Asani kundër Republikës së Maqedonisë, A. nr. 27962/10, aktgjykimi i datës 1 shkurt të vitit 2018 Faktet: Ankuesit Ramiz Asani dhe Naim Asani, para GJEDNJ kanë theksuar argumentet se nuk kanë qenë në mundësi që ꢀ marrin në pyetje dëshmitarët kryesorë në lidhje me gjykimin e tyre për veprën penale – vrasje gjatë viꢀt 2018. Ata kanë qenë të privuar nga liria gjatë viꢀt 2007, në lidhje me incidenꢀn që kanë ndodhur gjatë viꢀt 2006 para internet – kafesë, ku gjatë shkrepjes nga arma e zjarrit kanë humbur jetën tre fëmijë të moshës së mitur, kurse gjashtë persona të tjerë kanë qenë rëndë të lënduar. Gjatë procedurës vendore kundër ankuesve, gjatë së cilët ata janë shpallur si fajtor dhe iu janë përcaktuar dënimet me burgim të përjetshëm, nga ana e dy dëshmitarëve të mbrojtur me idenꢀtet të fshehur, të cilët kanë fituar statusin e ꢀllë për shkak të frikës për sigurinë e tyre, ankuesit janë idenꢀfikuar si shkaktarë të veprës, por gjatë kësaj mbrojtjes i është lejuar që dëshmitarëve të mbrojtur gjatë gjykimit para gjykatave vendore vetëm të mund tu parashtrojnë pyetje me shkrim. Gjykata gjykuese, gjithashtu ka lejuar që si dëshmi të pranohet leximi i deklaratës së dhënë gjatë heꢀmit nga ana e dëshmitarit tjetër, i cili nuk është paraqitur gjatë gjykimit edhe pse ai ka qenë i ꢁuar. E drejta: Në këtë rast, GJEDNJ e zbatoi tesꢀn e trefishtë të zhvilluar nga prakꢀka gjyqësore dhe në veçanꢀ u fokusua në këto tre çështje vijuese, si gjatë vlerësimit të argumenteve për shkeljen e të drejtave të palës mbrojtëse për shkak të mos marrjes në pyetje të dëshmitarëve anonim, ashtu edhe për nga aspekꢀ i ofrimit si dëshmi të deklaratës së dhënë gjatë heꢀmeve nga ana e dëshmitarit B.H. I. Provat për shkeljen e të drejtave të mbrojtjes për shkak të mos marrjes në pyetje të dëshmitarëve anonim 1. Vallë kanë ekzistuar shkaqe të qëndrueshme për fshehjen e idenꢀteꢀt të dëshmitarëve Për nga aspekꢀ i dëshmitarëve me idenꢀtet të fshehur, GJEDNJ morri qëndrimin se të njëjꢀt kanë qenë anonim në kupꢀm të prakꢀkës gjyqësore të GJEDNJ, duke pasur parasysh fakꢀn se të dhënat e tyre personale nuk kanë qenë në qasje për të akuzuari dhe për mbrojtjen e tyre dhe se të njëjꢀt gjatë procedurës gjyqësore shfaqen me pseudonimet “Korabi” dhe “Vodno”. GJEDNJ sajoi konkludimin se shfrytëzimi i dëshmive të dhëna nga dëshmitarët anonim në rasꢀn konkret, në mënyrë racionale mund të konsiderohet si e arsyeshme, por gjatë kësaj duke i marrë parasysh argumentet e Qeverisë të dhëna gjatë mbrojtjes dhe fakꢀn se të njëjꢀt kanë mbetur të pa kontestuar nga ana e ankuesve. Prapëseprapë, GJEDNJ përkujton se edhe pse dëshmitarët kanë kërkuar që të mbeten anonim për shkak të frikës nga hakmarrja, ndjenja e tyre subjekꢀve nuk mjaꢁon vetveꢀu, për fakꢀn se gjykatat vendore janë të obliguara që të konstatojnë dhe të vlerësojnë se vallë në rasꢀn konkret ekzistojnë shkaqe objekꢀve për frikë dhe se vallë ekzistojnë dëshmi për këto shkaqe, gjë që në rasꢀn konkret nuk është realizuar. 2. Vallë deklaratat e dhëna nga dëshmitarët anonim kanë paraqitur bazën e vetme dhe kryesore për gjykimin e ankuesve GJEDNJ sajoi konkludimin se deklaratat e dhëna nga dëshmitarët me idenꢀtet të fshehur, nuk kanë qenë dëshmi të vetme gjatë procedurës. Prapëseprapë, duke pasur parasysh fakꢀn se “Korabi” dhe “Vodno” kanë qenë dëshmitarët e vetëm okular të cilët i kanë idenꢀfikuar ankuesit si shkaktarë të veprës penale dhe se gjykata gjykuese në bazë të deklaratave të dhëna nga këta dëshmitarë ka konstatuar “praninë e ankuesve në vendin e ngjarjes, zhvillimin dhe dinamikën e ngjarjeve”, GJEDNJ konkludoi se deklaratat e dhëna nga dëshmitarët me idenꢀtet të fshehur, kanë qenë me rëndësi të madhe dhe se pa të njëjꢀt, gjasat për gjykimin e ankuesve do të ishin të zvogëluara në masë të konsiderueshme, përkatësisht dëshmitë anonime të dhëna nga “Korabi” dhe “Vodno” duhet të konsiderohen si dëshmi vendimtare në rasꢀn konkret. 3. Vallë kanë ekzistuar faktorë për kundër balancim ose për vendosjen e baraspeshës Faktorët e baraspeshës, duhet të mundësojnë vlerësimin e drejtë dhe të rregullt të besueshmërisë së argumenteve të dhëna nga dëshmitarët anonim. GJEDNJ konkludoi se mundësia e cila iu është ofruar ankuesve që tu parashtrojnë pyetje me shkrim dëshmitarëve me idenꢀtet të fshehur, nuk mund të konsiderohet si masë e mjaꢁueshme mbrojtëse procedurale për arritjen e baraspeshës së nevojshme për shkak të kufizimeve me të cilat janë ballafaquar të akuzuarit (më vonë të gjykuarit) gjatë realizimit të drejtës së tyre të mbrojtjes, në veçanꢀ nëse merren parasysh kushtet e posaçme në të cilat janë marrë në pyetje dëshmitarët, që ka përfshirë në vete jo vetëm mbrojtjen e tërësishme të anonimiteꢀt të tyre, por edhe përjashꢀmin e mbrojtjes nga marrja në pyetje e tyre, që përshin edhe pamundësinë që të kenë qasje deri te materialet e fituara nga pajisjet teknike për bartjen e fotografisë dhe zërit. II. Pranimi i deklaratës së dhënë nga dëshmitari B.H. të dhënë gjatë heꢀmit 1. Vallë kanë ekzistuar shkaqe të mirëfillta për mungesën e ꢀj GJEDNJ konstatoi se në rasꢀn konkret, gjykatat vendore nuk kanë ofruar arsye solide për mungesën e B.H. gjatë gjykimit. Për konkludimet e ꢀlla, GJEDNJ i ka marrë parasysh këto rrethana vijuese: dëshmitari ka qenë dëshmitarë okularë i ngjarjes penale – juridike, dhe se ai është marrë në pyetje në prani të gjykatësit hetues dhe prokurorit publik, në propozim të prokurorit publik në fazë të hershme të procedurës; se ankuesit gjatë gjykimit kanë kërkuar marrjen në pyetje të ꢀj; se gjykata pa suksese ka bërë orvatje që ta sigurojë dëshmitarin; por se ka shprehur besimin ndaj njoꢁimit nga ana e MPB se dëshmitari nuk është në qasje për organet e përndjekjes për shkak të arraꢀsë dhe se ai kërkohet me fletë arrest ndërkombëtarë, gjatë sjelljes së vendimit të pranohet si dëshmi deklarata e ꢀj e cila është dhënë gjatë heꢀmit dhe e cila është lexuar gjatë gjykimit. Gjatë vlerësimeve se vallë në rasꢀn konkret janë marrë të gjitha masat racionale dhe poziꢀve nga ana e gjykatave vendore për sigurimin e dëshmitarit, GJEDNJ në veçanꢀ e ka marrë parasysh fakꢀn se gjykata vendore ka sjell vendimin që të lexohet deklarata e dhënë nga ana e B.H. tre muaj pas njoꢁimit të pranuar nga MPB, pa kurrfarë tentaꢀva tjera në ndërkohë për sigurimin e pranisë së ꢀj dhe pa përpjekje që të kontrollohen pohimet e ankuesve të dhëna gjatë ꢂalimit përfundimtarë në lidhje me atë se dëshmitari B.H. gjendet brenda shteꢀt dhe se është në duar të policisë, gjoja për shkak të inkriminimit të ꢀj në një vepër tjetër penale, qasje të cilën e kanë respektuar edhe instancat tjera më të larta gjyqësore të shteꢀt, të cilët kanë vendosur në lidhje me këtë lëndë. 2. Vallë dëshmitë kanë qenë të vetme ose vendimtare GJEDNJ konstatoi se në deklaratën e ꢀj të dhënë para gjykatësit hetues dhe para gjykimit, deklaratë kjo e pranuar në debaꢀn kryesorë gjykues si dëshmi e dhënë, B.H. nuk i ka idenꢀfikuar ankuesit si shkaktarë të veprës, por se gjykata gjykuese është mbështetur në deklaratën e dhënë nga ana e B.H. që ta konstatojë moꢀvin e veprës penale. Prej këtu, GJEDNJ konstatoi se gjykatat vendore kanë konstatuar një element të rëndësishëm për nga aspekꢀ i përgjegjësisë penale të ankuesve në bazë të dëshmisë së shqyrtuar. Edhe përskaj fakꢀt se kjo nuk ka qenë dëshmi e vetme në këtë drejꢀm dhe nuk ka pasur rëndësi të drejtpërdrejtë, për GJEDNJ si vendimtare ka qenë fakꢀ se kjo dëshmi ka pasur rëndësi të konsiderueshme gjatë përcakꢀmit të fajësisë së të akuzuarve, kurse pranimi i deklaratës së ꢀllë si dëshmi, ka mundur të paraqes handikap për mbrojtjen. 3. Vallë ka pasur faktorë të mjaꢁueshëm të baraspeshës Gjatë vlerësimit të këꢀj aspekꢀ nga tesꢀmi i përcaktuar, GJEDNJ në rasꢀn konkret i ka analizuar kriteret e përcaktuara gjatë prakꢀkës së saj gjyqësore: qasja e gjykatës gjykuese deri te dëshmitë e paverifikuara, disponimi dhe fuqia dëshmuese e dëshmive tjera inkriminuese dhe masat e ndërmarra procedurale që të kompensohet mungesa e mundësisë që dëshmitarët të merren në pyetje në mënyrë të drejtpërdrejtë gjatë gjykimit. GJEDNJ konstatoi se në aktgjykimet e gjykatave vendore, nuk ekziston asgjë prej ku mund të sajohen konkludime se të njëjꢀt ndaj deklaratës së dhënë nga B.H. janë sjellë me vëmendje të posaçme, e as që mund të vërehet fakꢀ se për shkak se kemi të bëjmë me dëshmitarë që mungon, se kjo gjë i ka nxitur gjykatat vendore që ꢀ japin rëndësi më të vogël deklaratës së dhënë nga ana e ꢀj. Më pas, GJEDNJ ka konstatuar se pavarësisht nga fakꢀ se dëshmia e dhënë nga B.H. ka shërbyer si dëshmi indirekte (duke pasur parasysh fakꢀn se kjo dëshmi nuk ka mundur që ta inkriminojë në mënyrë të drejtpërdrejtë asnjërin prej ankuesve), prapëseprapë duke pasur parasysh handikapin e mbrojtjes në lidhje me të njëjꢀn, pesha e saj dëshmuese nuk mund të konsiderohet si faktor i mjaꢁueshëm i baraspeshës. Përfundimisht, GJEDNJ konstatoi se ankuesit kanë pasur mundësinë që të ofrojnë versionin e tyre në lidhje me ngjarjet dhe ta kontestojnë kredibiliteꢀn e B.H. si dëshmitarë, idenꢀteꢀ i të cilit ka qenë i njohur për të njëjꢀt. Prapëseprapë, mbrojtja nuk ka pasur mundësinë që ta merr në pyetje B.H., gjithashtu edhe gjykata gjykuese nuk ka pasur mundësinë që ta vrojtojë sjelljen e ꢀj me qëllim që të bën vlerësimet e veta për besueshmërinë e rolit që aꢀj ia ka përcaktuar. Nga mungesa e parashtresës së qartë nga ankuesit në lidhje me deklaratën e dhënë nga B.H. e cila është lexuar gjatë debaꢀt gjyqësorë, GJEDNJ sajon konkludimin se e njëjta nuk mund të interpretohet si anulim i padyshimtë i së drejtës që të merret në pyetje ky dëshmitarë. Konkludim: Kufizimet e së drejtës së mbrojtjes së ankuesve, në lidhje me dëshmitarët që janë me idenꢀtet të fshehur dhe të dëshmitarit B.H. kanë qenë në kundërshꢀm me garancitë e gjykimit të drejtë dhe kanë rezultuar me shkeljen e nenit 6, paragrafi 1 dhe 3 (g) të Konventës – njëzëri. Gjykata e refuzoi kërkesën e ankuesve për kompensim të drejtë juridik të dëmit për shkak të mungesës së lidhjes shkak – pasojë në mes shkaqeve për të cilat kërkohej kompensimi dhe shkeljeve të konstatuara të KEDNJ.
Full & Egal Universal Law Academy