© Ministerstwo Sprawiedliwości, [Translation already published on the official website of the Polish Ministry of Justice] - Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Justice for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC
© Ministerstwo Sprawiedliwości, [Tłumaczenie zostało już opublikowane na oficjalnej stronie Ministerstwa Sprawiedliwości] - Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Sprawiedliwości wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA
SEKCJA PIERWSZA
SPRAWA ANDONOSKI PRZECIWKO BYŁEJ JUGOSŁOWIAŃSKIEJ REPUBLICE MACEDONII
(Skarga nr 16225/08)
WYROK
STRASBOURG
17 wrzesień 2015
WYROK OSTATECZNY
17/12/2015
Wyrok ten stał się ostateczny zgodnie z warunkami określonymi
w Artykule 44 § 2 Konwencji. Wyrok może podlegać korekcie wydawniczej.
W sprawie Andonoski przeciwko byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii,
Europejski Trybunał Praw Człowieka (Sekcja Pierwsza), zasiadając jako Izba w składzie:
András Sajó, Przewodniczący,
Elisabeth Steiner,
Khanlar Hajiyev,
Mirjana Lazarova Trajkovska,
Julia Laffranque,
Paulo Pinto de Albuquerque,
Dmitry Dedov, sędziowie,
oraz André Wampach, Zastępca Kanclerza Sekcji,
Obradując na posiedzeniu zamkniętym w dniu 25 sierpnia 2015 roku,
Wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu.
POSTĘPOWANIE
1. Sprawa wywodzi się ze skargi (nr 16225/08) wniesionej do Trybunału przeciwko byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii na podstawie Artykułu 34 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności ("Konwencja") przez obywatela macedońskiego, pana Denisa Andonoskiego ("skarżący"), w dniu 24 marca 2008 roku.
2. Skarżący reprezentowany był przez Pana B. Šokoskiego, prawnika prowadzącego praktykę w Prilep. Rząd macedoński ("Rząd") reprezentowany był przez jego pełnomocnika, Pana K. Bogdanova.
3. Skarżący twierdził, że jego samochód, którym zarabiał na życie, został skonfiskowany w postępowaniu karnym, mimo że skarżący nie został skazany za żadne przestępstwo.
4. W dniu 26 listopada 2012 roku skarga została zakomunikowana Rządowi.
FAKTY
I. OKOLICZNOŚCI SPRAWY
5. Skarżący urodził się w 1968 roku i mieszka w Prilep.
6. Skarżący był kierowcą taksówki. W dniu 25 lipca 2007 roku jego samochód był zaparkowany na postoju taksówek przy dworcu autobusowym w Prilep. Jak ustalono w toku kolejnych postępowań karnych (patrz akapit 9 poniżej), P. K. i towarzyszący mu S.O. i G. F., obywatele Albanii ("migranci"), poprosili skarżącego o zawiezienie ich do wsi Vitolište, Mariovo. Tylko P. K., który był biegły w języku macedońskim, poinformował skarżącego, że jadą do Vitolište do pracy. S.O. i G.F. milczeli podczas podróży. Około 16:00 zostali zatrzymani przez policję w miejscu zwanym Sliva. Migranci nie posiadali żadnych dokumentów uprawniających do podróżowania. Skarżący i migranci zostali zatrzymani, zatrzymano także samochód skarżącego . Skarżącemu wydano potwierdzenie tymczasowego zajęcia przedmiotu.
7. W dniu 26 lipca 2007 roku sędzia śledczy Sądu Pierwszej Instancji w Prilep ("sąd pierwszej instancji") wszczął dochodzenie przeciwko skarżącemu i P. K. w związku z uzasadnionym podejrzeniem przemytu migrantów, penalizowanego na podstawie art. 418-b Kodeksu Karnego (patrz akapit 15 poniżej).
8. W dniu 8 sierpnia 2007 roku prokurator wycofał zarzuty przeciwko skarżącemu z powodu braku dowodów. W pisemnym oświadczeniu z tego samego dnia prokurator wskazał, że nie było dowodów na to, że skarżący wiedział lub posiadał uzasadnione podstawy, aby sądzić, że transportował nielegalnych migrantów. Spotkał ich po raz pierwszy na dworcu autobusowym w Prilep. Nigdy wcześniej nie miał z nimi żadnego kontaktu. Ponieważ P. K. biegle posługiwał się językiem macedońskim, skarżący nie mógł podejrzewać, że on (P. K.) był migrantem. Dwaj pozostali migranci milczeli w czasie podróży. Ponadto P.K. potwierdził, że wprowadził w błąd skarżącego, gdyż w przeciwnym razie nikt by ich nie przewiózł. Z tego powodu poradził on by S.O. i G.F. milczeli. Kiedy policja ich zatrzymała P.K. przeprosił skarżącego. Potwierdzili to S.O. i G.F. oraz dwaj policjanci, którzy zatrzymali ich w tamtym dniu. W tym samym dniu sędzia śledczy umorzył dochodzenie w sprawie skarżącego. Ta ostatnia decyzja wskazywała, że skarżący nie był wcześniej karany.
9. W dniu 3 września 2007 roku sąd pierwszej instancji skazał P. K. na karę 1 roku pozbawienia wolności w związku z przemytem migrantów. Sąd ustalił, że P. K. poinformował S.O. i G. F., nielegalnych migrantów z Albanii, że może nielegalnie przetransportować ich do Grecji. Zapłacili mu za to 270 euro. Migranci przekroczyli granicę albańsko-macedońską nielegalnie; podróżowali taksówkami do kilku miast w pozwanym państwie by ostatecznie dotrzeć na dworzec autobusowy w Prilep. Tam, Tam P. K. uzgodnił ze skarżącym, który uczestniczył w postępowaniu w charakterze świadka, by przetransportować ich do wsi Vitolište, skąd migranci mieli zamiar przekroczyć granicę pieszo.
10. Sąd pierwszej instancji nakazał również, zgodnie z art. 100-a i 418-b Kodeksu Karnego z 2004 roku (patrz: akapity 14 i 15 poniżej) konfiskatę samochodu skarżącego, jako środka służącego do popełnienia przestępstwa ("nakaz konfiskaty"). Odpowiedni fragment wyroku brzmi następująco:
“Zgodnie z art. 100-a (2) i (3) w związku z art. 418-b (5) [Kodeksu Karnego] sąd skonfiskował ... pojazd [skarżącego], który był używany do transportu [S.O. i G.F.] ponieważ [skarżący] mógł wiedzieć, że byli [to] migranci, gdyż dwaj z nich – świadkowie milczeli, nie posiadali żadnego sprzętu potrzebnego do pracy jako robotnicy budowlani bądź drwale, a także czas, kiedy transportował ich do Mariovo czyli godziny popołudniowe, wskazywał, że praca nie była celem ich podróży, ale [zamierzali] w nocy nielegalnie przekroczyć granicę macedońsko-grecką, co powinno być znane [skarżącemu] jako, że był doświadczonym taksówkarzem. [Skarżący] stwierdził również, że był podejrzliwy wobec jednego ze świadków, gdyż był on wychudzony, co oznaczało, że mógłby wiedzieć, iż byli migrantami, a nie (zwykłymi) osobami, które zmierzały do pracy w Vitolište, jako że on sam wiedział, że granica była nielegalnie przekraczana w pobliżu wsi Vitolište, Canište i Bešište.”
11. Skarżący odwołał się twierdząc, że nakazu konfiskaty nie oparto na żadnym fakcie. Nie został skazany za żadne przestępstwo, a sąd pierwszej instancji nie był uprawniony do wydania nakazu konfiskaty jego samochodu. P. K., który był wcześniej skazany, podróżował w rzeczonym samochodzie jako pasażer. Fakt, że prokurator wycofał zarzuty przeciwko niemu potwierdził, że skarżący nie wiedział, iż przewoził nielegalnych imigrantów. Nie przytoczono dowodów wskazujących na co innego. Ponadto skarżący nigdy nie był zaangażowany w przemyt migrantów.
12. W dniu 7 listopada 2007 roku Sąd Apelacyjny w Bitola oddalił odwołanie skarżącego i utrzymał nakaz konfiskaty. Istotna część tej decyzji brzmi następująco:
“Prawdą jest, że sąd pierwszej instancji, w sentencji i uzasadnieniu kwestionowanego wyroku odnosząc się do konfiskaty [samochodu], przedstawił podstawy, [t.j.], odwołując się do art. 100-a (2) i (3) w związku z art. 418-b (5) [Kodeksu Karnego], które stanowią o niewłaściwym zastosowaniu prawa materialnego i niewłaściwym zastosowaniu [kodeksu]. Artykuł 100-a [kodeksu] dotyczy konfiskaty przedmiotów, a ustęp (3) odnosi się do przedmiotów służących do popełnienia przestępstwa. Gdy te przedmioty są własnością osoby trzeciej mogą zostać skonfiskowane tylko wtedy, jeżeli osoba trzecia wiedziała albo mogła i powinna była wiedzieć, że przedmioty są używane lub mają zostać użyte do popełnienia przestępstwa. W niniejszym przypadku nie ma potrzeby stosowania tej zasady, ponieważ zasada zawarta w art. 418-b (5) wymaga bezwzględnej konfiskaty przedmiotów i środków transportu wykorzystywanych do popełnienia przestępstwa, niezależnie od tego do kogo one należą, dla kogo są przeznaczone lub od kogo pochodzą.
W takich okolicznościach, w połączeniu z faktem, który ustalono ponad wszelką wątpliwość, (czyli) że to przestępstwo zostało popełnione przez oskarżonego z użyciem pojazdu [skarżącego] sąd słusznie skonfiskował pojazd w swoim postanowieniu zawartym w sentencji wyroku.”
13. W dniu 23 stycznia 2008 roku prokuratura powiadomiła skarżącego, że nie było podstaw do wszczęcia postępowania w przedmiocie kontroli zgodności z prawem (барање за заштита на законитоста).
II. WŁAŚCIWE PRAWO KRAJOWE
Kodeks Karny 2004 (Dziennik Urzędowy nr 19/2004, 30 marca 2004 roku)
14. Właściwe przypisy Kodeksu Karnego stanowią, co następuje:
“2. Konfiskata mienia (Одземање предмети)
Warunki konfiskaty
art. 100-a
(1) Nikt nie może zatrzymać lub pobierać korzyści pochodzących z przestępstwa.
(2) Przedmioty, które były przeznaczone lub służyły do popełnienia przestępstwa zostaną sprawcy skonfiskowane, niezależnie od tego, czy on lub osoba trzecia jest ich właścicielem, jeżeli wymaga tego interes bezpieczeństwa ogólnego, zdrowia ludzi lub względy etyczne.
(3) Przedmioty, które służyły lub były przeznaczone do popełnienia przestępstwa, mogą zostać skonfiskowane sprawcy, jeżeli istnieje niebezpieczeństwo, że zostaną one ponownie wykorzystane do popełnienia przestępstwa. Przedmioty będące własnością osoby trzeciej nie zostaną skonfiskowane, chyba że osoba ta wiedziała albo mogła i powinna była wiedzieć, że przedmioty są używane lub mają zostać użyte do popełnienia przestępstwa.
(4) Sąd wyda nakaz konfiskaty w postępowaniu regulowanym przez prawo także wtedy, gdy ze względów prawnych bądź faktycznych prowadzenie postępowania karnego przeciwko sprawcy będzie niemożliwe.
(5) Zastosowanie tego środka nie ma wpływu na prawa osób trzecich do dochodzenia odszkodowania od sprawcy”
15. Artykuł 418-b, który w sposób szczególny dotyczy przestępstwa przemytu migrantów, stwierdza co następuje:
“Przemyt migrantów
Artykuł 418-b
...
(5) Przedmioty i środki transportu służące do popełnienia przestępstwa zostaną skonfiskowane.”
PRAWOARTYKUŁ 1 PROTOKOŁU NR 1 DO KONWENCJI
16. Skarżący podniósł zarzut, że jego samochód został skonfiskowany, mimo że nie został skazany. Skarżący powołał się na artykuł 6 Konwencji.
17. Rząd, w kontekście dopuszczalności zarzutów twierdził, że zarzuty skarżącego są takiej natury, jak podnoszone przed sądem czwartej instancji , ponieważ odnoszą się do zastosowana prawa krajowego oraz sposobu, w jaki sądy krajowe ustaliły stan faktyczny. W związku z tym zarzuty nie podlegają rozpoznaniu przez Trybunał.
18. Trybunał uważa, że zastrzeżenie dotyczy interpretacji zarzutu skarżącego. W związku z tym przypomina, że istnieje zasada swobodnego kwalifikowania przez Trybunał z prawnego punktu widzenia faktów w sprawie przez niego rozpoznawanej, i że Trybunał nie jest związany interpretacją skarżącego lub Rządu. To fakty przedstawione w zarzucie kwalifikują skargę, a nie jedynie względy prawne czy podniesione argumenty (zob. Scoppola przeciwko Włochom (nr 2) [GC], nr 10249/03, § 54, 17 września 2009 roku; Şerife Yiğit przeciwko Turcji [GC], nr 3976/05, § 52, 2 listopada 2010 roku; Arsovski przeciwko byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii, nr 30206/06, § 33, 15 stycznia 2013 roku oraz Budchenko przeciwko Ukrainie, nr 38677/06, § 25, 24 kwietnia 2014 roku).
19. Trybunał zauważa, że zarzut skarżącego w niniejszej sprawie dotyczy zasadniczo konfiskaty samochodu. Dlatego też uważa, że powinien być analizowany na podstawie artykułu 1 Protokołu nr 1 do Konwencji, który brzmi następująco:
"Każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swego mienia. Nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicznym i na warunkach przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z ogólnymi zasadami prawa międzynarodowego.
Powyższe postanowienia nie będą jednak w żaden sposób naruszać prawa państwa do stosowania takich ustaw, jakie uzna za konieczne do uregulowania sposobu korzystania z własności zgodnie z interesem powszechnym lub w celu zabezpieczenia uiszczania podatków bądź innych należności lub kar pieniężnych. "
A. Dopuszczalność
20. Rząd stwierdził, że skarżący nie wyczerpał wszystkich dostępnych środków krajowych. W szczególności, nie wszczął postępowania cywilnego o odszkodowanie przeciwko P. K. na podstawie art. 100-a (5) Kodeksu Karnego. W związku z tym rząd przytoczył sprawę Jusufoski (Jusufoski przeciwko byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii (dec.), nr 32715/04, 23 sierpnia 2009 roku).
21. Skarżący nie odniósł się do tego argumentu.
22. Trybunał przypomina, że zasada wyczerpania środków krajowych, o wyrażona w artykule 35 Konwencji zobowiązuje tych, którzy chcą wnieść skargę przeciwko państwu przed międzynarodowy organ sądowy, by w pierwszym rzędzie wykorzystali środki odwoławcze przewidziane w krajowym systemie prawnym (zob. Aksoy przeciwko Turcji, 18 grudnia 1996 roku, § 51, Raporty 1996-VI). Skarżący są zobowiązani jedynie do skorzystania ze środków krajowych, które są skuteczne i zdolne do naprawienia domniemanego naruszenia. Dokładniej, jedynymi środkami, których wykorzystania wymaga Artykuł 35 § 1 Konwencji są te, które odnoszą się do zarzucanych naruszeń i które są jednocześnie dostępne i wystarczające (zob. Paksas przeciwko Litwie [GC], nr 34932/04, § 75, ECHR 2011 (fragmenty) i Papadakis przeciwko byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii, nr 50254/07, § 101, 26 lutego 2013 roku).
23. W przedmiotowej sprawie Trybunał zauważa, że sedno skargi skarżącego dotyczą konfiskaty jego samochodu przez władze państwowe, a nie fakt, że poniósł szkodę w wyniku działań P. K., który został skazany za przemyt nielegalnych migrantów. W tym względzie Trybunał zauważa, że skarżący odwołał się od nakazu konfiskaty. W swoim odwołaniu podniósł zasadniczo argumenty, które powtórzył w skardze do Trybunału. Sąd Apelacyjny był właściwy by uchylić lub zmienić nakaz konfiskaty. Trybunał uznaje zatem, że skarżący obrał właściwą drogę do zakwestionowania nakazu konfiskaty. Co odnosi się do argumentu Rządu, że skarżący mógł domagać się odszkodowania od P. K. w kontekście proporcjonalności środka (patrz akapit 39 poniżej).
24. W świetle powyższych rozważań Trybunał stwierdza, że sprzeciw Rządu dotyczący niewyczerpania krajowych środków odwoławczych powinien zostać oddalony.
25. Trybunał stwierdza, że skarga nie jest w sposób oczywisty nieuzasadniona w rozumieniu Artykułu 35 ust. 3 (a) Konwencji oraz że nie jest ona niedopuszczalna z jakichkolwiek innych powodów. Zatem musi zostać uznana za dopuszczalną.
B. Meritum skargi
1. Stanowiska stron
26. Skarżący twierdził, że był taksówkarzem i że zarabiał na utrzymanie swoje i swojej rodziny korzystając z samochodu, który został skonfiskowany. Nie figurował w rejestrze karnym. Ponadto nie wykazano, że wiedział, iż osoby, które transportował są nielegalnymi migrantami. Wykonywał jedynie swoją pracę i nie miał obowiązku proszenia pasażerów o podanie tożsamości. Sposób, w jaki Artykuł 418-b został zastosowany w jego sprawie oznaczał, że wszystkie środki transportu publicznego wykorzystywane do przewożenia nielegalnych migrantów powinny zostać skonfiskowane. Konfiskata samochodu nie realizowała żadnego interesu publicznego, ani także nie zapobiegała popełnianiu kolejnych przestępstw, biorąc pod uwagę to, że skarżący nie został skazany.
27. Rząd argumentował, że konfiskata samochodu skarżącego została oparta na artykule 418-b Kodeksu i była zatem zgodna z prawem. Konfiskata miała na celu uniemożliwienie wykorzystania samochodu do popełnienia kolejnych przestępstw. Środek został ustanowiony do kontroli sposobu korzystania z własności, w czym państwa posiadają szeroki margines uznaniowości. Skarżący miał możliwość przedstawienia swojego stanowiska przed właściwymi organami krajowymi, a mianowicie złożenia odwołania od nakazu konfiskaty. Ponadto postanowienia sądów krajowych zawierały wystarczająco rozwinięte uzasadnienie dla swoich decyzji. W związku z tym konfiskata nie była nieproporcjonalna.
2. Ocena Trybunału
(a) Stosowany przepis
28. Pomiędzy stronami nie ma sporu co do tego, że nakaz konfiskaty stanowił ingerencję w prawo skarżącego do niezakłóconego korzystania ze swojej własności. Do rozstrzygnięcia pozostaje jedynie kwestia, czy środek ten objęty był pierwszym czy drugim akapitem przedmiotowego przepisu Konwencji.
29. Trybunał powtarza, że Artykuł 1 Protokołu nr 1 do Konwencji obejmuje trzy reguły: pierwsza, wyrażona w pierwszym zdaniu pierwszego akapitu, ma charakter ogólny i określa zasadę niezakłóconego korzystania z mienia; reguła druga, sformułowana w drugim zdaniu tego samego akapitu, dotyczy możliwości pozbawienia osoby jej własności, przy spełnieniu pewnych warunków; trzecia, zawarta w drugim akapicie uznaje, że Umawiające się Państwa mają prawo, między innymi, do uregulowania sposobu korzystania z własności zgodnie z interesem powszechnym. Reguła druga i trzecia, które dotyczą szczególnych przypadków ingerencji w prawo do niezakłóconego korzystania z własności – muszą być interpretowane w świetle ogólnej zasady określonej w regule pierwszej (patrz, między innymi, Hábenczius przeciwko Węgrom, nr 44473/06, § 27, 21 październik 2014 roku; Rummi przeciwko Estonii, nr 63362/09, § 101, 15 styczeń 2015 roku oraz Veits przeciwko Estonii, nr 12951/11, § 69, 15 styczeń 2015 roku).
30. W przedmiotowej sprawie Trybunał zauważa, że konfiskata samochodu skarżącego była trwałym środkiem, który pociągnął za sobą ostateczne przeniesienie własności (patrz odwrotnie, JGK Statyba Ltd oraz Guselnikovas przeciwko Litwie, nr 3330/12, § 115, 5 listopad 2013 roku oraz Hábenczius, cytowany powyżej, § 28). Rząd nie dowiódł, że była jakakolwiek możliwość, aby skarżący mógł ubiegać się o zwrot samochodu (zob. odwrotnie C.M. przeciwko Francji (decyzja), nr 28078/95, § 1, ECHR 2001-VII). Trybunał uznaje zatem, że środek ten jest równoznaczny z pozbawieniem mienia.
(b) Stosowanie się do Artykułu 1 Protokołu nr 1
31. Jak to już Trybunał wielokrotnie stwierdzał ingerencja w prawo własności musi być przewidziana prawem i realizować jeden lub więcej, uzasadniony cel. Ponadto musi istnieć rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy zastosowanymi środkami a zamierzonymi celami. Innymi słowy Trybunał musi ustalić czy znaleziono sprawiedliwą równowagę pomiędzy wymogami interesu powszechnego, a interesami zaangażowanych osób indywidualnych. Wymóg zachowania takiej równowagi nie jest spełniony w przypadku jeżeli dana osoba lub osoby musiały ponieść osobisty i nadmierny ciężar (patrz James i Inni przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, 21 lutego 1986 roku, § 50, Seria A nr 98; Schirmer przeciwko Polsce, nr 68880/01, § 35, 21 września 2004 roku oraz Waldemar Nowakowski przeciwko Polsce, nr 55167/11, § 47, 24 lipiec 2012 roku).
32. W tym kontekście Trybunał stwierdza, że konfiskata samochodu skarżącego, jak wyjaśnił Sąd Apelacyjny (patrz akapit 12), została dokonana na podstawie art. 418-b Kodeksu karnego. Nakaz konfiskaty był zatem przewidziany prawem.
33. Ponadto konfiskata zmierzała do realizacji uzasadnionego celu jakim było zapobieganie nielegalnej migracji i handlowi ludźmi (patrz Yildirim przeciwko Włochom (dec.), nr 38602/02, ECHR 2003‑IV).
34. W kontekście równowagi pomiędzy owym celem a prawami skarżącego Trybunał po raz kolejny stwierdza, że w przypadku przepadku mienia, które było użyte w sposób niezgodny z prawem, wspomniana równowaga zależy od wielu czynników, w tym od postawy właściciela (zob: Waldemar Nowakowski, cytowany wyżej, § 50).
35. Trybunał, w tym względzie, po pierwsze zauważa, że samochód został skonfiskowany w ramach postępowania karnego przeciwko osobie trzeciej, a mianowicie P. K., po tym jak zarzuty przeciwko skarżącemu zostały wycofane przez prokuraturę. Prokurator zauważył, że skarżący nie był świadomy, że jego samochód był używany do transportu nielegalnych migrantów. Na podstawie stwierdzenia prokuratora sędzia śledczy umorzył postępowanie w sprawie skarżącego (patrz akapit 8 powyżej).
36. Ponadto skarżący zarabiał na utrzymanie jako taksówkarz. Nie figurował w rejestrze karnym. Nic nie wskazywało, że jego był wcześniej używany do popełnienia przestępstwa (zob. przeciwnie Air Canada przeciwko Wielkiej Brytanii, cytowany powyżej, § 41). Nic także nie sugerowało, że istnieją powody, aby obawiać się, iż samochód będzie wykorzystywany do popełniania dalszych przestępstw.
37. Trybunał w szczególności zauważa, że na podstawie art 418-b Kodeksu Karnego konfiskata pojazdów wykorzystywanych do przemytu migrantów jest obowiązkowa (zob. przeciwnie Waldemar Nowakowski, cytowany powyżej, § 51). Innymi słowy, przepis ten przewiduje automatyczną konfiskatę środków transportu wykorzystywanych do przemytu migrantów (patrz, mutatis mutandis, Grifhorst przeciwko Francji, nr 28336/02, § 100, 26 lutego 2009 roku) nie przewidując żadnych wyjątków. Stosuje się ją niezależnie od tego, czy środki transportu były własnością sprawcy czy osoby trzeciej, w tym ostatnim przypadku niezależnie od zachowania osoby trzeciej czy jej związku z przestępstwem.
38. W niniejszej sprawie taka automatyczna konfiskata pozbawiła skarżącego możliwości przedstawienia swoich racji oraz szansy na korzystne zakończenie postępowania dotyczącego konfiskaty. Podobnie sądy krajowe w takich okolicznościach nie miały możliwości swobodnej oceny i nie mogły rozpatrzyć sprawy z uwzględnieniem któregokolwiek z czynników opisanych powyżej (patrz paragraf 36 i 37).
39. W końcu Trybunał zauważa, że art. 418-b Kodeksu Karnego, na którym został oparty nakaz konfiskaty, nie przewiduje możliwości dochodzenia odszkodowania z art. 100-a Kodeksu. Rząd nie przedstawił żadnych przykładów praktyki krajowej, które wskazywałyby, że powództwo o odszkodowanie na podstawie art. 100-a (5) było dostępne czy skuteczne w przypadkach podobnych do sprawy skarżącego.
40. W takich okolicznościach Trybunał jest zdania, że nakaz konfiskaty był nieproporcjonalny ponieważ nałożył nadmierne obciążenie na skarżącego.
41. Zatem doszło do naruszenia Artykułu 1 Protokołu nr 1 do Konwencji.
II. ZASTOSOWANIE ARTYKUŁU 41 KONWENCJI
42. Artykuł 41 Konwencji stanowi:
"Jeżeli Trybunał stwierdzi, że nastąpiło naruszenie Konwencji lub jej Protokołów, oraz jeżeli prawo wewnętrzne zainteresowanej Wysokiej Układającej się Strony pozwala tylko na częściowe usunięcie konsekwencji tego naruszenia, Trybunał orzeka, gdy zachodzi taka potrzeba, o przyznaniu słusznego zadośćuczynienia pokrzywdzonej stronie."
A. Szkoda
43. Skarżący wystąpił o zasądzenie, tytułem szkody majątkowej, 11 000 euro jako wartości samochodu, uzasadniając że zapłacił taką sumę gdy kupował samochód. Skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających wartość samochodu twierdząc, że nie posiada żadnych dokumentów od momentu konfiskaty samochodu. Twierdził także, że wartość katalogowa samochodu w 2013 roku wynosiła 3 924 euro, po raz kolejny bez przedstawienia dokumentu potwierdzającego tę sumę. Wnioskował również o 1 242 000 denarów macedońskich (MKD) tytułem jego utraconych zarobków jako taksówkarza. Na potwierdzenie ostatniej sumy wskazał, że samochód używany jako taksówka zapewniał mu miesięczny dochód w wysokości 18 000 MKD. W uzasadnieniu przedłożył kopię dokumentu poświadczającego transakcje finansowe firmy zarejestrowanej pod adresem skarżącego za rok 2007. Ponadto zażądał kwoty 250 000 MKD tytułem szkody niemajątkowej poniesionej wskutek psychicznego i fizycznego cierpienia spowodowanego przez utratę środków utrzymania i pogorszenie stosunków rodzinnych będące rezultatem konfiskaty samochodu.
44. Rząd zakwestionował żądanie skarżącego jako bezpodstawne.
45. Trybunał przypomina, że zasadą w odniesieniu do szkód majątkowych jest, przywrócenie w stosunku do skarżącego – w najszerszym możliwym zakresie –sytuacji, w jakiej byłby, gdyby prawo nie zostało naruszone - innymi słowy restitutio in integrum. Może to obejmować zarówno odszkodowanie za faktycznie poniesioną stratę (damnum emergens), jak i stratę lub zmniejszenie zysku spodziewanego w przyszłości (lucrum cessans). Do skarżącego należy wykazanie, że szkoda majątkowa wyniknęła z naruszenia lub domniemanego naruszenia prawa. Skarżący powinien przedstawić odpowiednie dokumenty potwierdzające, w miarę możliwości, nie tylko zaistnienie, ale także kwotę lub wartość szkody (patrz Milosavljev przeciwko Serbii, nr 15112/07, § 67, 12 czerwca 2012 roku). Sąd ma również świadomość trudności obliczania utraconych korzyści w sytuacji, gdy takie zyski mogą wahać się z powodu różnych nieprzewidywalnych czynników (patrz Dacia SRL przeciwko Mołdawii (słuszne zadośćuczynienie), nr 3052/04, § 47, 24 lutego 2009 roku).
46. Trybunał zauważa, że skarżący stwierdził, że kupił samochód w 2006 roku za 11 000 euro. Samochód został zatrzymany i skonfiskowany w 2007 roku. Trybunał uważa, że przywrócenie samochodu, w stanie w jakim znajdował się w momencie konfiskaty, przywróciłoby odnośnie do skarżącego sytuację, w jakiej znajdowałby się, gdyby nie doszło do naruszenia prawa. Alternatywnie, gdy takie przywrócenie jest niemożliwe, Trybunał uważa za stosowne przyznanie skarżącemu 10 000 euro tytułem faktycznie poniesionych strat.
47Odnosząc się do wniosku skarżącego dotyczącego utraty dochodów, Trybunał nie może zdecydować, na podstawie dokumentów przedstawionych przez skarżącego, czy dochody, o których wspomniał skarżący(patrz paragraf 43 powyżej) zostały wygenerowane z jego pracy jako taksówkarza. Trybunał odrzuca zatem wniosek skarżącego z tego tytułu.
48. Z drugiej strony Trybunał uważa, że skarżący musiał ponieść szkodę niemajątkową, która nie może zostać skompensowana wyłącznie przez stwierdzenie naruszenia Konwencji. Dokonując oceny na zasadzie słuszności Trybunał przyznaje skarżącemu 3 000 euro z tego tytułu plus jakikolwiek podatek, jaki może być nałożony
B. Koszty i wydatki
49. Skarżący żądał również kwoty w wysokości 7 150 MKD tytułem kosztów i wydatków poniesionych przed Trybunałem, a mianowicie opłat z tytuły reprezentowania przez pełnomocnika.
50. Rząd zakwestionował je jako nieuzasadnione i nadmierne.
51. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału skarżący jest uprawniony do otrzymania zwrotu kosztów i wydatków jedynie w zakresie, w jakim zostało wykazane, że zostały one faktycznie i koniecznie poniesione oraz są rozsądne co do wysokości (patrz Stojković przeciwko Byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii, nr 14818/02, § 55, 8 listopada 2007 roku). W niniejszej sprawie, biorąc pod uwagę posiadane dokumenty oraz powyższe kryteria, Trybunał uznaje za uzasadnione przyznanie kwoty 115 euro jako zwrot kosztów za postępowanie przed Trybunałem.
C. Odsetki z tytułu zwłoki
52. Trybunał uznaje za właściwe, że odsetki z tytułu zwłoki powinny zostać oparte na marginalnej stopie procentowej Europejskiego Banku Centralnego, do której należy dodać trzy punkty procentowe.
Z TYCH WZGLĘDÓW TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE
1. Uznaje skargę za dopuszczalną;
2. Stwierdza, że nastąpiło naruszenie Artykułu 1 Protokołu nr 1 do Konwencji;
3. Stwierdza, że
(a) pozwane Państwo ma zwrócić skarżącemu, w terminie trzech miesięcy od dnia, w którym wyrok stanie się ostateczny zgodnie z Artykułem 44 ust. 2 Konwencji, skonfiskowany samochód w stanie w jakim był w momencie konfiskaty;
(b) w przypadku braku zwrotu, pozwane Państwo ma wypłacić skarżącemu, w tym samym terminie trzech miesięcy, kwotę 10 000 euro (dziesięć tysięcy euro) z tytułu szkody majątkowej;
(c) w każdym przypadku, pozwane Państwo ma wypłacić skarżącemu, w tym samym terminie trzech miesięcy, następujące kwoty:
(i) kwotę 3 000 euro (trzy tysiące euro), plus wszelkie podatki mogące podlegać naliczeniu, z tytułu szkody niemajątkowej;
(ii) kwotę 115 euro (sto piętnaście euro), plus wszelkie podatki mogące podlegać naliczeniu, z tytułu kosztów i wydatków;
(d) kwoty te mają być przeliczone na walutę państwa pozwanego po kursie obowiązującym w dniu rozliczenia;
(e) od dnia upływu powyższego trzymiesięcznego terminu odsetki za zwłokę będą płacone od powyższej kwoty w wysokości równej marginalnej stopie procentowej Europejskiego Banku Centralnego, powiększonej o trzy punkty procentowe;
4. Oddala pozostałą część żądania skarżącego o słuszne zadośćuczynienie.
Sporządzono w języku angielskim i obwieszczono pisemnie 17 września 2015 roku, zgodnie z artykułem 77 § 2 i 3 Regulaminu Trybunału.
André WampachAndrás Sajó
Zastępca Kanclerza Przewodniczący
Full & Egal Universal Law Academy