CASE OF ANANYIN v. RUSSIA - [Macedonian Translation] by the COE Human Rights Trust Fund

ПРВА СЕКЦИЈА

СЛУЧАЈОТ НА АНАНЈИН против РУСИЈА

(Жалба бр. 13659/06)

ПРЕСУДА

СТРАЗБУР

30 јули 2009 г.

КОНЕЧНА ВЕРЗИЈА

06/11/2009

Оваа пресуда може да подложи на уредничка ревизија.

Во случајот на Ананјин против Русија,

Европскиот суд за човекови права (Првата секција), кој заседаваше како Судски совет составен од:

Нина Вајиќ (Nina Vajić), претседател,
Анатоли Кловер (Anatoly Kovler),
Елизабет Штајнер (Elisabeth Steiner),
Дин Шпилман (Dean Spielmann),
Свере Ерик Јебенс (Sverre Erik Jebens),
Џорџо Малинверни (Giorgio Malinverni),
Јоргос Николау (George Nicolaou), судии,
и Сорен Нилсен (Søren Nielsen), секретар на Секцијата,

Откако го разгледа случајот на затворена седница на 7 јули 2009 г.,

Ја донесе следната пресуда, којашто беше усвоена на истиот датум:

ПОСТАПКА

1. Случајот потекнуваше од жалба (бр. 13659/06) против Руската Федерација поднесена до Судот согласно членот 34 од Конвенцијата за заштита на човековите права и основни слободи („Конвенцијата“) од страна на рускиот државјанин, г-динот Олег Константинович Ананјин („жалителот“) на 14 февруари 2006 година.

2. Жалителот го претставуваше г-динот В. Апалков, адвокат со пракса во Волгоград. Руската Влада („Владата“) на почетокот беше претставувана од г-ѓата В. Милинчук, поранешен претставник на Руската Федерација во Европскиот суд за човекови права, а потоа од нивниот претставник, г-динот Г. Матјушкин.

3. Жалителот конкретнно тврдел дека тој бил притворен во нечовечни услови и дека неговиот притвор бил претерано долг и без соодветни процедурални гаранции.

4. На 4 февруари 2008 г. претседателот на Првата секција одлучи да ја извести Владата за жалбите. Исто така беше одлучено да се испита основаноста на жалбата во исто време со нејзината допуштеност (член 29 § 3). Претседателот одлучи да и даде на жалбата приоритет (правилото 41 од Деловникот на Судот).

5. Владата приговори на заедничкото разгледување на допуштеноста и основаноста на жалбата. Откако го разгледа приговорот на Владата, Судот го отфрли.

ФАКТИ

I. ОКОЛНОСТИТЕ НА СЛУЧАЈОТ

6. Жалителот е роден во 1973 година и живее во Волгоград.

А. Кривична постапка против жалителот

1. Обвинение за кражба

7. На 20 септември 2002 жалителот бил уапсен и обвинет по неколку точки за кражба.

8. На 9 февруари 2004 г. Окружниот суд на Городишченскиј го осудил жалителот врз основа на обвинението и му изрекол казна затвор од една година и осум месеци почнувајќи од 20 септември 2002 г.

9. На 20 мај 2004 г. жалителот ја отслужил својата казна.

2. Обвиненија за членство во вооружена криминална банда, грабеж, изнудување, киднапирање, нанесување на тешки повреди и убиство

10. На 29 април 2003 г. Централниот окружен суд на Волгоград го притворил жалителот под сомнеж за нанесување на сериозни повреди. Тој упатил на тежината на обвинението.

11. На непосочен датум жалителот бил обвинет за членство во вооружена криминална банда, за неколку точки на тежок грабеж, изнудување, киднапирање, нанесување на тешки повреди и убиство.

12. На 19 јуни 2003 г. Централниот окружен суд го продолжи притворот на жалителот до 10 септември 2003 г. упатувајќи на сериозноста на обвинението и ризикот од негово бегство или повторување на делото. Адвокатот на жалителот бил отсутен од расправата.

13. На 8 септември 2003 г. Централниот окружен суд го продолжил притворот на жалителот до 10 декември 2003 г. упатувајќи на сериозноста на обвинителните точки и потребата од дополнителна истрага. Жалителот бил претставуван од страна на адвокат назначен од судот.

14. На 5 декември 2003 г. Централниот окружен суд го продолжил притворот на жалителот до 10 април 2004 г. упатувајќи на сериозноста на обвинението и ризикот од негово бегство или повторување на делото. Адвокатот на жалителот бил отсутен од расправата.

15. На 12 април 2004 г. истрагата била завршена и шест обвинети, вклучително и жалителот биле изнесени пред Регионалниот суд на Волгоград.

16. Обвинетите побарале судење пред порота.

17. На 20 април 2004 г. Регионалниот суд на Волгоград закажал прелиминарна расправа за 27 април 2004 за да се разгледа барањето. Понатаму одлучил дека обвинетите во меѓувреме требале да останат во притвор.

18. На 27 април 2004 г. Регионалниот суд на Волгоград одржал прелиминарна расправа, наредил на обвинетите да им се суди пред порота и тие да останат во притвор додека чекаат на судењето.

19. На 13 октомври 2004 г. Регионалниот суд на Волгоград го продолжил притворот на обвинетите до 12 јануари 2005 г. упатувајќи на сериозноста на обвиненијата.

20. На 12 јануари 2005 г. Регионалниот суд на Волгоград го продолжил притворот на обвинетите упатувајќи на сериозноста на обвиненијата и ризикот дека можат да извршат притисок врз сведоци или поротници.

21. На 7 април 2005 г. Регионалниот суд на Волгоград го продолжил притворот на обвинетите до 12 јули 2005 г. Регионалниот суд одлучил дека со оглед на сериозноста на обвиненијата, било „згодно“ да се задржат обвинетите во притвор. Ги одбил нивните барања за ослободување со преземање на обврска да не го напуштат градот, бидејќи не можел да го исклучи ризикот дека тие ќе извршиле притисок врз сведоци или поротници.

22. Во основата на својата желба од 14 април 2005 г. жалителот се жалел дека заклучокот на Регионалниот суд дека можел да и попречи на постапката бил заснован на претпоставка и не бил поткрепен со факти. Тој понатаму се изјаснил дека има три малолетни деца, невработена сопруга и постара мајка и дека тој бил единствениот хранител на семејството. Тој имал постојано место на живеење и бил вработен.

23. На 8 јуни 2005 х. Врховниот суд на Руската Федерација по жалба го потврдил налогот за продолжување, утврдувајќи дека бил законски и оправдан. Расправата по жалбата се случила во присуство на обвинителот кој имал усно изјаснување. Ниту жалителот ниту неговиот адвокат не биле присутни.

24. На 29 јуни 2005 г. Регионалниот суд на Волгоград го продолжил притворот на обвинетите до 12 октомври 2005 г. Тој одлучил дека обвинетите можеле да ги попречуваат постапките бидејќи биле обвинети за сериозни кривични дела, вклучително обвинение дека се членови на вооружена криминална банда.

25. Жалителот се жалел, повторувајќи ги своите аргументи дадени во основата на жалбата од 14 април 2005 г. На 7 септември 2005 г. Врховниот суд по жалба го потврдил налогот за продолжување, одлучувајќи дела жалителот бил обвинет за сериозни и посебно сериозни кривични дела и дека неговите аргументи не биле доволни за да се оправда укинување на налогот за продолжување.

26. На 4 октомври 2005 г. Регионалниот суд на Волгоград го продолжил притворот на обвинетите до 12 јануари 2006 г. од истите причини како претходно.

27. Жалителот се жалел, повторувајќи ги своите аргументи дадени во основата на жалбата од 14 април 2005 г. Тој понатаму се жалел дека не му бил дозволен пристап до материјалите поднесени од страна на обвинителството во поддршка на нивното барање за продолжување. На 8 декември 2005 г. Врховниот суд по жалба го потврдил налогот за притвор, одлучувајќи дека истиот бил законски и оправдан.

28. На 22 декември 2005 г. Регионалниот суд на Волгоград го продолжил притворот на обвинетите до 12 април 2006 г. од истите причини како претходно.

29. На 10 април 2005 г. и 5 јули 2006 Регионалниот суд на Волгоград го продолжил притворот на обвинетите од истите причини како претходно.

30. На 2 октомври 2006 г. Регионалниот суд на Волгоград го продолжи притворот на обвинетите до 12 јануари 2007 г. упатувајќи на сериозноста на обвиненијата и „карактерот“ на обвинетите. Судот исто така посочи дека целта на притворот бил да се елиминира секаков ризик обвинетите да избегаат, да го повторат делото или да ја попречат судската постапка.

31. Жалителот се жалел тврдејќи дека заклучоците на Регионалниот суд дека тој би можел да избега, да го повтори делото или да ја попречи постапката не биле поткрепени од релевантни факти. Тој упатил на својата семејна ситуација, постојано место на живеење и вработување. Регионалниот суд веќе ги сослушал сите сведоци на обвинителството и ги разгледал доказите поднесени од обвинителството и затоа веќе не можело да се врши притисок врз сведоците или да се попречи постапката на некој друг начин. Тој исто така се жалел дека неговиот притвор надминал разумно времетраење.

32. На 28 декември 2006 г. Врховниот суд по жалба го потврдил налогот за притвор, одлучувајќи дека истиот бил законски, добро-образложен и оправдан. Обвинетите биле обвинети за сериозни кривични дела и затоа тие можеле да избегаат, да го повторат делото или да ја попречат постапката. Наводно претераното траење на нивниот притвор, нивната лоша здравствена состојба, старите родители или постојаното место на живеење не биле доволни причини за да се оправда ослободување.

33. На 27 декември 2006 г. Регионалниот суд на Волгоград го продолжил притворот на обвинетите до 12 април 2007 г. од истите причини како претходно.

34. На 10 април 2007 г. Регионалниот суд на Волгоград го продолжил притворот на обвинетите до 12 јули 2007 г. од истите причини како претходно.

35. На 9 јули 2007 г. Регионалниот суд на Волгоград го продолжил притворот на обвинетите до 12 октомври 2007 г., одлучувајќи дека немало причини за менување на превентивната мерка.

36. На 11 октомври 2007 г. Регионалниот суд на Волгоград го продолжил притворот на обвинетите до 12 јануари 2008 г. упатувајќи на сериозноста на обвиненијата, ризикот од бегство или заплашување на сведоци или поротници.

37. На 9 јануари 2008 г. Регионалниот суд на Волгоград го продолжил притворот на обвинетите до 12 април 2008 г. од истите причини како претходно.

38. На 8 април 2008 г. Регионалниот суд на Волгоград го отфрлил барањето на жалителот да биде ослободен со преземање на обврска дека нема да го напушти своето место на живеење и го продолжил притворот на обвинетите до 12 јули 2008 г. Одлуката го вели следново:

„Бидејќи судењето сè уште не е завршено, неопходно е да се продолжи притворот на обвинетите.

Судот смета дека тежината на обвиненијата оправдува примена на превентивна мерка против обвинетите во форма на притвор.

Меѓутоа, дополнително на тежината на обвиненијата - имено организацијата на вооружена банда ... и вршење на напади врз граѓани и убиства – за што секој од обвинетите можат да добијат казнена мерка до дваесет години, Судот исто така ги зема во предвид и други работи.

На тој начин судот има право да верува дека ... примената за жалителите на преземањето на обврска да не го напуштат градот или други превентивни мерки нема да ја исклучат можноста за нивно бегство или вршење на притисок врз учесниците во постапката и поротниците.

Аргументот на обвинетите дека нивниот притвор бил претерано долг сам по себе не е доволен за да се оправда ослободување.

Обвинетите не обезбедиле никаков материјал кој покажувал постоење на фактори кои го оневозможуваат [sic] нивниот престој во услови на притвор.

Судот не е убеден од аргументот на обвинетите дека не им бил дозволен пристап до материјалите поднесени од обвинителството во поддршка на нивните барања за продолжување. Судот на располагање има само материјали од досието на кривичниот случај, кој бил проучен од обвинетите.

Судот смета дека основите за притворот на обвинетите, кои се обвинети за сериозни и особено тешки кривични дела се релевантни и доволни. Нивниот притвор е во интерес на општеството бидејќи го спречува извршувањето на слични кривични дела и обезбедува квалитетна и ефективна проверка на овој кривичен случај.

Досието на кривичниот случај содржи доволно докази против секој обвинет кои го оправдуваат продолжувањето на нивниот притвор....“

39. На 7 јули 2008 г. Регионалниот суд на Волгоград го продолжил притворот на обвинетите до 12 октомври 2008 г., повторувајќи ја од збор до збор одлуката од 8 април 2008 г.

40. На 10 октомври 2008 г. Регионалниот суд на Волгоград го продолжил притворот на обвинетиот до 12 јануари 2009 г., повторувајќи ја од збор до збор одлуката од 8 април 2008 г.

41. Постапките сè уште чекаат пред судечкиот суд. Жалителот останува во притвор.

Б. Условите на притворот на жалителот

42. Жалителот е притворен во установата за притвор СИЗО бр. 1 (ИЗ-34/1) во Волгоград.

43. Жалителот изјавил дека ќелиите биле пренатрупани. Немало доволно легла за затворениците и морале да спијат на смени. Немало тоалетна школка; наместо тоа имало дупка во подот која затворениците ја користеле за да се олеснат. Преградата од осумдесет сантиметри со која бил одвоен тоалетот од просторот за престој не нудела доволно приватност и секое лице кое го користело тоалетот им било пред очи на другите затвореници и чуварите. Масата за јадење била многу блиску до тоалетот. Само четворица можеле да седат на неа, а другите затвореници јаделе седејќи на подот или на креветите. Немало многу храна. Затворениците не добивале соодветна медицинска нега. Како резултат на тоа здравјето на жалителот му се влошило.

44. Според потврдата од 2 април 2008 г. издадена од управата на установата и поднесена од Владата, од 30 септември 2002 г. до 23 декември 2003 г. жалителот бил држен во ќелиите бр. 7, 19, 53, 181 и 189, чии мерки изнесувале 17,1 м2, 19,2 м2, 20,6 м2, 55,8 м2 и 22,4 м2. Не било можно да се утврди бројот на затвореници во секоја ќелија со оглед дека евиденцијата на установата за тој период била уништена со истекувањето на законскиот рок за нејзино чување.

45. Од 26 декември 2003 г. жалителот бил држен во седумнаесет различни ќелии. Тие биле опишани на следниов начин:

- ќелијата бр. 189 каде жалителот бил држен од 26 декември 2003 г. до 4 јули 2004 г. и од 26 јули до 6 ноември 2004 г. имала 22,4 м2 и во неа биле сместени од четири до дванаесет затвореници;

- ќелијата бр. 13 каде жалителот бил држен од 4 до 26 јули 2004 г. имала 16,4 м2 и во неа биле сместени од седум до единаесет затвореници;

- ќелијата за казнување бр. 6 каде жалителот бил сместен сам од 6 до 8 ноември 2004 г. имала 8,41 м2;

- ќелијата за казнување бр. 9 каде жалителот бил сместен сам од 19 до 22 ноември 2004 г. имала 8,41 м2;

- ќелијата бр. 181 каде жалителот бил држен од 22 ноември 2004 г. до 11 јули 2005 г. имала 44,8 м2 и во неа биле сместени од седум до дваесет затвореници;

- ќелијата бр. 200 каде жалителот бил држен од 11 јули 2005 г. до 1 март 2006 г. имала 22 м2 и во неа биле сместени од седум до дванаесет затвореници;

- ќелиите бр. 193 и 201 каде жалителот бил држен сам или заедно со друг затвореник од 1 до 17 март 2006 г. имала 5 м2;

- ќелијата бр. 186 каде жалителот бил држен од 17 март 2006 г. до 7 април 2006 г. имала 22,4 м2 и во неа биле сместени од девет до дванаесет затвореници;

- ќелијата бр. 86 каде жалителот бил држен од 7 април 2006 г. до 30 октомври 2006 г. имала 19,7 м2 и во неа биле сместени од девет до четиринаесет затвореници;

- ќелијата бр. 103 каде жалителот бил држен од 30 октомври до 30 ноември 2006 г. имала 8,2 м2 и во неа биле сместени од пет до седум затвореници;

- ќелијата бр. 30 каде жалителот бил држен од 30 ноември 2006 г. до 27 март 2007 г. и од 30 март до 2 април 2007 г. имала 18,04 м2 и во неа биле сместени од осум до деветнаесет затвореници;

- ќелијата бр. 220 каде жалителот бил држен од 27 до 30 март 2007 г. имала 27,2 м2 и во неа биле сместени двајца-тројца затвореници;

- ќелијата бр. 153 каде жалителот бил држен од 2 април до 8 мај 2007 г. имала 15,7 м2 и во неа биле сместени од двајца до четворица затвореници;

- ќелијата бр. 36 каде жалителот бил држен од 8 мај до 6 ноември 2007 г. имала 33,05 м2 и во неа биле сместени од седумнаесет до деветнаесет затвореници;

- ќелијата бр. 123 каде жалителот бил држен од 6 до 9 ноември 2007 г. и од 12 ноември 2007 г. до 22 јануари 2008 г. имала 17,1 м2 и во неа биле сместени од двајца до шестмина затвореници;

- ќелијата бр. 122 каде жалителот бил држен од 9 до 12 ноември 2007 г. и од 22 јануари до 2 април 2008 г. имала 16,7 м2 и во неа биле сместени од еден до четворица затвореници;

46. Во неколку прилики жалителот бил префрлан на кратки периоди од неколку дена во други установи за притвор.

47. Повикувајќи се на потврдите од 2 април 2008 г. од управата на установата, Владата понатаму се изјасни дека жалителот цело време имал посебен кревет и имал постелнина. Ќелиите имале природна светлина и вентилација преку прозорците, а имало и вентилатори. Просечната температура внатре била 18 до 20º Ц во зима и 24 до 26º Ц во лето. Затворениците имале секој ден по еден час за вежбање.

48. Од истите потврди произлегува дека сите ќелии биле опремени со тоалет. Тој бил одвоен од делот за престој со преграда висока 1,5 метри. Масата за јадење се наоѓала најмалку два метри оддалечена од тоалетот. Немало инсекти или глодачи во установата за притвор, бидејќи сите ќелии се дезинфицирале секој месец. На затворениците им било дозволено да се тушираат еднаш неделно и тогаш добивале чиста постелнина и пешкири И на крај, Владата тврдеше дека затворениците добивале храна три пати на ден. Секојдневно им се дистрибуирала превриена вода за пиење.

49. Конечно, Владата се изјасни дека во установата за притвор имало медицински оддел кој работел дваесет и четири часа и ја имала целата неопходна опрема и лекови за медицинска помош од висок стандард.

II. РЕЛЕВАНТНО ДОМАШНО ПРАВО

50. Од 1 јули 2002 г. кривично-правните прашања се уредени со Законот за кривична постапка на Руската Федерација (Законот бр. 174-ФЗ од 18 декември 2001 г.).

51. „Превентивните мерки“ или „мерките за ограничување“ (меры пресечения) вклучуваат преземање на обврска дека нема да го напуштат градот или регионот, лична гаранција, кауција или притвор (член 98). Доколку е потребно од осомничениот или обвинетиот може да се побара да даде ветување дека ќе се појави на судење (обязательство о явке) (член 112).

52. Кога се одлучува за превентивната мерка, надлежниот орган е обврзан да провери дали имало „доволен основ да се верува“ дека обвинетиот би избегал за време на истрагата или судењето, ќе го повтори делото или попречи утврдувањето на вистината (член 97). Исто така мора да се земе во предвид тежината на обвинението, информациите за карактерот на обвинетиот, неговата или нејзината професија, возраста, здравствената состојба, семејниот статус и други околности (член 99).

53. Судот може да изрече мерка притвор доколку обвинението повлекува казна затвор од најмалку две години, под услов помалку рестриктивната превентивна мерка да не може да се примени (членот 108 § 1).

54. По апсењето осомничениот се носи во притвор „во текот на истрагата“. Периодот на притвор во текот на истрагата може да биде продолжен после шест месеци само доколку притвореникот е обвинет за тешко или особено тешко кривично дело. Не е можно продолжување по истекувањето на осумнаесет месеци (член 109 §§ 1-3). Периодот на притвор „во текот на истрагата“ се пресметува до денот кога обвинителот ќе го испрати случајот до судечкиот суд (член 109 § 9).

55. Од датумот кога обвинителот ќе го испрати случајот до судечкиот суд, притворот на обвинетиот е „пред судот“ (или „во текот на судењето“). Притвор „во текот на судењето“ се пресметува до денот на изрекување на пресудата. Вообичаено не може да надмине шест месеци, но доколку случајот се однесува на тешки или особено тешки кривични дела, надлежниот суд може да одобри едно или повеќе продолжувања не подолги од три месеци секое (член 255 §§ 2 и 3).

56. Жалба може да се поднесе до повисок суд во рок од три дена против судска одлука која наложува или продолжува притвор. Апелациониот суд мора да одлучи по жалбата во рок од три дена од нејзиниот прием (членот 108 § 10).

57. Апелациониот суд мора да го разгледа кривичниот случај во рок од еден месец по приемот на досието на случајот (член 374).

58. Членот 22 од Законот за притвор на осомничени (Сојузен закон бр. 103-ФЗ од 15 јули 1995) уредува дека на затворениците треба да им се даде бесплатна храна доволна за да се одржат во добра здравствена состојба според стандардите утврдени од Владата на Руската Федерација. Членот 22 уредува дека притворениците треба да се држат во услови кои ги задоволуваат санитетските и хигиенски услови. Треба да добијат посебно место за спиење и постелнина, прибор за јадење и продукти за хигиена. Секој затвореник треба да има не помалку од четири метри квадратни на личен простор во својата ќелија.

ПРАВОТО

I. НАВОДНА ПОВРЕДА НА ЧЛЕНОТ 3 ОД КОНВЕНЦИЈАТА

59. Жалителот се жалеше дека условите на неговиот притвор во установата за притвор бр. ИЗ-34/1 во Волгоград биле спротивни на членот 3 од Конвенцијата, кој го вели следново:

„Никој не смее да биде подложен на мачење, нечовечно или понижувачко постапување или казнување.“

А. Допуштеност

60. Владата тврдеше дека жалителот не ги исцрпил домашните правни лекови кои им се достапни. Особено тој не барал надоместок за нематеријална штета пред судот. За да се докаже делотворноста на тој правен лек, тие упатија на две пресуди со кои на г-динот С. и г-динот Д. им бил доделен паричен надоместок за несоодветни услови во притворот. Истиот бил достапен и за жалителот за се жали до обвинителот, и таквата жалба според Владата претставувала делотворен правен лек. Тие упатија на подобрувањата во условите на притворот кои биле направени како одговор на жалбите поднесени до Канцеларијата на обвинителот од страна на г-динот Д., г-динот Ш. и г-динот З. (добиле амбуланта, биле набавени лекови и се вршеле поправки). Тие изјавија дека во 2007 г. 13% од жалбите за наводно несоодветни услови во притворот се сметале за добро засновани, додека во првата половина од 2006 г. обвинителите признале 18% од таквите жалби како добро засновани.

61. Владата понатаму се изјасни дека Судот имал надлежност да ги испита условите на притворот на жалителот само за време од шесте месеци кои му претходеле на поднесувањето на неговата жалба. Тие тврдеа дека притворот на жалителот не претставувал континуирана состојба затоа што постојано бил префрлан од една во друга ќелија и условите на неговиот притвор варирале во различни ќелии. Исто така доколку на притворениците им се дозволело да се жалат на долги периоди на притвор, ова би наметнало непропорционално товар врз властите да ги чуваат регистрите на установите за притвор на неограничено време. Соодветно на тоа Владата го повика Судот да ги отфрли жалбите на жалителот во врска со периодот од 14 февруари 2006 г. (sic.) за непридржување на правилото од шест месеци.

62. Судот забележува дека во случаите на Мамедова против Русија (Mamedova v. Russia (no. 7064/05, § 57, 1 June 2006)) и Бенедиктов против Русија (Benediktov v. Russia (no. 106/02, §§ 29-30, 10 May 2007)), во околности кои можат да се споредат, тој одлучил дека Вадата не покажала какво обесштетување би можело да му се додели на жалителот од страна на обвинителот или суд, земајќи во предвид дека проблемите кои произлегуваат од условите на притворот на жалителот начелно биле од структурна природа и не се однесувале исклучиво и лично на состојбата на жалителот. Во случајот во прашање, Владата не поднесе никакви докази за да му овозможи на Судот да ги напушти овие наоди во однос на постоењето на делотворен домашен правен лек за структуралниот проблем на пренатрупаноста на руските установи за притвор. Иако тие упатуваа на неколку судски и обвинителски одлуки кои наводно обезбедиле отштета за несоодветни услови во притворот, тие не обезбедија копии на тие одлуки. Соодветно на тоа, Судот го отфрли приговорот на Владата што се однесува до неисцрпувањето на домашни правни лекови.

63. Што се однесува до аргументот на Владата за непридржување до правилото од шест месеци, Судот забележува дека жалителот бил притворен во истата установа за притвор од 30 септември 2002 г. Континуираната природа на неговиот притвор, неговите идентични описи на општите услови на притворот во сите ќелии на установата за притвор и тврдењето за сериозна пренатрупаност како главна карактеристика на условите на неговиот притвор во сите ќелии во коишто бил држен оправдува испитување на притворот на жалителот како целина, без да се дели во посебни периоди (види, за слично објаснување, Guliyev v. Russia, no. 24650/02, §§ 31 to 33, 19 June 2008, и Бенедиктов, цитиран горе, § 31). Судот не го губи од предвид аргументот на Владата дека одредени аспекти од условите на притворот на жалителот се менувале со менувањето на ќелиите. Меѓутоа, не смета дека тие разлики се доволни за да му се дозволи да направи разлика меѓу условите на притворот на жалителот или за неговиот притвор да биде поделен во неколку периоди во зависност од ќелијата во која бил држен. Затоа Судот го отфрли приговорот на Владата што се однесува до непридржување на правилото од шест месеци.

64. Судот забележува дека оваа жалба не е очигледно погрешно заснована во рамките на значењето на членот 35 § 3 од Конвенцијата. Тој понатаму забележува дека не е недопуштена по ниеден друг основ. Затоа мора да се прогласи за допуштена.

Б. Основаност

65. Владата призна дека одредени ќелии биле пренатрупани и затоа условите на притворот на жалителот не биле во согласност со условите од членот 3. Сè на сè жалителот бил држен во пренатрупани ќелии околу година и половина. Меѓутоа тие се изјаснија дека сите други аспекти на условите на притворот на жалителот биле задоволувачки. Тој имал свој кревет и постелнина цело време. Можел секојдневно да вежба. Санитарните и хигиенските норми биле исполнети. Жалителот добивал соодветна медицинска грижа на барање.

66. Жалителот се држел на своите тврдења.

67. Странките оспориле одредени аспекти од условите на притворот на жалителот во установата бр. ИЗ-34/1 во Волгоград. Меѓутоа, нема никаква потреба Судот да ја утврди вистинитоста на секое тврдење, бидејќи утврдува повреда на членот 3 врз основа на факти кои биле претставени или не биле оспорени од тужената Влада, заради следниве причини.

68. Странките се согласија во врска со димензиите на ќелијата и бројот на затвореници во ќелиите. За значителен дел од неговиот притвор, кој траел повеќе од шест години, жалителот имал личен простор помалку од 2 м2. Во одредени моменти, тој имал помалку од 1,5 м2 личен простор, додека во ќелијата бр. 30 неговиот простор од време на време бил помал од 1 м2. Жалителот бил затворен во својата ќелија дење, ноќе освен тој еден час дневно на вежбање надвор. Судот повторува во врска со ова дека во претходните случаи кога жалителите кои биле распоредени на помалку од 3 м2 личен простор тој утврдил дека пренатрупаноста била толку сериозна што сама по себе оправдувала наод на повреда на членот 3 од Конвенцијата. Соодветно на тоа, не било неопходно да се проценат другите аспекти на физичките услови на притворот (види, на пример, Lind v. Russia, no. 25664/05, § 59, 6 December 2007; Kantyrev v. Russia, no. 37213/02, §§ 50-51, 21 June 2007; Andrey Frolov v. Russia, no. 205/02, §§ 47-49, 29 March 2007; Mayzit v. Russia, no. 63378/00, § 40, 20 January 2005; и Labzov v. Russia, no. 62208/00, § 44, 16 June 2005).

69. Земајќи ги во предвид својата судска пракса во однос на ова прашање, материјалот поднесен од партиите, и признавањето на повредата на членот 3 од страна на Владата, Судот доаѓа до истион заклучок и во овој случај. Фактот дека жалителот бил принуден да живее, спие и да користи тоалет во иста ќелија со многу други затвореници само по себе било доволен за да предизвика проблеми или тешкотии од интензитет кој го надминува неизбежното ниво на страдање што произлегува од притворот, и да го доведе во ситуација во која ќе чувствува страв, болка и инфериорност кои можат да го понижат и омаловажат.

70. Судот забележува дека со тоа што жалителот бил држен во пренатрупана ќелија, домашните власти го подложиле на нечовечно и понижувачко постапување. Затоа имало повреда на членот 3 од Конвенцијата врз основа условите на притворот на жалителот во установата бр. ИЗ-34/1.

II. НАВОДНА ПОВРЕДА НА ЧЛЕНОТ 5 § 3 ОД КОНВЕНЦИЈАТА

71. Жалителот се жалеше на повреда на неговото право на судење во разумен рок и тврдеше дека налозите за притвор не биле засновани на доволно причини. Тој се повика на членот 5 § 3 од Конвенцијата којшто уредува:

„Секое лице уапсено или притворено според одредбите на став 1(в) од овој член има ... право на судење во разумен рок или да биде пуштено на слобода додека го чека судењето. Пуштањето може да се услови со давање гаранција дека тоа лице ќе се појави на судењето.“

А. Допуштеност

72. Владата тврдеше дека Судот имал надлежност да го испита притворот на жалителот само од 14 август 2005 г. до 12 јануари 2007 г. Жалителот не успеал да ги исцрпи домашните правни лекови во однос на преостанатите периоди, со оглед дека не се жалел против налозите за продолжување издадени во тоа време. Исто така, по нивно мислење надлежноста на Судот била ограничена на шест месеци пред поднесувањето на жалбата.

73. Судот најпрво забележува дека едно лице кое тврди дека имало повреда на членот 5 § 3 од Конвенцијата во однос на времетраењето на неговиот притвор се жали на континуирана состојба која би се разгледала како целина и не е поделена во посебни периоди на начинот посочен од Владата (види, mutatis mutandis, Solmaz v. Turkey, no. 27561/02, §§ 29 and 37, ECHR 2007-... (извадоци)). По неговото сместување во притвор на 29 април 2003 г. жалителот бил континуирано во притвор. Затоа Судот го отфрли приговорот на Владата што се однесува до непридржување на правилото од шест месеци. Од истите причини, ќе направи глобална проценка на целиот период на притвор на жалителот со цел да се утврди дали тој ги исцрпил домашните правни лекови.

74. Согласно условите од членот 35 § 1 од Конвенцијата Судот може да се занимава со прашањето само откако биле исцрпени сите домашни правни лекови, согласно генерално признатите правила на меѓународното право. Меѓутоа приманата на тоа правило мора соодветно да го дозволи фактот дека се применува во контекст на машинеријата за заштита на човековите права која државите договорнички се согласиле да ја воспостават. Согласно тоа Судот согледа дека членот 35 § 1 мора да се применува со одреден степен на флексибилност и без претеран формализам. Правилото не е ниту апсолутно ниту има капацитет да биде применето автоматски. При разгледувањето дали се внимавало на тоа, од суштинска важност е да се обрне внимание на посебните околности на секој случај. Ова значи, меѓу другите работи, дека Судот мора реалистично да го согледа општиот правен и политички контекст во кој функционираат правните лекови, како и личните околности на жалителот (види Estrikh v. Latvia, no. 73819/01, §§ 92 and 94, 18 January 2007, со дополнителни упатувања).

75. Иако жалителот не поднел жалби против налозите за продолжување издадени пред април 2005 г., тој се жалел до Врховниот суд против налозите за притвор од 7 април, 29 јуни и 4 октомври 2005 г. и 2 октомври 2006 г. Со тоа тој му дал шанса на Врховниот суд да разгледа дали неговиот притвор бил компатибилен со неговото право според Конвенцијата на судење во разумен рок или ослободување во исчекување на судењето. Навистина Врховниот суд требал да ја процени потребата од дополнителни продолжувања во контекст на целиот период кој му претходел на притворот, земајќи во предвид колку време веќе поминал во притвор.

76. Што се однесува до последователниот период Судот забележува дека откако жалителот се жалел до Врховниот суд против четирите налози за продолжување тврдејќи дека тие биле засновани на недоволно причини и сите биле одбиени, разбирливо е дека во такви околности можат да се јават сомнежи во умот на жалителот во врска со ефективноста на понатамошните жалби. Иако чистите сомнежи за изгледите за успех на националните правни лекови не го апсолвираат жалителот од обврската за исцрпување на тие правни лекови, во ситуацијата каде тој во повеќе наврати и безуспешно го користел правниот лек, тоа што тој повеќе не прибегнувал кон примена на истиот под претпоставка дека би му понудил мал ако и воопшто некаков изглед за успех не може да се каже дека било неразумно. Судот забележува дека во своите жалбени поднесоци против налогот за продолжување од 2 октомври 2006 г. жалителот тврдеше дека ризикот од попречување на постапките повеќе не постоел, со оглед дека сите сведоци на обвинителството веќе биле сослушани од страна на судечкиот суд и обвинителството завршило со поднесување на своите докази (види во параграф 31 горе). Ништо во досието на случајот не покажува дека околностите на жалителот материјално се смениле откако Врховниот суд ја отфрлил жалбата на 28 декември 2006 г. или дека се појавиле некакви нови фактори кои можеле да ја сменат позицијата на Врховниот суд. Судот одлучи дека со оглед на практичната реалност на позицијата на жалителот, не може да се каже дека жалбата до Врховниот суд против последователните налози за продолжување, кои биле засновани врз истите причини како и налогот за продолжување од 2 октомври 2006 г., имала некаков разумен изглед за успех.

77. Судот заклучува, во контекст на горенаведеното, дека жалбата не може да биде одбиена заради неуспехот во исцрпување на домашните правни лекови. Тој понатаму забележува дека жалбата не е недопуштена по ниеден друг основ. Затоа мора да се прогласи за допуштена.

Б. Основаност

1. Аргументи на странките

78. Владата тврдеше дека жалителот бил обвинет за повеќе особено сериозни кривични дела. Исто така беше осомничен дека е активен член на вооружена криминална банда која редовно вршела кривични дела и претставувале растечка опасност за општеството. Упатувајќи на случајот на Контрада против Италија (Contrada v. Italy (24 August 1998, § 67, Reports of Judgments and Decisions 1998-V)), тие се изјаснија дека неговото членство во мафијашка организација со ригидна хиерархиска структура и значителна моќ за заплашување ги искомплицирало и пролонгирало кривичните постапки. Било неопходно да се држи жалителот во притвор за време на истрагата и судењето за да се спречи негово мешање со сведоците и поротниците кои живееле во истата област и не биле издвоени од општеството. Домашните судови ги оправдало продолжувањата на неговиот притвор со упатување на отсуството на постојано место на живеење, вработување или издржувани лица, и неуспехот на одбраната да обезбеди материјал кој би покажал дека жалителот не можел да остане во услови на притвор. Владата сметаше дека притворот на жалителот бил заснован на „релевантни и доволни“ причини.

79. Жалителот се држел на своите тврдења.

2. Оценка на Судот

(а) Општи принципи

80. Судот потврдува дека континуираното постоење на разумен сомнеж дека лицето што е уапсени го сторило делото е услов sine qua non за законитоста на континуираниот притвор. Но после одреден временски период повеќе не доволен. Во такви случаи Судот мора да утврди дали другите основи посочени од судските власти и понатаму го оправдуваат лишувањето од слобода. Кога таквиот основ е „релевантен“ и „доволен“ Судот мора исто така да дознае дали надлежните национални власти покажале „посебна внимателност“ во спроведувањето на постапката (види кај Labita v. Italy [GC], no. 26772/95, §§ 152 and 153, ECHR 2000-IV).

81. Пресумпцијата е наклонета кон ослободување. Како што Судот постојано одлучува, вториот дел од членот 5 § 3 не им дава на судските власти избор меѓу тоа дали да се изнесе обвинетиот пред суд во разумен рок или да му се дозволи привремено ослободување додека се чека на судењето. До неговото осудувањето обвинетиот мора да се смета за невин, и целта на одредбата што се разгледува во основа бара негово привремено ослободување откако неговиот континуиран притвор ќе престане да биде разумен. Едно лице обвинето за кривично дело секогаш мора да биде ослободено додека го чека судењето освен ако државата не може да покаже дека постојат „релевантни и доволни“ причини за да го оправда континуираниот притвор (види, меѓу другите извори, Castravet v. Moldova, no. 23393/05, §§ 30 and 32, 13 March 2007; McKay v. the United Kingdom [GC], no. 543/03, § 41, ECHR 2006-...; Jabłoński v. Poland, no. 33492/96, § 83, 21 December 2000; и Neumeister v. Austria, 27 June 1968, § 4, Series A no. 8). Членот 5 § 3 од Конвенцијата не може да се смета дека одобрува безусловен притвор пред судењето под услов истиот да не е подолг од одреден временски период. Оправдувањето за секој период на притвор, без разлика колку е краток мора да биде убедливо демонстрирано од страна ан властите (види Shishkov v. Bulgaria, no. 38822/97, § 66, ECHR 2003-I (извадоци)).

82. Задолжително е за домашните власти да го утврдат постоењето на конкретни факти кои се релевантни за основата за континуиран притвор. Префрлањето на товарот на докажување на притвореното лице по такви прашања е еднакво на отфрлање на правилото од членот 5 од Конвенцијата, одредба според која притворот е отстапување од правото на слобода во исклучителни околности и како таков е дозволен во исцрпно набројани и строго дефинирани случаи (види Rokhlina v. Russia, no. 54071/00, § 67, 7 April 2005, и Ilijkov v. Bulgaria, no. 33977/96, §§ 84-85, 26 July 2001). Националните судови мораат да ги испитаат сите факти во прилог или против постоењето на вистински услов за оправдување на јавен интерес, со вистинско почитување на принципот на пресумпцијата на невиност, напуштање на правилото за почитување на слободата на поединецот и да ги вградат истите во своите одлуки со кои се отфрлаат жалбите за ослободување. Не е задача на Судот да утврдува такви факти и да го заземе местото на националните власти кои одлучувале за притворот на жалителот. Во суштина врз основа на причините дадени во одлуките на домашните судови и точните факти споменати од жалителот во своите жалби, Судот се повикува да одлучи дали имало повреда на членот 5 § 3 од Конвенцијата или не (види Korchuganova v. Russia, no. 75039/01, § 72, 8 June 2006; Илијков, цитиран горе, § 86; и Лабита, цитиран горе, § 152).

(б) Примена во актуелниот случај

(i) Периодот што треба да се земе во предвид

83. Судот забележува дека членот 5 § 3 се применува исклучиво во ситуација предвидена во членот 5 § 1 (в) со која формира една целина. Престанува да се применува на денот кога обвинението е утврдено, дури и ако е само од првостепен суд, со оглед дека од тој дена натаму лицето е притворено „после осудителна пресуда од надлежен суд“ во рамките на значењето на членот 5 § 1 (а) (види Солмаз, цитиран горе, §§ 24 до 26, и B. v. Austria, 28 March 1990, §§ 36-39, Series A no. 175).

84. Жалителот бил притворен на 29 април 2003 г. под обвиненија за членување во вооружена криминална банда, грабеж, изнудување, киднапирање, нанесување на тешки повреди и убиство Тој бил држен во притвор додека го чекал судењето и потоа. За време на дел од тој период од 9 февруари до 20 мај 2004 г., тој отслужувал казна затвор откако бил осуден за кражба во друг кривичен случај. Судот мора да потврди кој потстав од членот 5 § 1 можел да се примени за време на тој период за да се утврди дали тоа треба да се земе во предвид за потребите на членот 5 § 3.

85. Судот повторува во врска со ова дека применливоста на еден основ даден во членот 5 § 1 не мора да значи дека исклучува примена на друг и притворот може да биде оправдан под повеќе од еден потстав од таа одредба (види, меѓу другите, Brand v. the Netherlands, no. 49902/99, § 58, 11 May 2004, и Johnson v. the United Kingdom, 24 October 1997, § 58, Reports of Judgments and Decisions 1997‑VII). Особено, во случајот на Ериксон против Норвешка Судот сметаше дека притворот на жалителот бил оправдан како под потставот (а) така и под (б) од членот 5 § 1 и одлучи дека членот 5 § 3 можел да се примени (види Eriksen v. Norway, 27 May 1997, § 92, Reports of Judgments and Decisions 1997‑III).

86. Во овој случај на 9 февруари 2004 г. жалителот бил осуден за кражба и му била изречена казна затвор кој ја отслужил до 20 мај 2004 г. Во текот на тој период тој бил притворен „откако бил осуден од надлежен суд“ во рамките на значењето на членот 5 § 1 (а). Во исто време тој бил држен во притвор заради неповрзани кривични постапки за да биде изнесен пред надлежно правно тело под сомнеж дека бил член на вооружена криминална банда и дека извршил грабеж, изнудување, киднапирање, нанел сериозни повреди и извршил убиство, ситуација предвидена во членот 5 § 1 (в). Соодветно на тоа следи дека од 9 февруари до 20 мај 2004 г. лишувањето на жалителот од слобода потпаднало во границите на двата потстава (а) и (в) од членот 5 § 1. Земајќи во предвид дека жалителот требал да биде притворен по основ на членот 5 § 1 (в), и без разлика на фактот дека неговиот притвор исто така бил заснован врз членот 5 § 1 (а), Судот смета дека овој период треба да биде земен во предвид за потребите на членот 5 § 3. Затоа, жалителот постојано бил притворен додека чекал на судењето по обвиненијата за членување во вооружена криминална банда, грабеж, изнудување, киднапирање, нанесување на сериозни повреди и убиство, уште од неговото притворање на 29 април 2003 г., односно повеќе од шест години и два месеци.

(ii) Разумност на должината на периодот во прашање

87. Страните не оспоруваат дека притворот на жалителот првично бил одобрен со разумен сомнеж за неговото членство во вооружена криминална банда и негова вмешаност во извршување на грабеж, изнудување, киднапирање, нанесување на сериозни повреди и убиство. Останува да се потврди дали судските власти дале „релевантни“ и „доволни“ основи за да се оправда континуираниот притвор и дали тие покажале „посебна внимателност“ во спроведувањето на постапките. Невообичаеното времетраење на притворот на жалителот е прашање кое многу го загрижува Судот. Во вакви околности руските власти треба да имаат посочено многу сериозни причини за да го држат жалителот во притвор повеќе од шест години.

88. Судските власти се потпирале, дополнително на разумниот сомнеж против жалителот, заради ризикот од негово бегство, повторување на делото или заплашување на сведоците или поротниците. Во оваа насока тие упатувале на сериозноста на обвиненијата, со посебен акцент врз обвинението за членување во вооружена криминална банда.

89. Тежината на обвиненијата бил главниот фактор во проценката на потенцијалот на жалителот да избега, да го повтори делото или да го попречи текот на правдата. Оттука, во одлука по жалба од 28 декември 2006 г. Врховниот суд одлучил дека тежината на обвиненијата ги надминале конкретните факти кои оделе во прилог на ослободувањето на жалителот, како што е значителното времетраење на неговиот притвор во исчекување на судењето, неговото постојано место на живеење и семејната ситуација (види во параграф 32 горе). Судовите претпоставувале дека тежината на обвиненијата имале таква надмоќна тежина така што ниедна друга околност не можела да доведе до ослободување на жалителот. Судот постојано одлучува дека иако тежината на казната со која се соочува лицето е релевантен елемент во проценката на ризикот од бегство или повторување на делото од страна на обвинетиот, потребата да се продолжи со лишувањето од слобода не може да се оцени од чисто апстрактна гледна точка земајќи ја во предвид тежината на делото. Ниту пак продолжувањето на притворот може да се искористи за да се антиципира затворска казна (види Letellier v. France, judgment of 26 June 1991, Series A no. 207, § 51; исто така види Panchenko v. Russia, no. 45100/98, § 102, 8 February 2005; Goral v. Poland, no. 38654/97, § 68, 30 October 2003; и Илијков, цитиран горе, § 81).

90. Друг основ за притворот на жалителот било неговото наводно членување во организирана криминална група. Судот прифаќа дека во случаи поврзани со организиран криминал ризикот дека притвореникот доколку биде пуштен може да изврши притисок врз сведоците или може на друг начин да ги попречи постапките честопати е особено висок. Овие фактори можат да оправдаат релативно подолг период на притвор. Меѓутоа, на властите тие не им даваат неограничена моќ да ја продолжуваат оваа превентивна мерка (види Osuch v. Poland, no. 31246/02, § 26, 14 November 2006, и Celejewski v. Poland, no. 17584/04, §§ 37-38, 4 May 2006). Земајќи во предвид дека жалителот бил осомничен дека бил активен член на организирана криминална група, Судот прифаќа дека властите можеле оправдано да сметаат дека ризикот од притисок врз сведоците и поротата бил присутен на почетокот. Меѓутоа Судот не е убеден дека основата сама по себе може да оправда период од цели шест години на притвор на жалителот. Навистина, домашните судови упатија на ризикот од попречување на постапките на сумиран начин без да се посочи на никаков аспект од карактерот на жалителот или однесувањето во поддршка на нивниот заклучок дека тој веројатно ќе посегнел по заплашување. Според гледиштето на Судот така општо формулиран ризик не може да послужи како оправдување за притворот на жалителот за период од повеќе од шест години. Домашните судови не успеале да го земат во предвид фактот дека тој основ неопходно станувал сè помалку релевантен со одминување на времето. Размислувањето на судовите не одело во насока да ја отслика ситуацијата која се развивала или да потврди дали во напредната фаза од постапката таа основа и понатаму била доволна. Судот затоа не е убеден дека, во текот на целиот период од притворот на жалителот, постоеле причини кои притискале заради стравот дека тој би ги заплашувал сведоците или поротниците или на друг начин би го попречил истражувањето на случајот и секако не такви кои биле поважни од правото на жалителот на судење во разумен рок или ослободување во исчекување на судењето.

91. Домашните судови не се потпирале на ниеден друг основ. Владата во своите забелешки упатувала на отсуството на постојано место на живеење, вработување или издржувани лица. Судот повторува дека не е негова задача да го заземе местото на националните власти кои одлучувале за притворот на жалителот или да даде сопствена анализа на фактите аргументирајќи за или против притворот (види Nikolov v. Bulgaria, no. 38884/97, § 74, 30 January 2003; и Лабита, цитиран горе, § 152). Овие тврдења за првпат биле изнесени во постапката пред Судот, а домашните судови никогаш не упатиле на нив во своите одлуки. Во секој случај жалителот спомнал во своите поднесоци по жалбата дека тој имал постојано место на живеење и вработување, три малолетни деца, невработена сопруга и постара мајка (види во параграф 22 горе). Тие факти никогаш не биле оспорени од истражителот или обвинителот.

92. Судот не го губи од предвид фактот дека во периодот од 9 февруари до 20 мај 2004 г. жалителот отслужувал казна затвор за друго неповрзано кривично дело. Иако е точно дека налозите за продолжување издадени за време на тој период не влијаеле врз состојбата на жалителот во практична смисла, бидејќи во секој случај бил задржан откако бил осуден од надлежен суд, овој факт не е одлучувачки за проценката на Судот. Постоењето на повреда може да се замисли дури и во отсуство на штета; прашањето дали жалителот всушност бил ставен во неповолна позиција или претрпел штета станува релевантно само во контекст на членот 41 (види, меѓу другите извори, Religionsgemeinschaft der Zeugen Jehovas and Others v. Austria, no. 40825/98, § 67, 31 July 2008; Wassink v. the Netherlands, 27 September 1990, § 38, Series A no. 185-A; и Marckx v. Belgium, 13 June 1979, § 27, Series A no. 31).

93. Судот забележува дека сите одлуки за продолжување на притворот на жалителот биле стереотипно формулирани и во резимирана форма. Тие не давале детален опис на личната ситуација на жалителот. Иако во еден од налозите за продолжување Регионалниот суд изјавил дека го зел во предвид „карактерот на обвинетите“, оваа изјава не била проследена од некаков опис на карактерот на жалителот или објаснување за тоа зашто неговиот притвор бил неопходен (види во параграф 30 горе). Отпорот на домашните власти да посветат соодветно внимание на дискусијата за личната ситуација на жалителот е особено манифестирана во одлуките на Регионалниот суд од 20 и 27 април 2004 г., кои не дале никакви основи за континуиран притвор на жалителот. Регионалниот суд само забележал дека „обвинетите треба да останат во притвор“ (види во параграфите 17 и 18 горе). Дури е уште поизненадувачко дека во времето кога жалителот веќе имал поминато една година во затвор, истрагата била завршена и случајот упатен на судење.

94. Откако случајот бил поднесен за судење во април 2004 г. судечкиот суд издал колективни налози за притвор користејќи ја истата резимирана формула за продолжување на притворот на шест лица. Судот веќе има одлучено дека праксата на издавање на колективни налози за притвор без проценка на основите за притвор во секој случај поединечно за секој притвореник не е компатибилно само по себе со членот 5 § 3 од Конвенцијата (види Шчеглиук, цитиран горе, § 45; Корчуганова, цитиран горе, § 76; и Dolgova v. Russia, no. 11886/05, § 49, 2 March 2006). Со продолжувањето на притворот на жалителот по пат на налози за колективен притвор властите не ги зеле соодветно во предвид поединечните околности.

95. Конечно, Судот забележува дека домашните власти експлицитно одбиле да разгледаат дали времетраењето на притворот на жалителот надминало „разумен рок“ (види во параграфите 32 и 38 горе). Таквата анализа требала да биде особено истакната во домашните одлуки откако жалителот поминал неколку години во притвор; меѓутоа тестот на разумен рок никогаш не бил применет.

96. Судот честопати утврдувал повреда на членот 5 § 3 од Конвенцијата во руските случаи кога домашните судови го продолжувале притворот на жалителот потпирајќи се во основа на тежината на обвиненијата и користејќи стереотипни формули без да се осврнат на неговата или нејзината конкретна ситуација или да разгледаат алтернативни превентивни мерки (види Belevitskiy v. Russia, no. 72967/01, §§ 99 et seq., 1 March 2007; Khudobin v. Russia, no. 59696/00, §§ 103 et seq., ECHR 2006-... ; Mamedova v. Russia, цитиран горе, §§ 72 et seq.; Dolgova, цитиран горе, §§ 38 et seq.; Khudoyorov v. Russia, цитиран горе, §§ 172 et seq.; Rokhlina v. Russia, цитиран горе, §§ 63 et seq.; Panchenko v. Russia, цитиран горе, §§ 91 et seq.; и Smirnova v. Russia, nos. 46133/99 and 48183/99, §§ 56 et seq., ECHR 2003-IX).

97. Што се однесува до гореспоменатото, Судот смета дека со тоа што не се осврнале на конкретната ситуација или не разгледале алтернативни „превентивни мерки“ или со потпирање во основа на тежината на обвиненијата, властите го продолжиле притворот на жалителот по основ кој иако е „релевантен“ не може да се смета за „доволен“ за да се оправда неговото времетраење од повеќе од шест години. Во вакви околности нема да е неопходно да се разгледува дали постапката била спроведена со „посебна внимателност“. Меѓутоа, Судот ќе се осврне на аргументот на Владата дека сложеноста на случајот на жалителот била причината за времетраењето на притворот на жалителот. Тој прифаќа дека во случаи кои се занимаваат со организиран криминал и вклучувале бројни обвинети процесот на собирање и разгледување на докази честопати е тешка задача, бидејќи е неопходно да се дојде до големо количество на докази од повеќе извори и да се утврдат факти и степен на наводна одговорност за секој од осомничените (види, mutadis mutandis, Łaszkiewicz v. Poland, no. 28481/03, §§ 59 and 61, 15 January 2008). Меѓутоа, веќе е утврдено во слични околности дека сложеноста на случајот, бројот или однесувањето на обвинетите не можеле да оправдаат повеќе од пет години притвор додека се чекало на истрагата и судењето (види Erdem v. Germany, no. 38321/97, § 46, ECHR 2001‑VII).

 98. Последователно, дошло до повреда на членот 5 § 3 од Конвенцијата.

III. НАВОДНА ПОВРЕДА НА ЧЛЕНОТ 5 § 4 ОД КОНВЕНЦИЈАТА

99. Жалителот понатаму се жалеше дека не му бил дозволен пристап до материјалите поднесени од обвинителството во поткрепа на нивните барања за продолжување на неговиот притвор и дека неговата жалба од 14 април 2005 г. никогаш не била разгледана од Врховниот суд. Судот смета дека овие жалби треба да се разгледаат во однос на членот 5 § 4 кој уредува:

„Секое лице лишено од слобода со апсење или притворање има право да иницира постапка со која за кус рок судот ќе одлучи за законитоста на неговиот притвор и ако тоа не било законско, ќе нареди негово ослободување.“

А. Допуштеност

1. Наводно одбивање да му се даде пристап до материјалите

100. Владата се изјасни дека барањата на обвинителот за продолжување се засновале исклучиво врз материјали од досието на кривичниот случај. За време на истрагата жалителот примил копии за сите материјали кои биле додадени во досието, тој го проучил целото досие откако истрагата била завршена и за време на судењето имал можност да бара дополнителен пристап до досието. Меѓутоа, такво барање не било поднесено од жалителот или неговиот адвокат.

101. Жалителот се држел на своите тврдења.

102. Судот повторува дека уапсени или притворени лица имаат право на ревизија во однос на процедуралните и материјалните услови кои се суштински за „законитоста“ на нивното лишување од слобода во смисла на Конвенцијата. Надлежниот суд на тој начин мора да го испита „не само придржувањето на процедуралните барања поставени во домашното право туку исто така и разумноста на сомнежот на кој се заснова апсењето и легитимноста на намерата зад апсењето и последователниот притвор“. Еден суд кој ја разгледува законитоста на притворот мора да обезбеди гаранции за судската постапка. Постапката мора да биде акузаторна и секогаш мора да обезбеди „еднаквост на оружјето“ меѓу странките, обвинителот и притвореното лице. Еднаквоста на оружјето не е обезбедено доколку на адвокатот не му е дозволен пристап до тие документи во досието од истрагата што се неопходни за ефективно оспорување на законитоста на притворот на клиентот (види Nikolova v. Bulgaria [GC], no. 31195/96, § 58, ECHR 1999‑II, и Lamy v. Belgium, 30 March 1989, § 29, Series A no. 151). Иако националното право може да го задоволува условот за „еднаквост на оружјето“ на различни начини, без разлика на методот што ќе се избере, тој треба да обезбеди другата страна да биде свесна за забелешките што биле поднесени и ќе има вистинска шанса за да коментира по нив (види Garcia Alva v. Germany, no. 23541/94, § 39, 13 February 2001).

103. Жалителот во овој случај не тврдеше дека тој не добил копии на барањата на обвинителот за продолжување на притворот. Ниту пак тој тврдел дека бил лишен од можноста да коментира по нив. Тенденцијата на неговата жалба била насочена кон наводното одбивање од страна на судот да му се дозволи пристап до материјалите кои ја формирале основата за барањата на обвинителот за продолжување. Меѓутоа Судот не е убеден од тврдењето на жалителот. Бил разгледан и одбиен од Регионалниот суд кој забележал дека ги имал на располагање само материјалите од досието на кривичниот случај и дека тоа досие било проучено од жалителот (види во параграф 38 горе). Жалителот не поднел никакви спротивни докази. Не постојат никакви индикации дека обвинителот се потпирал на некакви документи кои не биле дел од досието на кривичниот случај или дека во секоја фаза од постапките на жалителот не му бил дозволен пристап до досието. Судот е задоволен дека жалителот можел да ги консултира документите во кривичното досие и да коментира по барањата на обвинителот за продолжување (види, наспроти тоа, Николова, цитиран горе, § 63, и Гарсија Алва, цитиран горе, §§ 40 до 43). Соодветно на тоа, тој имал делотворна шанса да ги оспори причините за неговиот притвор.

104. Следи дека оваа жалба мора да се одбие како очигледно лошо заснована согласно членот 35 §§ 3 и 4 од Конвенцијата.

2. Наводно жалбата од 14 април 2005 г. не била разгледана

105. Владата се изјасни дека жалбата била разгледана на 8 јуни 2005 г., додека жалителот ја поднел својата жалба на 14 февруари 2006 г. Затоа, Владата го повика Судот да ја отфрли оваа жалба на непридржување на правилото од шест месеци.

106. Судот повторува дека во согласност со членот 35 § 1 од Конвенцијата „може да се осврне само со прашање ... во рамките на период од шест месеци од датумот на кој конечната одлука била усвоена“. Комисијата и Судот доследно го толкувале ова правило во смисла дека периодот од шест месеци започнува да тече од моментот кога жалителот дознал или требало да дознае за конечната домашна одлука или, доколку не е достапен никаков правен лек, за актот на кој се жали (види Sutyazhnik v. Russia (dec.), no. 8269/02, 2 March 2006, и Hilton v. the United Kingdom (dec.), no. 12015/86, 6 July 1988).

107. Судот забележува дека Владата не обезбедила никакви докази дека жалителот или неговиот адвокат биле известени за датумот на расправата по жалбата или дека копија од одлуката по жалбата од 8 јуни 2005 г. било кога му била доставена на жалителот или на неговиот адвокат. Се чини дека жалителот не дознал за одлуката по жалбата од 8 јуни 2005 г. сè додека не ги добил забелешките од Владата. Соодветно на тоа жалбата не може да биде одбиена за непридржување на правилото од шест месеци. Затоа приговорот на Владата се отфрла.

108. Судот понатаму забележува дека оваа жалба не е очигледно погрешно заснована во рамките на значењето на членот 35 § 3 од Конвенцијата. Ниту е недопуштена по некој друг основ. Затоа мора да се прогласи за допуштена.

Б. Основаност

109. Владата се изјасни дека жалбата од 14 април 2005 г. била разгледана од Врховниот суд во рамките на временското ограничување утврдено од членот 374 од Законот за кривична постапка (види во параграф 57 горе).

110. Жалителот се држел на својата жалба.

111. Судот повторува дека членот 5 § 4 од Конвенцијата го гарантира правото на притворените лица да ја оспорат законитоста на нивниот притвор, исто така го прогласува нивното право, во согласност со поведувањето на такви постапки, на брза судска одлука во врска со законитоста на притворот и наложува истиот да се укине доколку се докаже дека е незаконски (види Baranowski v. Poland, no. 28358/95, § 68, ECHR 2000‑III). Постои посебна потреба од брза одлука за утврдување на законитоста на притворот во случаите каде се чека на судењето бидејќи обвинетиот во целост треба да го искористи принципот на пресумпција на невиност (види Iłowiecki v. Poland, no. 27504/95, § 76, 4 October 2001).

112. Во случајот на лице чиј притвор потпаѓа во рамките на границите на членот 5 § 1 (в), членот 5 § 4 бара да се одржи расправа. Можноста за притвореникот да биде сослушан или лично или преку некаква форма на претставување потпаѓа под основните гаранции на постапката применета по прашањата на лишувањето од слобода (види Kampanis v. Greece, 13 July 1995, § 47, Series A no. 318-B). Иако членот 5 § 4 не ги обврзува земјите договорнички да воспостават второ ниво на јуриздикција за испитување на жалбите за ослободување од притвор, држава која ќе примени таков систем мора во принцип да им ги даде на притворениците истите гаранции на жалба како во прв степен (види Илијков, цитиран горе, § 103, и Toth v. Austria, 12 December 1991, § 84, Series A no. 224).

113. Жалителот ја поднел својата жалба против налогот за продолжување на 14 април 2005 г. Таа била разгледана и отфрлена од Врховниот суд на 8 јуни 2005 г., односно четириесет и пет дена подоцна. Судот смета дека овој период не може да се смета за компатибилен со условот на „брзина“ од членот 5 § 4 (види, на пример, Rehbock v. Slovenia, no. 29462/95, §§ 85-86, ECHR 2000-XII, каде постапките за разгледувањето кои траеле дваесет и три дена не биле „брзи“).

114. Понатаму, жалителот и неговиот адвокат не биле присутни на расправата по жалбата на 8 јуни 2005 г., а на која бил присутен обвинителот. Судот смета дека за да се обезбеди еднаквост на оружјето неопходно било на жалителот да му се даде можност да се појави, било лично или преку некаква форма на претставување, во исто време со обвинителот за да може да одговори на неговите аргументи (спореди Кампанис, цитиран горе, § 58). Со оглед дека адвокатот не бил известен за датумот на расправата по жалбата и дека жалителот, кој бил во притвор, не бил донесен во судницата, разгледувањето на жалбата на жалителот на 8 јуни 2005 г. не го исполнило условот за „еднаквост на оружјето“ од членот 5 § 4.

115. Конечно Судот забележува дека ниту жалителот ниту неговиот адвокат не биле информирани за исходот од постапката за поднесување жалба ниту пак им била врачена одлуката од 8 јуни 2005 г. Како резултат, жалителот не знаел за судбината на неговата жалба повеќе месеци и бил лишен од делотворна контрола на законитоста на неговиот притвор.

116. Имајќи го на ум горенаведеното, Судот заклучува дека разгледувањето на жалбата на жалителот од 14 април 2005 г. не ги исполнило условите на членот 5 § 4 од Конвенцијата. Соодветно на тоа имало повреда на тој член.

IV. ДРУГИ НАВОДНИ ПОВРЕДИ НА КОНВЕНЦИЈАТА

117. Судот ги разгледа другите жалби поднесени од жалителот. Меѓутоа, земајќи го во предвид целиот материјал кој го поседувал, и што се однесува до тоа колку овие жалби потпаѓаат под надлежност на Судот, тој утврдува дека тие не покажуваат никаква појава на повреда на правата и слободите утврдени во Конвенцијата или нејзините Протоколи. Следи дека овој дел од жалбата мора да се одбие како очигледно лошо заснован согласно членот 35 §§ 3 и 4 од Конвенцијата.

V. ПРИМЕНА НА ЧЛЕНОТ 41 ОД КОНВЕНЦИЈАТА

118. Членот 41 од Конвенцијата уредува:

„Ако Судот оцени дека постои повреда на Конвенцијата или на нејзините Протоколи, и ако внатрешното право на засегнатата Висока страна договорничка дозволува само делумно обесштетување, Судот и доделува на оштетената страна, доколку е потребно, правичен надоместок.“

А. Штета

119. Жалителот бараше надоместок заради загубена заработувачка пресметана по стапка на законски утврдената минимална плата за секој месец од својот притвор. Жалителот исто така побаруваше 1.000.000 евра (ЕУР) за нематеријална штета.

120. Владата се изјасни дека жалителот бил невработен во времето на неговото апсење, затоа неговото барање за надоместок за загубена заработувачка немало законска основа. Барањето за нематеријална штета било претерано. По нивно мислење наодот на повреда би претставувал доволен правичен надоместок.

121. Судот забележува дека одлуката да се подигне кривично обвинение против жалителот не подложело на разгледување на Судот во актуелниот случај. Немало случајна врска меѓу утврдените повреди и наводната загуба на заработувачка (види Nakhmanovich v. Russia, no. 55669/00, § 102, 2 March 2006). Судот затоа го отфрла барањето за материјална штета.

122. Судот понатаму забележува дека утврдил комбинација на тешки повреди во овој случај. Жалителот поминал повеќе од шест години во притвор, во нечовечни и понижувачки услови. Неговиот притвор не бил заснован на доволни основи. Тој бил лишен од делотворно разгледување на неговиот континуиран притвор. Во вакви околности, Судот смета дека страдањата и фрустрацијата на жалителот не можеле да бидат надоместени со чист наод на повреда. Правејќи проценка на правичната основа, Судот му доделува на жалителот 30.000 евра за нематеријална штета, плус секој данок на кој можеби подложи тој износ.

Б. Трошоци и издатоци

123. Жалителот исто така барал рефундирање за правните трошоци, без да го посочи износот.

124. Владата се изјаснила дека жалителот не обезбедил никакви документи кои покажувале дека трошоците навистина настанале.

125. Судот забележува дела жалителот не посочил износ за правни трошоци, ниту пак поднел некакви сметко-потврди или други налози за исплата врз основа на кои таквиот износ би можел да се утврди. Соодветно на тоа, Судот не доделува ништо во овој дел.

В. Казнена камата

126. Судот смета дека е соодветно казнената камата да се заснова на маргиналната стапка на позајмување на Европската Централна Банка на што треба да се додадат три процентни поени.

ОД ОВИЕ ПРИЧИНИ, СУДОТ ЕДНОГЛАСНО

1. Ја прогласува жалбата за допуштена во врска со нечовечните услови и претераното времетраење на притворот на жалителот и тоа дека жалбата од 14 април 2005 г. наводно не била брзо разгледана, а остатокот на жалбата за недопуштена;

2. Одлучи дека имало повреда на членот 3 од Конвенцијата;

3. Одлучи дека имало повреда на членот 5 § 3 од Конвенцијата;

4. Одлучи дека имало повреда на членот 5 § 4 од Конвенцијата;

5. Одлучи

(а) дека тужената Држава треба да му плати на жалителот, во рок од три месеци од датумот на кој пресудата ќе стане правосилна согласно членот 44 § 2 од Конвенцијата, 30.000 евра (триесет илјади евра) плус секој данок на кој можеби подложи овој износ, за нематеријална штета, конвертирани во руски рубљи според курсот кој ќе важи на датумот на исплатата;

(б) дека од истекувањето на гореспоменатите три месеци до исплатата ќе се плаќа проста камата на гореспоменатиот износ по стапка еднаква на маргиналната стапка за позајмување на Европската Централна Банка во текот на казнениот период плус три процентни поени;

6. Го отфрла остатокот од побарувањето на жалителот за правичен надоместок.

Изготвена на англиски јазик, и објавена на писмено на 30 јули 2009 година, согласно Правилото 77 §§ 2 и 3 од Деловникот на Судот.

Сорен НилсенНина Вајиќ,
Секретар Претседател

© Совет на Европа/Европски суд за човекови права, 2012.

Службени јазици на Европскиот суд за човекови права се англискиот и францускиот. Овој превод е направен со поддршка на Специјалниот фонд за човекови права на Советот на Европа (/humanrightstrustfund). Тој не го обврзува Судот, ниту пак Судот презема некаква одговорност за квалитетот на истиот. Може да се преземе од HUDOC базата на судската пракса на Европскиот суд за човекови права () или од секоја друга база на податоци со која Судот го споделил. Може да се прават копии за некомерцијални цели под услов да се цитира полниот наслов на случајот, заедно со горенаведениот знак за авторско право и упатувањето на Специјалниот фонд за човекови права. Доколку се планира некој дел од овој превод да се користи за комерцијални цели, ве молиме обратете се на publishing@.

© Council of Europe/European Court of Human Rights, 2012.

The official languages of the European Court of Human Rights are English and French. This translation was commissioned with the support of the Human Rights Trust Fund of the Council of Europe (/humanrightstrustfund). It does not bind the Court, nor does the Court take any responsibility for the quality thereof. It may be downloaded from the HUDOC case-law database of the European Court of Human Rights () or from any other database with which the Court has shared it. It may be reproduced for non-commercial purposes on condition that the full title of the case is cited, together with the above copyright indication and reference to the Human Rights Trust Fund. If it is intended to use any part of this translation for commercial purposes, please contact publishing@.

© Conseil de l’Europe/Cour européenne des droits de l’homme, 2012.

Les langues officielles de la Cour européenne des droits de l’homme sont le français et l’anglais. La présente traduction a été effectuée avec le soutien du Fonds fiduciaire pour les droits de l’homme du Conseil de l’Europe (/humanrightstrustfund). Elle ne lie pas la Cour, et celle-ci décline toute responsabilité quant à sa qualité. Elle peut être téléchargée à partir de HUDOC, la base de jurisprudence de la Cour européenne des droits de l’homme (), ou de toute autre base de données à laquelle HUDOC l’a communiquée. Elle peut être reproduite à des fins non commerciales, sous réserve que le titre de l’affaire soit cité en entier et s’accompagne de l’indication de copyright ci-dessus ainsi que de la référence au Fonds fiduciaire pour les droits de l’homme. Toute personne souhaitant se servir de tout ou partie de la présente traduction à des fins commerciales est invitée à le signaler à l’adresse suivante : publishing@

 

Full & Egal Universal Law Academy