AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
AKTAYLI VE AKVARDAR / TÜRKİYE DAVASI
(Başvuru No. 53354/10 ve diğer 6 başvuru
bk. ekli liste)
KARAR
STRAZBURG
18 Ocak 2022
İşbu karar kesinleşmiştir. Bazı şekli düzeltmelere tabi tutulabilir.
Aktaylı ve Akvardar / Türkiye davasında,
Başkan
Branko Lubarda,
Hâkimler
Pauliine Koskelo,
Marko Bošnjak
ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Hasan Bakırcı’nın katılımıyla Komite halinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm),
Antalya Barosuna kayıtlı Avukatlar N. Yılmaz ve A. Ülkü tarafından temsil edilen birçok Türk vatandaşının (“başvuranlar”- bk. Ek 1) farklı tarihlerde, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme’nin (“Sözleşme”) 34. maddesi uyarınca Mahkemeye yapmış oldukları başvuruları (no. 53354/10, 61800/10, 24865/11, 44488/11, 44668/11, 63461/12 ve 22363/13),
Başvurunun, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi nezdinde, Türkiye temsilcisi olan, Türkiye Cumhuriyeti Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Dairesi Başkanı Hacı Ali Açıkgül tarafından temsil edilen Türk Hükümetine (“Hükümet”) bildirilmesine ilişkin kararı,
Tarafların görüşlerini dikkate alarak,
14 Aralık 2021 tarihinde, kapalı oturumda gerçekleştirilen müzakerelerin ardından,
Söz konusu tarihte aşağıdaki kararı vermiştir:
DAVANIN KONUSU
1. Olgusal koşullar ve başvuranların şikâyetleri, Akvardar/Türkiye davasında (no. 48171/10, 29 Ekim 2019) belirtilenlerle benzer olup ilgili taşınmazların mülkiyetine ilişkin davanın derdest olduğu sırada yapılan kamulaştırmaya karşılık gelen tazminatı almanın başvuranlar açısından mümkün olmaması ile ilgilidir.
2. İlgili parsellerin kadastro referansları, Ek 2’de yer almaktadır.
MAHKEMENİN DEĞERLENDİRMESİ
BAŞVURULARIN BİRLEŞTİRİLMESİ HAKKINDA3. Mahkeme, başvuruların konuları bakımından benzerlik göstermesini göz önünde bulundurarak, bunların tek bir karar altında birlikte incelenmesinin uygun olduğu kanısına varmaktadır (İç Tüzüğün 42. maddesinin 1. fıkrası).
MİRASÇILARIN DAVA EHLİYETİ (LOCUS STANDİ) VE BAŞVURAN SIFATI HAKKINDABaşvurularının Sunulması Sonrasında Vefat Eden Başvuranlar Hakkında4. Mahkeme, başvurunun yapılması sonrasında birçok başvuranın vefat ettiğini ve bu başvuranlardan bazılarının mirasçılarının, onlar adına başvuruyu takip etme isteklerini dikkate almaktadır (bk. Ek 1, vefat eden başvuranlar ve mirasçılarına ilişkin liste).
5. Mirasçıları ortaya çıkmayan ve yukarıda anılan ekte 3, 35, 36 ve 46 numaralarıyla belirtilen dört başvuranla ilgili olarak Mahkeme, söz konusu başvuruların incelenmesini haklı kılan herhangi bir neden bulunmadığı kanaatine varmaktadır. Bu nedenle, 3, 35, 36 ve 46 no.lu başvuranlarla ilgili olması nedeniyle 61800/10, 24865/11, 44488/11 ve 44668/11 no.lu başvuruların kayıttan düşürülmesi gerekmektedir.
6. 1, 9, 12, 24, 25, 28 ve 29 no.lu başvuranların mirasçılarıyla ilgili olarak, Mahkeme, bir başvuranın yargılama sırasında hayatını kaybettiği birçok davada, mirasçılar veya yakın akrabalar tarafından ifade edilen yargılamayı takip etme isteğini dikkate aldığını (Saraç ve diğerleri/Türkiye, no. 23189/09, § 57, 30 Mart 2021) ve ilgililere mevcut davada başvuranların yerine geçme hakkı tanıdığını hatırlatmaktadır.
Başvurularının Sunulması Öncesinde Vefat Eden Başvuranlar Hakkında7. Mahkeme ayrıca, 8 ve 19 no.lu başvuranların, başvuruların kendileri adına yapıldığı tarihten önce vefat ettiklerini gözlemlemektedir. Mahkeme, vefat etmiş bir kişinin, temsilci aracılığıyla olsa bile, Mahkemeye başvuruda bulunamayacağını hatırlatmaktadır (Kaya ve Polat/Türkiye, (k.k.) no. 2794/05 ve 40345/05, 21 Ekim 2008). Temsilcilerinin, onlar adına dava açmak için özel ve açık talimatlar aldıklarını kanıtlamamış olmaları nedeniyle (Post/Hollanda (k.k.), no. 21727/08, 20 Ocak 2009 ve Alican Demir/Türkiye, no. 41444/09, § 58, 25 Şubat 2014), ilgili şahısların şikâyetleri, Sözleşme’nin 34. maddesi anlamında, başvuran sıfatı bulunmadığı için reddedilmelidir. İlgili şahısların mirasçılarıyla ilgili olarak da aynı durum geçerlidir.
8. Dolayısıyla, Mahkeme, 8 ve 19 no.lu başvuruların, yukarıda belirtilen iki başvuranla ve bunların mirasçılarıyla ilgili olması nedeniyle Sözleşme hükümleriyle kişi yönünden (ratione personae) bağdaşmadığı kanaatine varmaktadır.
TAZMİNAT ALMANIN MÜMKÜN OLMAMASI BAĞLAMINDAKİ ŞİKÂYET HAKKINDA9. Mahkeme, başvuranların şikâyetinin, mülkiyete ilişkin bir anlaşmazlığı içeren ve sonunda malik olarak gösterildikleri bir davanın derdest olduğu sırada yapılan kamulaştırma işlemi nedeniyle herhangi bir tazminatın ödenmemesine ilişkin olduğunu gözlemlemektedir.
10. Mahkeme daha önce, Akvardar davasında (yukarıda anılan karar, §§ 46 ila 99, 29 Ekim 2019) benzer bir şikâyet hakkında karar vermiş ve söz konusu şikâyetin kabul edilebilir olduğu ve Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır.
11. Mahkeme somut olayda başkaca bir sonuca ulaşmaya imkân veren herhangi bir durum görmemektedir.
12. Dolayısıyla Mahkeme, tazminat ödenmemesiyle ilgili olması nedeniyle, Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi bağlamındaki şikâyetin kabul edilebilir olduğuna karar vermekte ve bu hükmün ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.
DİĞER ŞİKÂYETLER HAKKINDA13. Diğer şikâyetlerle ilgili olarak, Mahkeme, ifade edilen iddiaları incelemekle yetkili olması nedeniyle, Sözleşme ya da Protokolleri’nin ihlal edildiğine ilişkin herhangi bir durum görmemektedir.
14. Dolayısıyla Mahkeme, bu şikâyetlerin kabul edilemez olduğuna karar vermektedir.
SÖZLEŞME’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA
15. Başvuranlar, adil tazmin bağlamında geçerli bir şekilde talep sunmamışlardır. Mahkeme bu nedenle, başvuranlara bu bağlamda herhangi bir meblağ ödenmesine gerek olmadığı kanaatine varmaktadır.
16. Bunun yanı sıra, bu değerlendirme, iç hukuk hükümlerinin başvuranlara tanıyabileceği, yargılamanın yenilenmesi yoluyla davanın tekrar görülmesine ilişkin olası bir hakka zarar vermemektedir (ibidem, § 102).
BU GEREKÇELERLE, MAHKEME, OY BİRLİĞİYLE,
Başvuruların birleştirilmesine;1, 9, 12, 24, 25, 28 ve 29 no.lu başvuranların mirasçılarının mevcut davayı takip etme ehliyetine sahip olduklarına;3, 35, 36 ve 46 no.lu başvuranlarla ilgili olarak 61800/10, 24865/11, 44488/11 ve 44668/11 no.lu başvuruların kayıttan düşürülmesine;8 ve 19 no.lu başvuranlar ve onların mirasçıları ile ilgili olarak 61800/10, 24865/11, 44488/11 ve 44668/11 no.lu başvuruların kabul edilemez olduğuna;Başvuruların, tazminat ödenmemesi bağlamındaki şikâyetlerinin kabul edilebilir; geri kalan kısmının kabul edilemez olduğuna;Sözleşme’ye Ek 1. No.lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine karar vermiştir.İşbu karar, Fransızca dilinde tanzim edilmiş olup, Mahkeme İç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2 ve 3. fıkraları uyarınca, 18 Ocak 2022 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.
Hasan Bakırcı Branko Lubarda
Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Başkan
Ek 1- Başvuranların ve Mirasçıların Listesi
Başvuru No.
Başvuru Tarihi
Başvuranlar
Doğum Yılları
Mirasçılar
Temsilciler
53354/10
63461/12
22363/13
07/07/2010
03/09/2012
01/03/2013
1. Salih AKTAYLI
1944
(Vefat 16/09/2018)
Mirasçılar
Resmiye AKTAYLI
Arzu AKTAYLI KÜÇÜKMERT
Umut AKTAYLI
2. Rıfat Namık AKVARDAR
1940
Necati Yılmaz
Necati Yılmaz
61800/10
24865/11
44488/11
44668/11
18/08/2010
15/04/2011
10/06/2011
10/06/2011
3. Zehra ÖNOCAK
1924
(Vefat 31/01/2016)
4. Mürvet TAYLAN
1934
5. Tülay GÜVEN
1961
6. Hüseyin İŞLEK
1936
7. Hanife AYDOĞAN
1946
8. Şükrü ŞANLI
1934
(Vefat 27/06/2009)
9. Ramazan ŞANLI
1936
(Vefat 12/04/2013)
Mirasçılar
Aynur ŞANLI
Ayşe DOĞRU
Sevil İNAL
Era ŞANLI
10. Ayşe CEYLAN
1938
11. Türkan SELVİ
1948
12. Mehmet ŞANLI
1932
(Vefat 16/01/2013)
Mirasçılar
Zekiye ŞANLI
Ayten ŞANLI (BEZCİ)
Hüseyin ŞANLI
İbrahim ŞANLI
Kemal ŞANLI
13. Ali ŞANLI
1953
14. Esma KÖSTELİ
1965
15. Bülent ŞANLI
1976
16. Layıka CEYLAN
1954
17. Nilgün GOKAY
1980
18. Hasan CEYLAN
1972
19. Hüseyin CEYLAN
1929
(Vefat 04/01/2010)
20. İsmet CEYLAN
1939
21. Turgut CEYLAN
1960
22. Esma OKUTAN
1968
23. Fatma CEYLAN
1946
24. Dudu ACAR
1941
(vefat 26/03/2017)
Mirasçılar
Ali ACAR
Ramazan ACAR
Fatma BAYRAKTAR
25. Emine Nefise ATAMER
1922
(Vefat 06/10/2012)
Mirasçılar
Temel Cumhur ATAMER
Rıfat Hüseyin ATAMER
Gül TOPÇU
Demet YURTSEVEN
26. Rıfat Hüseyin ATAMER
1947
27. Temel Cumhur ATAMER
1956
28. Kadriye Mine YÜCER
1944
(Vefat 20/05/2016)
Mirasçılar
Gül TOPÇU
Demet YURTSEVEN
29. Zekiye ACAR
1920
(Vefat 27/08/2012)
Mirasçılar
Taylan ACAR
30. Mazhar Acar ÖNOCAK
1949
31. Süleyman Faruk ÖNOCAK
1958
32. Ayşe Ece ÖNOCAK
1985
33. Nevin Esra ÖNOCAK
1989
34. Didar Ebru KAÇMAZ
1978
35. Yıldız ALAKAVUK
1935
(Vefat 18/06/2016)
36. Suna ERTEN
1933
(Vefat 21/03/2012)
37. Melih İNCI
1957
38. Semih ERTUĞRUL
1951
39. Mediha ARI
1951
40. Canan ŞEKERCI
1945
41. Sedef BESEN
1984
42. Ayşe Hülya BESEN
1953
43. Ahu YÜRÜYEN
1953
44. Azize NAZLIER
1950
45. Yıldız KOCABAŞOĞULLARI
1980
46. Gülbayan ŞANLI
1943
(vefat 10/10/2010)
47. Dudu GÜLER ŞANLI
1971
48. Fatma ŞANLI
1946
49. Birgül KIRACIOĞLU
1953
50. Halil ADALI
1954
51. Şadiye SÖNMEZ
1957
52. Mehmet Oğuz ARSLAN
1972
Atiye Ülkü
Atiye Ülkü
Atiye Ülkü
Necati Yılmaz
Necati Yılmaz
Atiye Ülkü
Atiye Ülkü
Necati Yılmaz
Atiye Ülkü
Atiye Ülkü
Atiye Ülkü
Atiye Ülkü
Atiye Ülkü
Necati Yılmaz
Necati Yılmaz
Necati Yılmaz
Atiye Ülkü
Necati Yılmaz
Necati Yılmaz
Atiye Ülkü
Atiye Ülkü
Necati Yılmaz
Necati Yılmaz
Necati Yılmaz
Necati Yılmaz
Necati Yılmaz
Atiye Ülkü
Atiye Ülkü
Atiye Ülkü
Atiye Ülkü
Atiye Ülkü
Atiye Ülkü
Atiye Ülkü
Atiye Ülkü
Atiye Ülkü
Atiye Ülkü
Atiye Ülkü
Necati Yılmaz
Necati Yılmaz
Necati Yılmaz
Necati Yılmaz
Necati Yılmaz
Necati Yılmaz
Atiye Ülkü
Atiye Ülkü
Atiye Ülkü
Atiye Ülkü
Atiye Ülkü
Atiye Ülkü
Atiye Ülkü
Ek 2 - Kamulaştırılan mülklerin referansları
No.
Başvuru No.
Kadastro Referansları
Ada / Parsel
1
2
3
4
5
6
7
53354/10
63461/12
22363/13
61800/10
24865/11
44488/11
44668/11
3698/2; 4520/10; 4520/69
4520/6; 4520/8; 4520/17; 4520/23; 4520/28; 4520/51; 4520/54; 4520/76; 4520/101; 4520/7123; 6398/1
4520/36
4520/7; 4520/35
12410/1
12882/1
4520/123