AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
ASLAN VE DİĞERLERİ /TÜRKİYE
(Başvuru no. 12531/21 ve 8 diğer başvuru - ekli listeye bakınız)
KARAR
STRAZBURG
13 Kasım 2025
İşbu karar kesin olup bazı şekli değişikliklere tabi tutulabilir.
Aslan ve diğerleri/Türkiye davasında,
Başkan
Stéphane Pisani,
Hâkimler
Juha Lavapuro,
Hugh Mercer
ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Vekili Viktoriya Maradudina’nın katılımıyla Komite halinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm),
16 Ekim 2025 tarihinde gerçekleştirilen kapalı müzakereler sonucunda, aynı tarihte kabul edilen aşağıdaki kararı vermiştir:
USUL
1. Türkiye aleyhine açılan bu davanın temelinde, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (“Sözleşme”) 34. maddesi uyarınca, ekli tabloda belirtilen farklı tarihlerde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (“Mahkeme”) yapılan başvurular bulunmaktadır.
2. Başvurular Türk Hükümetine (“Hükümet”) iletilmiştir.
OLAY VE OLGULAR
3. Başvuranların listesi ve başvurulara ilişkin ayrıntılar ekteki tabloda yer almaktadır.
4. Başvuranlar, tutukluluk hallerinin, ilgili ve yeterli gerekçeler bulunmaksızın aşırı uzun sürdüğünden şikâyet etmişlerdir. 18927/21 ve 16303/23 no.lu başvurularda başvuranlar ayrıca Sözleşme hükümleri uyarınca başka şikâyetler de ileri sürmüşlerdir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME
BAŞVURULARIN BİRLEŞTİRİLMESİ5. Mahkeme, başvuruları, konu bakımından benzer olmaları sebebiyle, tek bir karar kapsamında birleştirerek incelemeyi uygun görmüştür.
SÖZLEŞME’NİN 5. MADDESİNİN 3. FIKRASININ İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI6. Başvuranlar temel olarak, tutukluluk hallerinin makul olmayan bir şekilde uzun olmasından ve ilgili tutuklama kararlarının ilgili ve yeterli nedenler içermediğinden şikâyet etmişlerdir. Başvuranlar, Sözleşme’nin 5. maddesinin 3. fıkrasına dayanmışlardır. Ayrıca 12531/21 no.lu başvurudaki başvuran, aynı Sözleşme hükmü uyarınca, tutukluluk haline herhangi bir gerekçe olmaksızın karar verildiğinden şikâyet etmiştir.
7. Mahkeme, Sözleşme’nin 5. maddesinin 3. fıkrası ile güvence altına alınan makul sürede yargılanma veya yargılama süresince serbest bırakılma hakkına ilişkin genel ilkeleri önceki birçok kararında ortaya koyduğunu gözlemlemektedir (bk. pek çok diğer karar arasında, Kudła/Polonya [BD], no. 30210/96, § 110, AİHM 2000-XI ve McKay/Birleşik Krallık [BD], no. 543/03, §§ 41-44, AİHM 2006-X, diğer atıflar ile birlikte).
8. Cahit Demirel/Türkiye (no. 18623/03, 7 Temmuz 2009), Galip Doğru/Türkiye (no. 36001/06, 28 Nisan 2015) ve Tercan/Türkiye (no. 6158/18, 29 Haziran 2021) öncü davalarında Mahkeme, mevcut davadakilere benzer meseleler bakımından zaten ihlal tespitinde bulunmuştur.
9. Kendisine sunulan tüm belgeleri inceleyen ve Hükümetin itirazlarını değerlendiren Mahkeme, bu şikâyetlerin kabul edilebilirliği (bk, örneğin, Selahattin Demirtaş/Türkiye (no. 2) [BD], no. 14305/17, §§ 212-214, 22 Aralık 2020; Baş/Türkiye, no. 66448/17, §§ 118-121, 3 Mart 2020; Alparslan Altan/Türkiye, no. 12778/17, §§ 84-85, 16 Nisan 2019 ve Turan ve diğerleri/Türkiye, no. 75805/16 ve 426 diğer başvuru, §§ 57-64, 23 Kasım 2021) ve esasına ilişkin olarak farklı bir sonuca varmasını gerektirecek herhangi bir olgu veya argüman bulmamıştır.
10. 12531/24 no.lu başvurudaki başvuran bakımından Mahkeme özellikle, ulusal mahkemelerin başvuranın tutuklanmasına ve tutukluluğunun devamına karar verirken ileri sürdükleri nedenlerin, iç hukukta öngörülen tutuklama gerekçelerinin genel ve soyut bir biçimde kalıplaşmış şekilde sıralanmasından ibaret olduğunu gözlemlemektedir. Mahkeme bu nedenle, ulusal mahkemelerin başvuranın tutukluluğuna karar verirken ve tutukluluğunu uzatırken, söz konusu tedbiri haklı gösterecek “yeterli” gerekçeler olarak değerlendirilemeyecek gerekçelere dayandıkları sonucuna varmaktadır (bk. Tuncer Bakırhan/Türkiye, no. 31417/19, §§ 40-58, 14 Eylül 2021 ve Çinici/Türkiye [Komite], no. 32264/19, § 21, 9 Temmuz 2024).
11. Diğer başvuranlar bakımından ise Mahkeme, konuya ilişkin içtihadını ve ulusal mahkemeler tarafından başvuranların tutukluluğunun devamına izin verilmesi için kullanılan klişe gerekçeleri dikkate alarak, başvuranların tutukluluk sürelerinin aşırı olduğunu değerlendirmektedir (bk., örneğin, yukarıda anılan Cahit Demirel, § 27).
12. Dolayısıyla bu şikâyetler kabul edilebilir olup Sözleşme’nin 5. maddesinin 3. fıkrasının ihlalini ortaya koymaktadır.
YERLEŞİK İÇTİHAT KAPSAMINDAKİ DİĞER İHLAL İDDİALARI13. 18927/21 ve 16303/23 no.lu başvurulardaki başvuranlar, Mahkemenin ilgili yerleşik içtihadı ışığında Sözleşme kapsamında sorun doğuran başka şikâyetler de ileri sürmüşlerdir (bk. ekli tablo). Bu şikâyetler Sözleşme’nin 35. maddesinin 3. fıkrasının a) bendi anlamında açıkça dayanaktan yoksun değildir ve başka herhangi bir kabul edilemezlik gerekçesi de bulunmamaktadır. Dolayısıyla bu şikâyetlerin kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekmektedir. Mahkeme, Hükümet tarafından ileri sürülen itirazlar dâhil olmak üzere önündeki tüm belgeleri inceleyerek, İshak Sağlam/Türkiye, no. 22963/08, §§ 34-38, 10 Temmuz 2018; Ruşen Bayar/Türkiye, no. 25253/08, §§ 91-98, 19 Şubat 2019; Ümmühan Kaplan/Türkiye, no. 24240/07, 20 Mart 2012 ve Ragıp Zarakolu/Türkiye, no. 15064/12, §§ 57-62, 15 Eylül 2020 kararlarındaki tespitleri ışığında, bu şikâyetlerin de Sözleşme’nin ihlal edildiğini ortaya koyduğu sonucuna varmaktadır.
SÖZLEŞME’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI14. Mahkeme, elindeki belgeleri ve içtihadını (bk. Özellikle yukarıda anılan Cahit Demirel, Galip Doğru ve Tercan kararları) dikkate alarak, ekli tabloda belirtilen miktarlara hükmedilmesini makul görmektedir.
BU GEREKÇELERLE, MAHKEME, OY BİRLİĞİYLE,
Başvuruların birleştirilmesine,Başvuruların kabul edilebilir olduğuna,İlgili ve yeterli gerekçeler bulunmaksızın tutukluluğun aşırı uzun sürmesi nedeniyle bu başvuruların Sözleşme’nin 5. maddesinin 3. fıkrasının ihlal edildiğini ortaya koyduğuna,Mahkemenin yerleşik içtihadı kapsamında ileri sürülen diğer şikâyetler bakımından da (bk. ekli tablo) Sözleşme’nin ihlal edildiğine,(a) Davalı Devlet tarafından başvuranlara, kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içerisinde, ödeme tarihinde geçerli olan döviz kuru üzerinden davalı Devletin para birimine çevrilmek üzere ekli tabloda belirtilen miktarların ödenmesine,
(b) Söz konusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödeme tarihine kadar, bu meblağlara, Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli olan marjinal kredi faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına
karar vermiştir.
İşbu karar İngilizce dilinde tanzim edilmiş olup Mahkeme İç Tüzüğü’nün 77 §§ 2 ve 3. maddesi uyarınca 13 Kasım 2025 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.
Viktoriya Maradudina Stéphane Pisani
Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Vekili Başkan
EK
Sözleşme’nin 5. maddesinin 3. fıkrası kapsamındaki şikâyetlere ilişkin başvuru listesi
(tutukluluğun aşırı uzun sürmesi ve/veya tutuklamaya ilişkin ilgili ve yeterli gerekçelerin bulunmaması)
No.
Başvuru no.
Başvuru tarihi
Başvuranın adı
Doğum yılı
Avukatın adı ve görev yaptığı yer
Tutukluluk süresi
Yetkili mahkemenin adı
Tutukluluğun uzunluğu
Belirli kusurlar
Tutuklama gerekçeleri
Yerleşik içtihat kapsamındaki diğer şikâyetler
Her bir başvuran bakımından hükmedilen manevi zarar tutarı
(avro cinsinden)[1]
Masraf ve giderler karşılığında her bir başvuran bakımından hükmedilen tutar
(avro cinsinden)[2]
12531/21
12.02.2021
Dilan ASLAN
1991
Ali Bozan
Mersin
16.03.2020 ila 27.10.2020
Denizli 2. ve 3. Ağır Ceza Mahkemeleri
7 ay ve 12 gün
mahkemeler tarafından kullanılan gerekçelerin zayıf ve tekrara dayalı nitelikte olması (Tercan/Türkiye, no. 6158/18, § 183, 29 Haziran 2021)
başvuran hakkında kuvvetli suç şüphesi, suçun niteliği, suçun Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 100 § 3 maddesinde sayılan suçlar arasında yer alması (“katalog suçlar”),
muhtemel cezanın ağırlığı, kaçma riski, delilleri karartma riski
500
250
18927/21
29.03.2021
Mehmet BOZKURT
1975
Bahar Oktay
Diyarbakır
05.07.2015 ila 05.06.2020
Ağrı Ağır Ceza Mahkemesi
4 yıl 11 ay ve 1 gün
mahkemeler tarafından kullanılan gerekçelerin zayıf ve tekrara dayalı nitelikte olması (Tercan/Türkiye, no. 6158/18, § 183, 29 Haziran 2021)
suçun niteliği, başvuran hakkında kuvvetli suç şüphesi, suçların ağırlığı, muhtemel cezanın ağırlığı, suçların Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 100 § 3 maddesinde sayılan suçlar arasında yer alması (“katalog suçlar”)
Madde 6 (1) - ceza yargılamasının aşırı uzun sürmesi
Başlangıç tarihi: 05.07.2015
Bitiş tarihi: derdest
Toplam süre ve yargılama dereceleri: 10 yıl 1 ay 16 günden fazla
2 dereceli yargılama
6.500
250
24432/21
13.04.2021
Ayşegül ÇAĞATAY GÖKÇE
1991
Fatih Gökçe
Ankara
25.06.2011 ila 31.03.2020
İstanbul 11. ve 12. Sulh Ceza Hâkimlikleri, İstanbul 29. Ağır Ceza Mahkemesi
8 yıl 9 ay ve 7 gün
mahkemeler tarafından kullanılan gerekçelerin zayıf ve tekrara dayalı nitelikte olması (Tercan/Türkiye, no. 6158/18, § 183, 29 Haziran 2021)
suçun niteliği, suçun Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 100 § 3 maddesinde sayılan suçlar arasında yer alması (“katalog suçlar”), kanunda öngörülen asgari ve azami hapis cezası, kaçma riski, delilleri karartma riski
5.000
250
29031/21
28.05.2021
Sadun KAYA
1968
Şehmus Yiğit Aydoğdu
Kocaeli
02.07.2018 ila 16.09.2022
Kocaeli 1. ve 2. Ağır Ceza Mahkemeleri
4 yıl 2 ay ve 15 gün
mahkemeler tarafından kullanılan gerekçelerin, davanın ilerleyişi sürecinde de zayıf ve tekrara dayalı nitelikte olması
muhtemel cezaların ağırlığı, davanın kapsamı
bazı delillerin (örneğin bilirkişi raporlarının) henüz toplanmamış olması
4.300
250
58817/21
26.11.2021
Şeyhmus ÇERİ
1997
Serhat Dicle İnan
Şanlıurfa
17.08.2016 ila 10.10.2018
Şanlıurfa Ağır Ceza Mahkemesi
2 yıl 1 ay ve 24 gün
mahkemeler tarafından kullanılan gerekçelerin zayıf ve tekrara dayalı nitelikte olması (Tercan/Türkiye, no. 6158/18, § 183, 29 Haziran 2021)
başvuran hakkında kuvvetli suç şüphesi, suçun niteliği, muhtemel cezanın ağırlığı
2.200
250
32825/22
27.06.2022
Mensur AKAR
1995
Mahmut Kaçan
Van
18.04.2016 ila 03.01.2019
ve
20.12.2019 ila 27.10.2022
Hakkari Ağır Ceza Mahkemesi
6 yıl 6 ay ve 23 gün
mahkemeler tarafından kullanılan gerekçelerin zayıf ve tekrara dayalı nitelikte olması (Tercan/Türkiye, no. 6158/18, § 183, 29 Haziran 2021)
başvuran hakkında kuvvetli suç şüphesi, suçların niteliği, suçun Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 100 § 3 maddesinde sayılan suçlar arasında yer alması (“katalog suçlar”), suçun ağırlığı
5.000
250
37642/22
01.07.2022
Helin YAPICI
1994
Cemile Turhallı Balsak
Diyarbakır
23.03.2016 ila 06.04.2021
Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi
5 yıl ve 15 gün
mahkemeler tarafından kullanılan gerekçelerin zayıf ve tekrara dayalı nitelikte olması (Tercan/Türkiye, no. 6158/18, § 183, 29 Haziran 2021)
başvuran hakkında kuvvetli suç şüphesi, suçun niteliği, suçun Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 100 § 3 maddesinde sayılan suçlar arasında yer alması (“katalog suçlar”), muhtemel cezanın ağırlığı
5.000
250
42483/22
19.08.2022
İrfan YILDIZ
1980
Eyyup Akıncı
İstanbul
16.02.2017 ila 27.03.2019
25.12.2019 ila 25.06.2020
İstanbul 6. Sulh Ceza Hâkimliği,
İstanbul 27. Ağır Ceza Mahkemesi
2 yıl 1 ay ve 12 gün
6 ay ve 1 gün
Mahkemeler tarafından kullanılan gerekçelerin, davanın ilerleyişi sürecinde de dâhil olmak üzere zayıf ve tekrara dayalı nitelikte olması (Tercan/Türkiye, no. 6158/18, § 183, 29 Haziran 2021)
başvuranın bağlantıları, delil durumu,
alternatif adli kontrol tedbirlerinin yetersizliği,
suçun Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 100 § 3 maddesinde sayılan suçlar arasında yer alması (“katalog suçlar”),
muhtemel cezanın ağırlığı, IŞİD örgütünün yılbaşı gecesi ve özel günlerde terör eylemlerine başvurmuş olması, tutuklamanın amaç bakımından daha uygun olacağı değerlendirmesi
2.800
250
16303/23
07.04.2023
Mücahit DOĞAN
1983
31.12.2021 ila 27.12.2022
Küçükçekmece Sulh Ceza Hâkimlikleri,
Küçükçekmece Asliye Ceza Mahkemesi
11 ay ve 28 gün
mahkemeler tarafından kullanılan gerekçelerin zayıf ve tekrara dayalı nitelikte olması (Tercan/Türkiye, no. 6158/18, § 183, 29 Haziran 2021)
başvuran hakkında kuvvetli suç şüphesi, suçun niteliği, suçun Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 100 § 3 maddesinde sayılan suçlar arasında yer alması (“katalog suçlar”), muhtemel cezanın ağırlığı, kaçma riski, delilleri karartma riski
Madde 5 (4) – tutukluluğun hukuka uygunluğunun denetlenmesine ilişkin yargılamadaki eksiklikler
Başvuranın soruşturma dosyasına erişimi kısıtlanmıştır (Ragıp Zarakolu/Türkiye, no. 15064/12, §§ 57-62, 15 Eylül 2020).
1.500
-
[1] Başvuranlara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutulmak üzere.
[2] Başvuranlara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutulmak üzere.