nie jest wystarczająca do uznania, że władze wypełniły swe obowiązki na podstawie art. 9 Konwencji. Trybunał musi również zweryfikować, czy odpowiednio uwzględniono wymogi odnoszące się do sumienia i przekonań jednostki. Chociaż Państwom przysługuje pewien margines oceny w odniesieniu do sposobu zorganizowania i wdrażania systemów służby zastępczej, prawo do sprzeciwu sumienia gwarantowane przez art. 9 byłoby iluzoryczne, jeśliby państwu zezwolić na zorganizowanie i wdrażanie swojego systemu służby zastępczej w taki sposób, że nie oferowałby on – czy to na gruncie prawa, czy praktyki – alternatywy wobec służby wojskowej mającej prawdziwie cywilny charakter i pozbawionej charakteru odstraszającego lub represyjnego.
(a) Czy służba miała prawdziwie cywilny charakter – Trybunał uznał, że zastępcza służba pracy, dostępna dla skarżących w przedmiotowym czasie, nie miała charakteru prawdziwie cywilnego. Chociaż nie kwestionowano, że miała ona charakter cywilny (osoby wykonujące służbę były przydzielane jako pomocnicy do różnych instytucji cywilnych, takich jak sierocińce czy domy spokojnej starości), przy rozstrzyganiu, czy służba zastępcza miała prawdziwie cywilny charakter, należy wziąć pod uwagę inne czynniki – takie jak władza, kontrola, mające zastosowanie reguły oraz kwestia postrzegania. W sprawie skarżących Trybunał zauważył, że władze wojskowe były aktywnie włączone do nadzorowania ich służby oraz były uprawnione do wpływania na ich służbę poprzez nakazywanie przeniesienia ich do innej instytucji lub miejsca służby; pewne aspekty zastępczej służby pracy były zorganizowane zgodnie z regułami wojskowymi; w przedmiotowym czasie służba zastępcza nie była wystarczająco wyodrębniona hierarchicznie i instytucjonalnie z systemu wojskowego; oraz, wreszcie, w odniesieniu do kwestii postrzegania – osoby wykonujące służbę zastępczą były zobowiązane do noszenia munduru i pozostawania w miejscu swej służby.
(b) Czy zastępcza służba pracy mogła być postrzegana jako mająca charakter odstraszający lub represyjny? – Zastępcza służba pracy mogła była trwać 42 miesiące w porównaniu do 24 miesięcy służby wojskowej. Długość zastępczej służby pracy była zatem dużo dłuższa niż określony przez Europejski Komitet Praw Społecznych maksymalny okres stanowiący półtorakrotność długości służby wojskowej*. Tak znacząca różnica w długości trwania służby musiała wywierać skutek odstraszający i można stwierdzić, że zawierała w sobie element represyjny.
***
Podsumowując, w przedmiotowym czasie władze nie uwzględniły odpowiednio wymogów dotyczących sumienia i przekonań skarżących i nie zagwarantowały systemu służby zastępczej, który zachowałby sprawiedliwą równowagę między interesami całego społeczeństwa a interesami skarżących.
Rozstrzygnięcie: naruszenie (jednomyślnie).
Art. 41: 12 000 EUR dla każdego skarżącego tytułem szkody niemajątkowej.
(Zob. również Bayatyan p. Armenii [Wielka Izba], skarga nr 23459/03, 7 lipca 2011 r., Nota informacyjna nt. orzecznictwa nr 143)[1].
* Konkluzje XIX-1 z dnia 24 października 2008 r. dotyczące przestrzegania przez Grecję art. 1 ust. 2 Europejskiej Karty Społecznej (prawo do pracy: skuteczna ochrona prawa pracownika do zarabiania na życie poprzez pracę swobodnie wybraną).
© Council of Europe/European Court of Human Rights
Niniejsze streszczenie przygotowane przez Kancelarię nie wiąże Trybunału.
Link do Not informacyjnych nt. orzecznictwa
[1] Zob. również tłumaczenie wyroku w sprawie Bayatyan p. Armenii na język polski [przyp. tłum].
Full & Egal Universal Law Academy